TƯ TƯỞNG hồ CHÍNH MINH về CON NGƯỜIVÀ vận DỤNG PHÁT HUY NGUỒN lực CON NGƯỜI TRONG sự NGHIỆP GIÁO dục ở KIÊN GIANGHIỆN NAY

Điểm chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người chính là sự phát huy những giá trị truyền thống về con người Việt Nam trong cách mạng vô sản có nhiều quan niệm khác nhau về truyền t

TRONG SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC Ở

KIÊN GIANG HIỆN NAY

Chuyên nghành: Sư phạm Giáo Dục Công Dân

Mã nghành : 52140204

Giáo viên hướng dẫn Sinh viên thực hiện

Th.S; GVC: Trần Kim Trung Nguyễn Thị Quế

MSSV: 6055392

CẦN THƠ - 4/ 2009

Được làm luận văn tốt nghiệp đó là niềm hạnh phúc không chỉ của riêng

em, mà là hạnh phúc của cả gia đình em Có thể nói để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, đó chính là nhờ sự giúp đỡ của rất nhiều quý thầy cô, gia đình, địa phương và các bạn cùng lớp

Xin chân thành cảm ơn thầy Trầy Kim Trung đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện đề tài để em hoàn thành luận văn đúng quy định

Xin chân thành cảm ơn thầy Phạm Văn Búa đã chỉ dẫn, giúp em xác định đề tài nghiên cứu phù hợp với khả năng

Xin chân thành cảm ơn quý thầy cô đã truyền thụ tri thức làm nền tảng

để em thực hiện tốt nhiệm vụ học tập cũng như khả năng nghiên cứu đề tài

Cảm ơn các bạn lớp sư phạm Giáo Dục Công Dân khóa 31 đã giúp đỡ tôi trong thời gian thực hiện đề tài luận văn

Sau cùng em xin gởi lời cám ơn đến Sở Giáo Dục và Đào Tạo tỉnh Kiên Giang, Tỉnh Ủy Kiên Giang đã nhiệt tình giúp đỡ, cung cấp cho em nhiều tư liệu kiến thức quý giá

Tuy nhiên với lượng kiến thức và kinh nghiệm ít ỏi của bản thân, nên luận văn của em không tránh được những thiếu xót, kính mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô cùng các bạn để luận văn của em hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Quế

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiện nay đất nước ta đang bước sang một giai đoạn mới - đẩy mạnh công

nghiệp hóa, hiện đại hóa xây dựng nền kinh tế tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước

công nghiệp hiện đại Để thực hiện nhiệm vụ trên Đảng ta coi “phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” Như vậy giáo dục - đào tạo được coi là công cụ để đào tạo ra những con người có “đức” có “tài” để cùng chung

tay xây dựng đất nước phát triển có thể sánh vai cùng các nước phát triển trên thế giới Đồng thời giáo dục được coi là điều tất yếu để thực hiện có hiệu quả quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng một nền giáo dục Việt Nam hiện đại, về đào

tạo nguồn nhân lực, về sự nghiệp “trồng người” Việc phát huy nguồn lực con người

trong sự nghiệp giáo dục có vai trò quan trọng, là chiếc chìa khóa mở ra những bước phát triển vẻ vang cho dân tộc trên bước đường xây dựng và phát triển

Kiên Giang là một tỉnh có nền kinh tế phát triển khá nhanh và đang dần dần khẳng định mình đối với cả nước, bởi tiềm lực tài nguyên và trí tuệ của con người Kiên Giang đang được phát huy mạnh mẽ Thấy được tầm quan trọng của nguồn tài nguyên và trí tuệ ấy, Đảng bộ, các ban ngành và nhân dân địa phương ở Kiên Giang

đã và đang tăng cường thực hiện những chủ trương, chính sách đào tạo, bồi dưỡng chăm lo cho sự nghiệp giáo dục, nâng cao dân trí đào tạo nguồn nhân lực để hòa chung vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước

Vì thế hơn lúc nào hết việc phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dục cả nước nói chung và tỉnh Kiên Giang nói riêng là một vấn đề cấp thiết

Để hiểu rõ hơn vai trò và tầm quan trọng của nguồn lực con người đối với sự phát triển của đất nước nói chung và ở tình Kiên Giang nói riêng Tôi đã chọn đề tài:

“ Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, và vận dụng phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dụcvà đào tạo ở tỉnh Kiên Giang hiện nay” làm

luận văn tốt nghiệp đại học

2.2 Nhiệm vụ của đề tài

Theo mục đích trên nhiệm vụ của đề tài là:

 Thứ nhất, làm rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về con người, những vấn

đề lý luận về nguồn lực con người, vai trò nguồn lực con người và phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo,

 Thứ hai, đánh giá đúng thực trạng về việc phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo ở tỉnh Kiên Giang hiện nay

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

3.1 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu, làm rõ những vấn đề sau đây:

 Vấn đề con người, nguồn lực con người và tầm quan trọng của việc phát huy nguồn lực con người trong giáo dục

 Phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dục Tỉnh Kiên Giang hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Tư tưởng Hồ Chí minh rất rộng lớn, bao gồm nhiều nội dung, luận văn chỉ tập trung trình bày tư tưởn của Bác về con người Từ đó, làm rõ thực trạng phát huy nguồn lực con người trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo

ở Kiên Giang hiện nay

4 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 4.1 Cơ sở lý luận

Dựa trên quan điểm Mac- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời sử dụng kết quả nghiên cứu của một số công trình khoa học đã được nghiên cứu và công bố của một số tác giả liên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu cảu đề tài

Để thực hiện đề tài này tác giả đã sử dụng các phương pháp:

 Phương pháp logic, phương pháp lịch sử

 Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp

 Phương pháp khảo sát thực tế, phương pháp đánh giá

4 KẾT CẤU LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văm gồm 3 chương, 7tiết, với độ dài 65 trang

NỘI DUNG Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CON NGƯỜI

VÀ NGUỒN LỰC CON NGƯỜI

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về con người có ý nghĩa quan trọng để hiểu bản chất tư tưởng Hồ Chí Minh trong mối quan hệ với những tinh hoa giá trị của dân tộc và nhân loại Bởi vì mọi học thuyết ra đời đều kế thừa những tư tưởng trước đó và phát sinh, phát triển trên mảnh đất hiện thực, phản ánh lợi ích của giai cấp, dân tộc và là kết quả hoạt động nhận thức của một con người, một tập đoàn nhất định

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người là sự tích hợp của nhiều nền văn hóa Những giá trị tư tưởng về con người của phương Đông và phương Tây được thể hiện nhuần nhuyễn trong quá trình khai thác, sử dụng những giá trị truyền thống dân tộc Nó phản ánh những cuộc vận động lớn của dân tộc, những quy luật phát triển của thời đại nhằm giải phóng con người Đó là kết quả tất yếu của Hồ Chí Minh một người đi nhiều, hiểu rộng, tiếp xúc với nhiều nền văn minh và sử dụng nhiều ngôn ngữ lớn trên thế giới

1.1.1 Từ truyền thống con người Việt Nam

Điểm chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người chính là sự phát huy những giá trị truyền thống về con người Việt Nam trong cách mạng vô sản

có nhiều quan niệm khác nhau về truyền thống, có thể hiểu: Truyền thống là tập hợp những tư tưởng, tình cảm, thói quen trong tư duy, lối sống và ứng xử của một cộng đồng người nhất định, được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Truyền thống được thể hiện trong các chế định xã hội, chuẩn mực hành vi, các giá trị tư tưởng, phong tục tập quán và lối

sống…, các tác dụng “Khống chế vô hình” đến hành vi con người nó là sức mạnh

“ nội sinh”, tiềm năng, là ”bản sắc” của dân tộc, của con người Việt Nam đã

có nhiều công trình nghiên cứu về truyền thống dân tộc nói chung và truyền thống

con người Việt Nam nói riêng Có thể khái quát trên một số nội dung cơ bản về truyền thống con người Việt Nam; tinh thần yêu nước ý chí dân tộc, ý chí tự lực, tự cường: lao động cần cù, sáng tạo, nhạy cảm đối với cái mới; biết đối phó linh hoạt, ứng xử mềm mỏng, biết thích nghi và hội nhập tồn tại và phát triển; tinh thần cộng đồng, truyền thống đoàn kết, nhân ái, lòng bao dung, độ lượng, hiếu thảo, coi trọng tình nghĩa tinh thần thực tế coi trọng kinh nghiệm, tôn trọng người già; hiếu học; tôn sư trọng đạo có tài nghệ quân sự anh hùng, mưu trí, dũng cảm, trung thực giản

dị …Bên cạnh những giá trị tích cực còn tồn tại những mặt hạn chế như; tính cục

bộ, địa phương, tâm lí bình quân chủ nghĩa; tác phong lề mề luộm thuộm, qua loa đại khái; thiếu ý thức kỉ luật, tự do tùy tiện; lối làm ăn nhỏ, lẻ, kém hoạch toán, thiển cận, hẹp hòi, cầu an, ăn xổi, tư duy phân tích, thực nghiệm và lí luận yếu…

Những mặt tích cực hạn chế của con người truyền thống Việt Nam có nguyên nhân từ đặc điểm kinh tế xã hội văn hóa trong lịch sử Người Việt hay là cộng đồng người Việt là sự cộng cư giữa người Việt Cổ, thời đại hay văn hóa Hòa Bình, với người Việt di cư từ phương Bắc xuống, đó là một cộng đồng thống nhất trong sự dị biệt giữa các bộ lạc, hình thành nên một dân tộc với một lịch sử lâu dài hơn mấy nghìn năm Nền văn minh Việt Nam là nền văn minh nông nghiệp, kết hợp giữa trồng lúa nước, chăn nuôi cùng với tiểu công nghiệp, nghề chài lưới, kinh tế tiểu nông, làm nền tảng với những thiết chế cộng đồng bền vững: gia đình –làng ,xã

và quốc gia đân tộc.Vì vậy, kinh tế nông nghiệp, cư dân nông nghiệp, xã hội nông thôn là ba chỉ số quan trọng để nhận diện con người Việt Nam Mác viết:

“Tiểu nông là một khối quần chúng đông đảo mà tất cả các thành viên đều sống trong một hoàn cảnh như nhau, nhưng lại không nằm trong những mối quan

hệ nhiều mặt đối với nhau …, đại khái cũng giống như một cái bao tải đựng những

tồn những giá trị truyền thống dân tộc Đối với người Việt Nam, gia đình là một tế bào của xã hội, một đơn vị kinh tế, xã hội hết sức quan trọng Tình cảm gia đình là cao quý nhất Đối với người dân An Nam, cái có tính truyền thống và thiêng liêng nhất là đạo thờ cúng tổ tiên Người Việt coi trọng các mối quan hệ cộng đồng, gia đình, dòng họ Đây là cơ sở kinh tế xã hội hình thành lòng nhân ái Tinh thần cộng đồng, đoàn kết, hiếu thảo…, đồng thời nó cũng bộc lộ những hạn chế, tiêu cực như:

Tư tưởng cục bộ, dòng họ, phe giáp, gia trưởng, dân chủ phường hội, lối làm nhỏ lẻ… trong con người Việt Nam

Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử vẻ vang đấu tranh bảo vệ chủ quyền của dân tộc Nó đã hình thành nên những truyền thống cực kì quý báu, đó là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc, ý chí quật cường, niềm tự tôn dân tộc, tài nghệ quân sự của người Việt Nam

Theo giáo sư Trần Văn Giàu: “Tình cảm và tư tưởng yêu nước là tình cảm và

tư tưởng của nhân dân, dân tộc Việt Nam Chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại… yêu nước trở thành một triết

lý xã hội và nhân sinh của con người Việt Nam”[7; tr40]

