Kế hoạch hành động tái định cƣ dự án tăng cƣờng kết nối giao thông khu vực tây nguyên, tỉnh bình định (vietnamese)

Ngày khóa sổ Ngày khoá sổ theo Điều 67.1 của Luật đất đai 2013 là ngày Thông báo thu hồi đất được chính thức công bố và gửi cho tất các các hộ gia đình được xác định là bị ảnh hưởng tro

MỤC LỤC

MỤC LỤC 2

CÁC TỪ VIẾT TẮT 4

GIẢI THÍCH THUẬT NGỮ 5

1 GIỚI THIỆU 11

1.1 Về dự án 11

2 KHUNG PHÁP LÝ 24

2.1 Khung pháp lý của Chính phủ Việt Nam 24

2.2 Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới đối với Tái định cư không tự nguyện (OP 4.12) 25 2.3 So sánh giữa chính sách của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới về tái định cư không tự nguyện và các phương án hài hòa 26

3 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI 31

3.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh tham gia Dự án 31

3.2 Điều kiện kinh tế-xã hội của những hộ bị ảnh hưởng bởi dự án 32

Các đặc điểm nhân khẩu học 33

Nguyện vọng tái định cư: 34

Các vấn đề về giới 34

4 TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT 37

3.1 Phương pháp luận 37

3.2 Phạm vi thu hồi đất và Tác động của tái định cư 38

3.3 Khảo sát đo đạc chi tiết 39

5 CÔNG BỐ THÔNG TIN, THAM VẤN VÀ THAM GIA 41

5.1 Kết quả nghiên cứu tham vấn 41

6 NGUYÊN TẮC VÀ CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ VÀ PHỤC HỒI SINH KẾ 47

6.1 Các nguyên tắc chung 47

6.1.1 Nguyên tắc bồi thường và hỗ trợ 47

6.1.2 Nguyên tắc để thực hiện tái định cư thực tế 47

6.2 Tiêu chí đủ điều kiện và quyền lợi 48

6.2.1 Tiêu chí đủ điều kiện 48

6.2.2 Các khoản trợ cấp 49

6.3 Chính sách bồi thường và hỗ trợ 49

6.2.1 Bồi thường các tác động vĩnh viễn 49

6.2.2 Chính sách bồi thường cho các tác động tạm thời (trong thời gian thi công) 54

6.2.3 Hỗ trợ/Trợ cấp 55

6.4 Ma trận quyền lợi 57

6.5 Chương trình khôi phục sinh kế 57

6.5.1 Chiến lược khôi phục sinh kế 59

6.5.2 Những hoạt động tạo thu nhập của các hộ gia đình 60

6.5.3 Phương pháp tiếp cận có sự tham gia 61

7 CÔNG TÁC TỔ CHỨC 65

7.1 Trách nhiệm của các bên liên quan 65

6.2 Cập nhật RAP 71

7.2.1 Các vấn đề chính cần được quan tâm để cập nhật RAP 71

7.2.2 Phê duyệt RAP cập nhật 71

7.3 Triển khai RAP 71

7.3.1 Tổ chức thực hiện tái định cư 73

8 TỔ CHỨC THỰC HIỆN 73

9 CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI 78

9.1 Yêu cầu của Cơ chế giải quyết khiếu nại 78

9.2 Thủ tục giải quyết khiếu nại 78

9.3 Quản lý & Giám sát khiếu nại 79

10 TỔ CHỨC GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ 80

10.1 Mục đích giám sát 80

10.2 Giám sát nội bộ 80

10.3 Giám sát độc lập 81

11 CHI PHÍ VÀ NGÂN SÁCH 84

PHỤ LỤC 86

Phụ lục 1 – Ma trận Quyền lợi 87

Phụ lục 2 - Câu hỏi cho Bảng Kiểm kiểm kê thiệt hại 102

và khảo sát kinh tế - xã hội đối với tài sản bị ảnh hưởng 102

Phụ lục 3 - Hình ảnh từ chuyến công tác 111

CÁC TỪ VIẾT TẮT

CHCIP Dự án tăng cường kết nối giao thông khu vực Tây Nguyên BBT&GPMB Ban Bồi thường và Giải phóng mặt bằng cấp quận/thành phố

Bộ GTVT Bộ Giao thông Vận tải

BQLDA Ban Quản lý dự án

BQLDA ATGT Ban Quản lý Dự án An toàn Giao thông

DMS Khảo sát đo đạc chi tiết

M&E Giám sát và đánh giá

OP Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới

RAP Kế hoạch hành động tái định cư

UBND Uỷ ban Nhân dân

WB Ngân hàng Thế giới

 Những người dân có đất nông nghiệp của họ sẽ bị ảnh hưởng (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án;

 Những người dân có đất ở/ nhà cửa sẽ bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án;

 Những người dân có đất nông nghiệp của họ sẽ bị ảnh hưởng (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án;

 Những người dân mà công việc kinh doanh của họ, gồm cả trong lĩnh vực nông nghiệp và lĩnh vực phi nông nghiệp, hoặc nơi làm việc sẽ bị ảnh hưởng (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án;

 Những người dân mà mùa vụ và cây trồng của họ (cây hằng năm hay lâu năm) sẽ bị ảnh hưởng bởi Dự án;

 Những người dân mà có những tài sản khác hoặc việc tiếp cận những tài sản khác đó sẽ bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án

 Những người dân sử dụng không hợp lệ khu vực an toàn công cộng (chẳng hạn ngay ven đường) là những người nghèo hoặc dựa vào buôn bán nhỏ lẻ (ở ven đường) để tạo thu nhập

Ngày khóa sổ

Ngày khoá sổ (theo Điều 67.1 của Luật đất đai 2013) là ngày Thông báo thu hồi đất được chính thức công bố và gửi cho tất các các hộ gia đình được xác định là bị ảnh hưởng trong dự án Khi ngày khoá

sổ đã xác định, người dân lấn chiếm khu vực dự án sau ngày khóa

sổ sẽ không được bồi thường hay được hưởng bất kỳ hình thức hỗ trợ tái định cư nào

Tiêu chí đủ điều kiện

Một bộ các tiêu chí được xây dựng theo Chương trình hoạt động OP 4.12 của Ngân hàng Thế giới để xác định những người dân bị ảnh hưởng dựa trên a) quyền sở hữu đất của những người dân bị ảnh hưởng và b) mức độ nghiêm trọng của sự ảnh hưởng, bao gồm:

 Những người mà đất nông nghiệp của họ sẽ bị ảnh hưởng (vĩnh viễn hay tạm thời) bởi Dự án;

 Những người mà đất ở/ nhà cửa của họ bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ (vĩnh viễn hay tạm thời);

 Những người mà nhà cho thuê của họ sẽ bị ảnh hưởng (vĩnh viễn hay tạm thời);

 Những người mà công việc kinh doanh của họ, gồm cả trong lĩnh vực nông nghiệp và lĩnh vực phi nông nghiệp, hoặc nơi làm việc sẽ bị ảnh hưởng vĩnh viễn hay tạm thời);

 Những người mà cây hoa màu và cây trồng của họ (cây hằng năm hay lâu năm) sẽ bị ảnh hưởng;

 Những người mà có những tài sản khác hoặc việc tiếp cận những tài sản khác đó sẽ bị ảnh hưởng một phần hoặc toàn bộ bởi Dự án;

 Những người lấn chiếm khu vực an toàn công cộng (chẳng hạn lấn chiếm lề đường), là những người nghèo hoặc dựa vào buôn bán nhỏ lẻ để tạo thu nhập;

 Những người thuê nhà để sinh sống

Tái định cư

Tái định cư bao gồm toàn bộ những tổn thất về kinh tế và xã hội do việc thu hồi đất và sự hạn chế tiếp cận, cùng với những biện pháp bồi thường và khắc phục hậu quả Tái định cư không chỉ hạn chế theo nghĩa thông thường - thay đổi địa điểm về mặt vật chất Tái định cư có thể, tùy vào từng trường hợp, bao gồm (a) thu hồi đất và

công trình trên đất đó, bao gồm việc kinh doanh; (b) thay đổi địa điểm về mặt vật chất; và (c) khôi phục kinh tế cho người dân bị ảnh hưởng, để cải thiện (hoặc ít nhất là giữ nguyên) thu nhập và mức sống cho họ

Chi phí đầu tư vào đất

còn lại

Gồm chi phí mà người sử dụng đất đã đầu tư vào đất (phục vụ cho các mục đích sử dụng đất) nhưng chưa thu hồi lại hết tính đến thời điểm đất bị thu hồi Các chi phí này bao gồm chi phí để: a) san lấp đất, b) cải thiện độ phì nhiêu của đất, chống xói mòn đất (cho mục đích canh tác), c) chuẩn bị mặt bằng (cho mục đích kinh doanh), và d) các khoản đầu tư khác phù hợp với mục đích sử dụng đất

