CHỦ ĐỀ 3: KINH TẾ VIỆT NAM TRONG THỜI KÌ ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP

Trong chương trình giáo dục các môn khoa học xã hội cấp THPT, vấn đề kinh tế Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập là nội dung quan trọng. Nội dung này được đề cập ở nhiều khía cạnh như: Việt Nam trên con đường đổi mới và hội nhập; Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh bảo vệ Tổ quốc (19862000); Đất nước trên đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (19862000),… Theo định hướng của chương trình giáo dục hiện nay, dạy học tích hợp liên môn là yêu cầu nhằm định hướng phát triển năng lực người học, đồng thời khắc phục những điểm trùng lặp về mặt kiến thức giữa các môn học cũng như các nội dung, các bài trong một môn học. Dạy học tích hợp liên môn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho GV vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực. Chủ đề “Kinh tế Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập” sẽ giúp HS tăng cường sự hiểu biết về sự thay đổi của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, nhận thức được những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đường đổi mới, hội nhập kinh tế thế giới.

CHỦ ĐỀ 3: KINH TẾ VIỆT NAM TRONG THỜI KÌ ĐỔI MỚI VÀ HỘI NHẬP

1 LÍ DO CHỌN CHỦ ĐỀ

Trong chương trình giáo dục các môn khoa học xã hội cấp THPT, vấn đềkinh tế Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập là nội dung quan trọng Nộidung này được đề cập ở nhiều khía cạnh như: Việt Nam trên con đường đổi mới vàhội nhập; Việt Nam xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh bảo vệ Tổ quốc (1986-2000); Đất nước trên đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (1986-2000),…

Theo định hướng của chương trình giáo dục hiện nay, dạy học tích hợp liênmôn là yêu cầu nhằm định hướng phát triển năng lực người học, đồng thời khắcphục những điểm trùng lặp về mặt kiến thức giữa các môn học cũng như các nộidung, các bài trong một môn học Dạy học tích hợp liên môn cũng tạo điều kiệnthuận lợi cho GV vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực

Chủ đề “Kinh tế Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập” sẽ giúp HStăng cường sự hiểu biết về sự thay đổi của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh hộinhập, nhận thức được những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đườngđổi mới, hội nhập kinh tế thế giới

2 MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ

2.1 Kiến thức

- Biết được bối cảnh kinh tế nước ta trước thời kì đổi mới

- Trình bày được những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời

kì đổi mới và hội nhập

- Biết được những khó khăn và thách thức về kinh tế của nước ta trong thời

kì đổi mới và hội nhập kinh tế thế giới

- Thuyết trình.

2.3 Thái độ

- Có ý thức, hành động để góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

 Hướng tới hình thành và phát triển năng lực: Giải quyết vấn đề và sáng tạo; hợptác; tự học

3 GỢI Ý NỘI DUNG CỦA CHỦ ĐỀ

Những nội dung chính của chủ đề được thể hiện qua sơ đồ sau:

3.1 Sơ lược bối cảnh nước ta thời kì trước đổi mới

Nền kinh tế nước ta đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển gắn liền với quátrình dựng nước và giữ nước

Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đem lại độc lập cho đất nước, tự do chonhân dân Tiếp sau đó là chin năm kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954)

Đất nước bị chia cắt từ năm 1954 đến tận ngày giải phóng miền Nam

30-4-1975 Trong suốt thời gian đó, miền Bắc vừa kiên cường chống chiến tranh pháhoại của đế quốc Mĩ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội và chi viện cho tiền tuyến lớnmiền Nam Miền Nam dưới chế độ của chính quyền Sài Gòn, nền kinh tế tập trungphát triển ở một số thành phố lớn như Sài Gòn, Đà Nẵng,…chủ yếu phục vụ chiến

Kinh tế Việt Nam

trong thời kì đổi mới

và hội nhập

Bối cảnh nước ta trước thời kì đổi mới

Những thành tựu nổi bật của kinh tế nước ta

Những khó khăn và thách thức

……….

phức tạp Nước ta đi lên từ một nền kinh tế nông nghiệp là chủ yếu, lại chịu hậuquả nặng nề của chiến tranh Tất cả những điều này đưa nước ta vào khủng hoảngkéo dài với tình trạng lạm phát cao, sản xuất đình trệ, lạc hậu.

