Quyền con người trong hiến pháp việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI VŨ ANH DŨNG QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HIẾN PHÁP VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số: 60 38 01 02

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

VŨ ANH DŨNG

QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HIẾN PHÁP VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

HÀ NỘI - 2014

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan:

Những nội dung trong luận văn này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GS.TS Nguyễn Đăng Dung Mọi tham khảo dùng trong luận văn đều được trích dẫn rõ ràng và trung thực

Tác giả

Vũ Anh Dũng

MỤC LỤC

Lời cam đoan 1

M U 4

L o ch n đ t i 4

T nh h nh nghi n c u đ t i 5

M c ti u đ i t ng ph m vi nghi n c u c a đ t i 6

a M c ti u 6

i t ng ph m vi nghi n c u 7

Ph ng ph p nghi n c u c a đ t i 7

c u đ t i 7

HƯƠNG I 8

NH N QUY N – I TƯ NG I U H NH A HI N PH P 8

Kh i qu t v nh n quy n 8

Kh i ni m v quy n con ng ời 8

T nh ch t c n c a quy n con ng ời 9

Nh n quy n – i t ng đi u ch nh c a Hi n ph p 18

Nh n quy n l đ i t ng đi u ch nh c n c a Hi n ph p 18

ch th c ph m vi đi u ch nh nh n quy n trong Hi n ph p 21

HƯƠNG II 25

HI N PH P M T S QU GIA V I V N NH N QUY N 25

Hi n ph p Hoa K 25

Hi n ph p ng h a Ph p 33

Hi n ph p Anh qu c 36

HƯƠNG III 39

HI N PH P VI T NAM V I V N NH N QUY N 39

Quy n con ng i Vi t Nam tr c Hi n ph p n m 39

Hi n ph p n m v i v n đ nh n quy n 44

Hi n ph p n m v v i v n đ nh n quy n 48

Hi n ph p s a đ i n m Hi n pháp 2013) 59

K T LU N 65

DANH M T I LI U THAM KH O 68

TI NG VI T 68

TI NG ANH 69

Ở Đ U

L o c n đề t i

L ch s n n v n minh nh n lo i l m t qu tr nh đ u tranh kh ng đ nh

c c quy n c n c a con ng ời D c n t n t i nh ng tr ng thái mang t nh

h c thu t v quy n t nhi n hay quy n ph p l c a quy n con ng ời nh ng c

th kh ng đ nh quy n con ng ời đ đ c ghi nh n trong c c v n ki n ph p

lu t c a h u h t c c qu c gia ch u u thời Trung c ng ời Anh đ an

h nh Hi n ch ng Magna arta n m nh m kh ng đ nh m t s quy n con ng ời nh quy n s h u th a k t o u n n quy n đ c x t x

đ ng đ n v đ c nh đ ng tr c ph p lu t N m m ời a thu c đ a

c M đ tuy n đ c l p v i đ ch Anh th nh l p H p ch ng qu c Hoa

K th ng qua Tuy n ng n đ c l p kh ng đ nh mọi ngư i sinh ra đều c quyền nh đ ng T o h a cho họ những quyền hông ai c th x m ph m được trong những quyền đ c quyền được s ng quyền tự do và quyền mưu

c u h nh ph c Khi th nh l p n m ng h a Ph p cũng c ng

Tuy n ng n nh n quy n v n quy n nh m x c đ nh c c quy n c n c a con ng ời v đ c p đ n nh ng i n ph p o đ m th c hi n c c quy n n y

V sau nh ng lu n đi m v con ng ời c a n Tuy n ng n v Nh n quy n

v D n quy n cũng đ c ghi nh n trong nhi u n Hi n ph p đ đ c th ng qua nhi u qu c gia ch u u Th o đ c c quy n con ng ời đ c x c đ nh

nh m t ph n kh ng th thi u đ c c a Hi n ph p l m c ti u ph n đ u

v th c hi n c a c c nh n c đ

Vi t Nam quy n con ng ời đ đ c h t ch H h Minh th hi n trong Tuy n ng n đ c l p o ng ời so n th o v c ng ng y khai sinh ra n c Vi t Nam D n ch ng h a nay l n c ng h a x h i

ch ngh a Vi t Nam h t ch H h Minh đ m đ u n Tuy n ng n c

K t ng y đ c l p cho đ n nay Vi t Nam đ tham gia nhi u v o c c

di n đ n qu c t trong đ c i n đ n v quy n con ng ời T ng c ờng đ i tho i ch đ ng tham gia k k t v th c hi n c c cam k t v đi u c qu c t

v quy n con ng ời đang l m t ch tr ng nh t qu n c a ng v Nh n c

t con ngư i coi con ngư i là chủ th ngu n lực chủ yếu và là m c ti u của

sự ph t tri n Đảm ảo quyền con ngư i quyền công d n và c c điều iện đ mọi ngư i được ph t tri n toàn diện uyền và ngh a v công d n do iến

t ng đi u ch nh c ch th c ph m vi đi u ch nh trong n v n Hi n ph p c a

m t s qu c gia trong đ c Vi t Nam th o nh ng chu n m c qu c t đ c

qu c t th a nh n g p ph n n ng cao nh n th c khoa h c c a ch ng ta v quy n con ng ời x y ng c c c n c l lu n v ch nh s ch ho n thi n c

ch o đ m quy n con ng ời Vi t Nam mang ngh a l lu n v th c ti n

c p ch

T n n n i n c u đề t i

Trong nhi u th p ni n qua v n đ quy n con ng ời đ c nghi n c u nhi u c nh i n qu c t v qu c gia Nhi u t ch c qu c t đ c i t l

Li n h p qu c coi quy n con ng ời l n i ung quan tr ng trong c c ho t

đ ng c a m nh ho đ n nay Li n h p qu c đ h nh th nh đ c c ch o

v qu c t v quy n con ng ời v i s ra đời c a h ng ch c đi u c tuy n

ng n tuy n v quy n con ng ời

Quy n con ng ời đ đ c nhi u t ch c v c nh n nghi n c u nh

UNDP, Human Development Report 2000: Human rights and Human Development, New York, 2000; United Nations, Frequently asked questions

on a human rights – based approach to development cooperation; Johannes Morsink, The Univerrsal Declaration of human rights: Origins, Drafting, and Intent, Philadelphia: University of P nnsylvania Pr ss trong đ m t s

cu n s ch đ đ c ch sang ti ng Vi t nh Jacqu s Mourrgon uyền con ngư i Trung t m nghi n c u quy n con ng ời H N i Wol gang

n k h i n T m hi u về quyền con ngư i nh xu t n T ph p

N m Ngo i giao Vi t Nam ch tr c ng t p t i li u Thành tựu ảo vệ và ph t tri n quyền con ngư i iệt am trung t m nghi n c u

quy n con ng ời nay l Vi n nghi n c u quy n con ng ời tr c thu c H c

vi n h nh tr – H nh ch nh qu c gia H h Minh iệt am với v n đề quyền con ngư i v đ t i đ c l p c p nh n c uyền con ngư i trong th i