Giá thay thế

Số tiền bồi thường đủ để thay thế các tài sản đã mất, gồm các chi phí giao dịch, có thể bao gồm thuế, phí, vận tải, lao động v.v Về đất đai và công trình, “giá thay thế” được xác định như sau: Đối với đất nông nghiệp, là giá trị thị trường của đất trước dự án hoặc chi phí trước khi di dời tùy giá trị nào cao hơn theo giá trị sử dụng hoặc tiềm năng sản xuất tương đương tại các vùng lân cận của khu vực đất bị ảnh hưởng, cộng với bất kỳ khoản thuế đăng ký hoặc chuyển nhượng nào Đối với đất tại khu vực đô thị, là giá trị thị trường trước khi di dời của đất có cùng diện tích và được sử dụng như nhau, với cơ sở hạ tầng và dịch vụ công tương tự hoặc tốt hơn tại khu vực lân cận của đất bị ảnh hưởng, cộng thêm bất kỳ khoản thuế đăng ký hoặc chuyển nhượng nào Đối với nhà ở hoặc công trình khác, là chi phí xây nhà/công trình mới với tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương không tính khấu hao hoặc trừ đi giá trị vật liệu tận dụng, cộng thêm bất kỳ khoản thuế đăng ký hoặc chuyển nhượng nào

Quyền lợi

Đề cập đến các gói bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được thiết

kế để trả cho những người đủ điều kiện được coi là bị ảnh hưởng bởi dự án

Các bên liên quan

Tất cả các cá nhân, nhóm, tổ chức, và cơ quan quan tâm đến và có khả năng bị ảnh hưởng bởi dự án hoặc có khả năng ảnh hưởng đến

có liên quan Những người/nhóm dễ bị tổn thương có thể là (i) hộ gia đình có phụ nữ là chủ gia đình và phải nuôi người phụ thuộc, (ii) người thuộc đối tượng chính sách xã hội, (iii) dân tộc thiểu số, hộ gia đình nghèo hoặc cận nghèo (như đã xác định theo chuẩn nghèo của Bình Định; (iv) người không có đất; và (v) người già neo đơn

Các phương tiện lưu thông trên QL19 khá đa dạng với một số lượng lớn các xe tải nặng và xe 4 bánh tốc độ cao, rất nhiều xe máy và xe thô sơ cùng với người đi bộ, tuy nhiên ttình trạng thiếu hụt lượng tải và chất lượng đường bộ thấp khiến QL19 trở thành một điểm đen về tai nạn giao thông Trong quá trình thực hiện Dự án An toàn Giao thông Đường bộ Việt Nam (VRSP) năm

2012, tư vấn của IRAP đã xếp hạng phần lớn các tuyến trên QL19 chỉ ở mức 1 sao và 2 sao về tiêu chuẩn an toàn, điều đó cho thấy QL19 là một trong những con đường cực kỳ nguy hiểm ở Việt Nam và cần được ưu tiên nâng cấp Số liệu từ Ủy ban ATGT tỉnh Bình Định cho thấy số vụ tai nạn trên địa bàn tỉnh giảm không đáng kể trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2015,

và hiện vẫn là một thách thức lớn với trung bình 219 vụ va chạm, 248 người tử vong và 163 người bị thương Quan trọng hơn, trung bình 76% các vụ tai nạn liên quan đến xe máy, chiếm đến 95% tổng số xe Tai nạn đường bộ liên quan đến xe máy cũng ở mức khoảng 75% Nghiên cứu của các tổ chức quốc tế (GRSP, MIROS, IRAP, v.v.) cho thấy việc áp dụng làn riêng cho xe máy tại các nước có số lượng xe máy lớn như Malaysia, Đài Loan, Thái Lan và Ấn Độ đã cho thấy tác dụng giảm tai nạn giao thông Theo đánh giá của Viện An toàn Giao thông Malaysia, số

vụ tai nạn đã giảm 39% sau khi thực hiện tách làn riêng cho xe máy Các hoạt động được đề xuất trong dự án này sẽ tập trung vào các quy định cơ sở hạ tầng an toàn đường bộ đối với xe máy và quản lý an toàn giao thông qua tăng cường năng lực Để đạt được mục tiêu đó, các tính năng của phần đường lưu không, trong đó có việc nghiên cứu các thông lệ tốt và chuẩn hóa làn xe máy

riêng, cần được triển khai thực hiện Các cuộc điều tra an toàn đường bộ và hỗ trợ thiết kế cho thấy cần nghiên cứu quy định về tốc độ phù hợp Nhìn chung, các biện pháp này sẽ giúp giảm số lượng sự cố, tai nạn và thương vong dọc theo QL19

Tuyến đường được nâng cấp sẽ giúp tăng cường phát triển kinh tế-thương mại giữa hai khu vực Tây Nguyên và duyên hải miền Trung cũng như với Campuchia Ngoài ra, dự án còn có tác động giảm nghèo nhờ cải thiện việc đi lại ở các tỉnh Đông Bắc Campuchia vốn nổi tiếng là có điều kiện khí tượng và địa bàn khó khăn (lũ lụt thường xuyên trong mùa mưa và địa hình đồi núi trên khắp Việt Nam) Tuyến tránh An Khê dài 10km, và tuyến tránh Pleiku dài 16km, các đường nhánh dẫn vào và ra khỏi cao tốc tại các địa điểm chiến lược (vùng núi), cũng như các nút giao thông an toàn và hiệu quả với các đường trung chuyển sẽ góp phần thúc đẩy thương mại và giảm chi phí đi lại Dự án dự kiến cũng sẽ tận dụng các chương trình do Chính phủ tài trợ hiện tại để cải tạo các đường nhánh liên kết các khu nông nghiệp với hành lang chính, từ đó làm giảm chi phí vận chuyển dọc theo hành lang Do đó, dự án đề xuất sẽ tăng cường kết nối giao thông và logistic dọc hành lang Đông - Tây từ Tây Nguyên đến các tỉnh miền Trung và góp phần kết nối

hệ thống đường bộ xuyên Á với các nước láng giềng

Để đạt được các mục tiêu này, dự án đề xuất có thể bao gồm hai hợp phần sau:

(i) Hợp phần 1 - Nâng cấp đường (chi phí ước tính 155 triệu đô-la Mỹ): Hợp phần

này sẽ hỗ trợ nâng cấp ba tuyến QL19 bao gồm cải tạo hè đường, mở rộng đường lát

đá, mở rộng các tuyến đường và các tính năng lưu thông an toàn cho tất cả người tham gia giao thông, bao gồm việc thiết kế và bổ sung các làn đường xe máy chuyên dụng, cải thiện nút giao thông, cung cấp các thiết bị an toàn đường bộ bao gồm lan can, lề đường, và các biển chỉ dẫn an toàn đường bộ Tổng chiều dài của 3 tuyến là 142km (trong tổng chiều dài 234km của QL19), bao gồm 116km đường giao thông liên đô thị và 26km đường giao thông đô thị (tuyến tránh), nhằm bổ sung cho hai tuyến BOT dài 75km do Chính phủ đầu tư thi công Bộ GTVT và chính quyền hai tỉnh đã thực sự cải thiện kết nối và tăng cường an toàn đường bộ trên QL19 bằng cách thúc đẩy hai dự án BOT và dự án cải thiện đoạn từ giao QL1 - Cảng Quy Nhơn do Bộ GTVT và tỉnh Bình Định tài trợ trong những năm qua Hai phần BOT hiện nay trong dịch vụ và lệ phí cầu đường thu Những tuyến BOT cũng đã thiết lập một ưu tiên hợp

lý cho các thiết kế cắt ngang để tách làn xe tốc độ cao, làn xe tốc độ thấp, và làn xe máy tại các khu vực thành thị, bán thành thị và nông thôn Dự án đề xuất sẽ giúp cải

thiện các phần còn lại của QL19 bằng cách hoàn thành việc thiết lập QL19 như một hành lang an toàn đường bộ, đáp ứng yêu cầu kết nối quốc tế với tiêu chuẩn an toàn giao thông bao gồm yêu cầu đạt chuẩn tối thiểu 3 sao của IRAP theo Chiến lược An toàn giao thông của Việt Nam thông qua các tính năng an toàn cơ sở hạ tầng đường

bộ Ngoài ra, do đoạn 142km được đề xuất tài trợ bao gồm nhiều tuyến có nguy cơ lở đất và thiên tai khác cao, các biện pháp can thiệp có trọng tâm chắc chắn sẽ góp phân tăng tính kết nối tổng thể và an toàn dọc toàn bộ hành lang

