PHÁT HUY VAI TRÒ của đội NGŨ TRÍ THỨC TỈNH sóc TRĂNG TRONG THỜI kỳ CÔNG NGHIỆP hóa – HIỆN đại hóa (GIAI đoạn 2005 2015)

Đội ngũ trí thức đã không ngừng tăng lên về số lượng và chất lượng, không những góp phần phát triển kinh tế xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng mà còn là đại biểu cho trí tuệ dân tộc, họ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ KHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TỈNH SÓC TRĂNG TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA –

HIỆN ĐẠI HÓA (GIAI ĐOẠN 2005 - 2015) Chuyên ngành: Sư phạm Giáo dục công dân

Giáo viên hướng dẫn: Sinh viên thực hiện:

Th.S Đặng Thị Kim Oanh Lưu Thị Ngọc Bích

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài………Trang 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu……….Trang 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu……… Trang 2

4 Phương pháp nghiên cứu……… Trang 3

5 Kết cấu luận văn……… Trang 3

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác –Lênin về trí thức và vai trò của đội ngũ trí thức Trang 4

1.1.2 Tư tưởng của Hồ Chí Minh về trí thức và vai trò của đội ngũ trí thức Trang 11

1.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về trí thức và vai trò đội ngũ trí thức Trang 16

1.2 Vai trò của đội ngũ trí thức trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

1.2.1 Khái quát một số vấn đề về công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở Việt Nam và những yêu cầu đặt ra cho đội ngũ trí thức Trang 25

1.2.2 Đội ngũ trí thức Việt Nam lực lượng cơ bản cho việc thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá hiện - đại hoá đất nước……… Trang 33

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TỈNH SÓC TRĂNG

TRONG THỜI KỲ CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA (GIAI ĐOẠN

2005-2015) 2.1 Đặc điểm đội ngũ trí thức Sóc Trăng

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa- xã hội tỉnh Sóc Trăng Trang 41

2.2 Vai trò của đội ngũ trí thức Sóc Trăng Trang 43

2.3 Đặc điểm đội ngũ trí thức Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa –hiện đại hóa (giai đoạn 2005 -2010) Trang 46

2.2 Những mặt tích cực và hạn chế trong việc phát huy vai trò của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng ( giai đoạn 2005-2015)

2015) 3.1 Phương hướng nhằm phát huy vai trò của đội ngũ trí thức ở tỉnh Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa

3.2.1 Đổi mới nhận thức của xã hội về vai trò, vị trí của trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa Đồng thời, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự chỉ đạo của chính quyền các cấp đối với trí thức Sóc Trăng .Trang 96

3.2.3 Đẩy mạnh phát triển kinh tế, thực hiện công cuộc công nghiệp hóa tỉnh Sóc Trăng Trang 100

3.2.4 Nâng cao hiệu quả hoạt động của chính sách thu hút nhân tài, đào tạo nhân lực trình độ cao, tạo lập các chính sách thu hút trí thức về cơ sở hoạt động……… Trang 102

KẾT LUẬN Trang 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang 105

Khi đất nước ta bước vào giai đoạn mới – thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, vai trò lao động sáng tạo của đội ngũ trí thức ngày càng được xã hội ghi nhận không chỉ trong phạm vi toàn quốc mà còn ở cả địa phương Đội ngũ trí thức đã không ngừng tăng lên về số lượng và chất lượng, không những góp phần phát triển kinh tế xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng

mà còn là đại biểu cho trí tuệ dân tộc, họ tham gia trực tiếp và chủ yếu vào nâng cao dân trí, là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu triển khai ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ, tạo động lực thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa phát triển

Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những vùng kinh tế trọng điểm của cả nước nhưng lại là vùng có trình độ dân trí thấp mà đặc biệt là tỉnh Sóc Trăng Mặc dù là một tỉnh có những tiềm năng to lớn về đất đai, nguồn lợi tự nhiên, đồng thời còn là mảnh đất có truyền thống yêu nước và cách mạng Những năm qua, Đảng bộ nhân dân địa phương, trong đó có lực lượng trí thức,

đã phát huy sức mạnh và khắc phục những khó khăn để từng bước đi lên hòa nhập với sự phá của triển của đất nước Tuy nhiên, bên cạnh đó trí thức tỉnh Sóc Trăng vẫn còn yếu kém về nhiều mặt, bên cạnh những ưu điểm, đã bộc lộ không ít những tồn tại và hạn chế như: số lượng còn ít, chất lượng chứ đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa – hiện đại hóa ; cơ cấu thiếu đồng bộ; phân bố không đồng đều giữa các ngành các địa phương

Vì vậy, phát huy vai trò của đội ngũ trí thức Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa hiện nay đang là vấn đề cấp bách Việc nghiên cứu vai trò và tính tích cực của đội ngũ trí thức Sóc Trăng là vấn đề hết sức khó khăn, thời gian tiếp cận thực tế có hạn Hơn nữa, chưa có tài liệu nào của tỉnh bàn về vấn đề này một cách có hệ thống Nhưng với mong muốn góp chút ít hiểu biết còn hạn chế của mình vào việc phát huy vai trò và tính tích cực của trí

thức Sóc Trăng tác giả đã chọn đề tài: “ Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa ( giai đoạn

2005 -2015)” làm luận văn tốt nghiệp của mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu về thực trạng đội ngũ trí thức Sóc Trăng

Từ đó đề xuất những phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng ngày càng vững mạnh để thực hiện tốt mục tiêu “ dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” (giai đoạn 2005-2015)

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Một là, trình bày quan điểm của chủ nghĩa Mác -Lênin , tư tưởng Hồ

Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về trí thức và vai trò cuả đội ngũ trí thức; vai trò của đội ngũ trí thức trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

Hai là, trình bày thực trạng của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng trong

thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa (giai đoạn 2005 – 2010)

Ba là, từ những thực trạng đã nêu đề xuất những phương hướng và giải

pháp để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiên đại hóa (giai đoạn 2010 – 2015)

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu : làm rõ vấn đề phát huy vai trò của đội ngũ trí thức tỉnh Sóc Trăng trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa (giai đoạn 2005 -2010)

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi không gian: ở tỉnh Sóc Trăng

Phạm vi thời gian: giai đoạn 2005 – 2015

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam

Để thực hiện đề tài này, tác giả đã sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin trong đó có chủ nghĩa xã hội khoa học, đặc biệt là các phương pháp: phân tích và tổng hợp, lôgíc và lịch sử, gắn lý luận với thực tiễn

để thực hiện nhiệm vụ của đề tài

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu gồm 3 chương 6 tiết

NỘI DUNG Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÍ THỨC VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG

NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA

1.1 Quan điềm của chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản về trí thức và vai trò của đội ngũ trí thức

1.1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác –Lênin về trí thức và vai trò

của đội ngũ trí thức

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin thì tầng lớp trí thức là đại biểu cho trí tuệ của cả dân tộc Trong phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động thì những trí thức tiến bộ những nhà lý luận của giai cấp vô sản đã góp phần thức tỉnh quần chúng nhân dân giác ngộ về lý tưởng cách mạng Trong xây dựng một xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa trí thức tham gia trực tiếp và chủ yếu vào nâng cao dân trí Và quan trọng hơn là trí thức tham gia vào việc phát triển lực lượng sản xuất khoa học công nghệ Do vậy V.I.Lênin đã từng nói “không có sự chỉ đạo của các chuyên gia am hiểu các lĩnh vực khoa học kỹ thuật và có kinh nghiệm, thì không thể nào chuyển lên xã hội chủ nghĩa được vì chủ nghĩa xã hội đòi hỏi một bước tiến có ý thức và có tính chất quần chúng để đi tìm một năng xuất lao động cao hơn năng xuất lao động của chủ nghĩa tư bản trên cơ sở những kết quả mà chủ nghĩa tư bản đã đạt được”[47,tr.217]