Để đưa đất nước vượt qua khủng hoảng đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải đổimới Đường lối đổi mới của Đảng được đề ra đầu tiên tại Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ VI (1986) và được điều chỉnh bổ sung, phát triển qua các kì đại hộiđại biểu toàn quốc tiếp theo…đã đưa nền kinh tế nước ta thoát khỏi tình trạngkhủng hoảng, từng bước ổn định và phát triển

2 Những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập

Tính đến nay (2017), công cuộc Đổi mới của nước ta đã trải qua chặngđường 31 năm, nền kinh tế nước ta đã đạt được nhiều thành tựu Nước ta đã thoátkhỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài Lạm phát được đẩy lùi

Trong kế hoạch 5 năm (1986-1990), cả nước tập trung sức người, sức củanhằm thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu của ba chương trình kinh tế là lương thực, thựcphẩm, hàng tiêu dung và hàng xuất khẩu Kết quả từ chỗ thiếu ăn hàng năm, đếnnăm 1990 đã đáp ứng nhu cầu trong nước , có dự trữ và xuất khẩu Hàng hóa trênthị trường dồi dào, nhất là hàng tiêu dùng, trong đó nguồn hàng xuất khẩu tăng

Trong kế hoạch 5 năm (1991-1995), cả nước phấn đấu vượt qua khó khănthách thức, ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đưanước ta về cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng Kinh tế tăng trưởng nhanh, tổngsản phẩm trong nước tăng bình quân là 8,2%

Sau 5 năm thực hiện kế hoạch (1996-2000), nền kinh tế vẫn giữ được nhịp

độ tăng trưởng khá, tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân hàng năm là 7%.Kinh tế đối ngoại tiếp tục phát triển

Bước vào kế hoạch 5 năm đầu tiên của thế kỷ mới (2001-2005), tình hìnhtrong nước và bối cảnh quốc tế có nhiều thuận lợi, cơ hội lớn đan xen với nhiềukhó khăn, thách thức lớn Nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm thời kỳ 5năm 2001-2005 là 7,5%, trong đó nông, lâm, ngư nghiệp tăng 4,3%, công nghiệp

và xây dựng tăng 10,8%, dịch vụ tăng 6,2%

3

Bước sang kế hoạch 5 năm (2005-2010), nền kinh tế trong nước và thế giới

có nhiều biến động trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng nước ta vẫnphấn đấu đạt mức cao nhất các chỉ tiêu của Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội đề

ra Với quyết tâm cao của cả nước, Việt Nam được đánh giá là một trong nhữngnước sớm vượt qua giai đoạn khó khăn và phục hồi nhanh sau khủng hoảng tàichính toàn cầu Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 ước tính tăng 6,78%

Cơ cấu kinh tế đang có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiệnđại hóa Cho tới đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX, trong cơ cấu GDP, nông nghiệpchiếm tỉ trọng cao nhất, công nghiệp và xây dựng chiếm tỉ trọng nhỏ Từng bước, tỉtrọng khu vực nông-lâm-ngư nghiệp giảm; tỉ trọng công nghiệp và xây dựng tăng,vượt cả tỉ trọng khu vực dịch vụ

Trong công nghiệp đã hình thành một số ngành công nghiệp trọng điểm, nổibật là các ngành dầu khí, điện, chế biến lương thực thực phẩm, sản xuất hàng tiêudùng

Sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa hướng ra xuất khẩu đang thúc đẩyhoạt động ngoại thương và thu hút đầu tư nước ngoài Nước ta đang trong quá trìnhhội nhập vào nền kinh tế khu vực và toàn cầu

Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cũng chuyển biến rõ rệt Một mặt hình thànhcác vùng kinh tế trọng điểm, phát triển các vùng chuyên canh quy mô lớn, cáctrung tâm công nghiệp và dịch vụ lớn Mặt khác, những vùng sâu, vùng xa, vùngnúi và biên giới, hải đảo cũng được ưu tiên phát triển

Nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong xóa đói giảm nghèo, đờisống vật chất và tinh thần của đông đảo nhân dân được cải thiện rõ rệt Nghị quyếtĐại hội lần thứ VIII Đảng Cộng sản Việt Nam có đề ra: Đến năm 2020, chúng taphải phấn đấu đưa nước ta trở thành nước công nghiệp hiện đại

3 Những khó khăn và thách thức khi Việt Nam trên con đường đổi mới và hội nhập kinh tế thế giới

Trong quá trình phát triển, nước ta cũng gặp nhiều khó khăn Ở nhiều tỉnh,

Những biến động trên thị trường thế giới và khu vực, những thách thức khinước ta thực hiện cam kết NAFTA (Khu vực mậu dịch tự do Đông Nam Á) Hiệpđịnh thương mại Việt – Mĩ, gia nhập WTO,…đòi hỏi nhân dân ta phải nỗ lực đẩynhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả sản xuất kinhdoanh, tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức.

Một số định hướng để đẩy mạnh công cuộc đổi mới kinh tế và hội nhập đólà: Thực hiện chiến lược về tăng trưởng kinh tế và xóa đói giảm nghèo; đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển nền kinh tế tri thức; đẩy mạnh hộinhập kinh tế quốc tế để tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia; bảo vệ tài nguyênmôi trường và phát triển bền vững; đẩy mạnh phát triển giáo dục, y tế, phát triểnnền văn hóa mới, chống lại các tệ nạn xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường

4 GỢI Ý CÁCH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC

4.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu sơ lược bối cảnh nước ta trước thời kì đổi mới

* Đặt vấn đề và nêu giả thuyết – khởi động

- Bước 1: GV nêu vấn đề cho HS “Có nhận định cho rằng hội nhập quốc tế

sẽ dẫn đến bị hòa tan, văn hóa dân tộc sẽ bị mai một Do đó, Việt Nam không nên tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế Nhận định trên đúng hay sai? Tại sao?”

- Bước 2:

+ HS nêu các giả thuyết ban đầu bằng cách trả lời câu hỏi mà GV đã nêu.+ GV dẫn dắt từ câu trả lời của HS để HS thấy cần phải tiếp tục tìm hiểu vấnđề

* Lập kế hoạch giải quyết vấn đề

- Bước 1: GV cung cấp cho HS khái niệm về đổi mới và hội nhập kinh tế

quốc tế để HS thấy nhiệm vụ của mình là đang tìm hiểu về kinh tế Việt Nam trongthời kì đổi mới và hội nhập:

+ Đổi Mới là một chương trình cải cách kinh tế và một số mặt xã hội doĐảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng vào thập niên 1980 Chính sách Đổi Mớiđược chính thức thực hiện từ Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần VI,năm 1986

5

+ Hội nhập quốc tế được hiểu như là quá trình các nước tiến hành các hoạtđộng tăng cường sự gắn kết họ với nhau dựa trên sự chia sẻ về lợi ích, mục tiêu,giá trị, nguồn lực, quyền lực (thẩm quyền định đoạt chính sách) và tuân thủ cácluật chơi chung trong khuôn khổ các định chế hoặc tổ chức quốc tế.

