Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò trong quản lý rừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

GIÁP THỊ HƯỜNG

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ GIỚI TRONG QUẢN LÝ RỪNG TẠI HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

THÁI NGUYÊN - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

GIÁP THỊ HƯỜNG

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ GIỚI TRONG QUẢN LÝ RỪNG TẠI HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN

Chuyên ngành: Phát triển nông thôn

Mã số: 60620116

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS DƯƠNG VĂN SƠN

THÁI NGUYÊN - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đãđược cảm ơn và trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn

Giáp Th ị Hường

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành chương trình Cao học chuyên ngành Phát triểnnông thôn và hoàn thiện luận văn này Tôi đã được sự đồng tình ủng hộ củagia đình, bạn bè và được sự quan tâm tạo điều kiện giúp đỡ của đồng chí,đồng nghiệp trong cơ quan Đặc biệt là sự quan tâm của nhà trường, sự tậntụy dạy bảo của thầy cô đã và đang đưa tôi đi đến những thành công trên conđường học tập, bồi dưỡng nâng cao kiến thức chuyên môn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng quản lý đào tạo sauĐại học, Ban chủ nhiệm lớp cùng các thầy cô Trường Đại học Nông LâmThái Nguyên đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn và tạo điều kiện để tôi hoàn thiện

đề tài này Đặc biệt, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn này đến thầy giáo PGS.TS Dương Văn Sơn đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ và đóng góp nhiều ýkiến quý báu để tôi hoàn thiện luận văn tốt nghiệp Tôi xin trân thành cảm ơnBan Quản lý dự án Quan hệ đối tác vì người nghèo trong phát triển nông lâmnghiệp (3PAD) tại tỉnh Bắc Kạn và các quý cơ quan, bao gồm: Sở Nôngnghiệp phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn, UBND huyện Ba Bể, Hội LHPNhuyện Ba Bể, Ban vì sự tiến bộ của phụ nữ huyện Ba Bể, Phòng lao động - xãhội huyện Ba Bể, Phòng thống kê huyện Ba Bể, Ngân hàng Nông nghiệp vàphát triển nông thôn huyện Ba Bể, Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ vàcác đoàn thể chính trị xã hội xã Hoàng Trĩ và xã Phúc Lộc, cấp ủy chínhquyền thôn Nà Đuổn, thôn Bản Luộc, thôn Nà Slải và thôn Bản Duống

-Bản thân, tuy đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện luận vănnày, nhưng khó tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy, cô giáo vàcác bạn học viên chỉ bảo, đóng góp ý kiến để luận văn của tôi có thể hoànthiện hơn

Thái nguyên, ngày 08 tháng 12 năm 2014

Tác giả luận văn

Giáp Th ị Hường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

2.1 Mục tiêu chung 2

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

3 Ý nghĩa của đề tài 3

3.1 Ý nghĩa lý luận và khoa học 3

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Tổng quan về quản lý rừng và thực trạng tài nguyên rừng của tỉnh Bắc Kạn 4

1.1.1 Khái niệm rừng, quản lý rừng 4

1.1.2 Quản lý rừng 5

1.2 Tổng quan về Giới và tiếp cận Giới trong quản lý và phát triển rừng 9

1.2.1 Lý thuyết cập nhật về các vấn đề giới 9

1.2.2 Chính sách/chiến lược của Việt Nam liên quan đến bình đẳng giới và giới trong quản lý sử dụng rừng 13

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 22

2.1.2 Giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài 22

2.2 Nội dung nghiên cứu 22

2.2.1 Đánh giá, phân tích vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giới trong quản lý rừng tại địa bàn nghiên cứu 22

2.2.2 Đánh giá, phân tích định kiến giới - lực cản đối với phụ nữ trong quản

lý, sử dụng rừng tại địa bàn nghiên cứu 23

2.2.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giới trong quản lý và phát triển rừng tại huyện Ba Bể 23

2.3 Tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 23

2.3.1 Tiếp cận nghiên cứu 23

2.3.2 Phương pháp thu thập số liệu 23

2.3.3 Phương pháp phân tích sử lý số liệu 24

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 25

3.1 Đánh giá chung về địa bàn nghiên cứu 25

3.1.1 Thực trạng tài nguyên rừng của tỉnh Bắc Kạn 25

3.1.2 Định hướng phát triển lâm nghiệp của tỉnh Bắc Kạn 26

3.1.3 Mô tả địa bàn khu vực nghiên cứu 27

3.2 Đánh giá, phân tích vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giới trong quản lý rừng tại địa bàn nghiên cứu 34

3.2.1 Vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giới trong việc giao đất lâm nghiệp và quyền sử dụng đất lâm nghiệp 34

3.2.2 Vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giới trong hoạt động canh tác nông-lâm nghiệp và quản lý, bảo vệ rừng 37

3.2.3 Vai trò vị thế của phụ nữ và nam giới trong hoạt động khai thác các nguồn lợi từ rừng 43

3.2.4 Vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giới trong tiếp cận, kiểm soát nguồn lực liên quan đến quản lý rừng 46