đ i mới – thành tựu – v n đề và phư ng hướng giải quyết đ t i iệt

am với v n đề quyền con ngư i – m t c ng tr nh nghi n c u o T

ph p ch tr c ng v i s tham gia c a nhi u c quan N m h i th o

khoa h c c c chế ảo về quyền con ngư i và quyền công d n – inh nghiệm ộng h a i n ang Đ c và iệt am

n u l n c ch th c quy đ nh v ph m vi đi u ch nh v n đ nh n quy n trong

Hi n ph p Vi t Nam c i t đ t i so s nh c c nguy n t c v quy đ nh v

nh n quy n qua c c n Hi n ph p c a n c ng h a x h i ch ngh a Vi t Nam

c Ail n v Hi n ph p c a Vi t Nam

P n p p n i n c u c a đề t i

Th o t nh ch t c a ch đ n i ung nghi n c u m c ti u v ph m vi nghi n c u c c ph ng ph p nghi n c u ch y u s l ph ng ph p t ng h p

t t c c c thu c t nh c a quy n con ng ời

T nh ph h p c a c c đ nh ngh a hi n c v quy n con ng ời ph thu c

v o s nh n nh n ch quan c a m i c nh n tuy nhi n c p đ qu c t đ nh ngh a c a V n ph ng ao y Li n h p qu c v quy n con ng ời th ờng đ c

tr ch n i c c nh nghi n c u Th o đ nh ngh a n y quy n con ng ời l

nh ng o đ m ph p l to n c u univ rsal l gal guarant s c t c ng o

v c c c nh n v c c nh m ch ng l i nh ng h nh đ ng actions ho c s

1 Vi n Ng n ng h c Đ i t đi n Tiếng iệt nh xu t n V n h a th ng tin

2 Untied Nations: Human Rights: Question and Answer, Geneva, 1994

m c omissions m l m t n h i đ n nh n ph m nh ng s đ c ph p ntitl m nts v t o c n un am ntal r oms c a con ng ời3

Vi t nam m t s đ nh ngh a v quy n con ng ời o m t s chuy n gia c quan nghi n c u t ng n u ra cũng kh ng ho n to n gi ng nhau nh ng

x t chung quy n con ng ời th ờng đ c hi u l nh ng nhu c u l i ch t nhi n v n c v kh ch quan c a con ng ời đ c ghi nh n v o v trong

đi u r r ng l quy n con ng ời l nh ng gi tr cao c c n đ c t n tr ng v

o v trong m i x h i v trong m i giai đo n l ch s 4

c nguy n t c c a quy n con ng ời human rights principl s hay c n

g i l c c t nh ch t c n c a quy n con ng ời th o nh n th c chung c a

c ng đ ng qu c t th hi n trong cu n Unit Nations UN common understanding on human rights – based approaches to v lopm nt ao g m

t nh ph i n univ rsal t nh kh ng th chuy n nh ng t c đo t inali na l t nh kh ng th ph n chia in ivisia l v t nh li n h v ph thu c l n nhau int rr lat int r p n nt

3 Unti ted Nations, UNHCHR, Freequently Asked Questions on a Human Rights-Based Approach to

Development Cooperation, New York and Geneva, 2006, tr,8

4 Trong m t cu c kh o s t o NN – m t trong c c c quan truy n th ng ti n h nh quy n con ng ời đ c

x m l m t trong m ời ph t m nh l m thay đ i th gi i c ng v i n ng nghi p ph n t m h c thuy t t ng

đ i v c xin thuy t ti n h a m ng th ng tin to n c u worl wi w x ph ng s kh ng v l c h p n – NN T n i as that chang th worl ”

a T nh ph iến (universal)

Th ng qua n Tuy n ng n to n th gi i v quy n con ng ời t nh ph

i n c a quy n con ng ời đ c c ng đ ng qu c t th a nh n th hi n ch quy n con ng ời l nh ng g m sinh v n c c a con ng ời Quy n con

ng ời đ c p ng nh đ ng cho m i ng ời kh ng c s ph n i t đ i x

i t k l o n o v ch ng t c m u a gi i t nh t n gi o th nh ph n xu t

th n Nh v y quy n con ng ời l m t gi tr chung c a nh n lo i l m c

đ ch v n t i c a nh n lo i

X t v ngu n g c t nhi n quy n con ng ời l nh ng gi tr v n c v

ch t n t i lo i ng ời Nh ng t t ng v quy n t nhiên” trời ph ” cho con ng ời ngay t khi con ng ời xu t hi n đ c t thời c đ i T thời Hy

l p c đ i nh tri t h c Z no - T N đ ph t i u r ng kh ng ai sinh

ra đ l n l h t c đ a v n l l o h t c đo t t o v n c c a con

ng ời R r ng đ y Z no đ đ c p đ n quy n l m t ng ời t o v i ngh a l m t quy n m sinh c a con ng ời T t ng n y sau đ đ c nhi u tri t gia t i kh ng đ nh v ph t tri n trong đ ti u i u nh t l Thomas Hobbes (1588-1679) John Lock - v Thomas Pain -1809)

- Thomas Hobbes v i cu n s ch L viathan vi t n m 5 đ đ a ra quan đi m l thuy t v kh c x h i v i c c nguy n t c c n c a t t ng

t o ch u u quy n đ c u c c a c c c nh n quy n nh đ ng t nhi n

c a t t c m i ng ời t nh nh n t o c a đ a v ch nh tr quan đi m t t c quy n l c ch nh tr h p ph p ph i mang t nh đ i đi n” v a tr n s đ ng thu n c a nh n n v s i n gi i lu t cho ph p m i ng ời đ c l m t c

đi u g m ph p lu t kh ng c m

- John Lock cũng nh Ho s trong c c t c ph m c a m nh6, ng quan

ni m trong tr ng th i t nhi n t t c m i ng ời đ u nh đ ng v đ c l p

kh ng ai c quy n l m t n h i đ n ng ời kh c v m i ng ời đ u c quy n

tr ng ph t k vi ph m Lu n thuy t th hai v ch nh quy n – Secon Tract of Government)

5 Xem Thomas Hobbes, Leviathan (1,XIV), 1658

6 Xem John Locke: An Essay Concerning Human Understanding , 1690; Second Tract of Government, 1662; Questions Concerning the Law of Nature, 1664

- Tri t h c gia ng ời Anh Thomas Pain v i t c ph m n i ti ng c quy n c a con ng ời – Rights o Man th nh n m nh r ng c c quy n

kh ng th đ c an ph t i t k ch nh ph n o i l đi u đ đ ng thời cho ph p c c ch nh ph đ c r t l i c c quy n y th o ch c a h Nh

th Thomas Pain đ gi n ti p kh ng đ nh r ng c c quy n c a con ng ời l

nh ng gi tr t nhi n

Ph t tri n nh ng t t ng v quy n con ng ời c c nh tri t h c thời

k n y ng ời Anh đ c th h a trong Lu t v c c quy n Anh n m Trong cu c c ch m ng t s n M Tuy n ng n đ c l p n m đ th ng

nh t v i c ch nh n nh n v quy n con ng ời c a John Lock Mọi ngư i sinh ra đều c quyền nh đ ng T o h a cho họ những quyền hông ai c th

x m ph m được trong những quyền đ c quyền được s ng quyền tự do và quyền mưu c u hành ph c 7