Trí thức không có hệ tư tưởng riêng, chủ yếu vì không có phương thức sản xuất riêng và điạ vị kinh tế xã hôị độc lập Trong tất cả các chế độ xã hội trí thức đều cơ bản phục vụ cho giai cấp thống trị, chịu ảnh hưởng tư tưởng của giai cấp thống trị Theo V.I.Lênin “Trí thức không hợp thành một giai cấp độc lập về kinh tế” mà là một tầng lớp xã hội xuất thần từ nhiều giai cấp Theo V.I.Lênin “Trí thức được gọi là trí thức chính nhưng nó phản ánh và thể

hiện sự phát triển của các lợi ích giai cấp và các nhóm phản chính trị trong toàn

bộ xã hội một cách có ý thức hơn cả, kiên quyết hơn cả, chính xác hơn cả” [44,tr 416]

Như vậy, chúng ta có thể hiểu trí thức không phải là một giai cấp mà là một tầng lớp đặc biệt trong xã hội Từ vị trí của mình trong phân công lao động

xã hội, trí thức không có quan hệ riêng với tư liệu sản xuất – cái dấu hệu quan trọng nhất để phân biệt giai cấp, do đó không có thể đại biểu cho phương thức sản xuất nào cả, cũng không có hệ tư tưởng độc lập Cho nên trí thức phải luôn gắn bó với một tầng lớp nhất định Tầng lớp trí thức có thể tự giác hay không tự giác phục vụ cho chế độ và giai cấp thống trị Quá trình đấu tranh giai cấp tác động về nhiều mặt về lợi ích đã làm cho tầng lớp trí thức phân hóa thành những

bộ phận khác nhau Những bộ phận khác nhau đó sẽ ngã theo lực lượng này hay lực lượng khác, giai cấp này hay giai cấp khác Tình giai cấp của tầng lớp trí thức phụ thuộc vào giai cấp mà nó phục vụ, giai cấp đã sinh ra nó và truyền sức mạnh cho nó V.I.Lênin luôn phê phán những ai coi trí thức là “siêu giai cấp” hay đứng trên giai cấp Người nói “Nếu không nhập cuộc với một giai cấp thì giới trí thức chì là một con số không mà thôi” [43,tr.552]

Như vậy, khi phân tích các luận điểm về khái niệm trí thức ở nước ta, chúng ta cần phải vận dụng định nghĩa của V.I.Lênin về giai cấp, để tiếp cận đúng đắn phạm trù trí thức V.I.Lênin “gọi là các giai cấp, những tập đoàn to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất

xã hội nhất định trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ đối với những tư liệu sản xuất,mà họ được hưởng” [49,tr.17-18]

Tầng lớp trí thức khác với những người lao động chân tay trước hết chính là ở chỗ phân công lao động xã hội quy định Sự phân công lao động xã hội quy định sự hình thành và phát triển của tầng lớp trí thức Vì vậy trí thức không chỉ là một phạm trù xã hội mà là một phạm trù lịch sử Trên cơ sở của sự phân công lao động (phân công lao động vật chất, phân công lao động tinh thần) đã làm cho sự phân công lao động trên các lĩnh vực hoạt động sản xuất và tinh thần được tăng cường, năng suất lao động ngày càng cao hơn, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, mở rộng việc trao đổi Như vậy, trí thức là kết quả và sản phẩm của quá trình phân công lao động vật chất và tinh thần tức là

sự phân chia lao động trí óc và lao động chân tay Sự phân công lao động đó như Mác – Ăngghen đã chỉ rõ sẽ dẫn tới phạm vi hoạt động “độc chuyên” của mỗi người trong xã hội và người đó phải nhận thấy và không thể thoát được” [7,tr.43]

Như vậy, trí thức nói riêng hay tầng lớp trí thức nói chung trong phân công lao động xã hội đó chính là vị trí của những người hoạt động trên lĩnh vực

“lao động tinh thần” khác với đại đa số quần chúng nhân dân lao động chân tay trên lĩnh vực “sản xuất vật chất” Chính xuất phát từ vị trí do phân công lao động xã hội quy định mà chức năng lao động xã hội quy định trí thức khác với người lao động chân tay Do đó cũng đòi hỏi người trí thức phải có trình độ học vấn chuyên môn cao mới thực hiện được chức năng vai trò của họ trong phân công lao động xã hội

V.I.Lênin định nghĩa về trí thức: “Trí thức bao hàm không những chỉ các nhà trước tác mà thôi, mà còn bao hàm tất cả mọi người có học thức, các đại biểu của những nghề tự do nói chung, các đại biểu của những người lao động trí

óc [46, tr.372] Quan niệm của V.I.Lênin về người trí thức cũng rất rõ ràng:

“Người trí thức đấu tranh, tuyệt nhiên không phải là bằng cách dùng thực lực theo lối này hay lối khác, mà là bằng cách dùng những lý lẽ Vũ khí của họ chính là sự hiểu biết của cá nhân họ, những năng lực của cá nhân họ, lòng tin của cá nhân họ Họ chỉ nhờ vào những phẩm chất cá nhân của họ, cho nên mới

có thể đóng được một vai trò nào đó Vì vậy, đối với họ, quyền được hoàn toàn

tự do biểu hiện bản chất cá nhân của mình là điều kiện đầu tiên để công tác được kết quả Với tư cách là một bộ phận trong toàn thể, họ chỉ phục tùng toàn thể đó một cách miễn cưỡng, phục tùng vì bắt buộc, chứ không phải tự nguyện

Họ chỉ thừa nhận kỷ luật là cần thiết đối với quần chúng, chứ không phải đối với những nhân vật được lựa chọn Dĩ nhiên là họ xếp mình vào những hàng ngũ những nhân vật được lựa chọn ” [46,tr.373]

Trong chế độ tư hữu, đại đa số trí thức là những người lao động bị áp bức, bóc lột Khi được sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, trí thức trở thành người làm chủ xã hội và đóng góp to lớn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội Do dó, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội phải gắn chặt nông

nghiệp với công nghiệp, với dịch vụ, khoa học và công nghệ để thực hiện việc thỏa mãn lợi ích kinh tế cả trước mắt và lâu dài, cơ bản của xã hội [3, tr.191]

Do đó có thể hiểu trí thức là một tầng lớp xã hội đặc thù, độc lập tương đối, chuyên làm các nghề lao động trí óc phức tạp và sáng tạo và có học vấn chuyên môn cần thiết cho lĩnh vực lao động đó Đặc trưng nổi bật của trí thức là sáng tạo truyền bá khoa học nghệ thuật trên cơ sở quan niệm triết học riêng với kiến thức có hệ thống và phương pháp lao động sáng tạo Nếu hoạt động trong lĩnh vực đòi hỏi trình độ cao đẳng hay đại học thì đó không phải là đặc trưng duy nhất của tầng lớp này vì trong các giai cấp và tầng lớp xã hội khác cũng có nhiều người có trình độ học vấn đó Đặc trưng quyết định nhất của tầng lớp trí thức là sáng tạo khoa học và nghệ thuật Trong quá trình lao động họ phải chủ quan hóa khách quan và khách quan hóa chủ quan để tạo ra sự chuyển hóa tri thức khoa học từ lượng thành chất và ngược lại nhằm khám phá, nhận thức ngày càng rộng và sâu hơn các quy luật tự nhiên và xã hội và bản thân con người Do không phải tất cả lao động đều nắm được kiến thức chuyên môn một cách có hệ thống, nhất là ở các chuyên ngành khoa học hiện đại, cũng như không phải ai cũng nắm được đặc trưng cơ bản của phương pháp nghiên cứu khoa học, sáng tạo văn chương, nghệ thuật cho nên trí thức là một tầng lớp xã hội cần thiết cho mọi chế độ xã hội và độc lập tương đối trong mọi thời đại