(ii) Hợp phần 2 - Tăng cường thể chế (chi phí ước tính 15,35 triệu đô-la Mỹ): Hợp

phần này sẽ hỗ trợ phương diện tăng cường thể chế của hợp phần nâng cấp đường thông qua việc xây dựng thiết kế chi tiết để cải tạo và xây mới đường, cầu, các tuyến tránh, cũng như hoạt động giám sát công trình và việc tuân thủ các chính sách an toàn Thành phần này sẽ được hỗ trợ bởi khoản hỗ trợ kỹ thuật thông qua Chương trình An toàn Giao thông Đường bộ Toàn cầu (GRSF) và tài trợ từ Quỹ Toàn cầu về Giảm nhẹ và Phục hồi Thiên tai (GDFRR) để hỗ trợ (i) thực hiện việc kiểm toán an toàn đường bộ đối với các thiết kế thuộc dự án; (ii) đánh giá tác động của làn xe máy chuyên dụng ở Việt Nam và cập nhật dự thảo hướng dẫn thiết kế làn đường xe máy

và quy chuẩn kỹ thuật theo các thông lệ quốc tế tốt nhất; và (iii) tăng cường thiết kế đường ứng phó với BĐKH cho các khu vực hay xảy ra thiên tai Bên cạnh đó, hợp phần này còn được hỗ trợ bởi các hoạt động liên quan đến đường bộ khác (nâng cao năng lực quản lý an toàn giao thông Ủy ban ATGT cấp tỉnh, huyện và xã; chương trình nâng cao nhận thức an toàn giao thông trên phương tiện truyền thông, v.v.) đang được triển khai dọc tuyến hành lang thông qua tài trợ của Chính phủ

Thu hồi đất và tác động xã hội bất lợi chỉ có trong Hợp phần 1 của dự án Kế hoạch Tái định cư của tỉnh Bình Định sẽ bao gồm các nội dung về tác động, kế hoạch giảm thiểu, công tác tổ chức cho việc thực hiện và ngân sách

Biểu 1 Bản đồ Dự án

Nguồn: Báo cáo tiền khả thi

Các huyện và xã trên địa bàn tỉnh dọc tuyến dự án như sau:

Bảng 1: Các Xã bị ảnh hưởng bởi dự án

Xã Khoảng cách

trong Xã

Khoảng cách (m)

Diện tích Lộ giới xây dựng (ROW) (W=m)

kết thúc tại Km67 (biên giới của hai tỉnh: Bình Định và Gia Lai)

Vào cuối năm 2013, đoạn từ Km 17 - Km 51+152 trên địa bàn tỉnh Bình Định và đoạn Km 90 -

Km 131+300 đã có điều kiện rất kém không đảm bảo an toàn giao thông đường bộ Bộ GTVT đã kêu gọi các nhà đầu tư BOT cải tạo nâng cấp đường Tổng công ty 36 đã đầu tư và hiện đang khai thác và thu phí trên tuyến đường này

Hai đoạn đường trên đều đạt tiêu chuẩn đường cấp 3 đồng bằng Đoạn còn lại chỉ đạt tiêu chuẩn đường cấp 4, trừ các khu vực gần thành phố và thị trấn, có chiều rộng lớp đỉnh nền đường là 9 m

và bề mặt bê tông nhựa đường là 7 m Mặt đường trên đạn Km 51+152 - Km 90, Km 131+300 -

Km 168 rất xuống cấp Có tổng số 23 cây cầu, bao gồm 6 cầu trên địa bàn tỉnh Bình Định và 17 cầu trên địa bàn tỉnh Gia Lai

1.2 Tổng quan các dự án đã hoàn thành và đang triển khai

Nâng cấp đoạn 33 km QL19 tại tỉnh Bình Định bắt đầu từ Km 17+027 đến Km 51+152 được thực hiện theo hình thức BOT Dự án bắt đầu vào năm 2013, đã hoàn thành và đưa vào khai thác vào đầu năm 2016 Những người dân mất đất trong quá trình thi công đã nhận được bồi thường

Dự án tiến hành nâng cấp hai cây cầu dưới đây:

Nguồn: Báo cáo tiền khả thi

a Dự án đang triển khai và đang chuẩn bị

Có hai cây cầu trên địa bàn tỉnh được ngành giao thông xem xét phân bổ kinh phí để nâng cấp Nguồn vốn là EDCF Chủ trương đầu tư đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (Quyết định 456/QĐ-TTg ngày 8 tháng 4 năm 2015) để thi công lại 22 cây cầu trên toàn quốc Bộ GTVT đang trong quá trình hoàn thiện thẩm định dự án và phê duyệt thi công 6 cầu trong giai đoạn đầu tiên Giai đoạn thứ hai (16 cầu) sẽ được nhà tài trợ thẩm định vào cuối năm 2016 Trong số đó,

có 7 cầu nằm trên QL19, bao gồm:

(m)

Ghi chú

Nguồn: Báo cáo tiền khả thi

1.3 Khu đô thị, khu dân cƣ, khu công nghiệp

Tuyến đi qua nhiều khu dân cƣ và khu phát triển công nghiệp Chi tiết nhƣ sau:

1 Khu đô thị An Nhơn An Nhơn

(Bình Dịnh)

1500 ha, khu vực nội thành

- Thành phố/thị xã cấp 4

- Từ Km 15+814 đến

Km 30+293

- Trắc dọc: 52 m (Bm = 7+7,5+1,0+7,5+5 = 28 m; phạm vi an toàn =

Nguồn: Báo cáo tiền khả thi

Khu công nghiệp:

STT KCN Tỉnh Quy mô Đặc điểm

315 ha - Chế biến nông lâm sản

- Sản xuất vật liệu xây dựng

- Kỹ thuật cơ khí

- Kho bãi

2 KCN Trương Định Huyện Tây

Sơn, Tỉnh Bình Định :

3 Khu xử lý chất thải

rắn

Huyện Tây Sơn, Tỉnh Bình Định :

Nguồn: Báo cáo tiền khả thi

1.4 Cấp đường bộ, tốc độ thiết kế

Nhìn chung, tuyến đường đạt tiêu chuẩn đường cấp 3 đồng bằng theo TCVN 4054-05 với tốc độ thiết kế là 80 Kmh Trong trường hợp tuyến đường chạy qua khu vực dân cư và đã đáp ứng tiêu chuẩn, chỉ cần gia cố bề mặt đường Chỉ trong trường hợp đường thiếu chiều rộng, dự án sẽ tiến hành mở rộng một làn đường riêng cho xe hỗn hợp; bó vỉa và làm cống nếu cần thiết

1.5 Mục tiêu của Nghiên cứu:

Mục tiêu chính của nghiên cứu là nhằm đảm bảo dự án khắc phục được những tác động tiêu cực tới sinh kế của người dân và không ai bị bỏ lại trong tình trạng bất lợi hơn sau khi triển khai RP

và các đối tượng bị ảnh hưởng sẽ được tiếp cận các lợi ích của dự án, cả trong giai đoạn xây dựng cũng như giai đoạn vận hành của dự án Cụ thể, các mục tiêu của nghiên cứu là:

 Tiến hành phân tích kinh tế-xã hội, văn hóa và chính trị/thể chế nhằm xác định các bên liên quan trong dự án và các vấn đề xã hội liên quan tới dự án;

 Đánh giá phạm vi thu hồi đất toàn bộ/một phần cùng các tổn thất khác và tiến hành kiểm đếm tổng số người dân bị ảnh hưởng tiềm năng của dự án

 Xây dựng một Kế hoạch hành động tái định cư (RP) thông qua tham vấn với các hộ gia đình bị ảnh hưởng và các giới chức dự án; và

 Xây dựng một khung tham vấn cho công tác lập kế hoạch có sự tham gia của cộng đồng

và triển khai kế hoạch đề xuất cho giảm nhẹ tác động

1.6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu bắt đầu bằng việc xác định các vấn đề xã hội cùng các bên liên quan và các cộng đồng, bao gồm các cộng đồng thiệt thòi về xã hội và kinh tế Trọng tâm của SIA là xác định những người dân địa phương có thể bị ảnh hưởng bởi dự án, dù trực tiếp hay gián tiếp, và tiến hành khảo sát kiểm đếm Phạm vi cụ thể của nghiên cứu sẽ bao gồm những công việc sau đây:

 Xác định các vấn đề xã hội chủ chốt liên quan tới dự án đề xuất và xác định các kết quả

về phát triển xã hội;

 Đánh giá các tác động tiềm năng về xã hội và kinh tế trong giai đoạn thi công;

 Rà soát các chính sách và quy định liên quan tới thu hồi đất, tái định cư và phục hồi đời sống cho những người bị ảnh hưởng bởi dự án cùng các vấn đề xã hội khác;

