Tư tưởng về quyền con người trong triết học tt

Để thực hiện điều đó, việc làm sống lại những tinh hoa tư tưởngtrong lịch sử nhân loại về quyền con người, trong đó có tư tưởng vềquyền con người của triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVII

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong dòng chảy của lịch sử tư tưởng nhân loại, vấn đề quyền conngười đã được phản ánh rất sớm Nhiều tư tưởng, học thuyết triết học đãhình thành, phát triển, thay thế nhau và chấp nhận những phán xét khắtkhe của cuộc sống Song, tất cả chúng, dù nhiều hay ít, trực tiếp hay giántiếp, đều phản ánh vị trí, vai trò và số phận con người, quyền con người

Vào thế kỷ XVII, XVIII, các nước phương Tây, đặc biệt là Pháp,xuất hiện một trào lưu triết học duy lý với những trí thức ưu tú, can đảm,dám dấn thân phê phán sự mê tín, độc tài của đêm trường trung cổ, kiếntạo thời kỳ Khai sáng Các triết gia Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII xem tự

do, bình đẳng và sở hữu tài sản là các quyền tự nhiên, trong đó quyền tự

do là là “tinh thần của thời đại” Họ cũng đã phác họa ra những cơ chếnhằm mang lại sự tự do, bình đẳng cho con người, đó là tư tưởng về nềndân chủ và phân quyền nhà nước Với tinh thần nhân văn, nhân đạo vàtriết lý hành động sâu sắc, tư tưởng về quyền con người trong triết họcKhai sáng Pháp thế kỷ XVIII đã trở thành vũ khí tinh thần của giai cấp

tư sản trong cuộc đấu tranh chống lại ý thức hệ phong kiến và đặt nềnmóng cho các tuyên ngôn về quyền con người

Đối với Việt Nam, tư tưởng triết học nói chung, tư tưởng về quyềncon người nói riêng của các triết gia Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII đãsớm được du nhập từ những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX quacác bản Tân văn, Tân thư Cũng chính những tư tưởng đầy tính nhân văncủa triết học Khai sáng Pháp đã góp phần định hướng cho hành trình tìmđường cứu nước, giải phóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc - Hồ ChíMinh Văn kiện Đại hội XII của Đảng Cộng sản Việt Nam viết: “Coitrọng chăm lo hạnh phúc và sự phát triển toàn diện của con người, bảo

vệ và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của con người”1.Hiện nay, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đang ra sức phấn đấu cho

1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII,

Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.167.

mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” nhằmthực hiện ngày càng tốt hơn, đầy đủ hơn các tiêu chí về quyền con ngườitrong điều kiện, hoàn cảnh mới Tuy nhiên, vấn đề bảo vệ và phát huyquyền con người ở Việt Nam hiện nay còn một số hạn chế, thiếu sót cầnphải được khắc phục Nhiều thế lực phản tiến bộ vẫn ra sức xuyên tạcvấn đề quyền con người nhằm chống phá sự nghiệp cách mạng Vì vậy,nghiên cứu vấn đề quyền con người, tạo cơ sở để quan tâm, chăm lo đếncon người hơn, đồng thời phê phán những luận điệu sai trái là nội dunghết sức cần thiết

Để thực hiện điều đó, việc làm sống lại những tinh hoa tư tưởngtrong lịch sử nhân loại về quyền con người, trong đó có tư tưởng vềquyền con người của triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII không chỉ

có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễnbảo vệ, phát huy quyền con người ở Việt Nam hiện nay

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII nói chung, tư tưởng vềquyền con người nói riêng là nội dung thu hút sự quan tâm của các nhàkhoa học trong và ngoài nước Điều đó thể hiện qua nhiều công trìnhnghiên cứu được khái quát theo các chủ đề sau:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu liên quan đến điều kiện, tiền

đề hình thành tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII Các công trình tiêu biểu theo chủ đề này gồm: The History of the World (Lịch sử thế giới) của John Morris Roberts (Oxford

University Press, New York, 2013); Lịch sử thế giới cận đại của Vũ

Dương Ninh và Nguyễn Văn Hồng (Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội,

2003); Lịch sử Triết học do Nguyễn Hữu Vui chủ biên (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998); Lịch sử triết học phương Tây từ triết

học Hy Lạp cổ đại đến triết học cổ điển Đức (History of Western philosophy from ancient Greek to classical German philosophy), của

Nguyễn Tấn Hùng (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012) …Các công trình trên đã góp phần lý giải được điều kiện kinh tế - chính trị

- xã hội, cũng như các tiền đề tác động đến sự hình thành, phát triển tưtưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII.