Trong suốt quá trình phát triển của lịch sử nhân loại, vai trò của trí thức rất lớn C Mác - Ph Ăng-ghen, V.I Lê-nin trên cơ sở tổng kết lịch sử xã hội loài người và thực tiễn đấu tranh cách mạng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đã đánh giá cao vai trò, vị trí của tầng lớp trí thức trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, thông qua cống hiến sáng tạo của họ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Vai trò của họ thể hiện trước hết thông qua vai trò của những tư tưởng, đặc biệt là những tư tưởng triết học Trong xã hội có giai cấp

và đối kháng giai cấp, sự thống trị của giai cấp bóc lột không chỉ bằng sự chiếm hữu của cải hàng hoá tiền tệ, nô lệ mà còn cả sức mạnh tinh thần Giai cấp thống trị độc quyền đã lợi dụng chủ nghĩa duy tâm tôn giáo làm công cụ áp bức tinh thần Các nhà triết học cổ đại đồng thời là những nhà khoa học tự nhiên, sự cống hiến của họ đã góp phần làm cho nền văn minh thế giới thêm rực rỡ và phát triển Nhiều nhà trí thức đã anh dũng hy sinh trên dàn lửa hoả thiêu, trước

toà án giáo hội để đấu tranh cho chân lý, cho tiến bộ xã hội, cho khoa học trong đêm trường trung cổ Họ đã góp phần làm chôn vùi thời kỳ trung cổ bạo tàn, tạo nên sự đảo lộn tiến bộ mà trước đó nhân loại chưa từng trải qua Ở thời kỳ Khai sáng những nhà triết học duy vật đã chuẩn bị cho tư tưởng, cho cuộc cách mạng

Tư sản thế kỷ XVIII Trong xã hội hiện đại, V.I Lênin đã chỉ rõ: “Công nhân trước đây không có ý thức dân chủ xã hội được ý thức này chỉ có thể từ bên ngoài đưa vào Lịch sử tất cả các nước chứng thực rằng chỉ do lực lượng của độc bản thân mình thôi, thì giai cấp công nhân chỉ có thể đi đến ý thức công liên chủ nghĩa Còn học thuyết xã hội chủ nghĩa thì phải sinh ra từ lý luận triết học lịch sử, kinh tế do những người có học thức trong giai cấp hữu sản, những trí thức xây dựng nên” [43,tr 38]

Bản thân những tư tưởng trên, những tư tưởng tiên tiến không thể đánh bại sự thống trị, nhưng nó trở thành vũ khí tinh thần không thể thiếu được của giai cấp vô sản trong quá trình thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình Trong quá trình vận động cách mạng xã hội, trí thức tiên tiến

đã đưa những tư tưởng cách mạng tiên tiến vào phong trào cách mạng của quần chúng vào tham gia tích cực góp phần tạo nên những thắng lợi của cách mạng xã hội

Vai trò của những người trí thức không chỉ thể hiện ở những việc sáng tạo những tư tưởng nói trên mà còn thể hiện rất rõ trên các lĩnh vực lao động tinh thần nói chung Vai trò của họ được thực hiện trên các lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục, văn hoá, nghệ thuật… họ đã góp phần mở mang trí tuệ, giải phóng loài người khỏi sự áp bức tinh thần mang lại cho con người những tư tưởng tình cảm cao đẹp, làm cho đời sống tinh thần của con người thêm phong phú, lành mạnh, thông qua lao động sáng tạo trên các lĩnh vực hoạt động của họ

Vị trí của người trí thức, do phân công lao động xã hội hoạt động trên lĩnh vực sản xuất tinh thần Nhưng nói như vậy không có nghĩa là trí thức không có vai trò trên lĩnh vực sản xuất vật chất Đánh giá vai trò của trí thức trong việc phát triển lực lượng sản xuất của chủ nghĩa tư bản V.I Lênin nói: “ Không có những người này thì sản xuất

tư bản hiện đại là điều không thể có được” [45,tr 162]

Đóng góp rõ nhất của trí thức là thông qua cuộc cách mạng khoa học k ỹ thuật đi kèm với nó là cuộc cách mạng lực lượng sản xuất Vai trò của các nhà trí thức khoa học kỹ thuật trong việc sáng tạo ra công

cụ mới ngày càng hoàn thiện hơn để nâng cao năng suất lao động xã hội Trong lĩnh vực sản xuất vật chất, vai trò của những trí thức, tổ chức, quản lý, điều khiển cũng không thể phủ nhận được Họ đã góp phần cho sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội và như Mác - Ănghen đã chỉ rõ: “do có những lực lượng sản xuất mới loài người đã thay đổi phương thức sản xuất của mình loài người thay đổi tất cả các mối quan hệ của mình” [4, tr.380]

Tri thức là một kết quả của tiến bộ xã hội, mặt khác, sự phát triển của trí thức đã góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội, góp phần giải phóng con người khỏi sự chi phối của những lực lượng tự phát trong tự nhiên và trong xã hội Điều kiện đầu tiên và cũng là tiền đề quan trọng đối với sự xuất hiện của tầng lớp trí thức là sản phẩm của sự phân công lao động trong xã hội do nhu cầu xã hội quyết định Hoạt động của tầng lớp trí thức luôn luôn góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua 6 chức năng xã hội sau: nhận thức khoa học (lý luận), dự báo khoa học; ứng dụng tri thức khoa học và triển khai công nghệ vào thực tiễn; giáo dục và đào tạo; chăm sóc y tế, chấn hưng văn hóa, tạo lập

cơ sở lý luận và giải pháp công nghệ cho công tác lãnh đạo và quản lý

Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, giai cấp công nhân chỉ có thể hoàn thành sứ mạng lịch sử toàn thế giới của mình khi liên minh với các giai cấp và tầng lớp lao động khác mà trước hết là với giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức và lãnh đạo họ tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng

Thực hiện liên minh công – nông – trí thức trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội vì nhu cầu tồn tại và phát triển của cả công nhân, nông dân, trí thức và vì lợi ích của cả dân tộc Quan hệ giữa công nhân, nông dân và trí thức

là yếu tố nội tại trong kết cấu xã hội – giai cấp của chủ nghĩa xã hội Xu hướng hợp tác giữa các giai cấp và tầng lớp này đều dựa trên những cơ sở khách quan, không chỉ xuất phát từ nhu cầu, lợi ích riêng của giai cấp công nhân mà của cả giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức Xét đến cùng đó là nhu cầu giải phóng và

phát triển của các giai, tầng trong liên minh và của cả xã hội: Khi chưa có chính quyền, giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức đều bị giai cấp

tư sản bóc lột, họ đều có nguyện vọng được giải phóng; khi giành được chính quyền họ đều có nhu cầu là thoát khỏi đói nghèo, vươn lên một cuộc sống ấm

no, hạnh phúc Trong thời đại ngày nay, khi khoa học – công nghệ phát triển như vũ bão, khi thế giới đang phát triển mạnh mẽ kinh tế tri thức, thì vai trò của trí thức ngày càng được khẳng định và không thể thiếu trong sự phát triển xã hội hiện đại, đặc biệt là trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Nhận thức

rõ điều này, ngay từ năm 1918, trong tác phẩm “Về bệnh ấu trĩ tả khuynh và tính tiểu tư sản”, V.I.Lênin đã cho rằng, sự phát triển sản xuất dựa trên những

kỹ thuật tiên tiến, những phát minh mới nhất của khoa học hiện đại là một trong những điều kiện để một nước lạc hậu có thể xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Những người cộng sản phải biết học tập tiếp thu những tinh hoa của chủ nghĩa tư bản, phải biết sử dụng các chuyên gia tư sản trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội V.I.Lê-nin sẵn sàng đổi một tá người cộng sản không biết làm việc lấy một chuyên gia tư sản giỏi, Người đã đưa ra công thức nổi tiếng:

“Dùng cả hai tay mà lấy những cái tốt của nước ngoài: Chính quyền Xô-viết + trật tự ở đường sắt Phổ + kỹ thuật và cách tổ chức các tơ-rớt ở Mỹ + ngành giáo dục quốc dân Mỹ etc.etc + + = S (tổng số, tổng kết lại) = chủ nghĩa xã hội” [47, tr.684] Và “Trước sự liên minh của các đại biểu khoa học, giai cấp vô sản và giới kỹ thuật, không một thế lực đen tối nào có thể đứng vững được” [50, tr.218] Chất lượng của giai cấp công nhân được nâng lên cùng với vai trò của tầng lớp trí thức trong việc nâng cao trình độ văn hoá, chuyên môn, khoa học kỹ thuật, sử dụng kiến thức lao động tiên tiến Cùng với những thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, sự gắn bó giữa công nhân và trí thức ngày càng chặt chẽ, thể hiện qua sự liên kết giữa nghiên cứu và ứng dụng những thành tựu của khoa học công nghệ vào sản xuất, giữa các nhà khoa học với các cơ sở sản xuất Hàm lượng chất xám ngày càng gia tăng trong thành phần sản phẩm đã phản ánh rõ nét vai trò của người trí thức, của khoa học và công nghệ trong sự gắn kết với sản xuất công nghiệp và nông nghiệp Ngược lại, thông qua hoạt động sản xuất vật chất của công nhân và nông dân tạo nên địa bàn cho các hoạt động sáng tạo, và xuất hiện các “đơn đặt hàng” từ xã hội

đối với trí thức Qua đó, trí thức có thể điều chỉnh hoạt động nghiên cứu của mình cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn, nhằm phục vụ đời sống con người ngày càng tốt đẹp hơn.

Vì vậy, giai cấp công nhân, nông dân và trí thức là ba lực lượng lao động sản xuất, lực lượng chính trị - xã hội với những đặc điểm và vai trò xác định trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng như cách mạng xã hội chủ nghĩa không thể thành công nếu thiếu ba lực lượng đó

Vai trò của trí thức là sản xuất, truyền bá ứng dụng khoa học kỹ thuật ( chứ không phải là trí thức kinh nghiệm hay trí thức thông thường) Từ bản chất xã hội đặc thù này mà trí thức luôn luôn tồn tại và phát triển như một tầng lớp xã hội tương đối độc lập trong một chế độ xã hội Ngày nay, khi khoa học

đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, hệ thống các ngành khoa học đã phát triển và ngày càng trở thành một chỉnh thể thống nhất, có liên quan hỗ trợ cho nhau thì vai trò của trí thức đều được thể hiện một cách gián tiếp hay trực tiếp trong mọi lĩnh vực sản xuất vật chất và đời sống xã hội Nhờ đó trí thức góp phần thúc đẩy xã hội tiến bộ hơn, nhằm đạt tới mục đích cuối cùng của cuộc đấu tranh giai cấp đó là : thủ tiêu hoàn toàn và vĩnh viễn mọi sự bóc lột và áp bức Thực hiện giải phóng giai cấp, giải phóng cá nhân và xã hội, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản

1.1.2 Tư tưởng của Hồ Chí Minh về trí thức và vai trò của đội ngũ

trí thức

Sinh thời, người đã sớm nhận định, trí thức việt Nam là tầng lớp có học thức, kiến thức, hiểu biết và có tinh thần yêu nước nồng nàn và ý thức dân tộc cao Trí thức Việt Nam là một bộ phận quan trọng trong lực lượng cách mạng Người nói: “Không có những trí thức tham gia cách mạng, tham gia kháng chiến thì công việc cách mạng khó khăn thêm nhiều Bởi vì để hoàn thành nhiệm vụ kháng chiến, ngoài việc quân sự, ắt phải phát triển kinh tế, cho nên cần có những người chuyên môn thông thạo về công nghệ và nông nghiệp Cần phát triển giao thông vận tải cho nên cần có những kỹ sư thông thạo việc đắp đường, bắc cầu Cần giữ gìn sức khỏe của nhân dân, cho nên cần có thầy thuốc Cần đào tạo cán bộ cho mọi ngành, cho nên cần có thầy giáo Vì lẽ đó, trí thức

có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp cách mạng cũng như trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội"[ 22, tr.196]

Trong thời kỳ nước ta còn là thuộc địa của Pháp và cả trong thời kỳ kháng chiến, đội ngũ trí thức đã có nhưng đó là trí thức phong kiến, một số trí thức đào tạo dưới chế độ cũ và đào tạo ở nước ngoài về với Đảng, về với Bác

Hồ trực tiếp hoạt động cách mạng, tham gia kháng chiến, phục vụ nhân dân

Mặc dù lực lượng còn ít ỏi, Bác đã có chủ trương tập hợp và xây dựng đội ngũ trí thức đông đảo để phục vụ kháng chiến lâu dài và chuẩn bị lực lượng cán bộ

Đội ngũ trí thức Việt Nam có tinh thần độc lập rất sâu đậm, luôn gắn bó với sự nghiệp giữ gìn nền độc lập của quốc gia, sự thống nhất của đất nước Suốt trong lịch sử dựng nước và giữ nước, trí thức Việt Nam luôn trăn trở trước vận mệnh của dân tộc, của nhân dân Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đội ngũ trí thức đã phát huy tinh thần yêu nước cao

độ, nhờ đó mà trí thức Việt Nam đã trở thành một lực lượng khá hùng mạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đánh giá cao đặc điểm này của trí thức Việt Nam Người viết : “ chúng ta có quyền tự hào rằng, những người lao động trí óc Việt Nam đều đứng trong hàng ngũ kháng chiến” [25, tr.166] Với tầm nhìn xa trông rộng, thấy rõ tầm quan trọng của trí thức đối với cách mạng, Hồ Chí Minh đã viết Phan Bội Châu như một vị anh hùng, một bậc thiên sứ Với Huỳnh Thúc Kháng, Hồ Chí Minh viết : “ cụ Huỳnh là một người học hành rất rộng, chí khí rất bần, đạo đức rất cao, lòng son dạ sắt, yêu nước thương nòi Cả đời cụ không cần danh vị, không cầu lợi lộc, không thèm làm quan, cả đời cụ chỉ phấn đấu cho dân được tự do, nước nhà được độc lập” [26, tr.532]

Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Hồ Chí Minh đã quan tâm tìm người tài đức Người khẳng định “Nhà nước cần phải kiến thiết, kiến thiết cần phải có nhân tài Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều lắm nhưng nếu chúng ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài càng ngày càng phát triển càng thêm nhiều” [21, tr.99] Người còn nói: “Trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu người có tài có đức E vì chính phủ nghe không đến, thấy không khắp, đến nỗi những bậc tài đức không thể xuất thân Khuyết điểm đó tôi

xin thừa nhận Nay muốn sửa đổi điều đó, và trọng dụng những kẻ hiền năng, các địa phương phải lập tức điều tra nơi nào có người tài đức, có thể làm được những việc ích nước lợi dân, thì phải báo cáo ngay cho Chính phủ biết” [21, tr.451] Với quan điểm đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết, bằng tấm lòng bao dung rộng mở, Hồ Chí Minh tiếp tục quy tụ toàn dân tộc, tập hợp đội ngũ các nhà trí thức vào ủy ban nghiên cứu kế hoạch kiến quốc, giúp Chính phủ nghiên cứu kế hoạch kiến thiết đất nước Trong bài phát biểu tại cuộc họp đầu tiên của

