SINH SẢN HỮU TÍNH Ở THỰC VẬT ( THI GV GIỎI, KÈM GA ĐT)

- Phân tích được các ưu điểm của sinh sản hữu tính đối với sự phát triển của thực vật qua cơ chế giảm phân và thụ tinh.. Bài mới Đặt vấn đề: Ở bài trước các em đã được tìm hiểu về sinh

Trang 1

Ngày soạn: 12/ 02/ 2017 Ngày giảng: 18/ 02/ 2017 Lớp: 11ª10

Tiết: 48

Bài 42 SINH SẢN HỮU TÍNH Ở THỰC VẬT

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

Sau khi học xong bài này, học sinh phải:

- Nêu được khái niệm sinh sản hữu tính ở thực vật

- Phân tích được các ưu điểm của sinh sản hữu tính đối với sự phát triển của thực vật qua cơ chế giảm phân và thụ tinh Sinh sản hữu tính sau khi thụ tinh dẫn dến sự tạo quả và hạt mới, tạo thế hệ cây mới

- Mô tả được quá trình hình thành hạt phấn và túi phấn

- Mô tả được sự thụ tinh kép ở thực vật có hoa

2 Kỹ năng

Rèn một số kĩ năng:

- Quan sát

- So sánh

- Thu thập, xử lí thông tin

- Vận dụng kiến thức

- Hoạt động nhóm

3 Thái độ, hành vi

Học sinh yêu thích bộ môn, có ý thức vận dụng kiến thức vào thực tiễn, có tinh thần trách nhiệm với nhiệm vụ được giao, có tinh thần hợp tác

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực tự học

Trang 2

- Năng lực giao tiếp.

- Năng lực ngôn ngữ

II Trọng tâm

- Quá trình hình thành hạt phấn và túi phôi

- Ý nghĩa của thụ tinh kép ở thực vật bậc cao

III Phương pháp – phương tiện dạy học

1 Phương pháp

- Hỏi đáp – tái hiện kiến thức

- Hỏi đáp – tìm tòi bộ phận

- Hoạt động theo nhóm nhỏ

- Trực quan

2 Phương tiện

- Các hình ảnh liên quan bài học

- Máy chiếu và các dụng cụ dạy học khác

IV Tiến trình dạy học

1 Ổn định lớp.

2 Kiểm tra bài cũ:

- Sinh sản vô tính ở thực vật là gì? Hãy cho biết ưu, nhược điểm của sinh sản vô tính ở thực vật?

- Quan sát các hình ảnh sau và cho biết trường hợp nào là sinh sản vô tính ở thực vật? Giải thích?

3 Bài mới

Đặt vấn đề: Ở bài trước các em đã được tìm hiểu về sinh sản vô tính ở thực vật, đã chỉ ra được những ưu, nhược điểm của hình thức sinh sản này Vây, những nhược điểm của sinh sản vô tính có được khắc phục ở hình thức sinh sản hữu tính hay không và quá trình đó diễn ra như thế nào? Để trả lời các câu hỏi đó, chúng ta

đi vào bài học ngày hôm nay

Trang 3

Bài mới:

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm sinh

sản hữu tính ở thực vật

- Trên cơ sở khái niệm sinh sản vô tính,

kết hợp nghiên cứu thông tin trong SGK,

hãy cho biết: Sinh sản hữu tính ở thực vật

là gì?

HS trả lời, GV chuẩn hóa: Là kiểu sinh

sản trong đó có sự hợp nhất của giao tử

đực và giao tử cái tạo nên hợp tử phát

triển thành cơ thể mới

- (Hình ảnh): Cơ sở tế bào học của sinh

sản hữu tính là sự kết hợp của những quá

trình nào?

HS trả lời, GV chuẩn hóa

- Sinh sản hữu tính gắn liền với quá trình

giảm phân tạo giao tử Từ 1 tế bào ban

đầu qua giảm phân thu được 4 tế bào con

có bộ NST khác nhau nhờ sự trao đổi

chéo, tái tổ hợp của 2 bộ gen

- (Bảng): Kết hợp với nghiên cứu thông

I - Khái niệm

- ♂(n) x ♀(n) => hợp tử (2n) => cơ thể mới

- Cơ sở tế bào: Giảm phân và thụ tinh, nguyên phân

- Đặc trưng: (SGK)

Trang 4

tin trong SGK, hãy cho biết trong số các

đặc điểm trên đây thì đâu là đặc trưng của

sinh sản hữu tính

HS trả lời, GV chuẩn hóa và nhắc HS về

nhà học theo SGK

- Trong 2 hình thức sinh sản vô tính và

sinh sản hữu tính thì hình thức sinh sản

nào ưu việt hơn?

