Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ)

Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La (Luận văn thạc sĩ0

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐINH XUÂN TRƯỜNG

PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC SẢN PHẨM TỪ CÂY SƠN TRA

TẠI TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Thái Nguyên - 2014

2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

ĐINH XUÂN TRƯỜNG

PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC SẢN PHẨM TỪ CÂY SƠN TRA

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong đề tài: "Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La" đều

được được thu thập, điều tra, khảo sát thực tế một cách trung thực, đánh giá đúng thực trạng của địa phương nơi nghiên cứu

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện nghiên cứu đã được cảm ơn, các thông

tin tham khảo trong luận văn đều được trích dẫn và chỉ rõ nguồn gốc

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2014

Học viên

Đinh Xuân Trường

ii

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập và nghiên cứu tại huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La, tôi đã hoàn thành xong luận văn tốt nghiệp của mình Để có được kết quả này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của nhà trường, các cơ quan, thầy cô, gia đình và bạn bè Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), phòng Quản lý đào tạo sau đại học cùng toàn thể các Thầy, Cô đã tận tụy giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập cũng như thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng

biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo TS Bùi Đình Hòa đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn

tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của cán bộ Chi cục Thống kê, Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn huyện Bắc Yên, cấp ủy và chính quyền các xã: Tà Xùa, Xím Vàng, Làng Chếu, Hang Chú nơi tôi nghiên cứu đề tài, đã tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Trong thời gian nghiên cứu vì nhiều lý do chủ quan và khách quan nên luận văn không tránh khỏi sai sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp của các Thầy, Cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2014

Học viên

Đinh Xuân Trường

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

2.1 Mục tiêu chung 1

2.2 Mục tiêu cụ thể 2

2.3 Vấn đề nghiên cứu đặt ra gồm các nội dung sau 2

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 3

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị 3

1.1.2 Các công cụ phân tích chuỗi giá trị 10

1.1.3 Một số khái niệm dùng cho tính toán[5] 14

1.1.4 Ý nghĩa của phân tích chuỗi giá trị 16

1.2 Cơ sở thực tiễn 17

1.2.1 Tình hình nghiên cứu chuỗi giá trị trên thế giới 17

1.2.2 Tình hình nghiên cứu chuỗi giá trị đối với các ngành hàng thuộc lĩnh vực trồng trọt ở Việt Nam 18

CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 22

2.1.1 Địa bàn nghiên cứu 22

2.1.2 Đối tượng nghiên cứu 22

2.2 Nội dung nghiên cứu của đề tài 22

2.3 Phương pháp nghiên cứu 22

2.3.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 22

2.3.2 Phương pháp thu thập thông tin 23

2.3.3 Phương pháp chọn mẫu điều tra 23

iv

2.3.4 Phương pháp chuyên gia 24

2.3.5 Phương pháp phân tích chi phí lợi nhuận trong chuỗi 24

2.3.6 Phương pháp xử lý số liệu 26

2.3.7 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 26

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 27

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 27

3.1.1 Đặc điểm chung của tỉnh Sơn La 27

3.1.2 Đặc điểm địa bàn huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La 40

3.2 Tình hình phát triển cây Sơn Tra tại huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La 47

3.2.1 Tình hình phát triển diện tích, sản lượng cây táo Sơn tra trên địa bàn huyện Bắc Yên từ năm 2010 đến nay 47

3.2.2 Tình hình chế biến các sản phẩm từ cây Sơn Tra cũng như quá trình tiêu thụ sản phẩm của cây táo Sơn Tra trên địa bàn huyện Bắc Yên 51

3.2.3 Thuận lợi và khó khăn trong phát triển cây Sơn Tra tại huyện Bắc Yên 53

3.3 Phân tích chuỗi giá trị cây Sơn Tra tại huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La 53

3.3.1 Lập sơ đồ phân tích chuỗi giá trị cây Sơn Tra 53

3.3.2 Phân tích bối cảnh tác động lên chuỗi giá trị Sơn Tra: điều kiện (tự nhiên, xã hội) thị trường và tình hình phát triển hiện tại của các khâu trong chuỗi giá trị táo Sơn Tra tại huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La 55