Kh c v i ng ời M trong cu c c ch m ng t s n c a m nh n m

ng ời Ph p c ng Tuy n ng n Nh n quy n v n quy n m t v n n mang đ y u n c a c c h c thuy t v nh n quy n c a thời k n y th o đ con ng ời sinh ra đ u s ng t o v nh đ ng v quy n v ph i lu n đ c t

o v nh đ ng v quy n l i8

Hai n v n ki n n y đ c nh h ng s u r ng kh ng ch hai n c

n y m c n tr n to n th gi i v s ph t tri n c a quy n con ng ời cũng nh

đ t n n m ng cho qu tr nh l p ph p v quy n con ng ời trong h th ng v n

n ph p lu t c a qu c gia v trong c c v n n ph p lu t qu c t Sau n y Hoa K đ cam k t t n tr ng v th c hi n o v quy n con ng ời th ng qua

vi c c th h a c c quy n đ đ c ghi nh n trong m ời Tu ch nh n Hi n

ph p Hi n ph p c a Ph p n m cũng c nh ng quy đ nh o đ m c c quy n con ng ời đ đ c n u trong Tuy n ng n Nh n quy n v D n quy n

7 Tuy n ngôn độc lập của ợp chủng qu c oa Lời n i đ u n ti ng Vi t trong c văn iện

qu c tế về quyền con ngư i nh xu t n h nh tr qu c gia H N i

8 Tuy n ngôn h n quyền và D n quyền của c ch m ng h p n ti ng Vi t trong c văn iện qu c

tế về quyền con ngư i nh xu t n h nh tr qu c gia H N i

H c thuy t v quy n con ng ời v nh ng c s l lu n c n v quy n con ng ời đ đ c ph t tri n s m trong đi u ki n t nhi n – x h i c a

ph ng t y v quy n con ng ời đ đ c ghi nh n trong nhi u v n ki n ch nh

tr – ph p l kh c nhau Quy n con ng ời trong c c v n ki n ch nh tr – ph p

ng nh lu t qu c t v quy n con ng ời n Tuy n ng n l th a thu n ph p

l qu c t đ u ti n v quy n con ng ời đ c đ i đa s c c n c ch p nh n

k k t th ng qua th a nh n t nh ph qu t c a c c quy n con ng ời a tr n

vi c th a nh n ph m gi v n c c c quy n nh đ ng c a m i th nh vi n trong gia đ nh nh n lo i l n n t ng c a t o c ng l v h a nh th gi i

y l th nh qu c a s ph t tri n s ti n v v n minh c a l ch s nh n

lo i kh ng ch mang t nh t t y u kh ch quan m c n th hi n nguy n v ng

ch quan c a con ng ời tr n to n th gi i ai cũng c quy n t n t i c quy n

ph t tri n v c quy n m u c u h nh ph c

Ng y nay t nh ph i n c a quy n con ng ời đ c th a nh n tr n ph m

vi to n c u nh ng v n ti p t c tr th nh v n đ n i c m trong c c cu c tranh

lu n c a gi i nghi n c u cũng nh c c ch nh tr gia i t n t i nh ng quan

ni m kh c nhau v t nh ph i n v n i ung c a quy n con ng ời Tuy n

ng n to n th gi i v quy n con ng ời đ x m x t con ng ời kh ng ch v i t

c ch quy n t nhi n m sinh m c n l quy n c t nh x h i kh ng ch đ n thu n x m quy n con ng ời l nh ng quy n ch nh tr m c n l nh ng quy n kinh t x h i v n h a v quy n ph t tri n Tuy nhi n th c ti n đ cho th y

kh ng ph i Tuy n ng n to n th gi i v quy n con ng ời c a Li n h p qu c

kh ng c nh ng h n ch c a n kh ng ph i nh ng chu n m c mang t nh ph

i n v quy n con ng ời trong Tuy n ng n v c c v n ki n ph p l qu c t đ

đ c Li n h p qu c th ng qua đ u mang t nh t i n kh ng th thay đ i

th o ng l ch s v ph n nh đ y đ quy n con ng ời Ng ời ta c th n i

đ n vi c trong Tuy n ng n to n th gi i v quy n con ng ời kh ng c m t s quy n con ng ời đ c i t m c c v n ki n qu c t kh c ph i sung c

c ng c qu c t v c c quy n n s ch nh tr ng c qu c t v

c c quy n kinh t x h i v n h a Tuy n v quy n c a c c n t c

đ c s ng trong h a nh ng v i c c c ng c qu c t n y r t nhi u c c v n ki n kh c sau n y đ đ c th ng qua v i m c ti u h ng t i

ho n thi n h n nh ng chu n m c qu c t v quy n con ng ời cũng nh ph n

nh đ y đ v to n i n quy n con ng ời trong xu th ph t tri n c a x h i

M c c n nhi u t đ ng trong quan ni m v quy n con ng ời gi a

c c nh nghi n c u c c ch nh tr gia cũng nh nhi u qu c gia nh ng trong

c c quan ni m y đ u t n t i m t c s chung l m n n t nh ph i n v quy n con ng ời đ l nh n ph m hay ph m gi con ng ời – human dignity) Tuy n ng n đ kh ng đ nh m i ng ời đ u đ c t o v nh đ ng v nh n

ph m v c c quy n9 Ph m gi con ng ời l nh ng gi tr ph n nh v t o n n

ph m ch t c a ch nh n th n con ng ời ch con ng ời m i c v ph n i t

gi a con ng ời v i th gi i đ ng v t

Quy n con ng ời đ c xây ng tr n c s t n tr ng nh n ph m v gi

tr c a m i c nh n c ngh a l t t c c c quy n con ng ời đ u xu t ph t t

ch nh nh n ph m v gi tr c a con ng ời10

Ph m gi con ng ời l gi tr ph i n c a con ng ời ph n nh n ch t

c a t ng con ng ời n c nh t nh ph i n quy n con ng ời c n c t nh

M i con ng ời t o tham gia v o đời s ng x h i c quy n t o ch

T t c nh ng quy đ nh đ c a ph p lu t đ u h ng t i m c đ ch chung

đ l o v con ng ời v quy n con ng ời s nh đ ng ph p l c a m i c

nh n quy n t o n ch c a h v nh ng o đ m cho c c quy n v t o

đ

th hi u r ng quy n t c đo t ho c quy n h n ch c c quy n con

ng ời ch c th x y ra hay đ c th c hi n trong nh ng tr ờng h p c th

đ c i t nh khi m t ng ời ph m m t t i c h nh vi vi ph m ph p lu t đ c

x c đ nh i m t ph n quy t c a t a n c th m quy n đ c hi u l c th m i

c th t c đo t quy n t o13 S t c đo t ho c h n ch m t s quy n con ng ời c a ng ời t c đo t ho c h n ch th c ch t l nh m o v

c c quy n con ng ời c a ng ời kh c nh h ng i h nh vi vi ph m ph p

lu t c a ng ời t c đo t ho c h n ch g y ra Do đ c s l lu n cho

s t c đo t ho c h n ch đ y c th đ c hi u g c đ o v c c quy n con ng ời Do v y i u c a Tuy n ngôn to n th gi i v quy n con