3.3 Đánh giá, phân tích định kiến giới - lực cản đối với phụ nữ trong quản lý, sử dụng rừng tại địa bàn nghiên cứu 59

3.3.1 Định kiến giới trong phân công lao động theo giới 59

3.3.2 Định kiến giới trong quyền ra quyết định 61

3.3.3 Định kiến giới trong tiếp cận và kiểm soát các nguồn lực 63

3.3.4 Định kiến giới trong công việc lãnh đạo chính quyền và cộng đồng 66

3.4 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giới trong quản lý tại huyện

Ba Bể 67

3.4.1 Một số giải pháp đối với cấp huyện 67

3.4.2 Một số giải pháp đối với chính quyền cấp xã 69

3.4.3 Một số giải pháp cho hoạt động khuyến nông, khuyến lâm 70

3.4.4 Một số giải pháp đối với người dân, đặc biệt là phụ nữ 70

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 71

1 Kết luận 71

2 Kiến nghị 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH 73

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BQL Ban quản lý

trong Xóa đói giảm nghèo và quản lý tài nguyên thiên nhiênCTCC Công trình công cộng

CĐ Cộng đồng

CEDAW Hiệp ước bình đẳng giới

CQ Chính quyền

DTTS Dân tộc thiểu số

GCNQSDD Giấy chúng nhận quyền sử dụng dất (sổ đỏ, xanh)

GDP Tổng thu nhập quốc nội

GĐGR Giao đất giao rừng

UBQGVSTBPN Uỷ Ban quốc gia vì sự tiến bộ của phụ nữ

IFAD Quỹ phát triển Nông nghiệp Quốc tế

KL Khuyến lâm

KN Khuyến nông

KTNLN Kỹ thuật nông lâm nghiệp

LGG Lồng ghép giới

GoV Chính phủ Việt Nam

GEF Quỹ môi trường toàn cầu

NGO Tổ chức phi chính phủ

NLN Nông lâm nghiệp

NN&PTNN Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Tổng diện tích quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp đến năm 2020 26

Bảng 3.2 Diện tích đất phân theo loại đất của huyện Ba Bể năm 2012 28

Bảng 3.3 Phụ nữ trong các nhóm tuổi lao động 36

Bảng 3.4 Người đưa ra quyết định trong các hộ 38

Bảng 3.5 Thời gian hoạt động sản xuất theo mùa trong năm của hộ gia đình 39

Bảng 3.6 Nam/nữ tham gia các hoạt động canh tác nông - lâm nghiêp 40

Bảng 3.7 Tỷ lệ nữ chủ hộ và tham gia quản lý hộ 41

Bảng 3.8 Việc làm nhiều hơn của mỗi giới qua thảo luận nhóm 43

Bảng 3.9 Phân công lao động trong hoạt động khai thác nguồn lợi từ rừng phân theo nhóm kinh tế hộ 44

Bảng 3.10 Khả năng tiếp cận và kiểm soát nguồn lực đối với từng giới của các hộ 46

Bảng 3.11 Ngưòi đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 47

Bảng 3.12 Nguồn tiếp cận thông tin của phụ nữ ở 2 xã nghiên cứu 48

Bảng 3.13 Tình hình sử dụng nguồn vốn của hộ phân theo giới tính 49

Bảng 3.14 Kết quả vay vốn qua kênh Hội LHPN của 2 xã nghiên cứu 50

Bảng 3.15 Tỷ lệ tiếp cận khuyến nông/khuyến lâm của phụ nữ và nam giới ở các địa điểm nghiên cứu 52

Bảng 3.16 Phụ nữ tham gia cấp ủy Đảng nhiệm kỳ 2010 - 2015 56

Bảng 3.17 Số giời làm việc của từng giới trong ngày 59

Bảng 3.18 Hoạt động trong gia đình của từng giới qua thảo luận nhóm 60

Bảng 3.19 Người ra quyết định các công việc lớn trong gia đình 61

Bảng 3.20 Quyền ra quyết định của phụ nữ và nam giới trong hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp 62

Bảng 3.21 Số lượng nam/nữ giới tham dự lớp tập huấn của dự án 3PAD tổ chức tại xã Phúc Lộc 64

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 3.1 Tỷ lệ nam giới và nữ giới được đứng tên giao nhận đất lâm nghiệp 34

Biểu đồ 3.2 Khảo sát khả năng tiếp cận việc làm của nam giới và phụ nữ 55

Biểu đồ 3.3 Trình độ văn hóa của nam và nữ tại địa bàn nghiên cứu 55

Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ người ốm trong gia đinh được chăm sóc chữa trị 57

Biểu đồ 3.5 Tỷ lệ nam giới và phụ nữ thực hiện Kế hoạch hóa gia đình tại địa bàn nghiên cứu 58

Biểu đồ 3.6 Tỷ lệ nam/nữ giới tham dự lớp tập huấn của dự án 3PAD tổ chức tại xã Phúc Lộc 65