Văn hóa- tư tưởng, nếu nhìn một cách tổng quát suốt chiều dài lịch sử Việt

Nam, tuy còn nhiều ý kiến khác nhau cũng có thể nổi bật các điểm sau: Văn hóa

Việt Nam là văn hóa thực vật, văn hóa nông nghiệp trồng lúa nước với nền kinh tế dựa trên chế độ sở hữu nhỏ là phổ biến Đặc điểm này chi phối tới bản sắc văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa ngôn từ, phổ biến là truyền miệng, mà chủ yếu rút ra

từ thực tế, chứ không mang nặng hình thức chủ nghĩa, một hệ thống khoa học cơ bản hay lý thuyết Vì vậy tìm hiểu văn hóa hay con người Việt Nam không chỉ dừng lại ở sổ sách, thư tịch mà phải tìm hiểu trong bản thân đời sống nhân dân, trong thi

ca, lễ nghi, phong tục tập quán, giao tiếp Trong lịch sử văn hóa, tư tưởng Việt Nam, có thể nói không có một thuyết chủ quan nào chi phối Ở vị trí giao lưu với các nền văn minh lớn: Trung Quốc, Ấn Độ, người Việt tiếp thu các nền văn hóa ấy phục vụ cho nhu cầu, mục đích của từng thời kỳ cũng như cho sự phát triển của chính mình Vì vậy, Nho, Phật, Lão giáo, văn minh phương Tây đều được tiếp thu

có chọn lọc, được Việt hóa Nền văn hóa Việt Nam luôn tồn tại trong thế độc lập

đan xen giữa ba yếu tố: Truyền thống- giao lưu và đổi mới Nó gắn chặt truyền thống dựng nước và giữ nước, trong đó chủ nghĩa yêu nước là nhân tố cơ bản nhất

để đánh giá, chọn lọc, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa nước ngoài Về kết cấu tư tưởng, thế giới quan triết học Việt Nam thuộc thế giới quan phức tạp là một thể kết hợp Nho - Phật - Lão Về khuynh hướng tư duy, nó nặng về các vấn đề xã hội và nhân sinh, mà nhẹ về vấn đề tự nhiên và hình thức tư duy của con người Nó chú trọng lý luận xây dựng chính trị - xã hội và luân lí hơn các khía cạnh khác Nó thiên về giáo dục đạo làm người hơn là cung cấp cho con người những nhận thức mới mẻ về thế giới quan bên ngoài cũng như thế giới nội tâm… Có thể nói, lịch sử

tư tưởng của dân tộc ta phản ánh cuộc sống và nuôi dưỡng dân tộc bằng một nền tư tưởng, một nền tư duy Triết học hành động chiến đấu Những yếu tố thần bí, siêu nhiên không sâu đậm mà chỉ thoáng qua, phần cố yếu là vấn đề nhân sinh thực tiễn Chính vì nó gắn liền với thực tiễn, với cuộc sống nên ít duy tâm, thần bí mà là một

tư duy theo khuynh hướng duy vật Nhiều khi mang yếu tố biện chứng sắc xảo

Những đặc điểm kinh tế - xã hội - văn hóa đó ảnh hưởng đến con người Việt Nam Qua một lịch sử lâu dài của dân tộc, đã khắc họa nên bản sắc con người, bản sắc dân tộc, là tâm hồn, là tiềm năng sáng tạo của con người Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người trước hết bắt nguồn từ việc tiếp thu, lựa chọn, bổ xung và phát huy những giá trị truyền thống trong điều kiện mới của cuộc cách mạng vô sản Nó còn biểu hiện ở chính cuộc đời, tư tưởng của Hồ Chí Minh, biểu tượng cao đẹp nhất của tâm hồn, tính cách và văn hóa Việt Nam Đúng như đồng chí Phạm Văn Đồng viết Hồ chủ tịch là người Việt Nam hơn bất cứ người

Việt Nam nào khác, “là hình ảnh của dân tộc Việt Nam hôm qua và ngày mai”

Chúng ta có thể khái quát sự kết tinh những giá trị ấy trên một số nội dung sau Hồ Chí Minh nhận thức rõ vai trò hết sức quan trọng của giá trị truyền thống con người Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng vô sản Sinh trưởng trong một gia đình khoa

bảng , ở một miền quê nổi tiếng “địa linh nhân kiệt”, cộng với tư chất thông minh

hiếm có, đặc biệt là sự yêu thích môn lịch sử, đã giúp Hồ Chí Minh hiểu sâu sắc lịch

sử truyền thống con người và đất nước con người Việt Nam, điều này được chứng minh trong bài viết Lời than vãn của bà Trưng Trắc 1922; Lịch sử nước ta 1942 …

trong điều kiện không có tài liệu nghiên cứu Nó còn thể hiện ở lời trích dẫn chính xác tư liệu nước ngoài nhằm khẳng định niềm tự hào dân tộc: Mặc dù là một thuộc địa nhưng dân tộc Việt Nam trước con mắt người Pháp vẫn là một dân tộc đáng kính trọng vì có một lịch sử lâu dài, có một nền văn hóa phong phú và phát triển, một xã hội được tổ chức thuần thục trước cả dân tộc Pháp với những con người những bản tính tốt đẹp

Cách nói của Mac, muốn hiểu con người, sự vật thì phải hiểu lịch sử của nó Chính sự hiểu biết sâu sắc con người Việt Nam mà Hồ Chí Minh thấy được sức mạnh của giá trị truyền thống nếu được phát huy.Vì thế, trong khi vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mac – Lênin để vạch ra con đường cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn đòi hỏi phải dựa trên những giá trị truyền thống Xem xét cơ sở lịch sử của chủ nghĩa Mac, củng cố nó bằng dân tộc học phương Đông, thấy được chủ nghĩa dân tộc là động lực vĩ đại, thậm chí là duy nhất của các dân tộc thuộc địa, gắn kết chủ nghĩa dân tộc với chủ nghĩa quốc tế vô sản Đây là vấn đề vừa có tính nguyên tắc, vừa có ý nghĩa là một phương pháp cách mạng vô sản trong một nước thuộc địa nửa phong kiến, xã hội lạc hậu, kinh tế phổ biến là sản xuất nhỏ, Hồ Chí Minh đã hưởng ứng giá trị truyền thống gắn bó hữu cơ với mục tiêu, lí tưởng của chủ nghĩa xã hội Ngay từ khi còn ở Pari, viết báo người cùng khổ, Hồ Chí Minh đã luận chứng về khả năng chủ nghĩa cộng sản có thể thực hiện ở Châu Á, về sự kết hợp giữ cách mạng giải phóng dân tộc với cách mạng vô sản, giữa giá trị truyền thống với giá trị của chủ nghĩa xã hội Trong những thời điểm đặc biệt của thời điểm lịch sử, ở Hồ Chí Minh luôn có mối liên hệ giữa hiện đại và truyền thống thắp hương và dự lễ kỷ niệm Lý Bát Đế ngày 19 tháng 3 năm 1945 khi nước vừa giành được độc lập; trên đường về thủ đô ghé thăm các vua Hùng, ngày 19-9-1954; thăm Côn Sơn, khu di tích lịch sử thờ vị anh hùng Nguyễn Trãi ngày 15-2-1965… Những cuộc viếng thăm đầy ý nghĩa ấy là thể hiện tình cảm trân trọng với lịch sử vẻ vang của dân tộc Sức mạnh của các giá trị truyền thống chính là khả năng điều chỉnh nhận thức và hành vi của con người, đó là cơ chế bên trong, khả năng tự ý thức, tự điều chỉnh của cả cộng đồng người trước yêu cầu phát triển của xã hội

Kế thừa, phát huy nâng cao những truyền thống tốt đẹp của con người Việt Nam, cải tạo hay xóa bỏ những truyền thống lạc hậu, tiêu cực của di sản quá khứ

Hồ Chí Minh Viết: “ Đời sống mới không phải cái gì cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ… cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức phải sửa đổi lại cho hợp lý… cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm, cái gì mới mà hay thì ta phải làm” [7; tr45]

Từ đó người kế thừa và phát huy tất cả những giá trị truyền thống của con người Việt Nam vào sự nghiệp cách mạng mà tiêu biểu những giá trị ấy là chủ nghĩa yêu nước, tinh thần đoàn kết, đạo lý làm người

Hồ Chí Minh đề cao truyền thống yêu nước, yêu độc lập tự do lên trang giá trị cao nhất của con người đó là một truyền thống quý báu, bắt nguồn từ sự hình thành sớm của dân tộc và trải qua nhiều cuộc chiến tranh Có thể nói, chủ nghĩa yêu

nước là “sợi chỉ đỏ” của các giá trị truyền thống, là cội nguồn đời sống tinh thần

của người Việt Nam Nó thể hiện ý thức về chủ quyền đất nước, khẳng định cái chung về nòi giống, kinh tế, tiếng nói, lãnh thổ, văn hóa, phong tục tập quán, đặt lợi ích dân tộc lên cao nhất, coi dân tộc, nhân dân, quốc gia làm trọng Truyền thống đó

được Hồ Chí Minh nâng lên một tầm cao mới: Yêu nứơc là thà hy sinh tất cả chứ không chịu làm nô lệ, “không có gì quý hơn độc lập tự do”, yêu nước là yêu nhân

dân, yêu chủ nghiã xã hội, là tinh thần quốc tế cao cả

Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng là đặc trưng cơ bản của con người Việt

Nam Hồ Chí Minh viết: “ Sử ta dạy cho ta bài học này: Lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một thì nước ta độc lập tự do Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì nước ta bị nước ngoài xâm lấn”[7; tr46] Truyền thống đoàn kết, ý thức cộng

đồng dân tộc: nền kinh tế nông nghiệp phụ thuộc vào tự nhiên luôn phải đối mặt với các tai họa do thiên nhiên mang đến như lũ lụt, gió bão.Từ thời Hùng Vương, về cơ cấu tổ chức xã hội là công xã thị tộc, công xã nông thôn - bộ lạc – liên minh bộ lạc –nước; về cơ cấu tổ chức nhà nước: tộc trưởng – bồ chính – phụ đạo, lạc tướng – Hùng Vương, song khi những nhân tố kinh tế - xã hội phát triển phá vỡ cơ cấu đó, thì về cơ bản, cấu trúc dọc của xã hội Việt Nam là Nhà – Làng - Nước Làng xã Việt Nam là môi trường xã hội tổng hợp duy trì quan hệ giữa người với người về

sản xuất, văn hóa, sinh hoạt, tín ngưỡng Đặc biệt là phải đương đầu với những cuộc chiến tranh xâm lược, khi so sánh lực lượng thường không có lợi đối với nước nhỏ, dân ít Sự tồn vong của dân tộc, của giống nòi, từ khát vọng độc lập tự do, tính chất chính nghĩa của cuộc chiến tranh…, vừa là cơ sở, vừa yêu cầu cần phải xây dựng khối đoàn kết toàn dân, từ trên xuống dưới, từ vua cho đến thứ dân Những giá trị

“vua tôi đồng lòng, anh em hòa thuận”, “ tận dân vi binh”…, là biểu hiện truyền

thống đoàn kết, ý thức cộng đồng của người Việt Nam để tạo ra sức mạnh cho dân tộc trường tồn trong lịch sử Theo Hồ Chí Minh, đoàn kết là một truyền thống cực

kì quý báu của Đảng và của dân ta Đầu những năm 20 của thế kỉ XX, trong quá trình đi tìm con đường cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã chỉ ra một trong những nguyên nhân mất nước và dân tộc chưa được giải phóng chính là sự yếu kém

về tổ chức, không có sự đoàn kết rộng rãi Muốn giải phóng dân tộc thì cuộc cách mạng đó phải có tính chất quần chúng, phải được chuẩn bị trong quần chúng, phải thành lập mặt trận nhằm tập hợp mọi lực lượng đánh đổ kẻ thù Những giá trị truyền thống đó là cơ sở hình thành tư tưởng và chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh Trên thực tế, tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh, suốt hơn nửa thế kỉ qua