ủy ban ngày 10-1-1946, Hồ Chí Minh khẳng định: “ Còn các ngài, đã đem tài năng tri thức, lo bồi bổ về mặt kinh tế và xã hội Các ngài xứng đáng là những chiến sĩ xung phong Tôi mong rằng các ngài cũng sẽ đem hết tài năng và tri thức giúp cho Chính phủ về mặt kiến thiết Các ngài sẽ là những cố vấn có kinh nghiệm, có tài năng của Chính phủ” [21, tr.152]

Thái độ trân trọng và sử dụng trí thức của Hồ Chí Minh xuất phát từ tư tưởng đại đoàn kết dân tộc vì một nước Việt Nam độc lập, tự do, hạnh phúc Bác Hồ quý trọng trí thức không chỉ trên nhận thức về vị trí, vai trò của trí thức,

mà bằng nhiều hành động cụ thể, Người cố gắng xây dựng, tổ chức đội ngũ trí thức ngày càng hùng hậu Hồ Chí Minh đã sáng lập ra tổ chức của trí thức là Đảng Xã hội Việt Nam (22-7-1946) Đó là một tổ chức thu hút, tập hợp mọi bộ phận trí thức khác nhau từ các thầy giáo, thầy thuốc, đến các trí thức hoạt động trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học - kỹ thuật Với từng loại trí thức, Hồ Chí Minh đều có những những lời dặn dò thân tình, chu đáo Với anh chị em văn hóa và trí thức, Hồ Chí Minh cho rằng “ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà, mà anh em văn hóa và trí thức phải làm cũng như là những chiến sĩ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc” Với anh chị em giáo viên, Người coi đó là “những người “vô danh anh hùng” Tuy là vô danh nhưng rất hữu ích “cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” Với trí thức ngành y, Người nhấn mạnh, “Chính phủ phó thác cho các cô, các chú việc chữa bệnh tật và giữ sức khỏe cho đồng bào Đó là một nhiệm vụ rất vẻ vang” v.v…

Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm chỉ ra rằng: Giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, mà giải phóng giai cấp,

giải phóng xã hội ở Việt Nam chính là giải phóng nông dân vì nông dân nước ta chiếm hơn 80% dân số Bởi vậy, Bác nói: “Công nông là gốc của cách mạng”,

“Nhưng cách mạng cũng cần có lực lượng trí thức…, trong sự nghiệp cách mạng lao động trí óc có một vai trò quan trọng và vẻ vang”…”công, nông, trí phải đoàn kết thành một khối” [24, tr.78]

Người còn quan niệm : công nông trí thức hóa và trí thức công nông hóa Tức là anh em trí thức cũng phải biết trọng lao động, biết làm lao động, đồng thời nâng cao trình độ công nông về văn hóa và lý luận Nói tới trí thức là gắn chặt với công cuộc kiến thiết, một nhiệm vụ khó hơn chống đế quốc, phong kiến Vì vậy, theo Hồ Chí Minh, các bậc trí thức “có cái trách nhiệm nặng nề và

vẻ vang, là làm gương cho dân trong mọi việc Dân ta đã đấu tranh rất dũng cảm Lẽ tất nhiên giới trí thức phải hy sinh đấu tranh, dũng cảm hơn nữa để làm gương cho nhân dân” Theo Người, những người trí thức muốn làm tròn nhiệm

vụ thì phải “1 Khổ cán, 2 Hạnh cán, 3 Thực cán” (làm việc hết sức mình, làm việc chất lượng, làm việc có hiệu quả, có năng suất) [21, tr.153]

Hồ Chí Minh còn khẳng định, trí thức không những là một bộ phận trong lực lượng cách mạng mà "trí thức còn là vốn liếng quý báu của dân tộc Ở nước khác như thế, ở Việt Nam càng như thế Chứng thực là trong cuộc kháng chiến cứu quốc này, những người trí thức Việt Nam đã góp một phần quan trọng” [ 22, tr.236] Không có trí thức hợp tác với công nông thì cách mạng không thể thành công và sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam mới sẽ không hoàn thành được Người nói: "Trí thức không bao giờ thừa, chỉ có thiếu trí thức thôi” [ 23, tr.36] Trí thức phục vụ nhân dân bao giờ cũng cần, "kháng chiến kiến quốc cũng cần, tiến lên chủ nghĩa xã hội càng cần, tiến lên chủ nghĩa cộng sản lại càng cần" [23, tr.36] Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra nhiệm vụ “diệt giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm” Người chỉ rõ “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” nên đã coi việc “đánh giặc dốt” trước “đánh giặc ngoại xâm” và đặc biệt coi trọng trí thức

Suốt mấy chục năm kháng chiến chống xâm lược, người trí thức đã hoàn toàn sống trong dân, sống cuộc đời khó khăn, giản dị, tham gia vào bất cứ hoạt động nào mà dân cần, đã cuộc sống ấy đã kết hợp trong trí thức hai con người :

người có chuyên môn cao và người hoạt động xã hội Nhờ vậy,trí thức Việt Nam đã làm được điều chủ tịch Hồ Chí Minh dạy:

“Cần có lao động, lao động trí óc và lao động chân tay và ta cần lao động trí óc kiêm lao động chân tay , nghĩa là lao động chân cũng phải có văn hoá, mà người lao động trí óc cũng phải làm được lao động chân tay Nếu lao động trí

óc không làm được lao động chân tay và lao động chân tay không có lao động trí óc thì đó là người lao động bán thân bất toại .”

“Lao động trí óc mà không lao động chân tay chỉ biết lý luận mà không thực hành thì cũng là trí thức có một nữa” Chính vì vây, Hồ Chí Minh đòi hỏi người trí thức phải biết kết hợp cả lao động trí óc và lao động chân tay thì mới

có thể làm được việc cũng như Hồ Chí Minh đã nói : “ có tài mà không có đức thì ví như anh làm kinh tế tài chính giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì cho xã hội mà còn làm hại xã hội Nếu có đức mà không có tài thì ví như ông bụt không làm hại gì nhưng cũng không có lợi gì cho loài người” Quan điểm của Người rất rõ ràng: Lao động trí óc cần được khuyến khích giúp đỡ, phát triển tài năng Lao động trí óc có nhiệm vụ rất quan trọng trong sự nghiệp kháng chiến kiến quốc, trong công cuộc hoàn thành dân chủ mới, tiến đến chủ nghĩa xã hội

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về trí thức là rất sâu sắc và toàn diện Theo người thì trí thức là : “Trí thức là hiểu biết Trong thế giới chỉ có hai thứ hiểu biết: một là hiểu biết sự tranh đấu sinh sản Khoa học tự nhiên do đó mà ra Hai

là hiểu biết tranh đấu dân tộc và tranh đấu xã hội Khoa học xã hội do đó mà ra Ngoài hai cái đó, không có trí thức nào khác Một người học xong đại học, có thể gọi là trí thức Song y không biết cày ruộng, không biết làm công, không biết đánh giặc, không biết làm nhiều việc khác Nói tóm lại: công việc thực tế, y không biết gì cả Thế là y chỉ có trí thức một nửa Trí thức của y là trí thức học sách, chưa phải trí thức hoàn toàn Y muốn thành một người trí thức toàn toàn, thì phải biết đem trí thức đó áp dụng vào thực tế” [22,tr.235] Qua đó, người yêu cầu và đòi hỏi trí thức phải đi vào quần chúng, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng, lấy hạnh phúc của nhân dân làm cơ sở Trí thức phải

có tinh thần yêu nước và yêu chủ nghĩa xã hội Trí thức phải tiếp tục học hỏi,

không ngừng chiếm lấy đỉnh cao của khoa học và kỹ thuật.Dù hiểu biết nào thì cũng phải đem cái trí thức đó áp dụng vào thực tế Nếu hiểu biết không đưa ra thực hành , thì khác nào một “cái hòm đựng sách” Nhiệm vụ đấu tranh lớn nhất, bao trùm là đấu tranh dân tộc, đấu tranh xã hội nhằm đem lại độc lập, tự

do, hạnh phúc cho đất nước và nhân dân

Cách dùng người của Hồ Chí Minh rất trong sáng, không chút kiên định, không hề thiên vị nên người đã thu phục được nhân tâm của những bậc hiền tài