Hình 3.1 Bộ máy lãnh đạo thôn có sự tham gia của phụ nữ (Chi hội phụ nữ) 66

Trong thời gian qua, Việt Nam đã có những biến đổi rất nhanh chóng về kinh

tế - xã hội, đặc biệt là có những thành công lớn trong lĩnh vực giảm nghèo Chính vìvậy, trong chiến lược giới và phát triển, giới hiện đang được coi là vấn đề trọng tâmcho phát triển bền vững, trong đó việc lồng ghép giới được coi là chiến lược hữuhiệu nhằm xóa đói giảm nghèo

Mặc dù vấn đề giới đã được quy chuẩn và thể chế hóa trong hầu hết cácchính sách phát triển kinh tế trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, nhưngtrong thực tiễn thực hiện các hoạt động cộng thêm bối cảnh xã hội nông thôn còn bịảnh hưởng nặng nề bởi những tàn dư của chế độ gia trưởng phong kiến, việc thựchiện bình đẳng giới, nâng cao vai trò của phụ nữ trong ra quyết định phát triển kinh

tế vẫn còn rất hạn chế Yêu cầu về lồng ghép giới hiện nay gần như là vấn đề xuyênsuốt bắt buộc trong tất cả các chương trình, dự án xóa đói giảm nghèo phát triểnkinh tế của Việt Nam

Gói gọn trong lĩnh vực sản xuất lâm nghiệp và cụ thể hơn là quản lý rừng,vấn đề giới gần như là một lĩnh vực bị bỏ quên trong suốt thời gian qua Cácchương trình, chính sách trong quản lý và phát triển rừng gần như chưa chú trọngđến vai trò của giới, đặc biệt là vai trò của phụ nữ trong quản lý bền vững rừng.Theo nhiều đánh giá gần đây, phụ nữ là những người tham gia trực tiếp nhiều nhấtvào các hoạt động quản lý rừng (khai thác lâm sản ngoài gỗ, trồng rừng, chăm sócrừng, chăn thả gia súc trong rừng, canh tác sản xuất trong rừng,…) nhưng họ lại lànhững người ít biết về cách thức, phương pháp, định hướng, chiến lược quản lý pháttriển rừng Có thể nói, việc suy giảm diện tích rừng và suy giảm đa dạng sinh họcnhanh chóng như hiện nay có một phần từ việc chưa phát huy được vai trò của phụ

nữ trong bảo vệ và phát triển rừng

Dự án Quan hệ đối tác vì người nghèo trong phát triển nông lâm nghiệp(3PAD) tại tỉnh Bắc Kạn được tài trợ bằng nguồn kinh phí từ vốn vay của Chínhphủ Việt Nam đối với Quỹ phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD), đối ứng củaChính phủ Việt Nam, sự đóng góp của người hưởng lợi và kinh phí tài trợ khônghoàn lại của Quỹ môi trường toàn cầu (GEF) Dự án có nhiều hoạt động hỗ trợ cán

bộ chính quyền nâng cao năng lực quản trị và tạo điều kiện cho người dân, đặcbiệt là đối tượng nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận đấtđai, vốn, khoa học kỹ thuật, thị trường để phát triển sản xuất, cải thiện sinh kế bềnvững Phân tích giới trong quản lý và phát triển rừng theo như tham chiếu của dự

án là hoạt động quan trọng và không thể thiếu trong kết quả của tất cả các hợpphần của dự án

Tại huyện Ba Bể (tỉnh Bắc Kạn) với hơn 34 nghìn ha đất rừng sản xuất, trong

đó rừng tự nhiên được khoanh nuôi hơn 13 nghìn ha, rừng trồng gần 4 nghìn ha, còngần 17 nghìn ha đất chưa có rừng Tính bình quân, mỗi xã có gần 2 nghìn ha đấtchưa có rừng [12], có thể khai thác để trồng rừng sản xuất và xen canh cây lươngthực hằng năm Nếu khai thác hết được tiềm năng đất rừng hiện có để nhân rộng môhình xen canh giữa trồng rừng và cây lương thực thì chỉ riêng huyện Ba Bể sẽ thuthêm hàng trăm nghìn tấn sắn, ngô mỗi năm Đây nguồn lực rất lớn để sớm đưa Ba

Bể thoát khỏi diện 62 huyện nghèo nhất nước

Do đó, trong khuôn khổ và được sự nhất trí của dự án 3PAD, tôi đã lựa chọnnghiên cứu đề tài:“Nghiên cứu giải pháp nhằm nâng cao vai trò giới trong quản

lý r ừng tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ thực trạng vai trò giới trong sử dụng và quản lý rừng, trên cơ sở đó

đề xuất các giải pháp/khuyến nghị giúp dự án thực hiện LGG trong sử dụng, quản lý

và phát triển rừng bền vững tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

2.2 M ục tiêu cụ thể

- Đánh giá, phân tích giới làm rõ hơn vai trò, vị thế của phụ nữ và nam giớitrong quản lý rừng tại địa bàn nghiên cứu;

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full