3.3.3 Phân tích chi phí và lợi nhuận của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị cây Sơn Tra63 3.3.4 Đặc điểm riêng của Sơn Tra Sơn La và các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất cây Sơn Tra 82

3.3.5 Tác động của chuỗi giá trị cây Sơn Tra đối với vấn đề chống biến đổi khí hậu

và an ninh lương thực tại tỉnh Sơn La 84

3.3.6 Điểm mạnh, điểm yếu,cơ hội,thách thức đối với ngành hàng cây sơn tra tỉnh

Sơn La 85

3.3.7 Một số giải pháp phát triển các sản phẩm từ Sơn Tra huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La88 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

Kết luận 93 Khuyến nghị 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ACI Công ty Tư vấn Nông sản Quốc tế

ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á

DFID Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh

GAP Quy trình Sản xuất Nông nghiệp Tốt

vi

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Phương pháp phân tích chi phí lợi nhuận theo Kaplinsky và Morris (2001) 25

Bảng 3.1: Hiện trạng sử dụng đất phân theo loại đất và phân theo huyện/quận/thị xã/thành phố thuộc tỉnh Sơn La năm 2012 30

Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất của tỉnh Sơn La năm 2012 32

Bảng 3.3: Diện tích ba loại rừng tỉnh Sơn La năm 2012 36

Bảng 3.4: Dân số trung bình phân theo giới tính và phân theo thành thị, nông thôn tỉnh Sơn La giai đoạn 2008 - 2012 38

Bảng 3.5: Hiện trạng và cơ cấu sử dụng đất phân theo loại đất của huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La năm 2012 42

Bảng 3.6: Giá trị sản phẩm thu được tính trên 1 ha của huyện Bắc Yên 44

Bảng 3.7: Diện tích, năng suất, sản lượng một số cây trồng chính tại huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La 44

Bảng 3.8: Tình hình chăn nuôi một số loại vật nuôi chính trên địa bàn huyện Bắc Yên giai đoạn 2010 - 2012 45

Bảng 3.9: Dân số trung bình huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La trong 3 năm 2010, 2012 46

Bảng 3.10: Diện tích, năng suất, sản lượng, cây táo Sơn Tra tại huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La (2010 - 2013) 48

Bảng 3.11: Tổng hợp diện tích táo Sơn Tra đến từng bản tại huyện Bắc Yên tỉnh Sơn La đến 31/12/2013 49

Bảng 3.12: Các tác nhân tham gia chuỗi giá trị táo Sơn Tra huyện Bắc Yên -

tỉnh Sơn La 55

Bảng 3.13: Chi phí đầu tư cho kiến thiết cơ bản trồng cây Sơn Tra 67

Bảng 3.14: Kết quả và hiệu quả kinh tế trong sản xuất táo Sơn Tra trồng mới 69

Bảng 3.15: Kết quả và hiệu quả kinh tế trong sản xuất cây táo Sơn Tra tự nhiên (Tính bình quân/1 ha) 71

Bảng 3.16: Lợi nhuận của người thu gom táo Sơn Tra 73

Bảng 3.17: Kết quả và hiệu quả kinh tế của người bán buôn táo Sơn Tra 75

Bảng 3.18: Sự hình thành giá và giá trị gia tăng của các tác nhân trong kênh tiêu thụ 81

Bảng 3.19: Phân tích tiềm năng từ các sản phẩm của cây Sơn Tra 83 Bảng 3.20: So sánh thế mạnh của cây Sơn Tra so với một số nông sản khác trong vùng 84

vii

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Chuỗi giá trị của Porter (1985) [26] 8

Hình 1.2: Hệ thống giá trị của Porter (1985) [26] 9

Hình 1.3: Biểu đồ tác nhân của chuỗi giá trị Bưởi Vĩnh Long 21

Hình 3.1: Sơ đồ chuỗi giá trị cây Sơn Tra tại huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La 54