Thứ hai, các công trình nghiên cứu nội dung, đặc điểm và giá trị, hạn chế của tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII, điển hình là các công trình History of Human Rights: From Ancients Times to the Globalization ERA (Lịch sử quyền con

người: Từ thời kỳ cổ đại đến kỷ nguyên toàn cầu hóa) của Micheline

Ishay (University of California Press, Los Angeles, 2008); Inventing

Human Rights – A History (Lịch sử của những phát kiến về quyền con

người) của Lynn Hunt (W.W Norton & Company Ltd, London, 2008);

Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights,

1750 – 1970 (Nền dân chủ thời kỳ Khai sáng: Triết học, cách mạng và

quyền con người, 1750 – 1790) của Jonathan Israel (Oxford University

Press, 2012); Triết học chính trị Montesquieu với việc xây dựng nhà

nước pháp quyền Việt Nam của Lê Tuấn Huy (Nhà xuất bản Tổng hợp

Thành phố Hồ Chí Minh, 2005); Luận án tiến sĩ Góp phần tìm hiểu tư

tưởng nhân văn của các nhà triết học Khai sáng Pháp và ảnh hưởng của

nó đến các nhà yêu nước Việt Nam của Võ Thị Dung (Trường Đại học

Khoa học xã hội và nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí

Minh, 2002); Luận án tiến sĩ Triết học chính trị của Rousseau và ý

nghĩa của nó của Dương Thị Ngọc Dung (Trường Đại học Khoa học xã

hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2009) Dùchưa thật sự hệ thống, song những công trình trên đã phần nào nghiêncứu vấn đề quyền con người thông qua tư tưởng của các triết gia tiêubiểu trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII, và chỉ ra giá trị, hạnchế của nó

Thứ ba, các công trình nghiên cứu vấn đề bảo vệ, phát huy quyền con người ở Việt Nam hiện nay có liên quan đến tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII Có thể kể đến Tuyên ngôn độc lập năm 1945 của Chủ tịch Hồ Chí Minh; các bản Hiến pháp

của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Sách trắng về Thành tựu

bảo vệ và phát triển quyền con người ở Việt Nam (Bộ Ngoại giao Việt

Nam, 2005); Quyền con người, quyền công dân trong nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Trần Ngọc Đường (Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004); Triết học chính trị về quyền con

người của Nguyễn Văn Vĩnh (Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2005); Sự thật vấn đề dân chủ và nhân quyền trong chiến lược “diễn

biến hòa bình” ở Việt Nam của Trương Thành Trung (Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011); Chủ nghĩa xã hội và quyền con người

của Đặng Dũng Chí và Hoàng Văn Nghĩa (Nhà xuất bản Chính trị quốcgia, Hà Nội, 2014) Các công trình này đã góp phần làm rõ sự kế thừa,vận dụng tư tưởng về quyền con người của nhân loại, trong đó có triếthọc Khai sáng Pháp vào thực tiễn cách mạng Việt Nam

Từ việc tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy, các công trình cóliên quan đến đề tài luận án rất phong phú, đa dạng Song, cho đến nay,chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu một cách có hệ thống tưtưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII,

từ đó liên hệ với vấn đề bảo vệ, phát huy quyền con người ở Việt Nam

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận án

Thông qua việc trình bày một cách có hệ thống nội dung, đặc điểm

tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷXVIII, luận án nhằm đánh giá giá trị, hạn chế của tư tưởng này và rút ranhững bài học cần thiết đối với việc bảo vệ, phát huy quyền con người ởViệt Nam hiện nay

Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện các nhiệm vụ sau:

Một là, luận giải những điều kiện, tiền đề dẫn đến sự ra đời tư

tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

và các giai đoạn hình thành, phát triển của tư tưởng này

Hai là, phân tích những nội dung, đặc điểm cơ bản của tư tưởng về

quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

Ba là, đánh giá giá trị, hạn chế của tư tưởng về quyền con người

trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII; phân tích thực trạng vấn đề

quyền con người và rút ra những bài học cần thiết đối với việc bảo vệ vàphát huy quyền con người ở Việt Nam hiện nay.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

Luận án nghiên cứu tư tưởng về quyền con người trong triết họcKhai sáng Pháp thế kỷ XVIII, tập trung vào các nội dung cơ bản như: tưtưởng về quyền tự nhiên; tư tưởng về quyền tự do, bình đẳng và sở hữutài sản; tư tưởng về nền dân chủ và phân quyền nhà nước – cơ chế đểbảo vệ, phát huy quyền con người

Mặt khác, thời kỳ Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII là thời kỳ xuấthiện rất nhiều triết gia thuộc các trường phái, khuynh hướng tư tưởngkhác nhau Vì vậy, luận án không có tham vọng khảo cứu quan điểm củatất cả các triết gia mà chỉ thông qua một số đại diện tiêu biểu nhưVoltaire, Montesquieu, Rousseau, La Mettrie, Diderot, Holbach

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án được nghiên cứu dựa trên thế giới quan và phương phápluận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.Trong quá trình nghiên cứu, tác giả cũng sử dụng tổng hợp nhữngphương pháp nghiên cứu như: phương pháp tiếp cận hệ thống, lịch sử vàlogic, phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, thống kê và sosánh… Mặt khác, luận án được tiếp cận dưới góc độ triết học lịch sử

6 Cái mới của luận án

Một là, luận án đã trình bày có hệ thống tư tưởng về quyền con

người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII, tập trung vào các vấn

đề cơ bản như: tư tưởng về quyền tự nhiên; tư tưởng về quyền tự do,bình đẳng, sở hữu tài sản; tư tưởng về nền dân chủ và phân quyền nhànước – cơ chế bảo vệ, phát huy quyền con người

Hai là, luận án đã phân tích những giá trị và hạn chế của tư tưởng

về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII Trên

cơ sở đó, luận án đã đánh giá thực trạng và rút ra những bài học cần thiếtđối với việc bảo vệ, phát huy quyền con người ở Việt Nam hiện nay

7 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án

Về ý nghĩa khoa học, luận án góp phần luận giải quá trình hình

thành và nội dung, đặc điểm cơ bản của tư tưởng về quyền con ngườitrong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII; làm rõ những giá trị, hạnchế của tư tưởng này đối với sự phát triển của lịch sử tư tưởng nhân loại,cũng như đối với cuộc cách mạng tư sản và phong trào đấu tranh vì conngười, quyền con người ở Việt Nam và trên thế giới

Về ý nghĩa thực tiễn, luận án đã rút ra những bài học cần thiết, có

giá trị thiết thực đối với việc bảo vệ, phát huy quyền con người ở ViệtNam hiện nay Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tàiliệu tham khảo cho công tác giảng dạy và nghiên cứu lịch sử triết học,đặc biệt là triết học phương Tây trong thời kỳ Khai sáng

8 Kết cấu của luận án

Ngoài Phần mở đầu, Phần kết luận và Danh mục tài liệu thamkhảo, Phần nội dung của luận án kết cấu thành 3 chương, 6 tiết

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1

SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TƯ TƯỞNG

VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC

KHAI SÁNG PHÁP THẾ KỶ XVIII

1.1 NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH, PHÁTTRIỂN CỦA TƯ TƯỞNG VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TRIẾTHỌC KHAI SÁNG PHÁP THẾ KỶ XVIII

1.1.1 Điều kiện hình thành, phát triển tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