đã trở thành ngọn cờ tư tưởng Đảng Cộng Sản Việt Nam, đã thấm sâu vào suy nghĩ tình cảm, hành động của tất cả người Việt Nam yêu nước và tạo thành sức mạnh, thành động lực tiến hóa của cả một dân tộc

Những giá trị đạo đức nhân sinh hay còn gọi là đạo lí làm người được hình

thành từ rất sớm Đó là hệ thống các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức trong lối sống, nếp sống, giao tiếp của người Việt Nam, được biểu hiện chủ yếu ở nền văn hóa dân gian, truyền miệng, kinh nghiệm và hành vi đạo đức Nội dung đạo làm người rất phong phú: quan trọng nhất là đạo thờ tổ tiên, thờ những người có công

với nước, “uống nước nhớ nguồn”; nhân ái, “một mặt người hơn mười mặt của”,

“nhiễu điều phủ lấy giá gương”…, tiết kiệm, cần cù, hiếu học, sự hòa đồng, hòa

mục, tín nghĩa giữa vợ chồng, anh em, bạn bè, hiếu thảo với cha mẹ: trung thực, mưu trí, dũng cảm Tất cả những giá trị truyền thống đó đã được phát huy và tiếp thu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người Cũng giống như nhân dân từ bao đời nay, Hồ Chí Minh thường trích dẫn tục ngữ, ca dao để diễn đạt, đặc biệt là việc nêu

những tấm gương lịch sử, những chuyện người thật, việc thật, việc tốt rất phong phú trong cuộc sống đời thường Người quan tâm đến ý nghĩa thực tiễn của các nguyên

lí đạo đức, chú ý thực hành đạo đức, nêu gương không chỉ là để giáo dục nhân dân

mà còn đối với bản thân

Cùng với quá trình xây dựng xã hội mới, con người mới, bên cạnh việc kế thừa và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp và việc loại bỏ dần những ảnh hưởng, tàn tích lạc hậu, xấu xa của xã hội cũ Đó là: thói quen trọng nam kinh nữ; hội hè, đình đám, hiếu hỉ, lãng phí thời gian, tiền bạc; tập quán hạch đoán; thiển cận, hẹp hòi; tâm lí gia đình, địa phương cục bộ, phe giáp, dòng họ; ngại đấu tranh phê bình, dĩ hòa vi quý, thích những biện pháp nửa vời, trì trệ, bảo thủ, tự do, tùy tiện… biểu hiện trong vô số những thứ mà Hồ Chí Minh gọi là bệnh: quan liêu, cậy quyền, lãng phí, tham ô, … bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân đẻ ra tất cả những tệ

nạn đó Hồ Chí Minh cho rằng: “Sinh trưởng trong xã hội cũ, chúng ta ai cũng mang trong mình hoặc nhiều hay ít vết tích xấu xa của xã hội đó về tư tưởng, về thói quen…”.Muốn xây dựng xã hội mới thì cần phải diệt thói hư, tật xấu của xã hội cũ

còn lại, những thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch, nó ngấm ngầm

ngăn trở cách mạng tiến bộ “Chúng ta lại không thể chấn áp nó, mà phải cải tạo nó một cách rất cẩn thận, rất khó chịu, rất lâu dài”

Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam đã đào tạo, dìu

dắt nhiều thế hệ cách mạng xứng đáng với “con Lạc cháu Hồng”

Đó là lớp người tận trung với nước, tận hiếu với dân: có đạo đức cách mạng cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; có lí tưởng cộng sản, có tinh thần làm chủ tập thể…là hình mẫu con người mới xã hội chủ nghĩa, định hướng cho những giá trị vừa dân tộc vừa hiện đại Hồ Chí Minh đã cơ cấu lại, phát huy cao độ những giá trị truyền thống trong các chuyển biến mới của dân tộc Bản thân Hồ Chí Minh là một nhân cách tiêu biểu, đó là tấm gương tuyệt vời về chí khí cách mạng kiên cường, tinh thần độc lập tự chủ, lòng nhân đạo và yêu mến nhân dân thắm thiết, đạo đức chí công vô tư, tác phong; kiêm tốn, giản dị Tư tưởng và đạo đức cao cả của Người mãi mãi soi sáng và nâng cao tâm hồn chúng ta

1 1.2 Ảnh hưởng của chủ nghĩa nhân văn phương Đông và phương Tây

 Những ảnh hưởng tư tưởng nhân văn phương Đông

Ảnh hưởng từ Nho giáo

Cần khẳng định rằng trong tư tưởng Hồ Chí Minh văn hóa Trung Hoa có ảnh hưởng rất lớn mà Nho giáo là một bộ phận quan trọng nhất Theo cách học ngày xưa, không chỉ là việc học Nho mà còn mở rộng trong đủ kinh, truyện, che

tử, sự, văn Bản thân Nho giáo có cơ sở tự Kinh, Thư, Lễ, Nhạc của nhà Tây Chu, tức là Nho nguyên thủy Do đó, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, ngoài Nho còn thấy cả vốn kiến thức rộng lớn về văn hóa Trung Hoa Tả truyện, Chiến quốc sách, nhất là Đường thi, tư tưởng về trồng người của Quản Trọng, phép dùng binh của Tôn tử và nhà sách của Nhị thập tứ hiếu …với một học vấn uyên thâm về văn hóa Trung Hoa như vậy, cho thấy Hồ Chí Minh đánh giá được những giá trị tích cực và những hạn chế của Nho giáo

Sinh trưởng trong một gia đình nhà Nho Hồ Chí Minh đã có đủ mười năm đèn sách tiếp thu qua cụ thân sinh và những nhà Nho yêu nước như Vương Thúc

Độ, Hoàng Phan Quỳnh, Vương Thúc Quý Với tư chất thông minh sẵn có, Hồ Chí Minh không chỉ học Nho qua thư tịch, kinh điển mà còn học thứ nho đã được việt hóa trong giao tiếp, ứng xử hàng ngày Đặc biệt là học Nho giáo đã tỏ ra bất lực trước thời cuộc và đang được sàng lọc qua chủ nghĩa yêu nước,qua các phong trào đấu tranh của các dân tộc chống ngoại xâm quyết liệt thì Nho giáo càng bộc lộ mâu thuẫn của nó Sau này trong quá trình tiếp thu các giá trị văn hóa phương Tây

Thì cái vốn Nho học càng cô đọng, kết tinh lại và có vị tri xứng đáng trong

tư tưởng Hồ Chí Minh về con người Vì vậy Hồ Chí Minh tiếp thu những gì ở Nho giáo: khai thác, lựa chọn những yếu tố tích cực, phù hợp đối với con người Việt

Nam mới, coi trọng đạo đức làm gốc Hồ Chí Minh nói: “Dạy cũng như học phải chú trọng cả tài lẫn đức” Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc rất quan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì cái tài vô dụng Khổng Tử lấy chữ “Nhân”có nhiều nghĩa khác nhau.Theo Cao Xuân Huy “Trong sách Luận ngữ, có 105 chữ nói đến chữ nhân giống chỗ nào” Quy tụ chữ “Nhân” là đức tính hoàn thiện là cái gốc

đạo đức của con người Nhấn mạnh chính tâm, tu nhân coi là con đường cơ bản để hoàn thiện nhân cách, Hồ Chí Minh nhiều lần nói về sự cần thiết phải chính tâm:

“Tự mình phải chính trước, mới giúp được người khác chính Mình không chính mà mình muốn người khác chính là vô lí” và chúng ta phải nhớ câu “chính tâm tu thân” để “ trị quốc, bình thiên hạ ” mà điều quan trọng chính là tu dưỡng bản thân,

là sự nêu gương thực hành đạo đức, một điều được Nho giáo đặc biệt chú ý, Theo

Hồ Chí Minh, mình trước hết phải siêng năng, trong sạch được; cán bộ, đảng viên phải miệng nói tay làm xung phong gương mẫu; muốn cải tạo thế giới, cải tạo xã hội thì trước hết phải cải tạo bản thân Đề cao hiếu học, trọng học, Người viết:

“Người có học mới có tiến bộ, càng học càng tiến bộ” Coi dân làm gốc nước, dân

là qúy thực hiện tư tưởng bản thân, Hồ Chí Minh viết:

“NƯỚC TA LÀ NƯỚC DÂN CHỦ”

“Bao nhiêu lợi ích đều vì dân

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân

…

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”

Sử dụng thuật ngữ cũ nhưng bổ sung, sửa đổi, đem lại cho nó ý nghĩa mới Những phạm trù: nhân, nghĩa, lễ, trí, dũng, liêm, chính , được Hồ Chí Minh khai thác mặt tích cực nhất, làm thay đổi về bản chất nội dung đạo đức mới, đạo đức cách mạng

Những vấn đề chính tâm tu thân, vai trò đạo đức coi trọng học tập, sự nêu gương giáo dục từ viêc nhỏ đến việc lớn, thực hành đạo đức, coi trọng học tập, sự nêu gương từ việc nhỏ đến việc lớn, thực hành việc nhỏ đến việc lớn, thực hành đạo đức, tính người, lối sống, phép xử thế, giao tiếp, vấn đề nhân cách lý tưởng… đều được Hồ Chí Minh sử dụng với nội dung mới

Trân trọng những mặt tích cực, phê phán những mặt tiêu cực của những con người Nho giáo

Mặt tích cực về con người của Nho giáo: đó là những con người sống có lý

tưởng; có sự rèn luyện công phu; sống trong sạch; liêm khiết; kiên cường bất khuất;

sẵn sàng xả thân vì nghĩa lớn; con người có nghĩa vụ cao cả không chỉ đối với mình

mà còn có nghĩa vụ đối với người khác;…

Mặt tiêu cực: là con người của nghĩa vụ nên họ không bộc lộ rõ được cá tính;

phát triển được tài năng; hi sinh cái tôi, tự do cá nhân và lý thú của con người; dễ bằng lòng với thực tại, thiếu những hành động cải thiện cách mạng, sống theo tôn ti, trật tự đẳng cấp xã hội Nho giáo nhấn mạnh khả năng hoạt động chính trị - xã hội

và những phẩm chất chính trị xã hội Nho giáo chia con người thành nhiều loại: Thánh nhân, hiền nhân, quân tử, trượng phu, sĩ, tiểu nhân… căn cứ vào đạo đức, nhân cách chứ không dựa trên cơ sở kinh tế - chính trị Hình mẫu lý tưởng của con người Nho giáo là không tưởng vì nó không chú ý đến điều kiện hiện thực, cho việc xây dựng con người Nó tách con người ra khỏi mối quan hệ lịch sử cụ thể Vì vậy

đó là con người trừu tượng, phi lịch sử, phi giai cấp, mang tính chất phổ biến, vĩnh cửu… đây là những nội dung mà Hồ Chí Minh phê phán dưới nhiều hình thức khác nhau

Hồ Chí Minh ít nói về ngũ luân, tam cương, tam tòng, tứ đức, không đề cao mẫu người quân tử, đặc biệt là thái độ coi thường chân tay, hạ thấp vai trò người phụ nữ,

tư tưởng đẳng cấp… Đánh giá một cách xác đáng vai trò của Nho giáo, Hồ Chí

Minh viết: “ Những người An Nam chúng ta hãy tự hoàn thiện mình, về mặt tinh thần bằng cách đọc các tác phẩm của khổng Tử, và về mặt cách mạng thì cần đọc các tác phẩm của Lênin” [7; tr60]