Hình 3.2: Phân tích bối cảnh tác động lên chuỗi giá trị cây Sơn Tra huyện Bắc Yên 56

Hình 3.3: Các kênh tiêu thụ chính của cây Sơn Tra tỉnh Sơn La 62

Hình 3.4: Sơ đồ các tác nhân trong chuỗi giá trị táo Sơn Tra huyện Bắc Yên

tỉnh Sơn La 63

Hình 3.5: Cơ cấu chi phí đầu tư trồng cây Sơn Tra trong 5 năm đầu tiên 67

Hình 3.6: Phân bố chi phí đầu tư và thu nhập từ cây trồng xen trong giai đoạn kiến thiết cơ bản khi trồng mới cây Sơn Tra 68

Hình 3.7: Sơ đồ chuỗi giá trị tạo ra 1 chai rượu vang Sơn Tra loại 300ml 77

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sơn La là một tỉnh miền núi thuộc vùng núi Tây bắc, có vị trí địa lý quan trọng nối liền với các tình Điện Biên, Lai Châu và các tỉnh trung du miền núi Bắc bộ Trong những năm đổi mới, Sơn La đã có nhiều bước phát triển mạnh

mẽ, song vẫn còn hết sức khó khăn do địa hình hiểm trở, chia cắt và có nền khí hậu phức tạp khiến cho việc phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống nhân dân gặp không ít khó khăn, nhất là đối với lĩnh vực nông - lâm nghiệp Để lựa chọn được sản phẩm nông nghiệp phù hợp, đưa vào sản xuất đạt hiệu quả kinh tế cao tại địa phương góp phần nâng cao mức sống của người dân đòi hỏi phải có những nghiên cứu cụ thể

Trong những năm gần đây, tỉnh Sơn La đã có những dự án đầu tư từ phía Nhà nước trồng thử nghiệm các loại cây trồng mới, song không đạt hiệu quả kinh tế cao do không phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu Trước thực tế

đó yêu cầu địa phương cần phải đầu tư phát triển các cây trồng bản địa phù hợp với công nghiệp chế biến, tạo đòn bẩy cho phát triển kinh tế Trong các cây trồng bản địa đó, Sơn Tra hay còn gọi là táo mèo (tên Latin là Docynia indica, nằm trong họ hoa hồng Rosaceae, của bộ hoa hồng Rosales, thuộc nhóm cây gỗ nhỏ) là cây trồng có tiềm năng vượt trội hơn cả Từ Sơn Tra có thể sản xuất được nhiều sản phẩm khác nhau như rượu vang, rượu ngâm Sơn Tra, dấm, ô mai, Sơn Tra khô dùng trong Đông y Mặc dù có tiềm năng lớn song việc sản xuất kinh doanh loại cây trồng này còn manh mún, nhỏ lẻ, hiệu quả thấp do những khó khăn về vốn, kỹ thuật, nhân lực và sự liên kết giữa các tác nhân trong quá trình sản xuất cũng như chế biến, tiêu thụ sản phẩm của loại cây trồng đặc biệt này

Xuất phát từ ý nghĩa kinh tế - xã hội của Sơn Tra đối với đời sống đồng

bào các dân tộc tỉnh Sơn La, chúng tôi quyết định chọn đề tài: "Phân tích chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tại tỉnh Sơn La" để nghiên

cứu với mong muốn góp phần giúp tỉnh Sơn La tìm ra hướng đi cho các sản phẩm từ cây Sơn Tra phát triển bền vững hơn

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Phân tích được thực trạng chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra tỉnh Sơn La và đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường mối

+ Hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị sản phẩm nói chung

và chuỗi nông sản nói riêng

+ Đánh giá một số tác nhân tham gia vào chuỗi giá trị ngành hàng Sơn Tra trên địa bàn huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La

+ Phân tích chi phí, lợi nhuận của các tác nhân trong chuỗi giá trị ngành hàng cây Sơn Tra để thấy được sự phân chia lợi nhuận của các tác nhân

+ Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi giá trị ngành hàng cây Sơn Tra huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La

+ Đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuỗi giá trị ngành hàng cây Sơn Tra của huyện Bắc Yên - tỉnh Sơn La phát triển

2.3 Vấn đề nghiên cứu đặt ra gồm các nội dung sau

Đề tài nghiên cứu để tập trung trả các câu hỏi:

+ Quy mô sản xuất cây Sơn Tra (diện tích, năng suất, sản lượng) tại tỉnh Sơn La trong 5 năm gần đây?

+ Tình hình chế biến các sản phẩm từ cây Sơn Tra (số cơ sở chế biến, sản phẩm chế biến, quy mô sản phẩm) tại tỉnh Sơn La?

+ Tham gia vào sản xuất, chế biến,thương mại sản phẩm từ cây sơn tra gồm những tác nhân nào?

+ Hiệu quả kinh tế của từng loại sản phẩm được chế biến từ cây Sơn Tra? + Hiệu quả kinh tế mang lại của từng tác nhân trong chuỗi giá trị thị trường của các sản phẩm từ cây Sơn Tra?

+ Cần phải có những giải pháp gì để giải quyết mối quan hệ hợp lý về mặt lợi ích giữa các tác nhân nhằm phát triển bền vững cây Sơn Tra tại địa phương?

3

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản về chuỗi giá trị

1.1.1.1 Chuỗi giá trị

Theo nghĩa hẹp, một chuỗi gồm một loạt những hoạt động trong một công

ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định Các hoạt động này có thể bao gồm: Giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua đầu vào, sản xuất, tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi v.v Tất cả các hoạt động này tạo thành một “chuỗi” kết nối người sản xuất với người tiêu dùng [21] Mặt khác, mỗi hoạt động lại bổ sung “giá trị” cho thành phẩm cuối cùng Chẳng hạn như khả năng cung cấp dịch vụ hỗ trợ hậu mãi và sửa chữa cho một công ty điện thoại di động làm tăng giá trị chung của sản phẩm Nói cách khác, khách hàng

có thể sẵn sàng trả cao hơn cho một điện thoại di động có dịch vụ hậu mãi tốt Cũng tương tự như vậy đối với một thiết kế có tính sáng tạo hoặc một quy trình sản xuất được kiểm tra chặt chẽ Đối với các doanh nghiệp nông nghiệp, một hệ thống kho phù hợp cho các nguyên liệu tươi sống (như trái cây) có ảnh hưởng tốt đến chất lượng của thành phẩm và vì vậy, làm tăng giá trị sản phẩm

Chuỗi giá trị theo “nghĩa rộng” là một phức hợp các hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ v.v.) để biến một nguyên liệu thô thành một sản phẩm bán lẻ [21] Chuỗi giá trị “rộng” bắt đầu từ hệ thống sản xuất nguyên liệu thô và chuyển dịch theo các mối liên kết với các doanh nghiệp khác trong kinh doanh, lắp ráp, chế biến, vv…

Khái niệm chuỗi giá trị bao hàm các vấn đề về tổ chức và điều phối, các chiến lược và quan hệ quyền lực của những người tham gia khác nhau trong chuỗi Khi tiến hành phân tích chuỗi giá trị đòi hỏi một phương pháp tiếp cận thấu đáo về những gì đang diễn ra giữa những người tham gia trong chuỗi, những gì liên kết họ với nhau, những thông tin nào được chia sẻ, quan hệ giữa

họ hình thành và phát triển như thế nào, v.v

Ngoài ra, chuỗi giá trị còn gắn liền với khái niệm về quản trị vô cùng quan trọng đối với những nhà nghiên cứu quan tâm đến các khía cạnh xã hội và môi trường trong phân tích chuỗi giá trị Việc thiết lập (hoặc sự hình thành) các chuỗi giá trị có thể gây sức ép đến nguồn tài nguyên thiên nhiên (như đất đai,

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full