Điều kiện kinh tế của nước Pháp thế kỷ XVIII

Trong thế kỷ XVIII, nền kinh tế nước Pháp vẫn chủ yếu dựa vàonông nghiệp, nhưng là nền nông nghiệp lạc hậu Tình trạng tô, thuế nặng

nề, cướp đoạt ruộng đất đã đẩy nhiều gia đình nông dân vào cảnh bầncùng hóa Trái ngược lại điều đó, các ngành công thương nghiệp củaPháp đã có một số kết quả nhất định, phương thức sản xuất tư bản chủnghĩa ngày càng tỏ ra có ưu thế hơn so với phương thức sản xuất phongkiến Tuy nhiên, những bước đi của công thương nghiệp bị kìm hãm bởirào cản của chế độ phong kiến, tính tích cực của giai cấp tư sản mới hìnhthành bị trói buộc

Điều kiện chính trị - xã hội của nước Pháp vào thế kỷ XVIII

Đặc điểm chính trị - xã hội nổi bật của nước Pháp thế kỷ XVIII làviệc duy trì chế độ quân chủ chuyên chế và sự câu kết chặt chẽ giữa nhànước với giáo hội Thiên Chúa Cùng với hệ thống chính trị ấy là một kếtcấu xã hội gồm ba đẳng cấp được phân định rạch ròi Đẳng cấp tăng lữ

và quý tộc chiếm 1% dân số trong xã hội nhưng lại giữ vị trí thống trịnước Pháp Đẳng cấp thứ ba gồm tư sản, nông dân, bình dân thành thị,công nhân chiếm hơn 99% dân số nhưng bị tước đoạt mọi quyền chínhtrị và phải phục vụ các đẳng cấp có đặc quyền Điều kiện lịch sử - xã hộinêu trên đã quy định xu hướng chủ đạo của triết học Khai sáng Pháp thế

kỷ XVIII là tư tưởng về quyền con người, đòi tự do, bình đẳng, bác ái

1.1.2 Tiền đề tư tưởng - lý luận của tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

Tư tưởng về quyền con người trong triết học Hy Lạp – La Mã cổ đại

Trong lịch sử phương Tây, tư tưởng về quyền con người đã sớmxuất hiện từ thời kỳ cổ đại tại Hy Lạp – La Mã Dấu ấn của thời kỳ nàyđược thể hiện rõ nét trong tư tưởng về quyền con người của triết họcKhai sáng Pháp thế kỷ XVIII Các triết gia Khai sáng Pháp đã khảo cứumột cách sâu sắc về lịch sử, văn hóa và thể chế chính trị của Hy Lạp –

La Mã cổ đại và tư tưởng của các chính trị gia, sử gia, triết gia tiêu biểutrong thời kỳ này như Solon, Socrates, Plato, Aristotle… Ph.Ăngghen đãviết: “không có cái cơ sở của nền văn minh Hy Lạp và Đế chế La Mã thìkhông có châu Âu hiện đại”2

Tư tưởng về quyền con người thời kỳ Phục hưng – Cận đại

Giá trị tư tưởng mà thời kỳ Phục hưng – Cận đại để lại cho nhânloại bao gồm tinh thần chống thần quyền, khám phá khoa học, nhấnmạnh lý tính, đề cao tự do con người Những nội dung đó đều được triếthọc Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII kế thừa, tiếp nối Cội nguồn lý luậnsâu xa của tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Phápthế kỷ XVIII có thể tìm thấy thông qua quan điểm về con người và việcđấu tranh cho quyền con người của các triết gia như Moore, Campanella,Machiavelli Tuy nhiên, những yếu tố trực tiếp dẫn tới tư tưởng vềquyền con người trong triết học Khai sáng Pháp cần đề cập đến chính làtruyền thống người Pháp và quan điểm của các triết gia theo thuyết phápquyền tự nhiên ở thời kỳ Phục hưng – Cận đại, đặc biệt là Locke C.Máctừng nhận định Locke chính là người khơi nguồn cảm hứng cho các triếtgia Khai sáng Pháp đi vào nghiên cứu đời sống xã hội, đề xuất các cảicách về chính trị, cũng như đấu tranh cho quyền con người3

1.1.3 Tiền đề văn hóa – khoa học của tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

Về văn học – nghệ thuật, những thành tựu trong thời kỳ Phục hưng

– Cận đại đã phản ánh một cuộc cách mạng trong tư duy con người, tônvinh các giá trị nhân văn, đưa con người cá nhân trở thành một thực thể