Ảnh hưởng từ phật giáo

Về ảnh hưởng của phật giáo đối với Hồ Chí Minh là một vấn đề cần phải nghiên cứu Sinh ra trong một nhà Nho nghèo, sống gần gũi với nhân dân, thì những ảnh hưởng Phật giáo từ tư tưởng, tình cảm, phong tục tập quán lối sống… rất sâu sắc Bà ngoại Nguyễn Thị Kép, là người rất mộ đạo, thường siêng năng đi chùa, chăm làm việc thiện Thân sinh là Nguyễn Sinh Sắc, sau khi mất chức đến sống tại Cao Lãnh (Đồng Tháp) thường cư ngụ tại các chùa, vừa nghiên cứu giáo lý Phật vừa chữa bệnh cứu người Bản thân Hồ Chí Minh thời kỳ ở Thái Lan (7/1928 đến 11/1929), một nước là đạo phật là quốc đạo Hồ Chí Minh để tuyên truyền cách mạng, chắc chắn cũng phải nghiên cứu phật pháp, có thời gian phải lánh vào chùa,

tạm cắt tóc đi tu Cuối năm 1945 khi thăm chùa Bà Đá ( Hà Nội), Hồ Chí Minh đã

kể chuyện các vị sư ở Ngũ Đài Sơn xuống núi đánh ma vương, cứu dân độ thế

Giáo lý phật giáo rất uyên thâm nhưng là một tôn giáo, thần bí: quan niệm về luân hồi, nghiệp báo; bi quan yếm thế giải thích sai lầm về nguyên căn nỗi khổ và con đường giải thoát; từ bỏ đấu tranh, cải tạo xã hội… Song Phật giáo có nhiều mặt tích cực mà Hồ Chí Minh khai thác đó là:

 Phản đối chế độ bất công, chế độ đẳng cấp bằng thái độ phủ định trật tự

xã hội hiện thời, đòi bình đẳng tự do, dân chủ cho mọi người Hồ Chí

Minh viết:“ Đức Phật là đại từ, đại bi, cứu khổ, cứu nạn, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ nạn người phải hi sinh tranh đấu từ lũ ác ma”

 Khuyên con người sống có đạo đức, từ bi, bác ái, hỷ xả, quan tâm giúp

đỡ người khác, chăm làm việc thiện, trong sạch, giản dị, giữ giới

Phát huy truyền thống “ nhập thế” của Phật giáo trong lịch sử chống

ngoại xâm, bảo tồn văn hóa dân tộc, Hồ Chí Minh luôn coi trọng sự đoàn kết tôn giáo, coi việc đạo như việc đời hướng vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng nền văn hóa mới, con người mới Theo Hồ Chí Minh, làm phật phép không xa rời thế gian, kêu gọi mọi người hãy tham gia cứu đói, diệt dốt Người đã nêu cao

tấm gương “phụng đạo yêu nước” của hòa thượng Thích Quảng Đức: ngọn đuốc tự

đốt mình của hòa thượng Thích Quảng Đức đang góp phần vào đám lửa cháy cơ đồ phát xít của Mỹ – Diệm

 Ảnh hưởng của chủ nghĩa nhân văn phương Tây

Nền nhân văn phương Tây nói chung và chủ nghĩa nhân văn phương Tây nói riêng đã có ảnh hưởng ít nhiều ngay từ khi Hồ Chí Minh còn học ở trừơng tiểu học Vinh, trường tiểu học Đông Ba và trường quốc học Huế Mặt khác thông qua cuộc vận động dân tộc, dân chủ diễn ra hết sức sôi nổi như: phong trào Đông

Du, Duy Tân, Đông Kinh Nghĩa Thục… qua đó từng bước ảnh hưởng đến nước ta Văn minh phương Tây với những tự do dân quyền, dân ước, dân chủ, bác ái… xuất hiện ngày càng nhiều, không chỉ lôi cuốn những nhà Nho tiến bộ mà còn có sức hấp

dẫn đặc biệt với thế hệ trẻ Hồ chí Minh nhớ lại: “ khi độ 13 tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: tự do, bình đẳng, bác ái… Và thuở ấy, tôi rất muốn làm

quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì bí ấn ở đằng sau chữ ấy” Sự

khủng hoảng về đường lối cứu nước của dân tộc, dân chủ trước những câu hỏi lớn của dân tộc: Nguyên nhân vì sao mất nước? Con đường cứu nước như thế nào? Lực lượng nào có thể giải phỏng đất nước khỏi họa xâm lăng đang cần giải đáp, càng thúc đẩy Hồ Chí Minh đền với nền văn minh trên con đường cứu nước

Chủ nghĩa nhân văn phương Tây xuất hiện trong thời kỳ văn hóa phục hưng, bắt đầu từ thế kỷ XIV ở Italia và hoàn thiện vào thời kỳ khai sáng thế kỷ XVII – XVIII Nền sản xuất tư bản chủ nghĩa và hệ tư tưởng tư sản là cơ sở chủ nghĩa nhân văn phương Tây, nó kết hợp với những giá trị tích cực của đạo Cơ Đốc, một nền tảng văn hóa tinh thần của Phương Tây Nói đến chủ nghĩa nhân văn Châu Âu mà không thấy vai trò ảnh hưởng của đạo Cơ Đốc thì thật là một thiếu sót lớn Trải qua nhiều thế kỷ phát triển, chủ nghĩa nhân văn phương Tây một thành tựu đặc sắc của

tư tưởng nhân loại

Hơn 10 năm đi khắp châu Á, Phi, Mỹ đặc biệt là thời gian ở Pháp - nơi giao lưu của nền văn hóa lớn, của cuộc cách mạng tư sản điển hình, nơi hội tụ của nhiều chính khách nổi tiếng, nhiều văn hóa lớn trên toàn thế giới; sống hòa bình với nhân dân lao động, tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội của Đảng xã hội Pháp, câu lạc bộ Phobua , tiếp xúc nhiều nhà văn hóa, nhà hoạt động xã hội nhà hoạt động chính trị nổi tiếng: M Casanh, P.V.Cutuyrie… hăng hái tham gia tranh luận, viết báo, viết văn, đi du lịch…

Hồ Chí Minh đã đọc tuyên ngôn độc lập Mỹ năm 1776, Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cộng hòa Pháp 1789; đã dịch tinh thần luật pháp của Môngtexkio, những tên tuổi của Gớt, Bethoven, Anhxtanh được nhắc đến khi người thăm cộng hòa Đức 1957; những nhà khoa học Rugio Baycon, Bruno, Xecvet, được ghi nhận là những người góp phần vào sự tiến bộ xã hội, cho thấy những giá trị của chủ nghĩa nhân văn phương Tây ở Hồ Chí Minh là rất sâu sắc và nhuần nhuyễn Điều này được chứng minh ở những bài báo như: “Nền văn minh thượng đẳng” đăng ở báo LeLibertaire ngày 13/9/1921 đặc biệt ở bản tuyên ngôn độc lập sau này

1.1.3 Quan niệm con người của chủ nghĩa Mac – Lênin

Học thuyết Macxit về con người không chỉ kế thừa những giá trị thời phục hưng và khai sáng, triết học cổ điển Đức, chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp,

mà là học thuyết cách mạng - kết quả của quá trình đấu tranh giữa giai cấp vô sản

và giai cấp tư sản trong xã hội hiện đại

Chủ nghĩa Mác không có nhiều tác phẩm chuyên nghiên cứu về con người, nhưng ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác là: Triết học, Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học, lại luôn xuất phát từ những vấn đề con người và nhằm mục

tiêu cuối cùng là con người Ngay từ những tác phẩm đầu tiên như: Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hegen (1843), Bản thảo kinh tế triết học (1844) đã

có những mầm mống của một thế giới quan về con người Đặc biệt là trong Hệ tư

tưởng Đức (1845-1846) đã phác thảo tương đối có hệ thống về vấn đề con người trên lập trường của Chủ nghĩa duy vật lịch sử Giai đoạn chín muồi của triết học

Mác được đánh dấu bằng các tác phẩm: Chống Duyrinh (1891); Sự cáo chung của triết học cổ điển Đức (1886)… khẳng định tính nhất quán, tính khoa học trong sự

phát triển của học thuyết Macxit về con người Tiếp thu có phê phán những tư tưởng về con người trong lịch sử triết học, Mac – Ăngghen đã dần dần hoàn chỉnh những vấn đề hết sức cơ bản, đặt cơ sở vững chắc cho thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho vấn đề con người

Học thuyết Macxit về con người bao gồm nhiều nội dung: mối quan hệ giữa con người với tự nhiên; bản chất xã hội của con người; Cá nhân và xã hội, vai trò của cá nhân và nhân dân trong lịch sử; bản chất ý thức, những vấn đề nhận thức của con người…

Có thể khái quát bản chất học thuyết Macxit về con người là: Giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội và giải phóng con người

Lần đầu tiên trong lịch sử, học thuyết Macxit vạch ra những quy luật vận động khách quan của xã hội và luận chứng về những điều kiện hiện thực để giải phóng con người Đó là một quá trình phát triển lý luận gắn liền với thực tiễn đấu tranh của giai cấp vô sản trong điều kiện xã hội tư sản hiện đại

Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác – Lênin như là một cuộc hẹn hò lịch sử,

sự bắt gặp, sự tìm thấy những chân lý của thời đại Trước khi đọc Sơ thảo lần thứ

nhất những luận cương về vấn đề dân tộc thuộc địa của Lênin, Hồ Chí Minh vẫn còn là nhà yêu nước theo lập trường dân chủ và chịu ảnh hưởng của cụ Phan Chu Trinh, căn cứ vào bản yêu sách năm 1919, tâm địa thực dân, vấn đề dân bản xứ…

Sự phát triển nhanh chóng về nhận thức do tích cực tham gia hoạt động xã hội đã giúp Hồ Chí Minh thấy những giá trị tinh thần của chủ nghĩa nhân văn phương Tây chưa đem lại con đường thực sự giải phóng con người Những giá trị tự do, dân chủ, bình đẳng, bác ái thực chất là phản ánh ý thức hệ tư sản Hồ Chí Minh cho rằng các

cuộc cách mạng tư sản đó là “chưa phải là cách mạng đến nơi”, “chủ nghĩa Uynsơn là trò bịt bợm lớn” Khẩu hiệu tự do, bình đẳng, bác ái trên thực tế đã

không còn ý nghĩa đối với nhân dân lao động

Luận cương Lênin đã đem lại sự “giác ngộ” xúc động, một khoảng khắc “vui mừng đến phát khóc” mà Hồ Chí Minh đã diễn đạt là tìm thấy ánh sáng Từ đó

Người hoàn toàn theo Lênin, tin theo quốc tế thứ ba Đây là kết quả của mười năm

đi khắp nơi trên thế giới, tiếp xúc với nhiều người, khảo sát những cuộc cách mạng

tư sản điển hình, những kinh nghiệm đấu tranh của nhiều dân tộc, suy nghĩ, trăn trở với nhiều học thuyết, nhiều tư tưởng, chính kiến nhưng chưa tìm ra lời giải đáp cho cách mạng Việt Nam Luận cương của Lênin chỉ rõ: trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, cách mạng giải phóng dân tộc phải đi theo con đường của cách mạng vô sản, những người cộng sản phải ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Với sự giúp

đỡ của giai cấp vô sản, các nước tiên tiến, giai cấp vô sản ở các nước chậm tiến sau khi hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ có thể tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội

Khi đến với chủ nghĩa Mac – Lênin, Hồ Chí Minh đã nhanh chóng nắm bắt được linh hồn của chủ nghĩa Mac – Lênin là phép biện chứng duy vật, tiếp nhận lập trường, quan điểm, phương pháp vừa cách mạng, vừa khoa học của học thuyết ấy

Từ đây, tư tưởng Hồ Chí Minh về con người mới có sự chuyển biến về chất và từng bước hình thành nên toàn bộ hệ thống những luận điểm về con người một cách triệt