HS: sinh sản hữu tính ưu việt hơn

- GV: Cây khoai tây tạo ra từ sinh sản hữu

tính có khả năng chống chịu sâu bệnh và

khí hậu tốt hơn cây khoai tây tạo ra từ

nhân giống vô tính

- ĐVĐ: Sinh sản hữu tính có cả ở thực vật

có hoa và không có hoa Tuy nhiên, trong

bài học hôm nay chỉ đi tìm hiểu sinh sản

hữu tính ở thực vật có hoa Cụ thể quá

trình này diễn ra như thế nào → mục II

Hoạt động 2: Tìm hiểu Sinh sản hữu II Sinh sản hữu tính ở thực vật có

Trang 5

tính ở thực vật có hoa

- Ở thực vật có hoa, sinh sản hữu tính

được thực hiện ở trong hoa

- (Hình ảnh): Dựa vào kiến thức cũ, hãy

cho biết tên các bộ phận của 1 hoa được

đánh số từ 1 → 10 là gì?

HS quan sát và trả lời:

Hoa gồm:

+ Đài hoa

+ Cánh hoa

+ Nhụy: đầu nhụy, vòi nhụy, bầu nhụy

chứa noãn

+ Nhị: chỉ nhị và bao phấn

- Đây là hoa đơn tính hay lưỡng tính? Vì

sao?

HS quan sát và trả lời: Hoa lưỡng tính vì

có cả nhị và nhụy trên cùng 1 hoa

- Thế nào là hoa đơn tính?

HS trả lời: Hoa chỉ có nhị hoặc chỉ có

nhụy (hình ảnh)

- ĐVĐ: Quá trình hình thành hạt phấn và

túi phôi ở thực vật có hoa diễn ra như thế

nào, sau đây chúng ta sẽ đi tìm hiểu cụ thể

→ mục 1

hoa

1 Sự hình thành hạt phấn và túi phôi

Trang 6

- Chia lớp thành 4 nhóm, các nhóm tự cử

nhóm trưởng và thư kí

- Hình ảnh sự phát triển của hạt phấn (thể

giao tử đực) và túi phôi (thể giao tử cái):

GV mô tả

- Nhiệm vụ của mỗi nhóm: tóm tắt quá

trình hình thành hạt phấn và túi phôi dưới

dạng sơ đồ (thời gian 5 phút) vào bảng

phụ Các nhóm nhớ ghi tên nhóm trên

bảng phụ

+ 2 nhóm gần nhau trao đổi bảng phụ cho

nhau để sửa cho nhau

+ Gv chiếu đáp án

+ Nhóm đúng nhất treo bảng phụ lên bảng

để các nhóm khác theo dõi

* Sự hình thành hạt phấn:

Hạt phấn gồm 2 tế bào:

- Tế bào bé là tế bào sinh sản (n)

- Tế bào lớn là tế bào ống phấn (n)

Trang 7

- Trên cơ sở đã tìm hiểu về quá trình hình

thành hạt phấn và túi phôi, để tìm ra

những nét khác biệt giữa 2 quá trình này,

làm việc theo cặp (2hs/ cặp), hoàn thiện

bảng sau bằng cách điền các thông tin vào

các ô tương ứng (thời gian 1 phút)

HS hoàn thiện, GV chuẩn hóa

- ĐVĐ: Quá trình thụ phấn và thụ tinh ở

thực vật có hoa diễn ra như thế nào →

mục 2

* Sự hình thành túi phôi:

- Mô hình sau đây mô tả quá trình thụ

phấn Hãy quan sát và cho biết: thụ phấn

là gì?

HS trả lời: Quá trình vận chuyển hạt phấn

2 Thụ phấn và thụ tinh a) Thụ phấn

Trang 8

từ nhị đến núm nhụy (đầu nhụy).