 Sàng lọc đối tượng để đánh giá tác động xã hội đối với các hợp phần khác nhau của dự án

và những tác động có thể có về thu hồi đất (mất đất, nhà ở, sinh kế, v.v ), và việc tái định cư không tự nguyện kéo theo, đồng thời cung cấp đầu vào (về mức độ của tác động

và phí tổn giảm nhẹ tác động) cho việc chuẩn bị các kế hoạch giảm nhẹ tác động phù hợp;

 Sàng lọc các vấn đề phát triển xã hội trong khu vực dự án và vùng lân cận, thiết kế các dịch vụ xã hội có thể được dự án cung cấp nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống và đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội của dự án;

 Cập nhật đặc điểm dân cư và các cơ sở hạ tầng sẵn có cho các dịch vụ trong khu vực bị ảnh hưởng bởi dự án;

 Dựa trên đánh giá tác động kinh tế-xã hội, thiết lập các tiêu chí hỗ trợ công tác hoạch định chiến lược; trong phạm vi có thể, tối đa hóa các lợi ích của dự án dành cho dân cư địa phương và tối thiếu hóa các tác động xấu của các hoạt động can thiệp của dự án đối với các cộng đồng bị ảnh hưởng;

 Thông báo, tham vấn và tiến hành đối thoại với các bên liên quan trong dự án về các vấn

đề liên quan tới thiết kế, mục tiêu và thực hiện dự án, đồng thời đưa ra các khuyến nghị

cụ thể nhằm tránh/giảm thiểu những rủi ro cao về xã hội;

 Sàng lọc các vấn đề phát triển xã hội trong khu vực dự án và vùng lân cận, và thiết kế tương ứng các dịch vụ xã hội mà dự án có thể có thể cung cấp nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống;

 Xác định tổn thất có thể có về tài sản cộng đồng và nguồn tài nguyên chung (như rừng, bãi chăn thả) cùng tác động của những tổn thất này đối với người dân địa phương;

 Đánh giá tác động của luồng nhân công thi công và những người khác đối với cộng đồng địa phương trong quá trình thi công và xây dựng chiến lược nhằm kiểm soát các đối tượng này;

 Đánh giá các thể chế và cơ chế năng lực nhằm triển khai các khía cạnh phát triển xã hội của việc thực hiện dự án, bao gồm các kế hoạch an toàn xã hội và đề xuất các biện pháp tăng cường năng lực; và,

 Xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá nhằm đánh giá các kết quả phát triển xã hội;

1.8 CÁC LĨNH VỰC TRỌNG TÂM CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu tập trung cụ thể vào những lĩnh vực sau đây:

Phân tích các bên liên quan - (i) xác định các bên liên quan chủ chốt – các bên ra quyết định về

dự án, bên hưởng lợi, cộng đồng bị ảnh hưởng, các bên có ảnh hưởng tới dự án, các đơn vị thực hiện dự án (các đơn vị chức năng của dự án), các bên hỗ trợ dự án (các cơ quan khác) và xác định sự tham gia của họ trong dự án; (ii) xác định các thể chế chính thức và không chính thức chủ chốt hoạt động ở cấp xã và huyện và đánh giá vai trò của chúng trong quá trình ra quyết định của cộng đồng; và (iii) đánh giá năng lực địa phương về việc tham gia công tác hoạch định, triển khai, theo dõi và giám sát

Rà soát các luật và quy định của trung ương và địa phương liên quan đến thu hồi đất, tái định cư

và sự tham gia của các bên liên quan trong dự án Lưu ý tới (i) các luật và quy định điều chỉnh vấn đề an toàn xã hội và thực hiện dự án, (ii) khả năng tiếp cận và không được tiếp cận các dịch

vụ và cơ hội do dự án đem lại

Mô thức sinh hoạt của những người dễ bị tổn thương (dân tộc thiểu số, phụ nữ, người nghèo, người không có đất, v.v ) trong khu vực dự án và đánh giá xem họ có tham gia vào quá trình ra quyết định của cộng đồng hay không

CÁCH THỨC TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

Cách thức tiếp cận và phương pháp luận chủ yếu bao gồm các công cụ và kỹ thuật định lượng và định tính

Thu thập và rà soát tài liệu dự án

Giai đoạn này nhằm làm quen với các bên liên quan trọng yếu trong dự án nhằm xác định và thu thập các tài liệu sẵn có và xác định phạm vi của các hoạt động Giai đoạn này bao gồm cách thứ tiếp cận hai hướng (a) thảo luận với PMU và những bên liên quan khác, b) thu thập dữ liệu thứ cấp về các huyện và xã thực hiện dự án Các cuộc tham vấn được tổ chức với các cán bộ của các

ủy ban nhân dân huyện và ủy ban nhân dân xã liên quan Rà soát tài liệu và tham vấn là cơ sở để xác định các bên liên quan chủ chốt trong dự án

Tiếp sau khâu rà soát và tham vấn, các chuyến thăm thực địa sơ bộ được tiến hành trong khuôn khổ hoạt động xác minh thực địa Việc thăm thực địa tạo cơ sở cho việc chuẩn bị nghiên cứu thực địa và hỗ trợ việc thử nghiệm các bảng câu hỏi và danh mục kiểm tra

Khảo sát kiểm đếm và kinh tế-xã hội hộ gia đình đối với tất cả những người dân bị ảnh hưởng

Khảo sát kiểm đếm được tiến hành đối với tất cả những người dân bị ảnh hưởng sẵn có Cuộc

khảo sát, cùng những công việc khác, đã đánh giá các tác động của dự án Tiếp sau cuộc khảo

sát kiểm đếm, khảo sát về kinh tế-xã hội được tiến hành trên cơ sở lấy mẫu Những thông tin sau đây đã được thu thập từ cuộc khảo sát:

 Điều kiện kinh tế-xã hội của những người dân bị ảnh hưởng

 Cấu trúc hộ gia đình và số lượng nhân khẩu

 Mức độ biết chữ

 Loại hình nghề nghiệp và mức thu nhập

 Các loại bất động sản bị mất do dự án và mức độ mất

 Khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên cộng đồng

 Nhận thức về các biện pháp tái định cư và phục hồi đời sống

 Các biện pháp phục hồi thu nhập theo cảm nhận

 Khiếu nại của những người dân bị ảnh hưởng và việc giải quyết khiếu nại

 Mức độ nhận thức và hiểu biết về HIV/AIDS

 Sự sẵng sàng tham gia dự án

Khảo sát định tính

Các cuộc khảo sát định lượng không phải lúc nào cũng giúp phát hiện được sự thực Điều này đặc biệt đúng khi đánh giá những bộ phận dân cư nghèo và dễ bị tổn thương cùng sự phụ thuộc của

họ vào các nguồn tài nguyên cộng đồng Các cuộc khảo sát định tính được tiến hành để đánh giá

cả dân cư bị ảnh hưởng và năng lực triển khai Khảo sát định tính bao gồm các cuộc thảo luận nhóm tập trung và các cuộc phỏng vấn sâu với các bộ phận dân cư khác nhau như phụ nữ, người

có học vấn và lãnh đạo xã nhằm khơi gợi họ nói ra những kỳ vọng và gợi ý, việc này giúp hỗ trợ

và cung cấp thông tin bổ sung được thu thập thông qua khảo sát định lượng

Đánh giá mất mát sinh kế

Nghiên cứu cố gắng xác định những người dân mất sinh kế trực tiếp hoặc gián tiếp Các chiến lược phục hồi cho những mất mát này bằng các yêu cầu đào tạo để tạo thu nhập cùng các biện pháp khắc phục và phục hồi khác được xác định cũng thông qua tham vấn

Rà soát các quy định chính sách pháp luật và năng lực triển khai

Các luật và quy định liên quan và Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới liên quan đến thu hồi đất và tái định cư đã được rà soát Việc rà soát đã giúp xác định những lỗ hổng trong các luật và Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới RPF được xây dựng cho dự án đã khắc phục những lỗ hổng này

Chuẩn bị Báo cáo đánh giá tác động xã hội

Đây là kết quả của toàn bộ các hoạt động trên đây và cũng dẫn đến việc chuẩn bị đánh giá tác động xã hội và RAP bao gồm những rủi ro liên quan cũng như chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro của dự án, đặc biệt là đối với những người dễ bị tổn thương, và xây dựng một cơ chế giám sát có

sự tham gia của cộng đồng

CÁC CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU

Các công cụ nghiên cứu xã hội khác nhau được sử dụng để đảm bảo rằng tất cả các vấn đề liên quan đến nghiên cứu đều được giải quyết thỏa đáng, từ đó xây dựng một báo cáo tổng kết có ý nghĩa Toàn bộ hoạt động được tiến hành thông qua sự phối hợp phù hợp giữa các kỹ thuật

nghiên cứu xã hội bao gồm nghiên cứu nội nghiệp thông qua rà soát các thông tin sẵn có, khảo sát sơ bộ đối với những người dân bị ảnh hưởng bởi dự án, tham vấn với UBND xã,, huyện và các cơ quan chủ quản của dự án Các cuộc phỏng vấn có cấu trúc và bán cấu trúc, các cuộc thảo luận nhóm với những người dân bị ảnh hưởng, các cơ quan nhà nước liên quan và cộng đồng đã được tiến hành Nghiên cứu sử dụng các công cụ khác nhau để thu thập thông tin cho các bên liên quan khác nhau trong dự án Bảng câu hỏi và danh sách các cuộc thảo luận nhóm được trình bày trong Phụ lục 2