đi theo cách mạng, sẵn sàng chịu đựng gian khổ đi tham gia kháng chiến tới ngày thắng lợi

1.1.3 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về trí thức và vai trò

đội ngũ trí thức

Kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênnin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đội ngũ trí thức thì Đảng ta đã khẳng định rõ trí thức có vai trò rất quan trọng trong cách mạng Việt Nam cũng như trong thời kỳ công nghiệp hoá – hiện đại hoá hiện nay

Đồng thời, kế thừa và phát huy truyền thống lâu đời, tốt đẹp của dân tộc coi “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì đất nước mạnh và càng lớn lao, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà càng xuống thấp Bởi vậy các bậc vua tài giỏi đời xưa, chẳng có đời nào lại không chăm lo nuôi dưỡng và đào tạo nhân tài bồi đắp thêm nguyên khí” Đó là câu nói nổi tiếng của đại học sĩ Thân Nhân Trung vâng mệnh vua Lê Thánh Tông soạn bài ký cho tấm bia Văn Miếu tại Quốc Tử giám đã khẳng định vai trò của nhân tài trong việc hưng thịnh đất nước Vì thế, Đảng và Nhà nước ta đã có những chủ trương, chính sách phù hợp để tập hợp, đoàn kết, xây dựng, phát huy mạnh mẽ vai trò của trí thức, tạo cơ hội và động lực để họ tự do nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến

Trong tuyên ngôn của Đảng lao động Việt Nam đã ghi rõ : “Đảng lao động Việt nam sẽ gồm những công nhân, nông dân và lao đông trí thức yêu nước, hăng hái nhất, cách mạng nhất”

Sau cách mạng tháng Tám Đảng ta đã nhất quán thực hiện chính sách coi trí thức yêu nước là một lưc lượng cách mạng quan trọng và phát huy vai trò

của trí thức, không phân biệt giữa trí thức và trí thức mới Chủ trương của Đảng ta là : “Đào tạo trí thức mới, cải tạo trí thức cũ, công nông trí thức hoá, trí thức hóa công nông”

Theo chủ trương đó, Đảng và Nhà nước ta tạo điều kiện để trí thức cũ học tập, rèn luyện gần gũi công – nông, xây dựng ý thức phục vụ nhân dân, phấn đấu trở thành trí thức cách mạng, đóng góp trí tuệ và sức lực vào sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa Bên cạnh đó thì Đảng và Nhà nước ta còn tập trung đào tạo đội ngũ trí thức mới xuất thân từ mọi tầng lớp nhân dân lao động Họ được đào tạo cả trong và ngoài nước để trở thành người cán bộ nồng cốt

Trong bài phát biểu tại Đại hội Trung ương lần thứ 7 (khóa VII), Tổng

Bí Thư Đỗ Mười cũng nhấn mạnh: " Khoa học và công nghệ có vai trò quyết định lợi thế cạnh tranh và tốc độ phát triển của quốc gia Phần thắng của cuộc chiến ai thắng ai trên thị trường, quy cho đến cùng là do năng lực và sáng tạo của cả dân tộc, phải biết học một cách khôn ngoan kinh nghiệm và thành tựu tri thức của nhân loại, tận dụng được lợi thế của nước đi sau Đề ra được những chủ trương, biện pháp thích hợp với đất nước trong hoàn cảnh mới, giải quyết

có hiệu quả các vấn đề kinh tế xã hội, công nghệ, kỹ thuật, mội trường sinh thái Muốn vậy, phải chú trọng, bồi dưỡng và sử dụng tốt nguồn nhân lực có trình độ văn hóa và kỹ thuật nghề nghiệp ngày càng cao, nghiên cứu và triển khai, xây dựng tiềm lực khoa học và công nghệ ngày càng lớn mạnh, giải quyết tốt mối quan hệ giữa kinh tế văn hóa trong quá trình phát triển”

Trí thức, cách mạng và phát triển là ba vấn đề không thể tách rời nhau

Để lật đổ chế độ Tư bản chủ nghĩa, Đảng Cộng sản cần có những trí thức của giai cấp công nhân và tập hợp bên mình những trí thức của toàn xã hội Tại đại hội VII (1991) Đảng ta khẳng định : “Trong cách mạng dân tộc, dân chủ, vai trò của trí thức đã quan trọng, trong xây dựng chủ nghĩa xã hội vai trò của đội ngũ trí thức càng quan trọng hơn Giai cấp công nhân nếu không có đội ngũ trí thức của mình và bản thân công nông không được nâng cao kiến thức, không dần dần được trí thức hoá thì không thể xây dựng chủ nghĩa xã hội” [12, tr.4]

Tầng lớp trí thức không phải là một giai cấp, không bao giờ là người đại biểu cho phương thức sản xuất riêng, không cần đại diện cho phương thức sản xuất mới để lãnh đạo cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Nhưng trí thức là một

bộ phận tiêu biểu cho trí tuệ của đất nước, có nhiều khả năng để tiếp cận với những thành tựu của khoa học công nghệ mới nhất của thời đại Vì vậy, cách mạng xã hội chủ nghĩa không thể thiếu sự tham gia của đội ngũ trí thức Việc điều hành hoạt động của bộ máy Nhà nước xã hội chủ nghĩa càng đòi hỏi phải phát huy vai trò của đội ngũ trí thức

Đội ngũ trí thức nước ta là một bộ phận trong khối liên minh với giai cấp công nhân với giai cấp nông dân, là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng, là động lực chủ yếu để phát triển đất nước

Quan điểm này là sự vận dụng và phát triển lý luận Mác-Lênin về giai cấp và liên minh giai cấp, tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc, thực chất

là xác định vị trí của đội ngũ trí thức trong cơ cấu giai cấp và cơ cấu xã hội Việt Nam Điều đáng lưu ý là, có thời kỳ, do nhiều lý do, trong đó có sai lầm "đốt cháy giai đoạn" phát triển mà nhiều nước xã hội chủ nghĩa trước đây, trong đó

có Việt Nam, đã dùng biện pháp hành chính đơn giản hóa cơ cấu kinh tế và dẫn đến đơn giản hóa cơ cấu giai cấp-xã hội, đồng thời có phần coi nhẹ trí thức, mà chỉ nói nhiều đến liên minh công-nông

Đến Đại hội VII của Đảng (1991), các văn kiện của Đảng ta đã khẳng định rõ khái niệm: "Liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức" là một đòi hỏi khách quan của thực tiễn "Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội" (năm 1991) còn nhấn mạnh rằng, sự liên minh này là “nền tảng” để "xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa” [

15, tr.9]

Lúc ấy, chúng ta chưa sử dụng khái niệm “nhà nước pháp quyền” Do vậy, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), trên cơ sở khẳng định quan điểm trên, đã bổ sung và làm nổi bật, đầy đủ hơn về bản chất Nhà nước ta cùng tầm quan trọng của liên minh công - nông-trí thức “Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực Nhà nước

thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo” [14, tr.85]

Thực chất xây dựng liên minh công-nông-trí thức, cũng như tập hợp được toàn thể dân tộc là hình thành động lực quan trọng nhất của phát triển xã hội, tạo nên được sức mạnh tổng hợp, động viên được tối đa các nguồn lực (sức người, sức của) trong mọi tầng lớp nhân dân Vì vậy, trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng ta xác định rõ: "Động lực chủ yếu để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn dân trên cơ sở liên minh giữa công nhân với nông dân và trí thức

do Đảng lãnh đạo, kết hợp hài hòa các lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực của các thành phần kinh tế, của toàn xã hội” [ 13, tr.86]