- Bước 2: GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 4 HS, bao gồm các HS có

- Giai đoạn làm việc theo nhóm: Sau hi mỗi cá nhân hoàn thành nhiệm

vụ của mình, cả nhóm cùng thảo luận trong thời gian 10 phút để thốngnhất các bối cảnh lịch sử của nước ta trước thời kì đổi mới

THÔNG TIN HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG NHÓM

1 Nhiệm vụ 1: Dựa vào hộp thông tin hãy trình bày thuận lợi và khó khăn sau khi

đất nước giành được độc lập

Với cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, quân và dân ta đãđánh bại hoàn toàn chiến tranh xâm lược của Mỹ, giải phóng miền Nam, thốngnhất tổ quốc

Sau khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước được thống nhất,cách mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới - giai đoạn cả nước phát triểntheo định hướng xã hội chủ nghĩa

Ba mươi năm qua kể từ khi đất nước thống nhất là chặng đường tìm tòi, sángtạo, thử nghiệm, tổng kết của Đảng và nhân dân ta để xây dựng cương lĩnh chocách mạng nước ta trong giai đoạn mới và đề ra chiến lược phát triển kinh tế lâudài

Vào những năm 1976 - 1985, chúng ta bước vào xây dựng đất nước trongđiều kiện thách thức và thời cơ, khó khăn và thuận lợi đan xen Chúng ta có thuậnlợi đất nước thống nhất, hòa bình, nhưng chúng ta cũng có nhiều khó khăn kháchquan như đất nước vừa trải qua cuộc chiến tranh lâu dài, xuất phát điểm nền kinh

tế quá thấp kém, sự chống phá của cả thế lực phản động quốc tế và cũng có nhiềunhững khuyết điểm chủ quan như duy trì quá lâu cơ chế quản lý tập trung quan liêubao cấp

(Nguồn: 60 năm phát triển kinh tế- xã hội từ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà đến

nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, http://www.gso.gov.vn)

2 Nhiệm vụ 2: Dựa vào biểu đồ để xác định một hoàn cảnh lịch sử của nước ta

trước thời kì đổi mới thông qua yêu cầu sau:

- Nhận xét về tình hình lạm phát của nước ta trong giai đoạn 1980-1986

7 Tốc độ tăng GDP so với lạm phát giai đoạn 1976-1985

(Nguồn: http://tai-lieu.com)

Tỷ lệ lạm phát của Việt Nam thời kỳ 1980-2010

(Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_tế_Việt_Nam)

3 Nhiệm vụ 3: Dựa vào hình ảnh hãy cho biết: Theo em thời bao cấp là gì?

Bám thành tàu điện thời bao cấp,

khỏi mất tiền mua vé

4 Nhiệm vụ 4: Dựa vào hộp thông tin sau hãy trình bày về đặc điểm xã hội nước

ta trước đổi mới năm 1986

Mười năm sau 1975 là một trong những giai đoạn tối tăm nhất trong lịch sửViệt Nam Chỉ nói về mặt kinh tế, là một nước nông nghiệp (năm 1980, 80% dân

số sống ở nông thôn và 70% lao động là nông dân) nhưng Việt Nam thiếu ăn, nhiềungười phải ăn bo bo trong thời gian dài Lượng lương thực tính trên đầu ngườigiảm liên tục từ năm 1976 đến 1979, sau đó tăng trở lại nhưng cho đến năm 1981vẫn không hồi phục lại mức năm 1976 Công thương nghiệp cũng đình trệ, sản xuấtđình đốn, vật dụng hằng ngày thiếu thốn, cuộc sống của người dân vô cùng khốnkhóTrước đổi mới đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn Sự thiếu thốn thời đókhiến nạn ăn cắp vặt nảy sinh Phân hóa giàu nghèo rất thấp Giáo dục, y tế đượcbao cấp dù khá nghèo nàn về trang thiết bị Sinh viên ra trường đều có việc làmnhưng chịu sự phân công của nhà nước, không được tự lựa chọn công việc, không

bị thất nghiệp Thi đại học rất khó, đòi hỏi tiêu chuẩn cao Tính cộng đồng trong xãhội cao Không có nhiều loại hình giải trí nhưng con người ít chịu áp lực của côngviệc và nhu cầu vật chất hơn so với thời kỳ Đổi Mới

(Nguồn: https://vi.wikipedia.org)

* Giải quyết vấn đề và kết luận

- Bước 1: HS tiến hành hoạt động nhóm theo kỹ thuật “Khăn trải bàn”.

