Kiến thức: Giúp học sinh: - Nắm được việc sử dụng tiếng Việt ở các phương diện: phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, cấu tạo văn bản và phong cách chức năng.. TRỌNG TÂM - Hs nắm được một
Trang 1Ngày soạn: 15 tháng 2 năm 2017
Ngày dạy:18 tháng 2 năm 2017, lớp 10A12
Tiết 126 Tiếng việt NHỮNG YÊU CẦU VỀ SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức: Giúp học sinh:
- Nắm được việc sử dụng tiếng Việt ở các phương diện: phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, cấu tạo văn bản và phong cách chức năng
- Biết vận dụng những hiểu biết trên vào việc đọc – hiểu văn bản
2 Kĩ năng: Rèn kỹ năng phân tích, tổng hợp và sử dụng ngôn ngữ
3 Thái độ: Có ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
4 Năng lực: hình thành năng lực tư duy, năng lực giao tiếp, trao đổi và sử dụng
ngôn ngữ
II TRỌNG TÂM
- Hs nắm được một cách khái quát những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt: yêu cầu về ngữ âm, chữ viết, từ ngữ, ngữ pháp và phong cách chức năng ngôn ngữ
III PHƯƠNG PHÁP – PHƯƠNG TIỆN
1 Phương pháp: Hoạt động nhóm, nêu vấn đề, trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi
2 Phương tiện: SGK, SGV, máy chiếu, tài liệu tham khảo
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động
- Gv tổ chức trò chơi: Tam sao thất bản (theo hình thức chạy tiếp sức) sau đó Gv dẫn dắt vào bài học
2 Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động của GV - HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Gv định hướng Hs tìm
hiểu kiến thức bài học
- GV trình chiếu một số ví dụ
- HS: Quan sát hình trên máy chiếu
? Hãy chỉ ra những lỗi sai trong các
ví dụ trên và sửa lại?
? Hãy chỉ ra sự khác biệt của từ ngữ
phát âm theo giọng địa phương trong
đoạn hội thoại sau?
A Lý thuyết
I Yêu cầu về ngữ âm, chữ viết
1 Ví dụ
a Ví dụ 1:
bánh trưng bánh giày (đổ) dác nhà nghĩ nóng nòng
bánh chưng bánh dày (đổ) rác nhà nghĩ nóng lòng
b
Ví dụ 2:
Trang 2HS: Nghe đoạn hội thoại thu âm và
nhận xét
? Từ các ví dụ trên, em hãy rút ra những
yêu cầu về mặt ngữ âm và chữ viết?
- Hs phát biểu
- Gv nhấn mạnh: Đây là một yêu cầu
nghiêm ngặt đối với mọi người Việc
viết sai chính tả làm cho văn bản thiếu
chính xác và có thể gây hiểu lầm.
- Gv chia lớp thành 4 nhóm, tiến hành
thảo luận
? Hãy phát hiện và sửa lỗi trong các
câu sau ?
- Hs viết kết quả lên bảng phụ
- Gv giải thích rõ lí do về việc dùng từ
trong các câu ví dụ
- Gv chiếu 1 đoạn văn ví dụ
? Dịch lại đoạn văn sau?
- Hs trả lời độc lập: “Thông báo thông
báo, tui xin kêu gọi các thành viên hãy
tích cực hưởng ứng việc đội mũ bảo
hiểm khi đi ra đường Vì sao à? Để
bảo đảm an toàn vì cái đầu của mình
là quan trọng nhất mà Hơn nữa, bây
giờ cũng có nhiều kiểu đẹp lắm đó
Nhà tui vừa mở tiệm bán mũ bảo
hiểm, ai có thắc mắc gì thì gọi cho tui
ở số ĐT: 090xxxx Mong bà con đều
ủng hộ Kakaka…”
? Qua hai ví dụ trên em hãy cho biết
yêu cầu về việc sử dụng từ ngữ
- Phát âm: Chưa chuẩn, còn theo cách phát âm địa phương
2 Kết luận
- Về ngữ âm: Cần phát âm theo chuẩn
ngữ âm của tiếng Việt
- Về chữ viết: Với văn bản viết, cần đặc
biệt lưu ý tới việc viết đúng chính tả
II Yêu cầu về từ ngữ
1 Ví dụ:
a Ví dụ 1
- Dùng từ không đúng nghĩa, không phù
hợp với văn cảnh: chót lọt -> sửa lại: thay chót lọt bằng cuối cùng
- Nhầm lẫn từ Hán Việt gần âm, gần
nghĩa: truyền tụng -> sửa lại: thay truyền tụng bằng truyền thụ hoặc truyền đạt.