Trong Nghị quyết, ngoài việc phát huy đội ngũ trí thức trong nước, Đảng

ta còn “coi trọng việc đoàn kết tập hợp trí thức, xác định trí thức Việt kiều là nguồn trí thức tiềm năng của đội ngũ trí thức dân tộc, lấy mục tiêu chung của dân tộc làm điểm tương đồng, xoá bỏ định kiến về quá khứ, thành phần xuất thân, đánh giá cao tiềm năng, tiềm lực của trí thức Việt kiều” Trước khi có Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ bảy khóa X, Bộ Chính trị khóa IX đã ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW, ngày 26-3-2004, về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài Tiếp theo đó Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 36 Sau khi có Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7, Chính phủ tiếp tục có Chỉ thị số 19/2008/CT-TTg, ngày 6-6-2008, về việc tiếp tục tăng cường triển khai Chương trình hành động của Chính phủ về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài

Các văn kiện trên đều khẳng định: “Người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời và là nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam”,

“Tiềm lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt là về khoa học

và công nghệ, về vốn, về khả năng tạo các mối quan hệ giữa các tổ chức và cá nhân ở nước ngoài với nước ta là một lợi thế và một nguồn lực quan trọng cần phải phát huy để bổ sung và hỗ trợ cho sự phát triển đất nước”

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương khóa VIII của Đảng ta đã khẳng định: “ cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và

đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” Do đó, phát huy và thu hút tiềm năng to lớn của đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc

là trách nhiệm không chỉ riêng của Đảng, của Nhà nước mà là của cả hệ thống chính trị và toàn dân Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời, một nguồn lực của đất nước và yêu cầu cả hệ thống chính trị có trách nhiệm kết hợp việc xây dựng đồng bộ các cơ chế, chính sách với công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài, kết hợp các hoạt động trong nước và ngoài nước, bằng nhiều loại hình và biện pháp khác nhau phù hợp với các đối tượng và địa bàn khác nhau Tiềm năng của trí thức người Việt Nam ở nước ngoài là rất lớn, đây là một nguồn lực quan trọng, một “kho báu lộ thiên” rất tiềm tàng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế

Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài, thời gian qua các bộ, ngành, đơn vị chức năng đã chủ động triển khai xây dựng một số cơ chế, chính sách chung nhằm tháo gỡ khó khăn vướng mắc cho kiều bào về quê hương sinh sống, đầu tư, đóng góp cho đất nước như ban hành Luật Quốc tịch sửa đổi theo hướng cho phép người Việt Nam ở nước ngoài có quốc tịch Việt Nam trong khi mang quốc tịch nước khác; thực hiện chế độ miễn thị thực cho người Việt Nam ở nước ngoài; xây dựng quy chế cư trú của người Việt Nam ở nước ngoài; sửa đổi bổ sung Luật Nhà ở tạo điều kiện thuận lợi cho người Việt Nam ở nước ngoài mua

và sở hữu nhà ở; thực hiện Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp đối với người Việt Nam ở nước ngoài

Các bộ, ngành khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo đang xây dựng các đề án thu hút chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài tham gia hoạt động khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo tại các cơ sở đại học ở Việt Nam Một số tỉnh, thành phố cũng đang đề xuất các chế độ, chính sách cụ thể phù hợp với tình hình địa phương đối với chuyên gia, trí thức là người Việt Nam ở nước ngoài về công tác thường xuyên tại cơ sở, khu công nghiệp, khu công nghệ cao v.v

Ở mọi thời đại, tri thức luôn luôn “là nền tảng tiến bộ xã hội”, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt thúc đẩy sự phát triển và phồn vinh của đất nước Và trí thức quân đội cũng là một bộ phận của trí thức Việt Nam Do yêu cầu nhiệm

vụ bảo vệ Tổ quốc và xây dựng quân đội nhân dân, những năm qua, chúng ta đã xây dựng được đội ngũ trí thức thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau trong lĩnh vực quân sự Đây là lực lượng nòng cốt, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ, kể cả thời bình cũng như thời chiến, trong chiến đấu cũng như trong xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức quân đội, những năm qua, Đảng ủy Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các đơn vị thực hiện nghiêm mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với trí thức Đảng ủy Quân sự Trung ương đã ra Nghị quyết số 93/NQ-ĐUQSTW về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật và xây dựng nhà trường chính quy, phục vụ cho yêu cầu của quân đội thời kỳ thực hiện công cuộc đổi mới đất nước Trước yêu cầu sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc thời kỳ đất nước hội nhập kinh tế quốc tế, Đảng ủy Quân sự Trung ương đã có Nghị quyết

số 86/NQ-ĐUQSTW về công tác giáo dục - đào tạo trong tình hình mới, nhằm đổi mới toàn diện công tác giáo dục - đào tạo cán bộ quân đội Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, Bộ Quốc phòng đã có nhiều văn bản quy định về kinh phí cho các hoạt động, như Quyết định số 05-QĐ/BQP về thành lập Quỹ phát triển khoa học - công nghệ, Chỉ thị số 1853/CT-BQP về trích kinh phí ngành cho hoạt động khoa học - công nghệ và môi trường Mặt khác, Bộ Quốc phòng

đã chỉ đạo thực hiện các biện pháp khuyến khích các hoạt động khoa học - công nghệ, như tổ chức giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo khoa học - công nghệ, nhằm khuyến khích các tài năng trẻ tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong huấn luyện và sản xuất công nghiệp quốc phòng, bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho hoạt động huấn luyện và tác chiến của bộ đội Bộ Quốc phòng cũng đã giao nhiệm vụ cho các

cơ quan quản lý khoa học chủ trì phối hợp với các cơ quan chức năng, tổ chức cho các tập thể, cá nhân có công trình nghiên cứu khoa học tham dự các giải

thưởng khoa học do các bộ, ngành của Nhà nước tổ chức, như Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học - công nghệ; Giải thưởng VIFOTECH Đối với công tác thi đua - khen thưởng, Tổng cục Chính trị đã có Hướng dẫn số 188/HD-CT hướng dẫn việc khen thưởng thành tích đạt được trong lĩnh vực khoa học - công nghệ và môi trường trong quân đội

Bên cạnh đó ta còn thấy rằng, sự phát triển của mỗi đất nước phụ thuộc lớn vào trí tuệ và bản lĩnh của tầng lớp trí thức Để hướng tới một nền kinh tế phát triển, một xã hội dân chủ, văn minh và tích lũy được những giá trị tốt đẹp cho cuộc sống thì việc đào tạo, sử dụng nhân tài cho việc chấn hưng đất nước cần được coi là một trong những nhân tố tích cực nhất

Khẳng định đường lối chủ trương đúng đắn của Đảng, đánh giá cao sự cống hiến của đội ngũ trí thức Lần đầu tiên, Đảng ta có một nghị quyết riêng về trí thức Đó là Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII, Ban Chấp hành Trung ương khóa X (năm 2008) về “xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước” Nghị quyết khẳng định “Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị Đầu tư xây dựng đội ngũ trí thức là đầu tư cho phát triển bền vững…có chính sách và kế hoạch cụ thể để phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng trí thức trẻ, trí thức là những người đã có cống hiến trong hoạt động thực tiễn, trí thức người dân tộc thiểu số và trí thức nữ” [9]

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa X của Đảng (2008) về xây dựng đội ngũ trí thức nước ta trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước xác định rõ: "Trí thức là những người lao động trí óc, có trình độ học vấn cao

về lĩnh vực chuyên môn nhất định, có năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, truyền

bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị đối với xã hội" và nhấn mạnh: "Trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước [9, tr.81-82]