2 KHUNG PHÁP LÝ

Kế hoạch hành động tái định cư (RAP) này được xây dựng trên cơ sở các luật và quy định hiện hành (liên quan đến thu hồi đất, đền bụ, hỗ trợ và tái định cư) của Chính phủ Việt Nam và Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới về Tái định cư không tự nguyện (OP 4.12) Tài liệu RAP này cũng được xây dựng trên cơ sở tham vấn với các bên liên quan trong dự án CHCIP, đặc biệt

là những người dân bị ảnh hưởng sẽ nhận được đền bù cho tài sản bị ảnh hưởng và được hỗ trợ

để khôi phục sinh kế

2.1 Khung pháp lý của Chính phủ Việt Nam

Một bộ tài liệu pháp lý của chính phủ Việt Nam đã được dùng làm cơ sở thiết lập khung pháp lý cho Khung chính sách tái định cư (RPF) trong dự án này, bao gồm:

 Hiến pháp Việt Nam 2013;

 Luật Đất đai số 45/2013/QH13, có hiệu lực từ ngày 01/07/2014;

 Luật Khiếu nại số 02/2011/QH13 ban hành ngày 11/11/2011;

 Luật Tố cáo số 03/2011/QH13 ban hành ngày 11/11/2011;

 Nghị định 43/2014/ND-CP ban hành ngày 15/05/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai;

 Nghị định 44/2014/ND-CP ban hành ngày 15/05/2014 quy định chi tiết phương pháp định giá đất; lập và điều chỉnh khung giá đất, bảng giá đất; định giá một diện tích đất cụ thể và hoạt động tư vấn về giá đất

 Nghị định 47/2014/ND-CP ban hành ngày 15/05/2014 hướng dẫn chi tiết về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

 Nghị định 16/2016/ND-CP ban hành ngày 16/03/2016 về việc quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài;

 Thông tư 36/2014/TT-BTNMT ban hành ngày 30/06/2014 quy định chi tiết phương pháp định giá đất, xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất, định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất;

 Thông tư 37/2014/TT-BTNMT ban hành ngày 30/06/2014 quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

 Quyết định số 1956/2009/QD-TTg ban hành ngày 17/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020”;

 Nghị định 75/2012/ND-CP ngày 03/10/2012 quy định chi tiết một số điều của Luật Khiếu nại;

 Nghị định 76/2012/ND-CP ngày 03/10/2012 quy định chi tiết một số điều của Luật Tố cáo;

 Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất;

 Quyết định số 63/2015/QĐ-TTg ngày 10/12/2015 về chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất;

 Các tài liệu pháp lý liên quan còn hiệu lực do Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Định ban hành

2.2 Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới đối với Tái định cư không tự nguyện (OP 4.12)

Theo kinh nghiệm của Ngân hàng Thế giới, tình trạng tái định cư không tự nguyện trong các dự

án phát triển, nếu không được giảm nhẹ, sẽ gây ra các hệ lụy nghiêm trọng về kinh tế, môi trường và xã hội Ví dụ, các hệ thống sản xuất bị tháo dỡ; người dân đối mặt với đói nghèo khi

đã mất phương tiện sản xuất hoặc nguồn thu nhập Người dân được tái định cư ở những môi trường không phù hợp với kỹ năng làm việc của họ và mức độ cạnh tranh cao hơn Các tổ chức cộng đồng và mạng lưới xã hội bị suy yếu đi Người thân ly tán Bản sắc văn hóa, thẩm quyền theo truyền thống và tiềm lực tương hỗ bị giảm sút hoặc mất hẳn

Do đó, Chính sách hoạt động của Ngân hàng Thế giới đối với Tái định cư không tự nguyện (OP 4.12) được xây dựng để áp dụng trong dự án do Ngân hàng Thế giới tài trợ Mục tiêu chung của các chính sách là:

(a) Tái định cư không tự nguyện cần được tránh hoặc được giảm đến mức tối thiểu, bằng

cách đưa ra nhiều phương án có thể lựa chọn trong quá trình thiết kế kỹ thuật;

(b) Trong trường hợp tái định cư không tự nguyện là không thể tránh khỏi, các chương trình

tái định cư cần được thực hiện như những chương trình phát triển bền vững, đưa ra đầy

đủ nguồn lực để hỗ trợ cho người dân bị ảnh hưởng để họ cùng được chia sẻ lợi ích dự

án mang lại Những người bị di dời phải được tham vấn rõ ràng và được tham gia vào việc lập kế hoạch và thực hiện chương trình tái định cư;

(c) Người bị ảnh hưởng của dự án cần được hỗ trợ để cải thiện sinh kế và mức sống hoặc ít

nhất là khôi phục lại được ít nhất tương đương mức cao nhất trong mức sống trước khi di chuyển hoặc với mức sống trước khi bắt đầu thực hiện dự án

2.3 So sánh giữa chính sách của Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới về tái định cư không tự nguyện và các phương án hài hòa

Các chính sách tái định cư và bồi thường áp dụng cho dự án phải tuân thủ các yêu cầu của Ngân hàng Thế giới và pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Theo chính sách của Ngân hàng Thế giới, điều kiện tiếp tục tài trợ dự án là phải đáp ứng được các yêu cầu của Ngân hàng Thế giới liên quan đến tái định cư, bồi thường và khôi phục đối với tất cả hộ dân bị ảnh hưởng theo quy định của OP 4.12 Với việc ban hành Luật Đất đai 2013 (số 45/2013/QH13) và các Nghị định liên quan bên trên, các chính sách và biện pháp của chính phủ Việt Nam ngày càng trở nên thống nhất với các chính sách bảo vệ xã hội của Ngân hàng Thế giới Tuy nhiên, khi

có khác biệt xảy ra, các điều khoản và nguyên tắc được thông qua trong RPF này sẽ được ưu tiên

áp dụng thay thế điều khoản của các nghị định liên quan còn hiệu lực tại Việt Nam , như quy định trong khoản 2, điều 87 của Luật Đất đai 2013 và điều 51 của Nghị định 16/2016/ND-CP về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA)

Sự khác biệt giữa các Luật và Nghị định của Chính phủ và chính sách của Ngân hàng Thế giới liên quan đến tái định cư, bồi thường và phương án hài hòa cho dự án này được trình bày trong bảng bên dưới

Chủ đề Chính sách hoạt động OP 4.12

của Ngân hàng Thế giới

Chính phủ Việt Nam Chính sách áp dụng cho dự án

là khôi phục lại được ít nhất tương đương với mức cao nhất trong mức sống trước khi di chuyển hoặc mức sống trước khi bắt đầu thực hiện dự án

Có một điều khoản hỗ trợ được xem xét bởi UBND tỉnh /UBND xã để đảm bảo họ

có một nơi để sống, để ổn định đời sống

và sản xuất Điều 25 Nghị định 47 Trong trường hợp số tiền bồi thường / hỗ trợ là không đủ cho người dân tái định cư

để mua một lô đất tái định cư / căn hộ tối thiểu, họ sẽ được hỗ trợ về tài chính để có thể mua một lô đất tái định cư /

căn hộ tối thiểu (Điều 86.4 của Luật Đất đai năm 2013 và Điều

27 của Nghị định 47)

Sinh kế và nguồn thu nhập sẽ được phục hồi trong thực tế hoặc là khôi phục lại được ít nhất tương đương với mức cao nhất trong mức sống trước khi di chuyển hoặc mức sống trước khi bắt đầu thực hiện

Luật đất đai 2013, Điều 77, Mục 2 và Điều 92: Đối với đất nông nghiệp đã sử dụng trước ngày 01 tháng 7 năm 2004 mà người sử dụng đất là hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhưng không có Giấy chứng nhận hoặc không

Những người bị ảnh hưởng ở trong khu vực dự án trước ngày khóa sổ, bất kể có hay không có các quyền pháp lý được công nhận đối với diện tích đất họ chiếm giữ đều được tham gia bình đẳng vào quá trình tham vấn cộng đồng và hưởng những