- Sai về kết hợp từ, chỉ có thể nói hoặc
viết là mắc các bệnh truyền nhiễm, chứ
ko nói chết các bệnh truyền nhiễm -> sửa lại: Số người mắc các bệnh truyền nhiễm và chết đã giảm nhiều.
b Ví dụ 2
- “Thông béo thông béo, tui xin kiu gọi
các thành viên hãy tích cực hưởng ứng việc đội mũ bẻo hỉm khi đi ra đường Vì seo à? Để bẻo đẻm en tòn dzì cái đầu của mình là quan trọng nhứt mờ Hơn nữa, bi giờ cũng có nhìu kỉu địp lém đóa Nhà tui vừa mở tịm bán mũ bẻo hỉm, ai có théc méc gì thì gọi cho tui ở số đt: 090xxxxx Mong pà kon đìu ủng hộ Kakaka…”
2 Kết luận
- Về từ ngữ: phải dùng từ ngữ đúng với
Trang 3- GV nhấn mạnh: Cùng với tính chính
xác, cần hết sức coi trọng tính nghệ
thuật trong việc sử dụng TV Cụ thể,
về ngữ âm: VB cần được chú ý về mặt
tiết tấu, nhịp điệu Về từ ngữ: người
nói, người viết phải biết trau dồi vốn
hiểu biết về từ nhiều nghĩa, từ đồng
nghĩa, từ trái nghĩa, từ đồng âm, và
phải biết vận dụng chúng phù hợp với
nội dung văn bản cần diễn đạt Nội
dung của văn bản được diễn đạt càng
tinh tế, càng hàm súc thì hiệu quả và
tác động càng cao.
- Gv chiếu ví dụ
? Phát hiện và chữa lỗi ngữ pháp trong
câu sau
- Hs nêu lỗi và cách sửa lỗi
- Gv chốt kết quả trên font chữ
? Từ các ví dụ trên hãy cho biết ngữ
pháp TV có những quy tắc nào cần
tuân thủ?
- Gv nhấn mạnh: Nói và viết không
đúng quy tắc TV sẽ làm cho văn bản
thiếu chính xác, có thể gây hiểu lầm.
- Gv chiếu ví dụ: 2 tờ đơn xin nghỉ học
- HS: Quan sát ví dụ trên máy chiếu
? Hãy nhận xét cách sử dụng từ ngữ
trong 2 lá đơn xin nghỉ học
+ Đơn 1: sử dụng ngôn ngữ thuộc PCSH
+ Đơn 2: sử dụng ngôn ngữ thuộc PCNT
nghĩa, với hình thức cấu tạo, với đặc điểm ngữ pháp trong tiếng Việt
III Yêu cầu về ngữ pháp
1 Ví dụ Phát hiện và chữa lỗi ngữ pháp
trong câu sau
- Qua tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất
Tố đã cho ta thấy hình ảnh người phụ nữ nông thôn trong chế độ cũ.
Nhận xét:
- Lỗi: nhầm lẫn thành phần trạng ngữ với chủ ngữ -> câu thiếu CN -> câu sai
-> Cách sửa:
+ Bỏ từ ”qua” -> Tác phẩm Tắt đèn là CN + Thêm CN -> Qua tác phẩm “Tắt đèn”, Ngô Tất Tố đã cho ta thấy…
2 Kết luận
- Cấu tạo câu phải theo đúng quy tắc ngữ pháp
- Diễn đạt đúng các quan hệ ý nghĩa
- Các câu trong văn bản cần liên kết với nhau một cách chặt chẽ
IV Về phong cách ngôn ngữ
1 Ví dụ Nhận xét các từ ngữ được sử
dụng trong hai lá đơn sau
- Đơn xin nghỉ học thuộc PCNN hành chính Vì thế không thể dùng các từ ngữ như trong hai lá đơn trên là không phù hợp
Trang 4? Cần chú ý điều gì về mặt PCCNNN
khi sử dụng tiếng Việt?