- Quan sát và cho biết: Có mấy hình thức

thụ phấn?

HS trả lời, GV chuẩn hóa:

+ Tự thụ phấn: Xảy ra trên cùng 1 cây

+ Thụ phấn chéo: Xảy ra trên các cây

khác nhau

- Quá trình thụ phấn chéo có thể diễn ra

nhờ những tác nhân nào?

HS trả lời: Nhờ gió, nước, sâu bọ, con

người

- Khi đã ở trên đầu nhụy, hạt phấn sẽ nảy

mầm Hãy quan sát và cho biết sự nảy

mầm của hạt phấn có đặc điểm gì?

HS trả lời:

+ Hạt phấn nảy mầm thành ống phấn

Ống phấn theo vòi nhụy đi vào bầu nhụy

+ TB sinh sản nguyên phân tạo 2 tinh tử

(2 tinh trùng – 2 giao tử đực) Nhân sinh

dưỡng về sau sẽ tiêu biến

GV chuẩn hóa: (slide)

- Là quá trình vận chuyển hạt phấn từ nhị đến núm nhụy

- 2 hình thức:

+ Tự thụ phấn

+ Thụ phấn chéo

- Sự nảy mầm của hạt phấn:

+ Hạt phấn nảy mầm thành ống phấn

Trang 9

- 2 giao tử đực nằm trong ống phấn, được

ống phấn mang tới noãn và diễn ra quá

trình thụ tinh như sau (slide)

- Thụ tinh là gì? Tại sao quá trình thụ tinh

ở thực vật hạt kín lại được gọi là thụ tinh

kép?

+ Là sự hợp nhất của nhân giao tử đực với

nhân tế bào trứng trong túi phôi để hình

thành hợp tử, khởi đầu cá thể mới

+ Thụ tinh kép: Hai giao tử đực đều tham

gia thụ tinh (chỉ có ở thực vật hạt kín)

- Tế bào tam bội (3n): Khởi đầu của nội

nhũ cung cấp chất dinh dưỡng cho phôi

phát triển

- Thụ tinh kép có vai trò như thế nào đối

với thực vật?

+ TB sinh sản nguyên phân tạo 2 tinh

tử (2 tinh trùng – 2 giao tử đực)

b) Thụ tinh

- Là sự hợp nhất của nhân giao tử đực

x tế bào trứng → hợp tử

- Thụ tinh kép:

+ Tinh tử 1(n) x trứng(n) →hợp tử (2n)

+ Tinh tử 2 (n) x nhân cực(2n) → tế bào bội (3n)

Trang 10

+ Hình thành cấu tạo dự trữ chất dinh

dưỡng để nuôi phôi phát triển cho đến khi

hình thành cây con có khả năng tự dưỡng

→ đảm bảo cho thế hệ sau có khả năng

thích nghi cao với sự biến đổi của môi

trường → giúp duy trì nòi giống

- Sau khi diễn ra quá trình thụ tinh thì hạt

và quả được hình thành như thế nào?

HS trả lời, GV chuẩn hóa (slide, hình

ảnh):

+ Noãn đã thụ tinh phát triển thành hạt

+ Noãn tiết ra các hoocmon auxin,

giberellin kích thích bầu phát triển thành

quả

- Quan sát và cho biết: Hạt của cây một lá

mầm và cây hai lá mầm có gì khác nhau?

Có mấy loại hạt? Căn cứ phân loại là gì?

Cho ví dụ

Có 2 loại hạt:

+ Hạt có nội nhũ (Một lá mầm): Lúa, ngô,

kê,…

+ Hạt không có nội nhũ (Hai lá mầm): lạc

3 Quá trình hình thành hạt, quả

Bầu nhuỵ  quả

Trang 11

đậu, …

- Bổ sung: Hạt gạo:

+ Phần rơi mất khi xay sát, gọi là tấm, đó chính là phôi, sau này sẽ cho ra than mầm

và rễ mầm

+ Phần còn lại mà chúng ta vẫn ăn hàng ngày đó là nội nhũ

- Hạt không có nội nhũ thì chất dinh dưỡng ở đâu?