Chủ đề Chính sách hoạt động OP 4.12

của Ngân hàng Thế giới

Chính phủ Việt Nam Chính sách áp dụng cho dự án

nhận Quyền sử

dụng đất

quyền pháp lý nào đối với đất họ chiếm giữ đều nhận được hỗ trợ và bồi thường tái định cư cho tài sản gắn liền với đất như nhà ở, vật kiến trúc, và những biện pháp cải tạo đất khác như mùa màng, công trình tưới tiêu ở mức giá thay thế toàn bộ, nếu các công trình này được xây dựng/tạo thành trước ngày khóa sổ

đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất sẽ được bồi thường đối với diện tích đất thực tế đang sử dụng, diện tích được bồi thường không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp Nhưng nhà nước không thực hiện bồi thường cho những tài sản gắn liền với đất trong những trường hợp sau: (i) Tài sản gắn liền với đất thuộc một trong các trường hợp thu hồi đất quy định tại các điểm a, b, d, đ, e, i khoản 1 Điều

64 và điểm b, d khoản 1 Điều 65 của Luật này (ii) Tài sản gắn liền với đất được tạo lập từ sau khi có thông báo thu hồi đất;

(iii) Công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng

xã hội và công trình xây dựng khác không còn sử dụng

quyền lợi của dự án, được nhận bồi thường cho tài sản gắn liền với đất bị thiệt hại như nhà cửa hay các vật kiến trúc đã có trước ngày khóa sổ mà không phải trừ giá trị thanh lý Những người này đều được nhận hỗ trợ tái định cư và các khoản bồi thường, hỗ trợ xã hội khác để cải thiện hoặc khôi phục lại được ít nhất tương đương với mức sống trước khi có dự án

2 Mức bồi thường

2.1 Mức bồi Bồi thường cho mất đất đai Bồi thường cho đất đai ở mức giá đất cụ Đơn vị thẩm định độc lập xác định giá thay

Chủ đề Chính sách hoạt động OP 4.12

của Ngân hàng Thế giới

Chính phủ Việt Nam Chính sách áp dụng cho dự án

thường cho đất

đai và các tài sản

khác

và các tài sản khác như nhà cửa và các kiến trúc khác cần được trả theo chi phí thay thế đầy đủ không tính khấu hao và không trừ giá trị thanh lý

thể của khu đất bị ảnh hưởng Bồi thường cho nhà ở mức chi phí đủ để xây dựng lại nhà ở mới với tiêu chuẩn kỹ thuật tương

tự Bồi thường cho những vật kiến trúc khác ở mức giá trị hiện hành

thế cho tất cả các loại tài sản bị ảnh hưởng

đất sản xuất (10% cho những hộ nghèo/dễ bị tổn thương) để phục

vụ cho mục tiêu tái định cư

Hỗ trợ chi phí sinh hoạt cho những hộ bị ảnh hưởng bị mất từ 30% đất sản xuất trở lên

Phương án phục hồi sinh kế và các hỗ trợ khác cho các hộ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bị mất 20% đất sản xuất (10% cho những hộ nghèo/dễ bị tổn thương) để phục

vụ cho mục tiêu tái định cư

3 Cơ chế giải quyết khiếu nại

Giải quyết khiếu

Cơ chế khiếu nại và giải quyết khiếu nại

lập xây dựng trên cơ sở hệ thống có sẵn

Chủ đề Chính sách hoạt động OP 4.12

của Ngân hàng Thế giới

Chính phủ Việt Nam Chính sách áp dụng cho dự án

quản lý và sử dụng đất đai (hoặc thông qua các tổ chức đại diện), bao gồm cả thu

thường, hỗ trợ và tái định cư (Điều 199,

2013) Không có yêu cầu rõ ràng về giám sát tái định cư, đặc biệt là giám sát độc lập (bên ngoài)

các báo cáo hàng tháng đối với giám sát nội bộ và một năm hai lần đối với giám sát độc lập) và báo cáo cho Ngân hàng Thế giới Vào thời điểm kết thúc dự án, báo cáo cuối cùng được hoàn thiện đánh

chính sách World Bank OP4.12 đã đạt được hay chưa

3 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI

3.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh tham gia Dự án

Tỉnh Bình Định có xxxx huyện và xxx thành phố Tổng diện tích của Bình Định là xxx km2 và dân số là xxx người Tăng trưởng GDP bình quân trong giai đoại 2011-2015 đã được dự báo là khoảng xxx% và trong giai đoạn 2016 - 2020 sẽ là xxx % GDP bình quân đầu người khoảng xxx triệu VND và tốc độc gia tăng dân số khoảng xxx đến xxx %/năm Tỷ lệ giảm nghèo trung bình hàng năm vào khoảng xxx% Một số thông tin chi tiết về tỉnh được trình bày trong bảng 5 dưới đây

Bảng 2: Tăng trưởng dân số của tỉnh Bình Định Tỉnh Bình Định: Tăng trưởng dân số

Tổng số xã/

phường

Dân số bình quân

(người)

Mật độ dân

số (người/km2 )

16 đến 60, trong đó xấp xỉ một nửa là nữ giới Ở hai xã đều không có đồng bào dân tộc thiểu số Khoảng 15% tổng số hộ thuộc diện nghèo và 10% thuộc diện giàu Có khoảng 63 trường học tại hai

xã với trên 2.700 học sinh Gần 73% tổng số hộ có nước máy, số còn lại dùng nước giếng khoan hoặc giếng đào

Trong tổng số 13.544 héc-ta đất nông nghiệp, chỉ 5% trồng lúa và 5% khác trồng cây lâu năm Đa

số (65%) là đất rừng, tiếp đó là đất trồng cây hàng năm(24%) Đất nuôi trồng thủy sản chiếm chưa tới 1% Phân loại nghề nghiệp cho thấy 43% tổng số hộ thuộc khu vực nông nghiệp, tiếp đó là lâm nghiệp (19%); thương mại, dịch vụ (18%); xây dựng (10%) và tiểu thủ công nghiệp (10%) Thu nhập bình quân năm/người khoảng 24,5 triệu đồng

3.2 Điều kiện kinh tế-xã hội của những hộ bị ảnh hưởng bởi dự án

Việc mất tài sản cá nhân dẫn đến mất thu nhập và phải di dời đã khiến cho việc đánh giá tác động xã hội trở thành đầu vào quan trọng cho thiết kế dự án tphục vụ cho việc bắt đầu và triển khai các can thiệp của dự án án Sự hiểu biết các vấn đề liên quan đến các yếu tố xã hội, kinh tế và văn hóa của những người dân bị ảnh hưởng có tầm quan trọng cốt yếu trong việc lập một kế hoạch phục hồi phù hợp Do đó, một đánh giá tác động xã hội (SIA) chi tiết đã được tiến hành trong đó có tích hợp các phân tích xã hội và quy trình có sự tham gia của cộng đồng vào thiết kế và thực hiện dự án để làm cho dự án có thể đáp ứng được những mối quan tâm về phát triển xã hội SIA cũng giúp nâng cao các lợi ích của dự án cho những người dân nghèo và dễ bị tổn thương trong khi giảm thiểu hoặc giảm nhẹ các mối lo ngại, rủi ro và tác động xấu của dự án Ngoài ra, do dự án kéo theo nhiều vấn

đề xã hội khác như luồng nhân công từ bên ngoài trong quá trình thi công và các vấn đề khác, một đánh giá có tính hệ thống (như SIA) đã tạo cơ sở để lập Kế hoạch Tái định cư

Các mục tiêu của khảo sát kinh tế-xã hội là:

 Gắn các giá trị thực tế với các chỉ số chủ chốt về tình trạnh xã hội và kinh tế của những người dân bị ảnh hưởng bởi dự án và tính dễ bị tổn thương của họ trước sự thay đổi về kinh tế-xã hội bắt nguồn từ dự án

 Đánh giá việc sử dụng/sự phụ thuộc vào nguồn tài nguyên tài sản chung

 Cung cấp một chuẩn so sánh cho bất cứ thông tin bổ sung nào cần thiết để giám sát và đánh giá những người đủ điều kiện nhận hỗ trợ trong tương lai; và

 Cung cấp các đầu vào khác cho việc lập RAP

Phạm vi bao quát của Khảo sát kinh tế-xã hội

Dự án đề xuất sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới tổng cộng 810 người thuộc 180 hộ gia đình Tất cả các hộ này đều sẽ bị mất đất Tuy nhiên, khảo sát chỉ bao quát 40 trong tổng số 180 hộ sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án

hộ bị ảnh hưởng

Số lượng

hộ được khảo sát

về kinh tế-xã hội

% khảo sát kinh tế-xã hội

Số lượng

hộ bị ảnh hưởng nghiêm trọng SAH Tây

 Quy mô trung bình của mỗi hộ bị ảnh hưởng bởi dự án là 3,3 nhân khẩu

 Bốn phần năm tổng số chủ hộ đã có gia đình riêng Tuy nhiên, 20% số chủ hộ còn lại là phụ

nữ là chủ hộ gia đình

 Trong số những người dân bị ảnh hưởng bởi dự án không có đồng bào dân tộc thiểu số