ng ời kh ng đ nh

Khi th h ng c c quy n t o c a m nh m i ng ời ch ph i tu n th

nh ng h n ch o lu t đ nh nh m m c đ ch o đ m s c ng nh n v t n

11 i u Tuy n ng n to n th gi i v nh n quy n

12 i u Tuy n ng n to n th gi i v nh n quy n

13 Unit Nations Human Rights A asic Han ook or UN Sta tr v r qu ntly ask qu stions on a human right- as approach to v lopm nt coop ration sđ tr

tr ng th ch đ ng đ i v i c c quy n v t o c a ng ời kh c cũng nh nh m

đ p ng nh ng y u c u ch nh đ ng v đ o đ c tr t t c ng c ng v ph c l i chung trong m t x h i n ch

c quy n v t o con ng ời kh ng ch mang t nh kh ng th chuy n

nh ng kh ng th t c đo t ho c h n ch m t c ch t y ti n m o đ m

c c quy n c n c gi tr quan tr ng nh nhau đ l t nh kh ng th ph n chia

c T nh hông th ph n chia indivisia le

c m i quan h v ch nh tr kinh t x h i ng y c ng phong ph ph c

t p v đa ng trong s v n đ ng ph t tri n c a x h i l m ti n đ sung cho s ph t tri n c c quy n con ng ời đ p ng c c nhu c u c a con ng ời

đ l c c quy n kinh t quy n ch nh tr , quy n n ch quy n v n h a Trong c c v n ki n ph p l qu c t v nguy n t c c c quy n con ng ời n y quan tr ng nh nhau kh ng c quy n n o đ c x m l cao h n quan tr ng

h n c quy n đ u ngang nhau v m t gi tr S x c nh n v m t nguy n

t c t m quan tr ng nh nhau c a c c quy n con ng ời o đ m s t o nh n

ph m c a con ng ời i v nh n ph m v gi tr c a con ng ời l c s chung đ x y ng n n t t c c c quy n con ng ời Vi c t c hay h n ch

t k quy n con ng ời n o đ u t c đ ng ti u c c đ n nh n ph m gi tr v

s ph t tri n c a con ng ời Nh nghi n c u nh n quy n n i ti ng Philip

Aston đ ph t i u r ng Do t t cả c c quyền con ngư i đều là c n thiết và

c t yếu n n hông được coi quyền nào quan trọng h n quyền nào 14

Tuy nhi n li n quan đ n t nh ch t kh ng th ph n chia c a quy n con

14

i h c Qu c gia H N i – Khoa Lu t i o tr nh l luận và ph p luật về quyền con ngư i nh

xu t n h nh tr qu c gia H N i

th c thi quy n đ s đ c u ti n th c hi n Vi c u ti n th c hi n quy n

đ c ch m s c y t c th l m nh h ng đ n c c quy n kh c trong kho ng thời gian nh t t ho c ch nh nh ng kh ng đ ng ngh a r ng quy n

n y c gi tr ho c đ c đ nh gi c m c đ quan tr ng cao h n c c quy n

kh c Tr n c s y u c u th c t quy n đ c ch m s c y t l nhu c u c p thi t c a con ng ời ho n to n ph h p v i t nh h nh t i thời đi m đ S c

kh con ng ời đ c đ m o m i c th o đ m c c quy n con ng ời kh c

X m x t đ n ph m vi r ng h n nh m ch th l ph n v tr m cũng

đ c o đ m m t s quy n u ti n Ph n v tr m l nh ng nh m ng ời

t n th ng v quy n c n c a con ng ời H l n n nh n c a s vi

ph m c c quy n con ng ời đ c ch đ y v ao i n i c c y u t kh ch quan nh l o truy n th ng v n h a h nh v v y c ng đ ng qu c t đ

th ng qua m t s c ng c qu c t mang t nh ph qu t v vi c o v quy n

ri ng t c a ph n v tr m đ t ra m t s quy n u ti n cho nh m ng ời

n y15 Nh ng quy n đ c u ti n ho c đ c o v ri ng n y kh ng đ ng

nh t v i vi c x c nh n gi tr cao h n ho c quan tr ng h n c c quy n con

ng ời kh c c quy n con ng ời c n c a ph n v tr m đ u quan tr ng

Ngo i t nh kh ng th ph n chia n y c ng v i hai t nh ch t kh c đ đ c

n u tr n quy n con ng ời c n c m t đ c t nh l t nh li n h v ph thu c

d T nh li n hệ và ph thuộc lẫn nhau interrelated interdependent 17

Hi n nay c c quy n con ng ời ng y c ng đ c th c đ y ph t tri n m nh

m tr n ph m vi to n c u v i nh ng c s ph p l ng y c ng đ c c ng c

m r ng ho n thi n v n i ung v m c đ o đ m T l c ch c c c quy n

ch nh tr n s h th ng c c quy n con ng ời đ đ c sung th m c c quy n kinh t v n h a x h i quy n t quy t n t c

Quy n con ng ời mang t nh to n i n ch ng kh ng t n t i đ c l p t ch rời m t n t i trong m t t ng th c m i li n h m t thi t ch ng ph thu c,

r ng u c l n nhau coi trong nh nhau trong đ vi c đ m o to n ho c

m t ph n c c quy n n y l đi u ki n đ đ m o to n ho c m t ph n c c quy n kh c v ng c l i S vi ph m m t quy n s tr c ti p ho c gi n ti p

quy n u c quy n ng c quy n tham gia v o qu n l đ t n c c th

đ c th c hi n t t i v i nh ng ng ời n ngh o đ i hay m ch nh ng quy n ch nh tr n s n y th c s kh ng mang l i ngh a g v i h M c đ

th h ng c c quy n v t o ch nh tr v n s ch c ch n s t n h i

s t gi m nghi m tr ng trong đi u ki n kinh t – x h i nh v y h nh v v y

o đ m t t quy n n s ch nh tr s th c đ y s th h ng c c quy n kinh

t x h i v n h a v ng c l i18

Do v y ch c th th c s th nh c ng trong vi c o đ m quy n con

ng ời khi ch ng đ c ti n h nh m t c ch to n i n v t ng th ch tr ng th c thi đ y đ c c quy n kh ng th o đ m ri ng quy n con ng ời n y m

kh ng ch t i c c quy n kh c

N n qu ền – Đối t n điều c n c a Hiến p p

Quy n con ng ời c ngu n g c t nhi n hay o ph p lu t quy đ nh y

l v n đ g y tranh c i t thời n đ i cho đ n nay V v n đ n y c hai

tr ờng ph i tr i ng c nhau Nh ng ng ời th o h c thuy t v quy n t nhi n natural rights – v i c c t c gi ti u i u nh Z no - T N Thomas