- Bước 2: GV sử dụng phiếu đánh giá sau để đánh giá năng lực làm việc

nhóm của HS:

- Bước 3: GV yêu cầu 4 nhóm HS lên báo cáo kết quả làm việc của nhóm

mình, mỗi nhóm trình bày 2 hoàn cảnh của nước ta trước đổi mới, mỗi nhóm sẽ sửdụng phiếu để đánh giá kết quả hoạt động và cách thức trình bày kết quả của nhómkhác

11

PHIẾU ĐÁNH GIÁ CÁ NHÂN TRONG HOẠT ĐỘNG NHÓM

Cá nhân được đánh giá:……….……….; Lớp:……….

thành nhiệm

vụ được giao

Đóng góp vào công việc chung của nhóm

Mức độ tham gia vào các hoạt động của nhóm

Khả năng lắng nghe và chia sẻ

+ Nêu được bối cảnh của nước ta

trước đổi mới

+ Trình bày kết quả nhómlưu

loát, dễ hiểu

- Nhóm:…………

+ Nêu được bối cảnh của nước ta

trước đổi mới

+ Trình bày kết quả nhóm lưu

loát, dễ hiểu

- Nhóm:…………

+ Nêu được bối cảnh của nước ta

trước đổi mới

+ Trình bày kết quả nhóm lưu

loát, dễ hiểu

- Nhóm:…………

+ Nêu được bối cảnh của nước ta

trước đổi mới

+ Trình bày kết quả nhóm lưu

loát, dễ hiểu

4.2 Hoạt động 2: Tìm hiểu những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập

- Bước 1: GV yêu cầu HS về nhà tìm kiếm thông tin về những thành tựu nổi

bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập Nội dung tìm hiểu như sau:

13

PHIẾU HOẠT ĐỘNG CÁ NHÂN

Họ và tên HS:……….…; Lớp:………

Nhiệm vụ: tìm hiêu thông tin về những thành tựu nổi bật về kinh tế của nước ta trong thời kì đổi mới và hội nhập với các ý cụ thể sau: - Lạm phát: - Tốc độ tăng trưởng kinh tế: - Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế: + Theo thành phần kinh tế + Theo ngành: + Theo lãnh thổ: - An sinh xã hội: Kết quả tìm hiểu: ……….

……….

……….

………

……….

THÔNG TIN HỖ TRỢ CHO HỌC SINH HOẠT ĐỘNG CÁ NHÂN

Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam giai đoạn 1986-2010

(Nguồn: Số liệu của Tổng cục thống kê)

Biểu đồ tăng trưởng GDP của Việt Nam giai đoạn 1986-2014

Tốc độ lạm phát của Việt Nam giai đoạn 1986-1995

(Nguồn: Số liệu của Tổng cục thống kê)

Biểu đồ cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế năm 1986 và năm 2013

(Nguồn: Số liệu của Tổng cực thống kê)

15

Bảng 1: Chuyển dịch cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế của nước ta

Bảng 3: Số cơ sở khám chữa bệnh giai đoạn 1995-2015

Ở nước ta đã hình thành các vùng động lực phát triển kinh tế, vùng chuyêncanh và các khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất có quy mô lớn Việc pháthuy thế mạnh của từng vùng nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế và tăng trưởng hộinhập với thế giới đã dẫn tới sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phân hóa sản xuấtgiữa các vùng trong nước Ví dụ Đông Nam Bộ là vùng phát triển công nghiệpmạnh nhất, với giá trị sản xuất công nghiệp chiếm tới 55,6% cả nước (năm 2005).Trong khi đó Đồng bằng sông Cửu Long là vùng trọng điểm sản xuất lương thực,thực phẩm; giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm 40,7% cảnước.Trên phạm vi cả nước đã hình thành 3 vùng kinh tế trọng điểm: Vùng kinh

tế trọng điểm phía Bắc, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và Vùng kinh tếtrọng điểm phía Nam

(Nguồn: http://loigiaihay.com)