- Hs trình bày Sơ đồ tư duy để tổng
kết kiến thức bài học
Hoạt động 2: Gv hướng dẫn Hs làm
bài tập luyện tập
- 2 Hs lên bảng, làm bài tập 1 và trên
bảng phụ
- Gv chỉ định Hs khác nhận xét
- Gv chiếu đáp án
- Các tổ làm bài tập 3 trên phiếu học
tập Tổ nào nêu được nhiều ví dụ nhất
sẽ là đội thắng
- Gv: Nước VN ta gồm có 54 dân tộc
anh em, nhiều dân tộc cũng có tiếng
nói riêng nhưng từ bao đời nay, Tiếng
Việt vẫn là thứ ngôn ngữ giao tiếp
chính thống của cả nước Trải qua
những thăng trầm lịch sử, đến thời
điểm này, khi sự giao lưu hội nhập
đang ngày một phát triển, TV đang
đứng trước nguy cơ mất dần đi sự
trong sáng vốn có của nó Thông qua
bài học hôm nay, cô muốn các em mỗi
khi sử dụng TV đều phải có ý thức sử
dụng nó theo đúng với những quy tắc,
2 Kết luận
- Khi sử dụng tiếng Việt để tạo lập văn bản, cần nhận rõ những đặc điểm phân biệt phong cách chức năng ngôn ngữ này với phong cách chức năng ngôn ngữ khác
để lựa chọn những phương tiện ngôn ngữ thích hợp với từng văn bản cụ thể
B Luyện tập
1 Bài 1 Điền l/n, s/x, ch/tr vào chỗ trống:
- …o …ê, …o …ắng, …ưu …uyến, …ô …
ức, …ão …ùng, …óng …ảy.
…ạch ẽ, …ửng …ốt, …ì …ụp, ót …a,
…ì…ào,…ao…ác,…ứ …ở, …uất …ắc.
- …ập …ững, …ơ …ọi, …e …ở, …ẻ … ung.
2 Bài 2 Lựa chọn những từ viết đúng
trong các trường hợp sau:
bàn hoàng/ bàng hoàng; chất phát/ chất phác; bàn quan/bàng quan; lãng mạn/lãng mạng; hiu trí/hưu trí;(nghe) phong phanh/(nghe) phong thanh; nối tiếc/nuối tiếc;
3 Bài 3 Lấy ví dụ về hiện tượng sử dụng
biệt ngữ của giới trẻ hiện nay
Ví dụ: team (đội), FA (độc thân), crush (yêu thương), quẩy (đi chơi), pếch (lôi thôi), chém gió (nói phét), soái ca (đàn anh đẹp trai), soái tỉ (đàn chị xinh gái),
Trang 5chuẩn mực để góp phần vào việc giữ
gìn sự trong sáng của TV như lời dặn
dò trước đây của cố TT PVĐ.
3 Hoạt động củng cố
- Hs nắm vững những yêu cầu về sử dụng tiếng Việt
4 Hoạt động vận dụng
- Sử dụng bài viết văn số 8 của em để đánh giá văn bản ấy theo các mặt: ngữ âm – chữ viết, từ ngữ, ngữ pháp và phong cách chức năng ngôn ngữ
5 Hoạt động tìm tòi, mở rộng
- Chuẩn bị bài mới: Văn bản thuyết minh.
+ Tại sao phải tóm tắt văn bản thuyết minh ?
+ Hãy nêu cách tóm tắt một văn bản thuyết minh?
+ Viết đoạn văn tóm tắt văn bản “Nhà sàn” trong SGK
V RÚT KINH NGHIỆM SAU GIỜ DẠY