Ho s - Thomas Pain - cho r ng nh n quy n l

nh ng g m sinh v n c m m i c nh n sinh ra đ u đ c h ng ch đ n

gi n i h l th nh vi n c a gia đ nh nh n lo i Do đ c c quy n con ng ời

kh ng ph thu c v o phong t c t p qu n truy n th ng v n h a hay ch c a

t c c nh n giai c p t ng l p t ch c c ng đ ng hay nh n c n o v

kh ng m t ch th n o k c nh n c c th an ph t hay t c c c quy n con ng ời

Ng c l i nh ng ng ời th o h c thuy t v c c quy n ph p l l gal rights – m ti u i u l c c t c gi nh mun urk - J r my ntham - cho r ng c c quy n con ng ời kh ng ph i l nh ng

g m sinh v n c m t c ch t nhi n m ph i o c c nh n c quy đ nh

18

i h c Qu c gia H N i – Khoa Lu t i o tr nh l luận và ph p luật về quyền con ngư i nh

xu t n h nh tr qu c gia H N i

ph p lu t c a c c qu c gia đ u th hi n c c quy n con ng ời l c c quy n

ph p l th trong Tuy n ng n to n th gi i v nh n quy n n m m t s

v n ki n ph p lu t v v n ki n ch nh tr ph p l m t s qu c gia nh n quy n đ c kh ng đ nh m t c ch r r ng l c c quy n t nhi n v n c v

kh ng th chuy n nh ng đ c c a c c c nh n19

M c th a nh n quy n con ng ời l c c quy n t nhi n v v n c

nh ng Tuy n ngôn to n th gi i v quy n con ng ời t i i u v n kh ng

đ nh quy n v t o c a con ng ời ch c th đ c th c hi n v o v khi

đ c ph p lu t ghi nh n V đ c c quy n con ng ời đ c tu n th v th c thi trong th c t th c c n tuy n ng n v đi u c qu c t ph i n v n

ch a đ đ đ m o m c c quy n đ c n ph i đ c ghi nh n trong h th ng

ph p lu t t i t ng qu c gia Hi n nay đ i đa s c c qu c gia đ u th hi n quy n con ng ời l c c quy n ph p l trong c c v n n ph p lu t c a m nh

T t nhi n quy n con ng ời kh ng đ n gi n ch l li t k con ng ời c nh ng quy n n y quy n kia m c n ph i c nh ng nguy n t c i n ph p ch đ nh

o đ m th c hi n v o v nh ng quy n con ng ời đ trong th c t n

c nh s th hi n quy n con ng ời m t c ch đ y đ r r ng mang t nh kh thi

19

Tuy n ngôn toàn thế giới về nh n quyền đo n Lời n i đ u n u r ng th a nh n ph m gi v n c v

c c quy n nh đ ng v kh ng th t c rời c a m i th nh vi n trong gia đ nh nh n lo i g c đ qu c gia

Tuy n ngon Độc lập của ợp chủng qu c oa n u r ng m i ng ời sinh ra đ u c quy n nh

đ ng T o h a an cho h nh ng quy n kh ng ai c th x m ph m đ c trong đ c quy n s ng quy n t

o v quy n m u c u h nh ph c Nh ng tuy n n y v sau đ c t i kh ng đ nh trong ản Tuy n ngôn

D n quyền và h n quyền c a n c Ph p v n Tuy n ngôn Độc lập c a Vi t Nam

th đi u quan tr ng c a nh ng i n ph p v ch đ nh o đ m cho nh n quy n

l ph i mang t nh hi u qu khi c s x m ph m t t k ch th n o ao

g m c c c c quan quy n l c nh n c ho c c c ch th phi nh n c kh c

Nh đ n u tr n nh ng quy n m con ng ời đang th h ng nh ng nhu c u t nhi n v n c c a con ng ời đ u l nh ng quy n đ đ c ph p

đi n h a th nh c c quy ph m ph p lu t đ c ghi nh n trong h th ng ph p

lu t c a qu c gia th ng qua đ tr th nh c c quy t c chu n m c ng x chung mang t nh t u c đ c x h i th a nh n, o v v th ng nh t p

ng cho m i ch th Hay c th n i c c quy n v t o c a con ng ời

kh ng ph i l o nh n c an ph t cho c ng n c a m nh ho c nh n c c quy n thu h i nh ng quy n n y m đ l c c quy n t nhi n m sinh v n

c c a con ng ời khi sinh ra v i t c ch l ng ời v ch ng đ c o đ m

th c hi n ng c c quy đ nh c a h th ng ph p lu t

c quy n t nhi n c a con ng ời kh ng ph i đ c m c đ nh p ng

m ch khi đ c ghi nh n trong c c v n ki n ph p l m i th c s tr th nh

nh ng quy n con ng ời v i đ y đ c c t nh ch t c a n v đ c o đ m c c

gi tr hi n th c đ m o c c gi tr n y ngo i vi c nh n m nh nh ng ngh a v v tr ch nhi m o v nh n quy n c a c c c quan nh n c c

th m quy n ph p lu t c nh ng i n ph p ch t i ng n ng a v tr ng tr t

c ch th n o th c hi n nh ng h nh đ ng ho c kh ng h nh đ ng x m h i

đ n nh n quy n đ đ c ghi nh n Nhờ ph p lu t mang t nh c ng ch v l

h th ng c c quy t c x s chung con ng ời m i c th th c hi n v o v quy n con ng ời c a ch nh m nh nh đ ng v i nh ng ng ời kh c v m t t

c ch ch th

Tr n th gi i trong l ch s ph t tri n v s m nh c a m nh Hi n ph p

đ đ c nhi u qu c gia an h nh v ng y c ng ho n thi n đ kh ng đ nh

đ c vai tr v v tr c a n trong h th ng ph p lu t n c nh nh ng quy

đ nh v ch đ ch nh tr c c u t ch c v ho t đ ng c a ch nh quy n Hi n

ph p c n c nh ng quy đ nh v quy n con ng ời ng v i s ph t tri n c a

x h i n c nh vi c ghi nh n v li t k c c quy n con ng ời Hi n ph p c a

nhi u qu c gia đ đ a ra nh ng c ch v i n ph p o đ m th c hi n v

o v c c quy n con ng ời đ đ c ghi nh n đ

Trong h th ng ph p lu t Hi n ph p đ c x m l đ o lu t c n l n n

t ng ph p l cho t t c c c v n n ph p lu t đ c nh n c an h nh c gi

tr v v tr ph p l cao nh t quy đ nh c c u t ch c ch c n ng nhi m v v

th m quy n c a c c c quan nh n c t trung ng đ n đ a ph ng cũng

nh ghi nh n đ a v ph p l c a c c t ch c x h i c c quy n v t o c a

c ng n c c i n ph p o đ m th c hi n v o v c c quy n đ

Ta c th th y ch nh vai tr , gi tr c a quy n con ng ời quy n c ng

n m trong t uy ch nh tr c a nh n lo i v n đ quy n con ng ời quy n

c ng n tr th nh m t n i ung ch nh c a l ch s l p hi n Lu t v c c quy n

c a Anh sau ch m ng Tuy n ng n đ c l p v Hi n ph p c a M Tuy n ng n nh n quy n v n quy n c a Ph p hi n ph p c a t t c c c

n c ch đ x h i n o t n x h i ch ngh a c c n c đang ph t tri n đ u c ch đ nh quy n con ng ời quy n c ng n l n i ung c

n nh t c a m i hi n ph p n i ung quan tr ng đ n m c n u kh ng c ch

đ nh quy n con ng ời quy n c ng n th cũng kh ng th c n hi n ph p

n i ung đ chi ph i k t c u c a n hi n ph p ch đ nh quy n c ng n

th ng đ c đ t l n h ng đ u trong hi n ph p c a nhi u n c20

Nh v y đ đ c tu n th th c thi m t c ch đ y đ to n i n l nh ng quy n ph p l tr th nh nh ng quy t c ng x c n trong x h i v đ c

ph p lu t o v th ch khi c c quy n v t o c a con ng ời đ c ghi nh n trong Hi n ph p – đ o lu t c n v n n t ng cho c c v n n lu t h nh v

v y nh n quy n l đ i t ng đi u ch nh c n c a Hi n ph p

20 Ho ng V n H o iến ph p iệt am và v n đề quyền con ngư i quyền công d n in trong iến ph p

ph p luật và quyền con ngư i – inh nghiện iệt am và Th y đi n Trung t m nghi n c u quy n con ng ời