2 C.Mác và Ph.Ăngghen(1995), Toàn tập, t.20, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội, 254

3 C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, t.2, Nxb.Chính trị quốc gia, Hà Nội tr.191

sinh động Tính chất tôn giáo từng bước phai nhòa và bị thay thế bởichất liệu thế tục Những tác phẩm cổ điển trở thành phương tiện lồngghép tư tưởng, đạo đức mới gần gũi với đời sống, từ đó ảnh hưởng đến

sự hình thành tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sángPháp thế kỷ XVIII

Về khoa học tự nhiên, từ thời Phục hưng, khoa học tự nhiên đã góp

phần làm thay đổi quan niệm về thế giới, đưa nhận thức con người lêntầm cao mới Với những phát minh vĩ đại, các nhà khoa học nhưCopernicus, Galilei, Kepler, Descartes, Newton … đã tìm mọi cách giảithoát con người khỏi quyền lực của tôn giáo Điều này đã ảnh hưởng đếncác triết gia Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII Họ đã dựa trên các thành tựukhoa học để mở ra trào lưu triết học duy lý, đưa tất cả các vấn đề xã hội

ra trước tòa án lý tính để phán xét, tôn vinh con người lý trí, đề cao cácquyền tự do bình đẳng

1.2 CÁC GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TƯTƯỞNG VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC KHAISÁNG PHÁP THẾ KỶ XVIII

1.2.1 Giai đoạn hình thành tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp (từ năm 1700 đến năm 1747)

Ở giai đoạn từ 1700 đến 1747, tư tưởng về quyền con người trongtriết học Khai sáng Pháp đã thiết lập được những nền tảng ban đầu bằngtinh thần hoài nghi, thái độ phê phán của các triết gia đối với sự cai trịchuyên chế của nhà nước, sự lạm quyền của giáo hội, từ đó phản ánhkhát vọng vươn tới hạnh phúc của con người Các công trình tiêu biểu

trong giai đoạn này có thể kể đến là Dictionnaire Historique et Critique (Từ điển lịch sử và phê bình) của Bayle; Mémoire contre la religion (Ký

ức chống lại tôn giáo) của Meslier; Lettres Persanes (Những bức thư của người Ba Tư, 1721), Considération sur les causes de la grandeur des

Romains et de leur décadence (Nhận định về những nguyên nhân của sự

vĩ đại và diệt vong của người La Mã, 1734) của Montesquieu (1689

-1775); Lettres philosophiques sur les Anglais (Những bức thư từ nước

Anh, 1734) của Voltaire…

1.2.2 Giai đoạn phát triển của tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp (từ năm 1748 đến năm 1761)

Từ năm 1748 cho đến năm 1761, tư tưởng về quyền con ngườitrong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII từ khao khát công lý, chống

áp bức đã phát triển thành các vấn đề lý luận có giá trị cao Những tưtưởng được phát triển trong giai đoạn này bao gồm tư tưởng về quyền tựnhiên, quyền công dân, về quyền tự do và bình đẳng, tư tưởng về phápluật và phân quyền nhà nước Những công trình đánh dấu sự phát triển

của tư tưởng về quyền con người là De l’esprit des lois (Bàn về tinh thần pháp luật, 1748) của Montesquieu; Discours sur les sciences et les arts (Luận về khoa học và nghệ thuật, 1750), Discours sur l’origine et les

fondements de l’inégalité parmi les homes (Luận về nguồn gốc và nền

tảng của sự bất bình đẳng ở con người, 1753) của Rousseau; Candide,

ou l’optimisme (Ngay thẳng, hoặc lạc quan, 1759) của Voltaire

1.2.3 Giai đoạn bổ sung, hoàn thiện tư tưởng

về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp (từ năm 1762 đến cuối thế kỷ XVIII)