để Bởi vì, chỉ dựa trên cơ sở lý luận khoa học của Chủ nghĩa Mác - Lênin mới có thể đánh giá, so sánh, lựa chọn, chắt lọc, tổng hợp những tư tưởng về con người mà

Hồ Chí Minh đã tiếp thu Nếu những tư tưởng về con người Hồ Chí Minh đã tiếp thu được không bắt gặp chủ nghĩa Mác- Lênin thì Hồ Chí Minh cũng chưa vượt qua được những người đi trước như: Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu về con người Chính chủ Nghĩa Mac – Lênin đã giúp Hồ Chí Minh đưa các giá trị truyền thống dân tộc lên một tầm cao mới, những tinh hoa tư tưởng về con người của nhân loại vào phục vụ trực tiếp cho cách mạng Việt Nam Vì vậy, có thể khẳng định: Chủ nghĩa Mác Lênin là nguồn gốc chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người Nội dung đánh dấu bước ngoặt lịch sử đó chính là: từ chủ nghĩa yêu nước, theo lập trường dân chủ trở thành người cộng sản theo lập trường của chủ nghĩa Mac- Lênin

1.1.4 Hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh

Đó là tư chất, bản lĩnh, nhân cách của Hồ Chí Minh được tôi luyện trong hoạt động thực tiễn hết sức phong phú của người Những giá trị tư tưởng về con người của dân tộc và nhân loại muốn hợp lưu được phải thông qua yếu tố nội sinh

đó chính là tư duy kiệt xuất và sự cống hiến toàn tâm, toàn lực vì con người Việt Nam của Hồ Chí Minh

Ở Hồ Chí Minh có sự thống nhất giữa tư tưởng và tình cảm về con người, đó

là hoài bão, lí tưởng yêu nước thương dân, xúc động trước nỗi đau của động trước nỗi đau của đồng bào và nhân loại cần lao bị áp bức, bóc lột Yêu thương con người gắn liền với ý trí đấu tranh giải phóng con người đã trở thành một động cơ, mục đích thành niềm ham mê suốt cuộc đời người

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về con người không thể không tìm hiểu nhân cách, lối sống, phong cách Hồ Chí Minh Đó là một hình mẫu nhân cách lí tưởng, một con người khi còn sống đã trở thành huyền thoại Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa cái vĩ đại và cái bình thường, giữa lí tưởng với hiện thực cụ thể, giải quyết những vấn đề lớn của con người trong những công việc tỉ mỉ, cụ thể hàng ngày Ở Hồ Chí Minh là sự thống nhất trong một con người những phong cách của một nhà chính trị già dặn, một nhà ngoại giao từng trải, một tri thức uyên bác với phong cách của một người bình thường như người nông dân trên đồng ruộng, người công nhân trong nhà máy, như ông Ké ở Việt Bắc, như người cha, người bác, người anh trong gia đình, hết sức gần gũi, thân thiết với mọi người Đó là sự thống nhất

trong con người những giá trị dân tộc và nhân loại, giữa quá khứ, hiện tại và tương lai

Trước khi đến với học thuyết Macxit về con người Hồ chí Minh vẫn luôn tìm tòi, khảo sát các học thuyết, tư tưởng khác để làm phong phú thêm nhận thức của mình, đó là quá trình tiếp thu, gạn lọc, bổ sung, phát triển gắn liền với nhu cầu thực tiễn cách mạng Do đó việc phân chia quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về con người chỉ mang tính chất tương đối Có thể chia làm ba giai đoạn:

 Từ thời niên thiếu cho đến tháng 12 – 1920: Đây là thời kỳ hấp thụ những giá trị truyền thống con người Việt Nam, các giá trị nền văn hóa phương Đông, phương Tây về con người Hình thành nhân cách một con người yêu nước, có tình cảm yêu thương những người cùng khổ, bị áp bức, bóc lột, ý thức về sự giải phóng giai cấp, giải phóng con người, từng bước tích lũy những kinh nghiệm đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa thực dân ở

chính quốc và thuộc địa

 Từ 1921 đến tháng 2/1940: Tiếp thu học thuyết Macxit về con người, tìm thấy con đường của cách mạng Việt Nam, trở thành người cộng sản Được soi sáng bởi chủ nghĩa Mac- Lênin, chứng kiến những thành tựu của nhân dân Liên Xô, khảo sát thực tiễn đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, thực dân phong kiến của nhân dân Trung Quốc, bước đầu tổ chức, giáo dục nhân dân Việt Nam đấu tranh giành độc lập Đây là thời kỳ hoàn chỉnh về cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

 Từ 1941 đến 1969: Về nước lãnh đạo nhân dân tiến hành hai cuộc kháng chiến chông Pháp, Mỹ và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc Đây là thời

kỳ vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết Macxit về con người vào hoàn cảnh Việt Nam và lúc này Hồ Chí Minh hoàn toàn tin tưởng vào con người Việt Nam với tư chất thông minh, cần cù, sáng tạo sẽ làm nên lịch sử vẻ vang mà bắng chứng là người đã lập ra mặt trận Việt Minh và rồi tiếp tục lãnh đạo cách mạnh tháng tám thành công Tư tưởng Hồ Chí Minh về con

người lúc này được bổ sung, phát triển và tỏa sáng, được thực tiễn cách

mạng Việt Nam chứng kiến và khẳng định

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về con người đã có lịch sử hình thành, phát triển

và trải qua thử thách 70 năm, đã chứng tỏ sức sống, tính khoa học, tính cách mạng, sáng tạo và trở thành một trong những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng Sản và nhân dân Việt Nam

1.2 Tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của con người trong cách mạng Việt Nam

Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người là một bộ phận hợp thành bản chất

tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự kết tinh những giá trị của chủ nghĩa nhân văn Việt Nam và thế giới được vận dụng và phát triển sáng tạo vào điều kiện nước ta, nhằm giải phóng con người theo lý tưởng chủ nghĩa xã hội trong thời đại ngày nay

Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về con người đề cập đến nhiều vấn đề:

1.2.1 Con người là vốn quý nhất

Đây là nội dung bao trùm trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, có ý nghĩa như một tiền đề xuất phát, một tư tưởng chủ đạo, đồng thời là mục đích của tư tưởng: bắt đầu từ con người, vì con người và trở về với con người - con người vừa

là lực lượng, là động lực chủ yếu, trực tiếp, vừa là mục tiêu của lịch sử Đó là sự thống nhất biện chứng của các yếu tố đó trong con người với tư cách là nhân tố quyết định sáng tạo ra lịch sử

Những quan điểm về con người từ buổi bình minh của lịch sử cho đến khi triết học Macxit ra đời, thường được hiểu như là con người- công cụ, con người- phương tiện

Theo quan niệm Macxit, con người là lực lượng, công cụ, phương tiện chỉ khi đồng thời là động lực và mục tiêu của lịch sử Con người nằm trong sự thống nhất hai mặt của một quá trình hoạt động, giữa mặt khách quan và chủ quan, giữa

sự tác động của con người với tự nhiên (lực lượng sản xuất) và con người với con người ( quan hệ sản xuất) Chỉ trong sự thống nhất đó con người mới tiến hành hoạt động nói chung và hoạt động lao động sản xuất nói riêng Tất nhiên quan niệm triết học Macxit coi quan hệ con người với tự nhiên là tính thứ nhất, có ý nghĩa phương pháp luận, chỉ ra cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào

Ở đây chúng ta tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh xem con người là “ vốn quý nhất” như thế nào?

Hồ chí minh coi con người là vốn quý nhất xuất phát từ những giá trị truyền

thống của dân tộc: từ quan niệm chung về một cội nguồn “con Lạc cháu Hồng”, tư tưởng “còn người còn của”, “người ta là hoa của đất”… của chủ nghĩa nhân ái

Việt Nam Những tư tưởng đó được đặt trên cơ sở khoa học của chủ nghĩa Mac- Lênin, khi xem con người là chủ thể tích cực sáng tạo ra lịch sử, vai trò con người được quy vào vai trò của quần chúng nhân dân trong mối quan hệ với vai trò cá nhân lãnh tụ trong lịch sử

Như vậy Hồ Chí Minh coi con người là vốn quý nhất, yếu tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam được phát biểu ở những nội dung sau:

Con người được coi là giá trị cao nhất của thang giá trị xã hội Con người là một nhân cách, thể hiện bản chất nhân tính, nhân đạo, nhân văn của nó trong các mối quan hệ xã hội, các thể chế chính trị - kinh tế - văn hóa Từ đó đòi hỏi phải có thái

độ đối xử với con người theo ý nghĩa tốt đẹp nhất, xứng đáng với con người, chủ thể của lịch sử

Vai trò thể hiện tập trung ở vai trò quần chúng nhân dân là ngưới sáng tạo chân

chính ra lịch sử chứ không phải “vài ba cái lịch sử nào đó” thông qua cái thực tiễn

cơ bản nhất: lao dộng sản xuất, đấu tranh chính trị xã hội và sáng tạo các giá trị văn hóa tinh thần

Hồ Chí Minh nói: “Vì chúng ta quên một lẽ rất đơn giản, dễ hiểu: tức là vô luận việc gì, đều do người làm ra, và từ nhỏ đến to, từ gần đến xa, đều thế cả”

“Tất cả của cải vật chất trong xã hội, đều do công nhân và nông dân làm

ra Nhờ sức lao động của công nhân và nông dân, xã hội mới sống còn và phát triển” [7; tr97]

Hồ Chí Minh giải thích cơ sở khoa học cho vai trò xuất phát từ chỗ:

“Lực lượng của quần chúng nhiều vô cùng… Dân chúng biết giải quyết vấn

đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ, mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn nghĩ mãi không ra

1 Là vì công nông bị áp bức nặng hơn,

2 Là vì công nông là đông nhất cho nên sức mạnh hơn hết,

3 Là vì công nông là tay không chân rồi, nếu thua thì chỉ mất một cái kiếp khổ, nếu được thì được cả thế giới”, “… vì chủ nghĩa xã hội chỉ có thể xây dựng được với sự giác ngộ đầy đủ và lao động sáng tạo của hàng chục triệu người”[7; tr98]

Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh có sự bắt gặp giữa các giá trị phương Đông và phương Tây: Con người được coi là vốn quý nhất của thiên hạ không phải

từ một lý thuyết, một cách nhận thức mà đã kết hợp trong những hành động một cách thực tiễn mang tính cải biến cách mạng

Để hiểu rõ hơn tư tưởng có tính chất bao trùm này, cần phải nghiên cứu thêm những khía cạnh khác

a Đó là lòng yêu thương vô hạn, sự tin tưởng tuyệt đối vào con người, ý chí đấu tranh để giải phóng con người theo lý tưởng của chủ nghĩa công sản

b Tư tưởng Hồ Chí Minh với vấn đề tiết kiệm sức người

c Tư tưởng Hồ chí Minh về vấn đề sử dụng con người

Phải biết dùng người, tức là hiểu đúng, dùng khéo, thưởng phạt công minh,

có như thế mới phát huy cao độ tính tích cực của con người Bởi vì lãnh tụ không thể biết hết, giỏi hết mọi việc Phải biết sử dụng đội ngũ những người có khả năng làm việc vì lợi ích chung, chứ không bè cánh, tụ tập quanh mình những kẻ nịnh hót,

cơ hội

1.2.2 Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của tiền trình cách mạng Việt Nam

Trong các học thuyết kinh tế xã hội ngày nay đang đi đến sự thống nhất rằng:

Sự vận động khách quan của thế giới hiện đại là sự thiết lập một hệ thống mới Hệ

thống sản xuất lấy con người làm trung tâm, trên cơ sở mối tương quan giữa phát triển kinh tế với sự phát triển người, mà đặc trưng chung của hệ thống kinh tế xã hội này là:

Một là, từ việc lấy kĩ thuật làm trung tâm đến lấy con người làm yếu tố trung

tâm, là nguồn lực quan trọng nhất cho sự phát triển, khi mà quá trình sản xuất, các

yếu tố tri thức, tinh thần trách nhiệm, tiềm năng tinh thần và đạo đức đang chiếm vị trí hàng đầu

Hai là, Quan niệm về một sự phát triển bền vững, coi phát triển kinh tế phải

gắn liền với sự đáp ứng các nhu cầu về sự phát triển người Không thể tách rời giữa kinh tế và xã hội, nhằm vào sự thỏa mãn các nhu cầu con người: Định giá giá trị, sự hoàn thiện cuộc sống, nâng cao giá trị đạo đức xã hội…, không thừa nhận sự tăng trưởng kinh tế mà dẫn tới sự suy thoái về phát triển người, nhất là về đạo đức

Ba là, Quan niệm coi con người là yếu tố hàng dầu của sự cạnh tranh Xu

hướng này xuất phát từ quá trình toàn cầu hóa nền kinh tế, coi khả năng cạnh tranh cao là một trong những tiêu chuẩn đánh giá sức mạnh kinh tế của một nước

Như vậy, vai trò nguồn lực con người được nhận thức như là yếu tố năng động nhất, vốn con người được coi là ưu tiên hơn vốn vật chất, sự phát triển người quyết định mọi sự phát triển khác Con người là một tài nguyên đặc biệt, nguồn lực quan trọng trong các nguồn lực kinh tế xã hội

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh luôn có sự nhất quán coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng Việt Nam theo tinh thần cách mạng và khoa học Vấn đề con người gắn liền với cách mạng giải phóng dân tộc và cách mạng xã hội chủ nghĩa Do đó mục tiêu giải phóng con người gắn liền với mục tiêu giải phóng dân tộc và giải phóng xã hội Nhìn một cách khái quát, có một số điểm cần khẳng định trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong quá trình giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu và động lực, Hồ Chí Minh chú ý đến mức độ mục tiêu đạt được trong điều kiện cụ thể của từng giai đoạn cách mạng

Mục tiêu tổng quát là: giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người Mục tiêu đó biểu hiện thành các mục tiêu cụ thể: Giai đoạn trước khi giành

được chính quyền thì mục tiêu cao nhất là độc lập dân tộc “ Trong lúc này dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy” Sau khi giành được chính quyền, thì mục tiêu: ăn,

mặc, học hành lại được ưu tiên hơn Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi

mà dân được ăn no mặc đủ

Chúng ta phải thực hiện ngay:

1 Làm cho dân có ăn

2 Làm cho dân có mặc

3 Làm cho dân có chỗ ở

4 Làm cho dân có học hành

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh coi giải phóng con người là mục tiêu cao

nhất của toàn bộ sự nghiệp cách mạng nước ta, không chỉ có một lịch sử sinh thành

mà còn là một lôgic phát triển rút ngắn gắn liền với tiến trình xã hội: Mục tiêu đó trước hết nhằm giải phóng con người về mặt chính trị- xã hội, đồng thời với quá trình phát triển toàn diện về kinh tế, chính trị, pháp luật… theo từng mức độ, trình

độ cụ thể Đó là một sự nghiệp lâu dài, khó khăn, gian khổ của nhiều thế hệ của người Việt Nam mà Hồ Chí Minh là người khởi xướng Nhưng có một sự phát triển rút ngắn, một sự phát triển bền vững đang vận động ở rất sâu trong dòng chảy lịch

sử nhân loại mà Hồ Chí Minh nhận thấy, đó là nền văn hóa - đạo đức - truyền thống

cần được khai thác, có thể phát huy vai trò sức lực chung, Hồ Chí Minh coi trọng vai trò động lực chính trị - tinh thần

Trong quá trình sử dụng và phát huy động lực của con người, Hồ Chí Minh hết sức tôn trọng, quan tâm đến lợi ích cá nhân, coi mỗi người đều có tính cách riêng sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và gia đình mình, chỉ có trong chế độ xã hội chủ nghĩa thì mỗi người mới có điều kiện cải thiện, điều kiện sống riêng của mình, phát huy tính cách và sở trường riêng của mình Nếu lợi ích cá nhân

đó không trái với lợi ích tập thể thì không phải là xấu

Con người trong của quá trình tìm cách thỏa mãn nhu cầu, lợi ích của mình, nếu những lợi ích giống nhau thì tất yếu giữa các cá nhân phải có sự gặp nhau phối hợp với nhau trong hoạt động chung Đây chính là lợi ích của một giai cấp, một nhóm người hay một cộng đồng dân tộc Hồ Chí Minh đã tìm ra mẫu số chung đó trên cơ sở xác định rõ những mâu thuẫn lớn của dân tộc và thời đại, nhờ đó mà xây dựng được khối đoàn kết của cả dân tộc, tạo ra sức mạnh tổng hợp giành thắng lợi cho cách mạng Việt Nam

Theo Hồ Chí Minh, những động lực của con người không chỉ là giải quyết

hài hòa mối quan hệ lợi ích mà còn tổ chức hoạt động của con người trên cơ sở

khoa học

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm tới các nhân tố, động lực trong hoạt động

của con người Những nhân tố ấy bao gồm: Đảng Cộng Sản, Nhà nước, các đoàn

thể quần chúng, các phong trào quần chúng, chính sách xã hội… Ở đây chỉ tập

trung vào một số điểm sau:

 Nhân tố hàng đầu là hết sức chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục, nhằm

hình thành những động cơ, mục đích đúng đắn cho con người trong hoạt

động

 Chú ý tới các nhân tố có tính chất định hướng hoạt động, các hình thức đơn

giản thiết thực nhưng có hiệu quả cao như: Viết sách, báo, thư khen, thưởng,

tặng vật, kỷ niệm…kịp thời động viên các hành động tích cực của con người

 Thông qua nhiều sắc lệnh, quyết định thi hành một hệ thống chính sách xã

hội hướng tới con người, coi con người là nhân tố hết sức quan trọng để phát

huy vai trò động lực tích cực của con người

 Đặc biệt coi trọng việc phát động các cuộc vận động các phong trào cách

mạng để hiện thực hóa các mục tiêu động lực của con người Bên cạnh việc sử dụng và phát huy các nhân tố động lực tích cực của con người,

phát hiện kịp thời các nhân tố phản động lực, coi như hai mặt của một quá trình

biện chứng trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Các quan hệ của con người về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, đạo đức

vấn đề giải phóng con người trong mối quan hệ với giải phóng dân tộc, giải phóng

giai cấp, giải phóng xã hội, giáo dục và đào tạo con người, phát huy nhân tố con

người trong cách mạng, nhu cầu và lợi ích con người, về xây dựng con người mới,

các quyền con người, về tính người và đạo người, về quan điểm quần chúng Con

người vừa là động lực, vừa là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Tư tưởng đó còn được

biểu hiện trong lối sống, phong cách, phương pháp của Hồ Chí Minh với tư cách là

tấm gương tiêu biểu cho nhũng giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam…

Tất cả hợp thành “ Chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh” - sản phẩm trí tuệ và

tình cảm Việt Nam thời đại

Tưởng Hồ Chí Minh bắt nguồn từ những tinh hoa giá trị của truyền thống Việt Nam, phương Đông và phương Tây Nhưng không có nghĩa là những giá trị của học thuyết đó trực tiếp dẫn đến tư tưởng Hồ Chí Minh về con người

Nếu muốn nói đến “bản sắc” hay “căn cước” để nhận dạng tư tưởng Hồ Chí

Minh thì đó là chủ nghĩa nhân văn của Hồ Chí Minh Đúng như ý kiến của giáo sư Trần Văn Giầu nói:

“Cho phép tôi hiểu rằng tầm cỡ của một hiền triết chưa chắc giải đáp mối tương quan giữa tồn tại và tư tưởng, ở chỗ là xác định thế giới hiện thực hay ảo ảnh, khả tri hay bất khả tri, là cho lựa chọn giáo điều hay sáng tạo mới lạ, mà chung quy ở mức quan tâm đến con người, con người thật đang sống trên quả đất này… lấy nó làm trung tâm của mọi suy tư và chủ đích hoạt động… Hồ Chí Minh chưa hề viết hay nói một bài riêng có hệ thống về chủ nghĩa nhân văn Chủ nghĩa nhân văn của cụ toát ra từ toàn bộ cuộc đời liên tục đấu tranh không mệt mỏi, không lúc nghỉ, đã gặt hái được nhiều thành quả và gửi lại nhiều kỳ vọng ở đời sau… Chủ nghĩa nhân văn của Hồ Chí Minh là chủ nghĩa giải thoát yếu hèn, lao khổ, của các dân tộc bị chà đạp, giải thoát chính bằng ý thức lực lượng của mình”

[7;tr158]

1.2.3 Con người trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo

Nửa cuối thế kỷ XX sự phát triển về kinh tế- xã hội không đồng đều đã làm cho khoảng cách giữa các nước ngày càng lớn, dẫn đến sự phân hoá rõ rệt Nước ta thuộc những nước chậm phát triển Để rút ngắn khoảng cách phát triển cuả nước ta với các nước phát triển là vấn đề mang tính chất chiến lược của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ta ngày nay

Trên con đường phát triển đất nước theo định hướng XHCN, chúng ta không thể áp dụng một khuôn mẫu nào cho mình Vấn đề đặt ra cho chúng ta là phải đi lên bằng nội lực, trí tuệ của bản thân mình Nhưng để có trí tuệ đó chúng ta phải lấy nhân vật trung tâm là thế hệ trẻ hiện nay, thế hệ trẻ hiện tại là tương lai của thế kỷ XXI

Con người là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội, quyết định số phận của dân tộc, nhưng yếu tố con người phải được hiểu trong sự đồng nhất vơí yếu tố trí tuệ Trí tuệ là cái cốt lõi của khái niệm con người hiện đại

Giáo dục vơí tư cách là một chiến lược nhằm đạt tơí những giá trị nhân bản phù hợp vơí nền văn minh cao nhất, hoàn toàn hướng vào mục tiêu làm cho CNXH ngày càng phát triển trong đời sống của mỗi con người Mục đích cuối cùng của CNXH là điều kiện để tăng giá trị nhân cách con người và con người là yếu tố quyết

định sự thành công của CNXH: "muốn có chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa"

Vấn đề cơ bản là phải đặt tương lai vào thế hệ trẻ tạo điều kiện để họ hoàn thành nhiệm vụ, chứ không phải suy nghĩ thay họ, không làm thay họ Điều quan trọng là phải làm thế nào để tạo ra những giá trị nhân cách mới ở thế hệ trẻ Những giá trị đích thực của thời đại đòi hỏi chứ không phải do mong muốn chủ quan của bất cứ người nào

Để giải đáp những vấn đề do thời đại đặt ra cho chúng ta có thể tìm trong tư tưởng cuả Bác Hồ về giáo dục với những chỉ bảo quan trọng Mẫu nhân cách mà Bác Hồ hướng tới trong XHCN là công dân của một nước độc lập, tự do Nó hoàn toàn khác về chất so với nhân cách người nô lệ của chế độ thuộc địa, hoặc mẫu nhân cách thần dân của xã hội phong kiến trước đây Đó là những nhân cách được phát triển hết những năng lực, nhân tính cuả con người, những con người có khả năng sáng tạo ra những giá trị mới, những con người hữu ích cho Tổ quốc, làm chủ xã hội, làm chủ tự nhiên và làm chủ bản thân mình Phương thức để hình thành nên mẫu nhân cách ấy đòi hỏi phải có nhiệm vụ của nền giáo dục đào tạo Trong thư gửi

học sinh nhân ngày khai trường Bác Hồ viết: "Ngày nay các em được may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục

nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em" Vấn đề

không phải là ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành mặc dù đây vẫn là khát vọng của nhiều dân tộc và của hàng triệu người Việt Nam hôm nay Mà là chất lượng con người, là giá trị nhân cách do nền giáo dục xã hội tạo ra, đó là những con

người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tâm hồn và trong sáng về đạo đức, ngang tầm với sự đổi mới của đất nước Đó là con người sẽ làm chủ và là lực lượng chính của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

nhằm đi lên mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Mẫu nhân cách đó hướng tới thế hệ trẻ của dân tộc, những người chủ tương

lai của nước nhà Tương lai của dân tộc ta sáng lạng hay ảm đạm phụ thuộc rất nhiều vào thế hệ trẻ và chiến lược giáo dục - đào tạo hôm nay Hơn 50 năm trước