– H c vi n h nh tr qu c gia H h Minh v Vi n raoul Wall n rg v Quy n con ng ời v Lu t nh n đ o – i h c Lun – Th y i n H N i tr

Tr n th gi i c a c ch quy đ nh v quy n con ng ời trong hi n ph p

đ c tr nh y i đ y

ch th nh t l nh n quy n đ c quy đ nh trong m t v n n ri ng g i

l n Tuy n ng n nhân quy n c a c c nh n c t n ph t tri n nh Lu t

v c c quy n n m c a Anh v Tuy n ng n Nh n quy n v D n quy n

ch th a l nh n quy n kh ng đ c quy đ nh th nh n Tuy n ng n

ri ng r m cũng kh ng n m trong n i ung ch nh c a Hi n ph p m n m trong n ph ch ng c a Hi n ph p nh tu ch nh n c a Hoa K n

đ c th ng qua n m l n ch nh v n v ao g m tu ch nh n đ c

th ng qua n m l n ph v n v đ c g i chung l Hi n ph p Hoa K

đ c t t c c c ti u ang th ng qua v o n m

D quy đ nh th o c ch th c n o th nh n quy n v n l m t trong nh ng

n i ung quan tr ng kh ng th thi u đ c trong n v n Hi n ph p đ c an

h nh i c c qu c gia tr n th gi i ng y nay Nh ng n i ung c n c a quy n con ng ời nh quy n t o ch nh tr quy n u c ng c quy n

nh n quy n Hi n ph p c th đ c chia th nh hai lo i Hi n ph p c ph m vi

đi u ch nh nh n quy n h p v Hi n ph p c ph m vi đi u ch nh nh n quy n

r ng

iến ph p c ph m vi điều ch nh h p th ờng ch a đ ng r t t c c quy

đ nh v quy n con ng ời ho c ch h n ch trong ph m vi c c quy n c n

c a con ng ời kh ng c nh ng đi u kho n v c c quy n con ng ời trong l nh

v c kinh t x h i c tr ng c a lo i Hi n ph p n y l Hi n ph p Hoa K

n m v Tu ch nh n c hi u l c ph p l cho đ n ng y nay ho c Hi n

ph p kh ng th nh v n c a Li n hi p V ng qu c Anh

n iến ph p c ph m vi điều ch nh nh n quyền rộng th ờng l nh ng

hi n ph p đ c ra đời t sau hi n tranh th gi i l n th I v đ c i t l sau

hi n tranh th gi i l n th II đi n h nh nh Hi n ph p c a c o Ph p

Ph m vi đi u ch nh nh n quy n trong lo i Hi n ph p n y đ c m r ng t

c c quy n v t do c n c a con ng ời nh c c quy n ch nh tr n s cho

đ n c c quy n v kinh t v n h a x h i Hi n ph p lo i n y ghi nh n nhi u quy n ti n o nh n lo i đ u tranh v gi nh đ c

Tuy ph n chia th nh hai lo i nh v y kh ng đ ng ngh a r ng Hi n ph p

c ph m vi đi u ch nh h p s h n ch nh n quy n trong ph m vi c c quy n c

n c a con ng ời c quy n kinh t v n h a v x h i c a con ng ời v n

đ c ghi nh n v o đ m th c hi n i v n c nh Hi n ph p c n t n t i nhi u v n n ph p lu t kh c nhau đi u ch nh quy n con ng ời trong nhi u

l nh v c kh c nhau

Do đ s kh c i t trong ph m vi đi u ch nh h p – r ng v nh n quy n

ch ng qua l o quan ni m v s m nh c a Hi n ph p m i thời k l y u t

quy t đ nh ph m vi đ i t ng đi u ch nh c a n 21 Trong th c t t i qu c gia c Hi n ph p c ph m vi đi u ch nh nh n quy n h p hay r ng th quy n con ng ời đ c th a nh n ng y c ng đ y đ to n i n h n v c c ch đ nh

o đ m th c thi v o v c c quy n con ng ời n y c ng đ c quy đ nh ch t

- m t tri t gia ng ời Ph p đ s ng N m h i ngh qu c gia

t ch c t i Phila lphia v i m c đ ch x t uy t Hi n h ng Hi n ph p

c th tr th nh lu t th c n s ph chu n c a ch n Ti u ang ch v i th ng sau c c cu c h i ngh t i m ời a ti u ang đ u ti n n v n Hi n ph p đ

đ c k k t v ph chu n Ti u ang N w Hamshir l ti u ang th ch n ph chu n đ l m cho n Hi n ph p c hi u l c v o ng y th ng n m

William wart Gla ston - đ mi u t n Hi n ph p n y l t c

ph m tuyệt v i nh t t ng được sản sinh ra vào một th i đi m nh t đ nh i tr

c và m c đ ch của con ngư i

Ngay sau khi h i ngh t i Phial lphia t m ng Jam Ma ison g i n sao Hi n ph p m i c a hoa K cho ng ời n v l c v n Thomas J rson

22

Nghị viện là cơ quan lập pháp tương đương với Quốc hội ở một số quốc gia khác

sau đ l i s c a Hoa K t i Ph p J rson cho r ng n c m t thi u s t

l n v thi u m t đ o lu t v quy n con ng ời ng gi i th ch r ng iệc liệt

c c quyền này là điều mà ngư i d n c quyền đ i h i t c một ch nh phủ nào tr n thế giới

nh lu n c a J rson kh ng l m ng c nhi n nhi u ng ời tham gia

v n ki n n y v kh ng c m t đ o lu t đ c i t v nh n quy n

Nh ng ng ời th o ch ngh a Li n ang c l ch ng ao giờ c đ c s

ph chu n m t s ang quan tr ng n u nh h kh ng cam k t sung c c

i n ph p o v v o đ m quy n t o c nh n v o Hi n ph p Li n ang

H u h t ng ời M tin r ng kh ng hi n ph p n o c th coi l ho n ch nh n u

kh ng c m t tuy n v quy n c a t t c ng ời n

G org Mason c a ang Virginia ch u tr ch nhi n so n th o Tuy n ng n

Nh n quy n đ u ti n v n i ti ng nh t c a M v i t n g i l Tuy n ng n c c Quy n c ng n ang Virginia n m ng n y v Patrick H nry c th đ

ng n c n vi c ph chu n Hi n ph p Virginia n u nh nh ng ng ời th o ch ngh a Li n ang kh ng đ ng v i nh ng y u c u s a đ i c a h Vi c đ i

h i ph i c m t tuy n ng n nh n quy n l vũ kh m nh m nh t c a nh ng

ng ời ch ng ch đ Li n ang Patrick H nry l m t trong nh ng ng ời ch

tr ch n Hi n ph p k ch li t nh t khi li t k nh ng đi m kh ng r r ng v

vi c thi u v ng nh ng c ng c o v c n thi t ch ng l i s chuy n ch c a

ch nh quy n Patrick H nry đ nh o ng ch tr ng c n ng v đ i tr ng

c a nh ng ng ời th o ch ngh a Li n ang r ng hững tr cân ng và đ i trọng giả t o và hào nho ng ia c i tr ước đi tr n d y đ y m o hi m những v huy n n o m những toan t nh qu c về i m so t và đ i trọng