 Quy mô của các hộ dao động từ 1 đến 6 nhân khẩu Trong tổng số 132 người dân bị ảnh hưởng được khảo sát, gần một nửa là nữ giới

 Kết quả khảo sát cho thấy 45% tổng số người dân bị ảnh hưởng thuộc nhóm tuổi lao động (từ 15 đến 60) Xấp xỉ 13% dễ bị tổn thương do tuổi tác cao

 Tất cả những người dân bị ảnh hưởng bởi dự án đều biết chữ Xấp xỉ 2/5 tổng số người dân

bị ảnh hưởng có trình độ văn hóa đến cấp trung học phổ thông Trên 10 % có trình độ văn hóa đến cấp trung học cơ sở và chưa đến 1% có trình độ văn hóa đến trung cấp

Tính dễ bị tổn thương

 Trong tổng số 40 hộ được điều tra, 5 hộ là dễ bị tổn thương, trong đó 3 hộ thuộc diện hộ nghèo và 2 hộ là gia đình chính sách Không có hộ nào do nữ giới làm chủ hộ có người phụ thuộc, mặc dù có 12 hộ do nữ giới làm chủ hộ

Các đặc điểm kinh tế

 Kết quả khảo sát cho thấy gần 1/4 trong tổng số người dân bị ảnh hưởng bởi dự án tham gia sản xuất nông nghiệp (trồng trọt), trong khi 22% làm việc tại các cơ quan nhà nước

Bảng: Phân bố việc làm của thành viên hộ gia đình trong các xã bị ảnh hưởng

 Trừ một hộ, tất cả các hộ còn lại đều có nhà vệ sinh riêng

 Tất cả các hộ đều có điện lưới và sử dụng ga để nấu ăn

 Tất cả các hộ đều có quạt, điện thoại, xe máy, TV và nồi cơm điện Một hộ có xe tải Một số hộ có tủ lạnh và máy nghe nhạc riêng

 Thu nhập bình quân/năm khoảng 11 triệu đồng; chi phí bình quân/năm 5 triệu đồng Nguyện vọng tái định cư:

 Sau khi bị thu hồi đất, gần 25% tổng số hộ bị thu hồi sẽ hoàn toàn không còn đất Tuy nhiên, tất cả các hộ bị ảnh hưởng đều muốn được bồi thường bằng tiền mặt

Các vấn đề về giới

Việt Nam có thành tích rất tốt trong quá khứ về thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ

nữ Những nỗ lực của Việt Nam được phản ánh trong khung pháp lý, thể hiện rõ qua việc thông qua

thực thi luật và chính sách vẫn là một thách thức Ở cấp độ quốc gia, các thể chế phải đối mặt với những thách thức về giáo dục công và nâng cao ý thức, công tác báo cáo, phân tích giới, thu thập các

dữ liệu chia theo giới tính, và công tác giám sát

Phụ nữ Việt Nam tiếp tục đối mặt với những trở ngại nghiêm trọng trong cuộc sống hàng ngày, bao gồm tình trạng nghèo, hạn chế trong tiếp cận giáo dục đại học và cơ hội việc làm cũng như thái độ

và hành vi phân biệt đối xử Phụ nữ vẫn ít hiện diện trong lĩnh vực chính trị; và mặc dù Việt Nam là một trong các quốc gia có tỷ lệ nữ trên 15 tuổi tham gia lực lượng lao động cao nhất (tỷ lệ này năm

2011 là 72,6%), thu nhập của phụ nữ tiếp tục thấp hơn nam giới ở khắp các khu vực kinh tế với mức lương bằng khoảng 80% đến 87% mức lương của nam giới Chênh lệch đặc biệt lớn ở khu vực đầu

tư nước ngoài, trong đó mức lương của nữ giới chỉ bằng 70% mức lương của nam giới Ở khu vực không chính thức, nữ giới cũng tham gia nhiều hơn, đặc biệt là tại thành phố Hồ Chí Minh, nơi phụ

nữ chiếm tới 56% tổng số lao động, so với tỷ lệ 42% trong khu vực chính thức Chênh lệch thu nhập giữa hai giới cũng đáng lưu ý Trong khu vực không chính thức, nam giới thu nhập cao hơn nữ giới tới gần 50% mặc dù không hề có sự khác biệt đáng kể về số giờ làm việc, trình độ học vấn và thâm niên giữa hai giới Ngoài ra, các công việc của nữ giới còn kém an toàn hơn các công việc của nam giới, và nữ giới ít khi có nơi hành nghề chính thức hơn so với nam giới; đa số phải làm việc ngoài trời Tình trạng di cư, bao gồm di cư nội địa, xuyên biên giới và xuất khẩu lao động, đang tăng lên, khiến phụ nữ dễ bị tổn thương hơn trước sự bóc lột lao động, lạm dụng và buôn người

Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ nạo phá thai cao nhất thế giới Theo Điều tra biến động dân số và Kế hoạch hóa gia đình năm 2010 của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ nạo phá thai năm 2010 là 0,8% Khu vực Miền núi và Trung du phía Bắc là khu vực có tỷ lệ cao nhất (1,2%), tiếp theo là khu vực Đồng bằng sông Hồng (1.1%) Dường như tình trạng phá thai chọn lọc giới tính đang gia tăng cùng với việc tỷ lệ giới tính khi sinh đang nghiêng về phía nam giới với tỷ lệ 110,6 bé trai/100 bé gái trên quy mô cả nước vào năm 2009, theo kết quả Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm

2009 Xét theo khu vực địa lý, tỷ lệ này đặc biệt cao ở khu vực Đồng bằng sông Hồng (tỷ lệ 115/100) và tỉnh Hưng Yên (tỷ lệ 130,7/100) Việt Nam đã trải qua sự gia tăng nhanh bất thường về

tỷ lệ giới tính khi sinh, tỷ lệ này có sự khác nhau đáng kể theo vùng Sự mất cân bằng này chủ yếu là

do tâm lý thích con trai trong một xã hội trọng nam khinh nữ Điều này tác động đến cấu trúc dân

số của Việt Nam tạo thànhtình trạng thừa nam giới ở Việt Nam Điều này có thể gia tăng sức ép lên

nữ giới, làm họ kết hôn sớm, hay khiến họ trở thành nạn nhân của nạn buôn người, bạo lực trên cơ

sở giới, tỷ lệ di cư do kết hôn cao hơn, hay nhu cầucao hơn về mại dâm

Mặc dù Việt Nam đã có những bước đi đáng kể để khắc phục và giảm bạo lực trên cơ sở giới, đơn cử như việc thông qua Công ước loại bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW)

vào năm 1981 và Luật phòng, chống bạo lực gia đình 2007, bạo lực đối với phụ nữ vẫn là một nỗi lo ngại Kết quả của nghiên cứu quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ do Tổng cục Thống kê tiến hành năm 2010 cho thấy hơn một nửa phụ nữ tại Việt Nam có nguy cơ tiềm tàng bị bạo lực gia đình tại một thời điểm nào đó trong cuộc sống của họ; 34% phụ nữ có gia đình hoặc đã từng có gia đình cho biết họ đã từng bị bạo hành thể xác và/hoặc tình dục trong đời Sự phổ biến của bạo lực tinh thần cũng ở mức cao với 54% phụ nữ cho biết đã từng bị bạo lực tinh thần trong cuộc đời Nếu xem xét đến cả ba hình thức bạo hành, 58% phụ nữ Việt Nam cho biết đã từng là nạn nhân của bạo hành thể xác, tình dục hoặc tinh thần Khoảng 5% phụ nữ từng có thai cho biết họ đã bị đánh đập trong thời gian mang thai hầu hết thủ phạm chính là người cha của đứa trẻ mình đang mang trong bụng Nghiên cứu trên xác nhận việc bạo lực gia đình tại Việt Nam là một vấn đề nghiêm trọng Nghiên cứu của Liên hợp quốc “Ước tính tổn thất chi phí do bạo lực gia đình đối với phụ nữ tại Việt Nam” kết luận rằng cả chi phí trực tiếp từ tiền túi và mất thu nhập chiếm 1,41% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam năm 2010 Ngoài ra, nghiên cứu này cũng ước tính rằng phụ nữ từng bị bạo lực có thu nhập thấp hơn 35% so với phụ nữ không bị bạo lực, điều này cũng góp phần làm giảm đáng kể thu nhập của nền kinh tế Do vậy, ước tính tổng thiệt hại về năng suất lao động lên tới 1,78% GDP