Bác Hồ cũng đã nói: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên Thanh niêm muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình Phải ra làm việc để chuẩn bị cái tương lai đó” Vấn đề

thanh niên là vấn đề của tương lai đất nước không tách rời nhau, bàn về tương lai

mà không bàn về thanh niên là không tưởng

Sự phát triển của quốc gia dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào nguồn lực con người Nguồn lực con người gắn liền với năng lực trí tuệ và tinh thần của thế hệ trẻ Trong thời đại khoa học công nghệ và tin học con người đưa đất nước tiến lên không chỉ và không thể bằng sức mạnh cơ bắp mà chủ yếu là sức mạnh tri thức, trí tuệ

Với xu thế toàn cầu hoá, Quốc tế hoá, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ

tỏ ra có ưu thế mạnh trong cạnh tranh và phát triển Các “con rồng”, “con hổ” châu

Á có sự phát triển kinh tế nhảy vọt trong vài thập kỷ gần đây, bởi họ biết đầu tư cho giáo dục - đào tạo Ở nước ta hiện nay cần đến nhiều nguồn lực cho sự phát triển, trong đó nguồn lực con người giữ vai trò chủ đạo Các nguồn lực khác như vốn, tài nguyên, kỹ thuật… tuy rất quan trọng nhưng giữ vai trò tiềm năng Nhận thức rõ điều đó, kế thừa những tư tưởng của Bác Hồ, Đảng ta trong đường lối, cương lĩnh của mình đã có một quyết sách đúng đắn: coi khoa học - công nghệ, giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu để công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Về nội dung giáo dục và đào tạo Bác Hồ cũng đã phác thảo một nội dung phong phú và toàn diện để hình thành nên phẩm chất những con người mới vừa

“hồng” vừa “chuyên” Trong giáo dục và học tập phải chú trọng đủ các mặt: “Đạo

đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá kỹ thuật, lao động và sản xuất”

Giáo dục đạo đức cách mạng, giác ngộ lý tưởng XHCN cho thế hệ trẻ hôm nay

ngoài lòng trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, với Đảng phải đặc biệt chú ý giáo

dục ý chí quyết tâm đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, vươn tới giàu mạnh

Mục tiêu của đất nước trong giai đoạn hiện nay không chỉ là độc lập, tự do mà còn

hạnh phúc của cả dân tộc và mỗi con người Bác Hồ cũng đã từng nói: “Nếu nước độc

lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng nghĩa lý gì” Do vậy,

hạnh phúc tự do là mục tiêu ta phải phấn đấu Để cho thế hệ trẻ có động lực, có ý thức

vươn lên cần phải giúp họ hiểu được giá trị của truyền thống Đó là chủ nghĩa yêu

nước, ý chí độc lập tự do quyết tâm phấn đấu vì mục tiêu: Dân giàu nuớc mạnh, xã hội

công bằng, dân chủ văn minh Muốn vậy cần phải khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc, ý

chí vươn lên tự lực tự cường của dân tộc Đồng thời cần làm cho thế hệ trẻ thấy được

cái nhục của sự nghèo nàn của sự mất nước trước đây

Nền giáo dục của chúng ta trước đây xây dựng trên nền tảng kinh tế - xã hội cổ

truyền: nông nghiệp, nông thôn, nông dân Ngày nay nền giáo dục phải đi vào xã hội

hiện đại, kinh tế thị trường định hướng XHCN, khoa học và công nghệ nhằm phát huy

sự sáng tạo của cá nhân trong nhiều lĩnh vực

Nền văn minh công nghiệp ngày nay cần đến con người có trình độ học vấn cao và

chuyên môn hoá sâu Trước đây người không biết đọc, biết viết mới coi là mù chữ

Ngày nay người có bằng đại học mà không biết sử dụng máy vi tính và ngoại ngữ có

thể coi là mù chữ Do đó việc trang bị tri thức khoa học, năng lực công nghệ và tư duy

sáng tạo là một yêu cầu cấp bách cho người xây dựng đất nước hiện nay và mai sau

Bác Hồ cũng khẳng định: “Chủ nghĩa xã hội cộng với khoa học chắc chắn sẽ đưa loài

người đến hạnh phúc vô tận”

Ngày nay công nghệ và tin học có xu thế toàn cầu hoá, vai trò của cá nhân ngày

càng tăng lên và vượt ra khỏi phạm vi một cộng đồng, vượt ra khỏi biên giới quốc gia

Con người nhờ vào công nghệ thông tin hiện đại có thể thâu tóm thông tin nhanh chóng

và tích luỹ những năng lực mới mẻ Do đó cá nhân có tính độc lập cao, tự hoàn thiện

mình và tác động mạnh mẽ đến bước tiến cũng như số phận cá cộng đồng và cả nhân

loại Vấn đề đặt ra là cần phải có một chiến lược giáo dục - đào tạo để phát huy nhanh

chóng vai trò của cá nhân như một động lực phát triển đất nước và hạn chế mặt tiêu cực

của xu thế đó

Giáo dục văn hoá là một vấn đề rất rộng và sâu sắc được Bác Hồ gắn với việc giáo dục đạo đức giáo dục khoa học - kỹ thuật và lao động ở đây chỉ đề cập đến

giáo dục văn hoá nhân văn cho các thế hệ hôm nay và mai sau mang một ý nghĩa nhân

sinh cao cả Bởi trước một thực tế sự phát triển của khoa học - công nghệ đã đưa lại

những giá trị nhân văn kỹ thuật cho nhân loại song cũng đặt trước nhân loại những

thách thức to lớn làm biến đổi những nhận hướng giá trị xã hội và chuẩn mực đạo đức

cộng đồng

Nền khoa học - công nghệ phát triển vì bản thân nó thì nó cũng dẫn con người đến

tình trạng làm nô lệ cho những gì mà do chính con người tạo ra Con người sẽ bị vắt

cạn kiệt sức lực của mình để đáp ứng sự thay đổi nhanh, chóng mặt của khoa học công

nghệ Hơn nữa con người có thể trở thành vật liệu của khoa học khi khoa học có thể

cấy ghép được các bộ phận cơ thể của người này cho người khác Đặc biệt với sự thành

công của công nghệ Gien để tạo ra hàng loạt con người với những đặc tính nào đó Sự

thành công của việc thụ tinh trong ống nghiệm, việc nhân bản vô tính có thể thay đổi

hành vi của hôn nhân để tạo ra con người bằng công nghệ và tất nhiên khi tạo ra con

người như là sản phẩm của công nghệ, thì nó cũng có thể tiêu diệt con người như là

một sản phẩm công nghệ Mặt trái của sự phát triển khoa học công nghệ là hiểm hoạ

của nhân loại về nhân sinh, về đạo đức, lối sống chính vì vậy giáo dục văn hoá nhân

văn là cứu cánh của nhân loại trong tương lai

Tất cả những vấn đề trên nhân ngày nhà giáo Việt Nam tôi muốn nói lên những

cảm nghĩ của mình về một chiến lược giáo dục đào tạo mới đem lại sự phồn vinh, hạnh

phúc cho mọi người hiện tại và tương lai Nhớ lại những quan điểm, những tư tưởng

chỉ đạo của Bác Hồ về giáo dục và đào tạo, về chiến lược phát triển con người để

chúng ta cùng suy ngẫm về những vấn đề của đất nước của thời đại đặt ra

Con người chủ xã hội nghĩa với “chiến lược trồng người” trong quá

trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “trồng người” với một sự nghiệp có tính

chiến lược Người mong muốn biến khát vọng và chủ trương của các thế hệ cha anh

về “khai dân trí” thành hiện thực Do đó từ khi có chính quyền, Hồ Chí Minh đã thực hiện một sự nghiệp "khai dân trí" rộng lớn chưa từng có trong lịch sử nước ta

và thu được những thành công hết sức to lớn, mặc dù sự nghiệp ấy được tiến hành

trong điều kiện chiến tranh khốc liệt Người đã xác định “chống giặc dốt” là nhiệm

vụ thứ tư trong sáu nhiệm vụ cấp bách nhất của đất nước lúc bấy giờ, là bước khởi đầu và cũng là nhiệm vụ thường xuyên của sự nghiệp mở mang dân trí Người chỉ

rõ: "Dốt nát cũng là kẻ địch Địch thực dân dựa vào địch dốt nát để thi hành chiến lược ngu dân Địch dốt nát dựa vào địch thực dân để đưa dân ta về nơi mů quáng Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” [22] Từ đó, sự nghiệp giáo dục trở thành sự

nghiệp của toàn thể dân tộc, và đối tượng của giáo dục cũng là toàn thể dân tộc Người chắt chiu, rèn luyện từng con người, mở những lớp huấn luyện cho từng tốp nhỏ học trò với cả tấm lòng nhiệt thành, kiên trì, nhẫn nại Người thường xuyên tổng kết kinh nghiệm của các phong trào quần chúng, kiên trì lắng nghe và tìm đọc,

suy ngẫm về những gương tốt, những ý hay của nhân dân Người viết “Dân rất thông minh, quần chúng kinh nghiệm, sáng kiến rất nhiều, chỉ cần mình có biết học hay biết lợi dụng mà thôi" [22] Người căn dặn: Phải học, học ở nhà trường, học

trong sách vở, học ở quần chúng nhân dân, không học quần chúng là một sai lầm lớn

Hồ Chí Minh nhấn mạnh, đề cao, nêu cao, nêu bật vai trò của giáo dục và đào tạo, xây dựng con người mới XHCN và coi đó là một chiến lược lâu dài Với

câu nói nổi tiếng: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người" Hồ Chí Minh luôn đặt lòng tin vào khả năng của giáo dục

Người chỉ rõ: Tiền đồ của dân tộc chúng ta sẽ ra sao, một phần quan trọng là do sự

nghiệp giáo dục trực tiếp quyết định: “Ngủ thì ai cũng như lương thiện/ Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền/Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn/ Phần nhiều do giáo dục mà nên"

Hồ Chí Minh khẳng định: “ có gì vẻ vang hơn là nghề giáo dục đào tạo những thế hệ sau này tích cực góp phần xây dựng CNXH và CNCS Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất" [22] Theo Hồ Chí Minh "óc những người tuổi trẻ trong sạch như một tấm lụa trắng Nhuộm xanh thì nó sẽ xanh, nhuộm đỏ thì nó sẽ đỏ Vì vậy, sự học tập ở nhà trường, ảnh hưởng rất lớn cho tương lai của thanh niên và tương lai của thanh niên tức là tương lai của nước nhà" [22]

Với người học, người được giáo dục, Hồ Chí Minh luôn luôn nhắc nhở mọi

người phải : “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp và nhân dân, Tổ quốc và nhân loại" Đặc biệt, Người coi việc đào tạo, bồi

dưỡng thế hệ trẻ, thanh niên, thiếu niên, nhi đồng là vấn đề có ý nghĩa chiến lược to lớn và lâu dài Người coi thanh niên là lực lượng có ý chí và nghị lực vượt mọi khó khăn, luôn xung phong đi đầu trong sự nghiệp chiến đấu và xây dựng CNXH; coi thiếu niên nhi đồng là người chủ tương lai của nước nhà