đ đ làm g trong h i ngh ph chu n c a Virginia n kh ng th thay th

cho m t n ghi nh n quy n con ng ời trong Hi n ph p Ph ch ng li n ang

đ i h i m t n Hi n ph p c đ ng h n ch c ch n h n đ y đ h n v c th

n u t đ c quy n con ng ời c a n ch ng v nh ng gi i h n quy n l c

c a ch nh quy n

h nh kh ch Richar H nry L cũng th t v ng v s thi u v ng nh ng

đi u kho n o v những quyền thiết yếu của con ngư i mà hông c tự do

th hông th t n t i Richar H nry L tranh c i r ng vi c chuy n m t

ch nh quy n cũ th nh ch nh quy n m i m thi u m t tuy n ng n nh n quy n

nh v y th ch l vi c tr nh v dưa g p v d a D nhi u ch nh kh ch

đ ng thời ng h vi c c n thi t c a tuy n ng n nh n quy n th ng c l i Wilson v Ma ison nh ng l nh t c a ph Li n ang v n kh ng kh ng gi quan đi m r ng m t tuy n ng n nh n quy n l kh ng c n thi t v m i quy n

l c kh ng đ c trao cho ch nh quy n đ u thu c v n ch ng

Nh ng đ n m a thu n m Ma ison thay đ i ni m tin v Tuy n

ng n nh n quy n ng cho r ng n Tuy n ng n nh n quy n n y c nhi u t c

ng kh c D n đ n ng y th ng 10 ng cho r ng những ch m ngôn c

ản về ch nh quyền tự do là một nền tảng t t đ h i dậy th c của cộng

đ ng ch ng l i s đ n p ti m t ng v s c n ng được những nhu c u lợi

ch và t nh cảm của d n ch ng S ng h c a Ma ison đ i v i tuy n ng n

nh n quy n trong Hi n ph p ch nh l đi u c c k quan tr ng T i cu c h p

đ u ti n Jam s Ma ison đ l nh đ o Ngh Vi n m i đ xu t m ời l m tu

ch nh n sung s a đ i v Ngh vi n đ ch p nh n m ời hai tu ch nh n

trong s đ đ chuy n cho c quan l p ph p v c c ang ph chu n th o quy

tr nh s a đ i đ c đ ra trong i u Hi n ph p n ng y c c

c quan l p ph p c n thi t a ph n t s ang đ ph chu n m ời tu ch nh

n sung s a đ i M ời tu ch nh n n y đ c g i l Tuy n ng n nh n quy n”

c tu ch nh n n y c t c ng h n ch quy n l c c a ch nh quy n li n ang gi i h n kh n ng x m ph m c a ch nh ph đ i v i c c quy n v t o

c a t ng c nh n nh ng ng ời sinh s ng v kh ch tr n l nh th Hoa K

h y m t c ch t y ti n i m t đ o lu t hay m t quy t đ nh n o đ c a

h nh ph

Xuy n su t to n qu tr nh đ u tranh k ch li t gi a nh ng ng ời th o

ch ngh a li n ang v i nh ng ng ời ch ng ch đ Li n ang c th th y Tuy n ng n nh n quy n l m t th a hi p quan tr ng l m h i l ng v th a m n

đ c nh ng đi u ki n c a hai ph i u n y ch ng minh m t nh n đ nh

kh ng th ch i c i đ l m c kh ng đ c quy đ nh th nh m t n tuy n ngôn riêng r cũng kh ng n m trong n i ung ch nh c a Hi n ph p m đ c quy đ nh trong m ời tu ch nh n nh ng quy n con ng ời v s đ m o nh n quy n trong th c t v n l đ i t ng đi u ch nh c n n l m t trong nh ng

n i ung quan tr ng kh ng th thi u đ c trong n v n Hi n ph p l m c

ti u h ng t i c c ph ph i ch nh tr cho c n t n t i nh ng s t đ ng quan đi m v ch đ Liên bang

i m đ ng n i trong Tuy n ng n nh n quy n l kho ng g n m t n a c c

tu ch nh n c c c quy đ nh nh m o v c c quy n c a c c nghi can ho c

c o l nh ng quy n c a can c o đ c o v trong qu tr nh truy t

- Tu ch nh th VIII c a Hi n ph p o đ m ngay c khi m t ng ời k t

t i sau m t phi n t a c ng minh th s tr ng ph t cũng ph i t ng ng v i t i anh c a ng ời đ kh ng p đ t nh ng kho n ti n ph t qu m c v kh ng p

ng nh ng h nh ph t man v kh c th ờng

Tuy n ng n nh n quy n cũng h n ch quy n c a Qu c h i ng c ch

c m Qu c h i an h nh lu t v th nh l p t n gi o v c m ch nh quy n li n ang đ c ph p t c quy n s ng quy n t o hay quy n t i s n c a t c c

nh n n o m kh ng th ng qua m t s tr nh t th t c t t ng t u c o lu t

đ nh

S h n ch quy n l c n u tr n đ i v i c c c quan nh n c th hi n s

t uy c a c c nh l p hi n r ng: quy n con ng ời kh ng ph i l m t s an

ph t t ph a c quan nh n c n y m n th n ch ng l c c quy n t nhi n

v n c c a con ng ời Trong n Tuy n ng n đ c l p Thomas J rson đ

i u kho n Tu ch nh đ u ti n s a đ i, sung Hi n ph p đ kh ng đ nh

c c quy n t o c a c nh n ao g m c c quy n t o ng n lu n t o t n

ng ng v quy n h i h p trong n h a c a ng ời n l nh ng quy n kh ng

th t c Nh ng quy n n y t n t i kh ng ph thu c v o ch nh ph hay

Qu c h i kh ng lu t ph p i v kh ng ph thu c v o mu n nh t thời

c a đa s c tri n o đ Tuy Hi n ph p Hoa K đ nh cho ng ời n r t nhi u quy n t o v t n ng ng t o ng n lu n h i h p i u t nh, m t tinh nh ng v n nh n m nh ch đ c t do trong trong khu n kh ph p lu t ngh a l t n tr ng t o c a ng ời kh c v gi g n n đ nh x h i V t qu

gi i h n đ l v ch nh ph kh ng ph i l t o v s ph p lu t ng n ch n

h nh quy n li n ang đ c t o ra đ o v ch ch quy n t o c a

m i c nh n trong x h i qu c gia đ cũng nh ph i c ngh a v ng n ch n

s vi ph m nh ng quy n đ t ph a c c ch th kh c t c l ngh a v k t t i con ng ời Nh v y ch nh quy n li n ang c ng m t l c th c hi n hai vai

tr o v con ng ời v t giam t i ph m nh ng kh ng đ c t oan ng ời

v t i ho n n vi c t giam v x t x m t con ng ời nh t thi t ph i đ c

th a đ ng

i u kho n quy đ nh v ti n tr nh t t ng đ ng lu t tuy n r ng kh ng

m t ng ời n o t c đi cu c s ng t o hay quy n s h u t i s n m kh ng

ph i tr i qua một tiến tr nh t t ng đ ng theo quy đ nh của ph p luật l

m t trong nh ng đi u kho n quan tr ng nh t c a Hi n ph p Hoa K l s

o v quan tr ng nh t kh ng ch đ i v i c c quy n t i s n m c đ i v i quy n t o c a t ng c nh n