Các cuộc tham vấn được tiến hành tại khu vực dự án cho thấy phụ nữ có tiếng nói bình đẳng trong quá trình ra quyết định của hộ gia đình Phụ nữ cũng đóng góp cho thu nhập gia đình trong khi vẫn cáng đáng việc nhà Trong khi tham vấn, các thành viên là phụ nữ đề nghị được đào tạo

hướng nghiệp để có thể giúp họ nâng cao thu nhập của hộ gia đình

4 TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT

3.1 Phương pháp luận

Để xác định được những ngưởi dân có khả năng bị ảnh hưởng do dự án vì thu hồi đất, bước đầu tiên phải làm là xác định tình trạng lộ giới xây dựng của Quốc lộ 19 phần đi qua tỉnh Sau bước này là bước xác định các lô đất nằm trong hành lang bị tác động Các công trình nằm trong lộ giới cũng cần được kiểm kê Khảo sát hộ gia đình được thực hiện để chuẩn bị Bảng Kiểm kê thiệt hại (IOL) trong

đó có các thông tin tên chủ nhà, địa chỉ, hồ sơ pháp lý nếu có đối với tài sản, tất cả các thành viên trong hộ gia đình và cá nhân nằm trong hành lang khu vực có thể bị động, liệt kê tài sản và thu nhập của họ cũng như thông tin nhân khẩu học và xã hội để xác định xem họ có thể được phân vào nhóm

dễ bị tổn thương có quyền lợi đặc biệt trong dự án hay không Các chủ sở hữu đất tư nhân, người thuê và người lấn chiếm trong lộ giới xây dựng (theo lộ giới hiện hữu) sẽ được khảo sát trong khảo sát hộ gia đình

Khảo sát kinh tế - xã hội cũng được thực hiện trên mẫu và cung cấp số liệu cơ sở tham chiếu cho việc đo lường tác động của các biện pháp giảm thiểu và hỗ trợ Nội dung phân tích sẽ đề cập đến nhu cầu và nguồn lực của nhiều nhóm và cá nhận khác nhau, trong đó có cả phân tích trong hộ và liên hộ gia đình cũng như phân tich giới Các thông tin sau đã được thu thập trong quá trình khảo sát

 Điều kiện kinh tế-xã hội của những người dân bị ảnh hưởng

 Cấu trúc hộ gia đình và số lượng nhân khẩu

 Mức độ biết chữ

 Loại hình nghề nghiệp và mức thu nhập

 Kiểm kê tài sản hộ gia đình

 Các loại bất động sản bị mất do dự án và mức độ mất

 Khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên cộng đồng

 Nhận thức về các biện pháp tái định cư và phục hồi đời sống

 Đo lường các biện pháp phục hồi thu nhập

 Khiếu nại của những người dân bị ảnh hưởng và việc giải quyết khiếu nại

 Mức độ nhận thức và hiểu biết về HIV/AIDS và các vấn đề giới

 Sự sẵng sàng tham gia dự án

Nghiên cứu cố gắng xác định những người dân mất sinh kế trực tiếp hoặc gián tiếp Các chiến lược phục hồi cho những mất mát này bằng các yêu cầu đào tạo để tạo thu nhập cùng các biện pháp khắc phục và phục hồi khác được xác định cũng thông qua tham vấn Vì mục tiêu nay, tham vấn đã được

thực hiện với:

 Những người dân bị mất tài sản /nguồn lực

 Ở cấp phường/xã

 Uỷ viên Hội đồng Nhân dân ở cấp xã và huyện

Khoàng cách giữa vị trí của nơi ở dọc hai bên dường là một trong các yếu tố quyết định trong việc xác định mức độ ảnh hưởng Việc nghiên cứu còn có sự hỗ trợ của các cuộc tham vấn cấp địa phương để trao đổi về nhu cầu và quan điểm của người dân địa phương và tìm ra ý kiến cũa cộng đồng địa phương về việc mở rộng đường đi qua làng và tác động của việc xây dựng Bảng câu hỏi đi kèm với khảo sát kinh tế - xã hội, Bảng Kiểm kê thiệt hại và Biên bản tham vấn được đính kèm

tronng Phụ lục 1 của báo cáo này

3.2 Phạm vi thu hồi đất và Tác động của tái định cư

Tuyến đường đề xuất chạy qua 2 xã của huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định Dự án sẽ thu hồi khoảng 19 ha đất nông nghiệp từ chủ đất và 0,16 ha đất ở nông thôn

Bảng: Tóm tắt về các Hộ gia đình bị ảnh hưởng

Phường/

Xã

Hộ gia đình bị ảnh hưởng nghiêm trọng

 Tổng cộng có 20 hộ sẽ bị mất cả đất ở và công việc kinh doanh

 70 hộ sẽ bị ảnh hưởng đến công việc kinh doanh

 Năm (5) trong số 180 hộ bị ảnh hưởng là các hộ dễ bị tổn thương

Tổng diện tích (m2)

Tình trạng sở hữu đất đai Đất trồng

cây hàng năm

Đất trồng cây lâu năm

Có Giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất

Không

có Giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất

 Dự án sẽ thu hồi tổng cộng 271.300 m2 đất trồng cây hàng năm và 1.455 m2 đất ở

 Không có hộ gia đình nào bị mất quá 10% diện tích đất của mình

 Trong số 180 hộ bị ảnh hưởng, 30 hộ không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

3.3 Khảo sát đo đạc chi tiết

Khảo sát đo đạc chi tiết là hoạt động UBBT&GPMB cấp huyện cần tiến hành trong quá trình triển khai Kế hoạch tái định cư Khảo sát đo đạc chi tiết sẽ được thực hiện sau khi Bộ GTVT và BQLDA hoàn thiện các tiêu chuẩn phân định ranh giới vùng dự án Tại thời điểm thực hiện khảo sát

đo đạc chi tiết, tất cả các hộ bị ảnh hưởng sẽ được yêu cầu nộp bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc các loại giấy tờ pháp lý khác để hỗ trợ UBBT&GPMB cấp huyện xây dựng Kế hoạch đền bù Tất cả biểu mẫu khảo sát đo đạc chi tiết sẽ được rà soát và lấy chữ ký của người dân phải di dời và chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật

Danh sách người dân phải di dời chính thức, mức độ thiệt hại và khoản đền bù tương ứng sẽ được thông báo cho người dân bị ảnh hưởng Quy trình sau sẽ được giám sát trong quá trình xây dựng, rà soát và phê duyệt kế hoạch đền bù và kế hoạch tái định cư được cập nhật dựa trên kết quả

Khảo sát đo đạc chi tiết:

a Trong quá trình khảo sát, người dân phải di dời tham gia và cung cấp bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất/giấy tờ pháp lý cho UBBT&GPMB cấp huyện

b UBBT&GPMB cấp huyện chuẩn bị Kế hoạch đền bù (theo kết quả Khảo sát đo đạc chi tiết

và mức khảo sát giá thay thế đã được tỉnh dự án phê duyệt)

c UBBT&GPMB cấp huyện sẽ thông báo Kế hoạch đền bù cho người dân phải di dời

d Người dân bị ảnh hưởng sẽ xem xét Kế hoạch bồi thường và ký xác nhận

e UBBT&GPMB cấp huyện sẽ gửi Kế hoạch bồi thường cho các Sở TNMT và Sở Tài chính

để rà soát và kiểm tra

f Sau đó, Sở TNMT sẽ trình UBND tỉnh phê duyệt

g Ủy ban Đền bù và Giải phóng mặt bằng sẽ bổ sung kết quả Khảo sát đo đạc chi tiết và Kế hoạch đền bù vào bản cập nhật Kế hoạch tái định cư

Người dân phải di dời sẽ không ký vào Kế hoạch đền bù nếu không đồng ý với bất kỳ điểm nào trong kết quả Khảo sát đo đạc chi tiết cho tới khi vụ việc được giải quyết theo quy trình giải quyết khiếu nại

Nếu phát hiện các lĩnh vực thiệt hại và nhóm người dân phải di dời mới trong quá trình xây dựng và thực hiện Kế hoạch tái định cư, ma trận quyền lợi sẽ được sửa đổi Những phát hiện trong khảo sát hộ gia đình và Khảo sát đo đạc chi tiết sẽ được báo cáo trong bản cập nhật Kế hoạch tái định cư và hồ sơ điều tra dân số chi tiết đính kèm Cơ sở dữ liệu bao gồm tất cả các thông tin liên quan đến người dân phải di dời sẽ được thiết lập và duy trì ở UBBT&GPMB cấp huyện cũng như nộp cho BQLDA để giám sát việc thực hiện