Tư tưởng "trồng người" của Hồ Chí Minh rất khoa học và toàn diện, cả về nội dung và phương pháp Người chỉ rõ: "Việc xây dựng con người cũng phải có ý định rõ ràng như nhà kiến trúc" Hiểu sâu sắc thuyết cách mạng không ngừng, nhìn

thấu quá khứ và tương lai, Hồ Chí Minh luôn có một lòng yêu thương, tin tưởng mãnh liệt ở thanh niên, ở thế hệ trẻ, thấy trước những đỉnh cao mà con người Việt

Nam sẽ phải đạt tới: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em” [22]

Trong việc "trồng người", Hồ Chí Minh bắt đầu từ xây dựng nền tảng đạo

đức Người thường xuyên bồi đắp cái nền tảng ấy cho con người Người khẳng

định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [22] Vì vậy,

Người đòi hỏi tất cả mọi người không trừ một ai, không trừ một cấp nào đều phải thường xuyên trau đồi đạo đức cách mạng cho bền vững Hồ Chí Minh hết sức coi trọng đạo đức Song cũng rất mực coi trọng tài năng Người trân trọng đón mời, ưu

đãi và trao thực chức, thực quyền cho những người có tài năng Mặt khác, Hồ Chí Minh đòi hỏi mọi người phải tinh thông nghiệp vụ của mình, ai cũng đều phải có khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao Làm bất cứ việc gì, làm bất cứ ở đâu

mà không thành thạo sẽ gây ra tác hại Đặc biệt là trong bộ máy Nhà nước, hoạt động của nó liên quan đến toàn bộ đời sống xã hội, sự không thành thạo công việc

sẽ dẫn đến tác hại khôn lường Bởi vậy, Hồ Chí Minh rất quan tâm, coi trọng và

khuyến khích việc "chiêu hiền đãi sĩ", "cầu người hiền tài" và luôn nhắc nhở phải

"khéo dùng cán bộ", phải "hiểu và đánh giá đúng cán bộ”, “có gan cất nhắc cán bộ”

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, sự nghiệp “trồng người” cần có sự quy tụ ở

mẫu người hoặc các mẫu người, được xây dựng về mặt lí thuyết và trong thực tế

Hồ Chí Minh không nói đến mẫu người siêu việt, đứng trên tất cả mọi người

Người từng chỉ ra rằng: trong xã hội không có áp bức, bóc lột thì "thánh hiền" là

hàng triệu con người có thật trong nhân dân Vì thế sẽ là thiếu sót nếu không chú ý

tới một điểm độc đáo của Hồ Chí Minh trong việc “trồng người” và nó liên quan đến mẫu người Đó là tư tưởng và sự quan tâm của Người đến vấn đề “người tốt, việc tốt” Một vấn đề thật đơn giản, dễ nhớ, dễ làm, nhưng thật sâu sắc, sáng tạo bởi

tính quần chúng và chiều sâu triết học, tầm cao của lòng yêu thương, trân trọng,

khoan dung, đại lượng đối với con người và sự nghiệp "trồng người", đó là "người tốt", mẫu người mà ai cũng có thể trở thành Nhưng để trở thành "người tốt", tuy dễ

nhớ, dễ làm phải tự đòi hỏi mình, tự chế ngự và tự nâng mình lên mới có thể vượt

qua được thói quen làm những "việc tốt" bình thường nhất, để từ triệu người tốt,

việc tốt sẽ ươm mầm, chở che, nâng niu cái thiện, đẩy lùi cái ác mở mọi nơi, mọi

lúc

Hồ Chí Minh chỉ rõ, nêu gương là một phương pháp giáo dục quan trọng

Người dạy: "Những gương người tốt làm việc tốt muôn hình, muôn vẻ là vật liệu quý để các chú xây dựng con người Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” [22]

Tư tưởng Hồ Chí Minh với chiến lược “trồng người” chính là sự kết tinh những tinh

hoa cao đẹp của truyền thống dân tộc, nhân loại và tư tưởng của thời đại, tư tưởng nhân đạo cộng sản Ngày nay, trong sự nghiệp đổi mới của đất nước, cùng với những mặt tích cực của cơ chế thị trường, những tác động tiêu cực đang xói mòn đạo đức, đời sống văn hóa của nhân dân ta Song, Đảng ta nhất quán cho rằng: Chăm sóc, bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và phát triển con người với tư cách vừa là động lực, vừa là mục đích của cách mạng, của sự nghiệp đổi mới đất nước Con người là vốn quý nhất, chăm lo cho hạnh phúc của con người là mục tiêu phấn đấu của chế độ ta

1.3 Vấn đề nguồn lực con người và việc phát huy nguồn lực con người trong

sự nghiệp giáo dục hiện nay

1.3.1 Vấn đề nguồn lực con người

Trong quá trình phát triển đất nước, vấn đề nguồn lực con người là một vấn đề chiến lược, quyết định vận mệnh của đất nước Vì vậy đòi hỏi chúng ta phải quan tâm và xem đó như là một vấn đề then chốt quyết định sự thành bại của cách mạng Sự hưng thịnh của một quốc gia, một dân tộc, một sự nghiệp không tuỳ thuộc ở nguồn tài nguyên, ở khối lượng tiền vốn, mặc dù cái đó rất quan trọng, mà là ở chổ có hay không có đội ngũ nhân tài hùng hậu Một quốc gia muốn phát triển phải biết dực vào nguồn lực con người, dựa vào nguồn lực vật chất Giữa hai nguồn lực ấy thì nguồn lực con người giữ vị trí hàng đầu

Nguồn lực con người có ý nghĩa lớn lao trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước Vậy nguồn lực con người là gì?

Trước hết nguồn lực con người là tổng thể những tiềm năng, năng lực và khả năng của mỗi cá nhân, của mỗi cộng đồng và toàn xã hội đã, đang và sẽ tạo ra sức mạnh cho quá trình phát triển, được thể hiện qua hàng loạt các yếu tố như: văn hóa lao động, kỉ luật lao động, mức sống, sức khỏe, tư tưởng, tình cảm, tính cách…trong

đó 3 yếu tố quan trọng nhất là trí tuệ, thể lực, nhân cách

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mac - Lênin xem xét nguồn lực con người một cách hài hòa và đã khẳng định rằng: con người không chỉ là sản phẩm mà còn là chủ

thể cải tạo thế giới xung quanh và cải tạo các quan hệ xã hội Con người là yếu tố quan trọng nhất cấu thành nên lực lượng sản suất mà loài người phát triển được, là nhân tố thực hiện cách mạng văn hóa, là sự nghiệp của quần chúng Học thuyết Mác- Lênin đã nhấn mạnh: con người không chỉ tác động vào tự nhiên mà còn biết cải tạo

tự nhiên và bắt tự nhiên phục vụ mình Vì thế “lực lượng hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, người lao động”

Khi so sánh với các nguồn lực khác như tài nguyên thiên nhiên, vốn thì nguồn lực con người càng thể hiện vị trí quan trọng của mình Con người là nguồn lực duy nhất biết tác động vào các nguồn lực khác để thúc đẩy các nguồn lực khác khởi động, đồng thời con người biết gắn kết chúng lại để tạo ra sức mạnh cho sự phát triển Nếu không có các nguồn lực khác thì nguồn lực con người cũng rất khó thể hiện được vai trò của mình Tuy nhiên thực tế đã chứng tỏ một điều rằng nếu không có nguồn lực con người tác động vào thì dù có được các nguồn lực tự nhiên, dù có được cơ sở vật chất- kỹ thuật được tạo ra từ các giai đoạn trước đó hay các nguồn lực từ bên ngoài như vốn, công nghệ, kinh nghiệm, quản lý cũng không nghĩa gì cho quá trình phát triển Vì thế nguồn lực lâu bền nhất và quan trọng nhất đối với sự phát triển của mỗi quốc gia chỉ có thể là nguồn lực con người Bởi vì nếu không có những con người tương xứng đủ khả năng khai thác các nguồn lực khác mà mỗi nước có được và nếu không có môi trường kinh tế, chính trị - xã hội tâm lý và dư luận xã hội thuận lợi cho con người hoạt động thì chưa chắc đã có được sự phát triển như mong muốn Do đó nguồn lực con người phải được nhìn nhận trong môi trường của nền văn minh và phát triển mạnh mẽ trong điều kiện chịu ảnh hưởng của một hệ tư tưởng tiên tiến và của một trình độ phát triển khoa học công nghệ hiện đại trong đó chân lý khoa học không tách rồi chủ nghĩa nhân văn

Như chúng ta đã biết các nguồn lực khác như tài nguyên thiên nhiên, vốn… khai thác nhiều sẽ can kiệt nhưng nguồn lực con người đặc biệt là nguồn lực trí tuệ của con người ngày càng được khai thác thì càng được sản sinh và không ngừng phát triển Trí tuệ của con người là vô tận bởi vì con người có khả năng lao động sáng tạo,

bộ não của con người chứa đựng hàng tỷ nơtron thần kinh, do đó càng lao động, càng sáng tạo thì trí óc con người càng phát triển

Trong thời đại chúng ta, cuộc cạnh tranh khốc liệt đang diễn ra giữa các cường quốc và giữa các quốc gia trong cộng đồng thế giới về thực chất cũng là cuộc cạnh tranh về trí tuệ Trong điều kiện như vậy dù là nước phát triển hay chậm phát triển muốn cất cánh bay cao, bay xa cũng đều phải lấy nguồn lực con người làm điểm tựa chủ yếu Phát triển nguồn lực vô giá ấy là taọ ra nguồn năng lực nội sinh - nhân tố quyết định của đổi mới và phát triển tiến hành thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, để không bị tụt hậu xa hơn về kinh tế, chúng ta phải nhanh chóng nâng cao năng lực trí tuệ, trình độ học vấn, vốn, kỹ năng và trình độ nghề nghiệp cho người lao động nhất là quan tâm đến đội ngũ lao động chất xám, khai thác hợp lý nhất và có hiệu quả nhất tiềm năng trí tuệ của cả dân tộc, C Mác- Ph Ăng ghen đã lưu ý rằng: “

Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận” nghĩa là không thể thiếu trí tuệ ở trình độ cao Nhận thức rõ vấn đề như

vậy để chúng ta có được cách làm có hiệu quả và tiết kiệm trong việc tạo dựng và nuôi dưỡng nguồn lực quan trọng cho sự ngiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong

giai đoạn hiện nay và sắp tới- “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước” Đúng như Đồng chí Tổng Bí

Thư Đỗ Mười đã nhắc nhở chúng ta tại Hội nghị lần 4 Ban chấp hành Trung ương

Đảng khóa VII rằng “chúng ta cần hiểu sâu sắc những giá trị lớn lao và ý nghĩa quyết định của nguồn lực con người- chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải vật chất văn hóa, mọi nền văn minh của quốc gia” Đây là lời phát biểu khá hoàn chỉnh

về vai trò của nguồn lực con người đối với đời sống xã hội

Chính trên ý nghĩa ấy mà Đảng ta đã chỉ rõ trong chiến lược phát triển đất

nước: “Cần phải khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó nguồn lực con người là quý báu nhất, có vai trò đặc biệt đối với nước ta, khi nguồn lực vật chất và nguồn lực taì chính còn hẹp Nguồn lực đó là lao động trí tuệ cao, có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiển gắn liền với một nền khoa học công nghệ hiện đại” [9; tr330]

Nguồn lực con người có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của một đất nước Do đó vấn đề con người càng được quan tâm và coi trọng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Bởi vì Việt Nam bước vào thế kỷ XXI với cuộc cách mạng khoa