T a n T i cao Hoa K đ p ng đi u kho n v quy tr nh t t ng đ ng

lu t trong nhi u t nh hu ng kh c nhau ho đ n gi a th k XIX nhi u t a n

ti u ang v li n ang đ s ng đi u kho n v quy tr nh t t ng đ ng đ

ch ng l i c c đi u lu t ng n c n nh n n s ng t i s n c a h th o mu n

Ng y nay t a n c c c p c a n c M ti p t c s ng đi u kho n v quy

tr nh t t ng đ ng ph p lu t đ ch ng l i c c đi u lu t can thi p v o quy n t

th trong x h i T t cả mọi ngư i sinh ra đều c quyền nh đ ng ngay t

đ u n c M đ coi quy n nh đ ng nh l m t quy n t nhi n v t i

th ng nh t c a con ng ời23

Tu n th th o đ ng nguy n t c c n đ t k c nh n n o cũng đ c

ph p lu t o v ngang nhau tr c t a cho gi u hay ngh o kh c nhau v

m u a s c t c hay t n gi o Kh ng ai c th đ m o r ng m i ng ời sinh

ra đ u đ c cu c s ng x h i đ i x m t c ch c ng ng i l con ng ời

23

Tuy n ng n đ c l p Hoa K

sinh ra đ c m t s t nh đ ng m t c ch t nhi n Nh ng x h i v cu c

s ng đ i h i ch nh quy n ph i c s gi i quy t m t c ch c ng ng cho t t c

m i ng ời D trong t c hoàn cảnh nào nhà nước c ng hông được p

đ t th m những t nh đ ng giữa c c con ngư i mà nhà nước uộc phải cư

x đ ng m c và đ ng đều với t t cả mọi ngư i 24

M t ng ời u c t i ph i đ c x t x c ng khai v th ch h p i m t

i th m đo n kh ch quan kh ng c th nh ki n Y u c u c m t phi n t a

c ng khai v nhanh ch ng n y sinh t m t th c t l m t v i v n ch nh tr Anh đ tr ho n trong nhi u n m v sau đ đ c t ch c x t x m t

c ng nh ng ng ời u c t i ph i c m t lu t s o v cho h n u h mong

mu n nh v y N u m t c o kh ng th thu lu t s th T a n T i cao quy

đ nh ph i ch đ nh m t lu t s đ i i n cho ng ời u c t i đ

M c Tuy n ng n nh n quy n c ph m vi đi u ch nh nh n quy n h p

ch a đ ng r t t c c quy đ nh v quy n con ng ời ho c ch h n ch trong

ph m vi c c quy n c n c a con ng ời nh l nh ng quy n t o c nh n

nh t o ng n lu n t n ng ng c c quy n v t kh x m ph m n i c tr quy n kh ng t giam kh m x t m t c ch v l v kh ng tu n th o nh ng

th t c đ đ c quy đ nh c a ph p lu t ho n to n kh ng c nh ng quy

đ nh ho c nh ng đi u kho n li t k c c quy n con ng ời trong c c l nh v c kinh t x h i Nh ng đi u n y ho n to n kh ng c ngh a l ph p lu t th a

nh n c c quy n kh ng đ c li t k n y ho c c c quy n đ đ c li t k trong

m ời Tu ch nh n c đ a v ph p l cao h n c c quy n n y chi u th o quy

đ nh t i đi u kho n Tu ch nh th IX iệc liệt một s quyền trong iến

24

John P.Frank, c mẫu ch nh quyền d n chủ iệp hội c c gi o giới oa T ch c gi o c đ ph ng

s n ch Qu c t

ph p hông c ngh a là phủ nhận hay h th p những quyền h c của ngư i

d n

Tr c khi c đi u kho n tu ch nh n n y đ c nhi u ng ời lo s r ng

vi c li t k c c quy n con ng ời trong Tuy n ng n Nh n quy n s đ c gi i

th ch th o chi u h ng l c c quy n t o kh c c a con ng ời kh ng đ c

ph p Anh trong Hi n ph p M nh h th ng ph n chia quy n l c nh ng gi i

ch đ ch nh tr u vi t c a m nh t o ra s ki u ng o M ” v t m l mu n p

c c n t c kh c th o ch đ n ch M t đ g y ra m u thu n, th m ch chi n tranh v i c c n c kh c l m c ng th ng t nh h nh th gi i

Hiến p p C n a P p

Sau bi n c phá Ng c Bastille vào ngày 14/7/1789, Qu c H i đ u tiên

n y đ l m c c c ng vi c đ th a m n c c đ i h i c a gi i nông dân M t nhóm nh c c đ i bi u trong Qu c H i đ ch n m t bu i h p an đ m khi đ

nhi u đ i bi u kh c đ v ng m t đ l đ m ng y th ng m n y đ nh

d u s b t đ u c a tinh th n nh đ ng Do s x p đ t tr c, m t s nhà quý

t c c p ti n đ đ ng lên, tuyên b t b đ c quy n s n n (banalité), t

đ c quy n t n ph i ng c i xay l đ t c a l nh ch a v ph i n p thu

t b các quy n l i t i các tòa án thái p c c đ c quy n phong ki n và lãnh chúa T t c các hình th c nô l c nh n đ u b tuyên b bãi b M i u ti n

v mi n thu v c c đ c quy n khác b ch m d t Các nông dân s làm ch

đ t đai v s tr b i th ờng cho ch đ t là gi i quý t c v t s n gi u c Nh

đ ng đ quy t đ nh x c l p – trong m t tuy n ng n ch nh th c – c c quy n

t nhi n kh ng th chuy n nh ng v t kh x m ph m c a con ng ời

Tuy n ng n Nh n quy n v D n quy n c a n c Ph p cũng n u r con ngư i được sinh ra được tự do và c quyền nh đ ng Không ch ng ời n

n c Ph p kh ng ch nh ng ng ời a tr ng kh ng ch nh ng t n đ đ c

gi o kh ng ch l đ n ng m anh t ng ời” đ y mu n m ch m i th nh

vi n trong c ng đ ng lo i ng ời N i c ch kh c v o thời k t n m đ n

n m nh ng quy n v n đ c coi ch l thu c v m t n t c n o đ – v

d nh nh ng ng ời Anh qu c t o – nay đ đ c chuy n h a th nh nh n