Từ năm 1762 cho đến cuối thế kỷ XVIII, triết học Khai sáng Pháptiếp tục phát triển mạnh mẽ Đồng hành cùng với Montesquieu, Voltaire,một thế hệ Khai sáng kế tiếp với các tên tuổi như La Mettrie, Rousseau,Diderot, Holbach… đã dần bộc lộ đầy đủ tài năng và khí phách củamình Bằng những cống hiến trí tuệ của họ, các tư tưởng về quyền tựnhiên, quyền công dân, quyền tự do, bình đẳng, quyền sở hữu tài sảnđược hoàn thiện hơn Nhiều nội dung trong tư tưởng về quyền con ngườiđược bổ sung bao gồm tư tưởng về khế ước xã hội, tư tưởng về nền dânchủ pháp trị hướng đến tự do, bình đẳng cho con người Giai đoạn này

có những công trình tiêu biểu như Du Contrat Social (Bàn về khế ước xã

hội, 1762), Émile ou de l’éducation (Émile hay là về giáo dục, 1762) của

Rousseau; Traité sur la Tolérance (Chuyên luận về lòng khoan dung,

1763), Dictionnaire philosophique (Từ điển triết học, 1764) của

Voltaire; Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts

et des métiers (Bách khoa toàn thư hay từ điển lý luận về khoa học, nghệ

thuật và nghề thủ công, 1751 – 1772) do Diderot cùng D’Alembert chủ

biên; Système de la nature (Hệ thống tự nhiên, 1770) của Holbach.

Kết luận Chương 1

Tư tưởng về quyền con người trong triết học Khai sáng Pháp thế

kỷ XVIII được hình thành trên mảnh đất hiện thực là sự trì trệ, yếu kém

về kinh tế, sự suy thoái về chính trị, sự phân tầng gay gắt của xã hộiđương thời Tư tưởng này còn kế thừa các quan điểm về quyền conngười của thời kỳ Hy Lạp – La Mã cổ đại, thời kỳ Phục Hưng – Cận đại

và chịu sự tác động của các tiền đề văn hóa – khoa học Những triết giatiêu biểu của triết học Khai sáng Pháp bằng ngòi bút của mình đã từngbước xác lập và phát triển tư tưởng về quyền con người qua ba giaiđoạn Giai đoạn thứ nhất diễn ra từ đầu thế kỷ XVIII đến năm 1747; Giaiđoạn thứ hai từ năm 1748 đến 1761, được đánh dấu bằng sự ra đời tác

phẩm Bàn về tinh thần pháp luật của Montesquieu Giai đoạn kế tiếp (từ

1762 đến cuối thế kỷ XVIII) bắt đầu bằng tác phẩm Bàn về khế ước xã

hội của Rousseau

Chương 2 NỘI DUNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG

VỀ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TRIẾT HỌC

lý Hầu hết các triết gia Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII theo thuyết quyền

tự nhiên Họ khẳng định quyền con người có tính chất bẩm sinh; trongmối liên hệ với con người, tự nhiên như một định lý không thể thay thế.Montesquieu tin rằng thế giới vạn vật đều phải tuân thủ theo luật tựnhiên Theo Voltaire, luật tự nhiên đã chỉ rõ rằng con người là thuộc về

tự nhiên, luật của nhân loại phải dựa trên nền tảng của luật tự nhiên VớiRousseau, các quyền của con người là vốn có mà mỗi cá nhân sinh rađều được hưởng, đơn giản bởi họ là con người Quan điểm này về cơbản thống nhất với tư tưởng của các triết gia vô thần là La Mettrie,Diderot, Holbach Tuy nhiên, nếu như Montesquieu, Voltaire,Rousseau cho rằng luật tự nhiên là do Thượng đế dành tặng cho conngười thì các triết gia triết gia vô thần xem đó là yếu tố tự thân, là quyluật vận động của thế giới vật chất

2.1.2 Tư tưởng về quyền tự do, bình đẳng trong triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII

Tư tưởng về quyền tự do

Montesquieu từng thừa nhận “Không một từ nào lại có nhiều cáchđịnh nghĩa theo những lối suy nghĩ khác nhau như từ tự do”4 Ông đưa rađịnh nghĩa tự do dưới lăng kính triết học, đó là được thực hiện ý chí của

mình hoặc ít ra được nói lên quan niệm về thực hiện ý chí ấy Về tự do

chính trị, Montesquieu cho rằng đó là quyền được làm tất cả những điều

4 Montesquieu (2004), Bàn về tinh thần pháp luật, Nxb Lý luận Chính trị, tr.103.