+ Hạt 2 lá mầm: nội nhũ bị tiêu biến dần qua quá trình phát triển của phôi thành hạt

+ Chất dinh dưỡng được dự trữ ở lá mầm -NVĐ: Có phải là quả chỉ hình thành khi noãn đã được thụ tinh hay không?

HS trả lời, GV chuẩn hóa: Không

+ Không có thụ tinh noãn nhưng bầu nhụy vẫn phát triển thành quả → Quả đơn tính (quả giả), thường gặp ở các loài cây trồng

ví dụ như ở chuối nhà, nho

- Vai trò của quả?

+ Đối với thực vật: bảo vệ hạt, giúp phát tán hạt

+ Đối với con người: Cung cấp các chất dinh dưỡng, dược liệu

- Quan sát và cho biết: Khi quả chín có

Trang 12

những biến đổi gì về hình thái và sinh lý?

+ Quả đạt kích thước cực đại

+ Biến đổi màu sắc: diệp lục giảm, carotenoit lại được tổng hợp thêm

+ Mùi vị biến đổi: tạo các chất thơm có bản chất este, anđehit, xeton; Các axit hữu

cơ giảm đi còn đường fructozo, saccarozo lại tăng lên; etilen hình thành

+ Quả mềm ra: pectat canxi ở quả xanh bị phân hủy, các tế bào rời nhau, xenlulozơ

bị thủy phân

→ Tạo thuận lợi cho sự phát tán hạt

- Có thể làm cho quả chín nhanh hay chậm đi được không? Điều kiện nào quyết định hiện tượng đó?

+ Etilen làm quả chín nhanh vì kích thích

hô hấp, giải phóng các enzim

+ Hàm lượng CO2 tăng lên đến 10% sẽ làm chậm chín vì hô hấp bị ức chế

+ Nhiệt độ cao → kích thích chín, nhiệt

độ thấp → làm chậm chín

* Ứng dụng những hiểu biết này trong bảo quản và thu hoạch sản phẩm nông sản như thế nào?

- Dùng đất đèn sản sinh khí êtilen làm quả

Trang 13

chín nhanh.

- Auxin kết hợp với nhiệt độ thấp : bảo

quản quả được lâu

- Tạo quả không hạt: dùng auxin và

gibêrelin với cà chua, bầu bí, cam, chanh,

nho, táo lê, dâu tây, dưa hấu…

4 Củng cố

* Giải đáp ô chữ

* Ý nghĩa sinh học của hiện tượng thụ tinh kép ở thực vật là gì?

* Hãy cho biết chiều hướng tiến hóa trong sinh sản của thực vật?

- Cơ quan sinh sản: Chưa có → có, cấu tạo đơn giản → phức tạp

- Sự phân chia giới tính ngày càng rõ: Từ cơ thể lưỡng tính đến cơ thể đơn tính

- Sinh sản vô tính → Sinh sản hữu tính

- Thụ tinh nhờ nước → Không lệ thuộc vào nước

- Tự thụ phấn → Giao phấn

- Từ hạt không được bảo vệ (hạt trần) đến được bảo vệ (hạt kín)

→ Tóm lại, sự tiến hoá trong sinh sản ở thực vật là nâng cao hiệu quả thụ tinh, bảo

vệ phôi, giúp phôi phát triển tốt hơn và có sức sống cao hơn, phát tán rộng hơn

5 Dặn dò

1 Học bài, hoàn thiện bảng sau:

Phân biệt sinh sản vô tính và sinh sản hữu tính ở thực vật Đặc điểm phân biệt Sinh sản vô tính Sinh sản hữu tính

Khái niệm

Cơ sở tế bào học

Trang 14

Đặc điểm di truyền

Ý nghĩa

2 Hoàn thiện sơ đồ sau bằng cách điền từ vào các ô trống:

3 Làm việc theo nhóm (4 nhóm), nghiên cứu nội dung bài 43 và làm các công việc sau:

- Nhóm 1: Giâm cành (cây rau ngót, khoai lang, rau muống…)

- Nhóm 2: Giâm lá (cây lá bỏng)

- Nhóm 3: Ghép cành

- Nhóm 4: Ghép chồi

V Rút kinh nghiệm sau giờ dạy

Trang 15

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