Quan điểm trên thực chất là định nghĩa về trí thức, nhấn mạnh đến góc

độ phân công lao động xã hội của tầng lớp này Qua đó, một mặt, cho thấy sự

đặc thù cần quan tâm về lao động của trí thức; mặt khác, chỉ ra tầm quan trọng của lao động ấy trong hệ thống lao động xã hội nói chung Đúng như trước đây, V.I.Lênin đã từng khái quát rằng: trí thức là "tầng lớp xã hội đặc biệt” [ 46, tr 300]

Nghị quyết Trung ương 7 khóa X của Đảng cũng đã chỉ rõ: "Trong mọi thời đại, tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức Ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đội ngũ trí thức trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng, tạo nên sức mạnh của mỗi quốc gia trong chiến lược phát triển" Vì thế, để thực hiện mục tiêu sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 đòi hỏi phải lựa chọn con đường phát triển rút ngắn, phát huy đến mức cao nhất mọi nguồn lực, tiềm năng trí tuệ của dân tộc, đặc biệt là năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức Nghị quyết số 27 - NQ/TW (khóa X) xác định

rõ mục tiêu “Đến năm 2020, xây dựng đội ngũ trí thức lớn mạnh, đạt chất lượng cao, số lượng và cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước, từng bước tiến lên ngang tầm với trình độ của trí thức các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới Gắn bó vững chắc giữa Đảng và Nhà nước với trí thức, giữa trí thức với Đảng và Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh công - nông - trí Trong những năm trước mắt, hoàn thiện các cơ chế, chính sách đã ban hành, xây dựng cơ chế, chính sách mới nhằm phát huy có hiệu quả tiềm năng của đội ngũ trí thức; xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ trí thức đến năm 2020” [9,tr.81] Trong công cuộc đổi mới, trí thức nước ta, cùng với các giai cấp và tầng lớp xã hội khác, với tư cách là người làm chủ xã hội, đã được chú trọng đào tạo, tăng nhanh về số lượng, nâng lên về chất lượng; góp phần trực tiếp cùng toàn dân đưa nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế-xã hội, từng bước xóa đói, giảm nghèo, phát triển đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống Đội ngũ trí thức đã đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng những luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần làm sáng tỏ con đường phát triển của đất nước và giải đáp những vấn đề mới phát sinh trong sự nghiệp đổi mới; trực tiếp đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài; sáng tạo những công

trình có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật, nhiều sản phẩm chất lượng cao; từng bước nâng cao trình độ khoa học và công nghệ của đất nước, vươn lên tiếp cận với trình độ của khu vực và thế giới Ở Đại hội XI của Đảng, khi kiểm điểm

5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội X, trong bối cảnh có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn, Đảng ta cho rằng, toàn Đảng, toàn dân, trong đó có đội ngũ trí thức, đã nỗ lực phấn đấu đạt được những thành tựu quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu đề ta Đồng thời, Đảng cũng ghi nhận thành tựu ở một số lĩnh vực mà trí thức là lực lượng nòng cốt: “Hoạt động nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ được đẩy mạnh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội Quản lý khoa học, công nghệ có đổi mới, thực hiện cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ” [ 14, tr.154]

Tính đặc thù và tầm quan trọng của trí thức được Đại hội XI của Đảng đặt trong khái niệm “nguồn nhân lực chất lượng cao” Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao mà trí thức là bộ phận đặc trưng, được coi là một trong ba đột phá chiến lược phát triển đất nước Văn kiện Đại hội ghi rõ: “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững Đặc biệt coi trọng phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi, đội ngũ chuyên gia, quản trị doanh nghiệp giỏi, lao động lành nghề và cán bộ khoa học, công nghệ đầu đàn” [ 14, tr.136]

Về vai trò của trí thức, Đại hội cũng chỉ rõ: “Coi trọng vai trò tư vấn, phản biện, giám định xã hội của các cơ quan nghiên cứu khoa học trong việc hoạch định đường lối chính sách của Đảng, nhà nước và các dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội” [ 14, tr.242]

Từ những đóng góp to lớn của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ tổ quốc mà tri thức luôn luôn được coi là một bộ phận quan trọng trong nhân dân, cho dù ở mỗi người có những cá tính, ý kiến khác nhau, nhưng cái cốt lỗi của đội ngũ trí thức là những người thuộc tầng lớp tài năng, họ là hạt nhân tích cực trong mọi hoạt động trong đời sống xã hội và có ảnh hưởng đến

sự phát triển của đất nước Chính những điều đó mà đội ngũ trí thức đã đào tạo được lòng tin vững chắc trong nhân dân và cả dân tộc.

Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng luôn coi trọng việc chuẩn bị cán bộ, trí thức có đức, có tài để giao phó công việc quản lý và điều hành Nhà nước Đây là vấn đề rất quan trọng trong công tác cán bộ mà điểm cốt lõi của vấn đề này là công tác trí thức Bởi vì, đi vào kinh tế trí thức, trong xu hướng giao lưu hội nhập với sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ với biết bao những thử thách và sự tranh đua quyết liệt, với những đòi hỏi ngày càng cao của thời đại thì không còn cách nào khác là phải xây dựng một đội ngũ trí thức đông đảo có tài, có đức để lãnh đạo đất nước trong thời kỳ đổi mới Vấn đề này liên quan đến việc đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện đội ngũ trí thức

về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực quản lý lãnh đạo Bởi vì trong nền kinh tế hiện đại người cán bộ phải là những người trí thức vừa hồng vừa chuyên

Tóm lại, đội ngũ trí thức có vai trò và vị trí rất quan trọng Đội ngũ trí thức là đầu tàu của nguồn nhân lực, là nhân tố cực kỳ quan trọng góp phần quyết định đến sự phát triển nhanh chóng và bền vững của nước ta trong quá trình thực hện công nghiệp hóa - hiện đại hóa và trong quá trình hội nhập kinh

tế quốc tế Những đóng góp của đội ngũ trí thức sẽ góp phần quan trọng đưa đất nước vươn lên tầm cao mới

1.2 Vai trò của đội ngũ trí thức trong thời kỳ Công nghiệp hoá, hiện đại

hoá đất nước

1.2.1 Khái quát một số vấn đề về công nghiệp hóa-hiện đại hóa ở Việt Nam và những yêu cầu đặt ra cho đội ngũ trí thức.

Quan điểm về công nghiệp hóa–hiện đại hóa ở nước ta

Từ một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định công nghiệp hóa – hiện đại hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ nhằm xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội Vây, công nghiệp hóa – hiện đại hóa là gì?

Công nghiệp hóa là quá trình cải biến nền kinh tế nông nghiệp dựa trên nền tảng kỹ thuật thủ công mang tính hiện vật, tự cấp tự túc thành nền kinh tế

công nghiệp thị trường Đây chính là một quá trình xây dựng một xã hội dựa trên một nền văn minh công nghiệp Cải biến kỹ thuật, tạo dựng nền công nghiệp theo hướng hiện đại ( khía cạnh vật chất kỹ thuật) và khía cạnh phát triển nền kinh tế thị trường (khía cạnh cơ chế thể chế) là hai mặt của một quá trình công nghiệp duy nhất

Công nghiệp hóa là một quá trình chuyển biến căn bản trình độ kỹ thuật của nền kinh tế từ trình độ thủ công chuyển sang trình độ cơ khí, biến nền kinh

tế nông nghiệp thành nền kinh tế công nghiệp Công nghiệp hóa chính là quá trình xây dựng nền công nghiệp hiện đại tạo lập nền tảng vật chất kỹ thuật ( lực lượng sản xuất) của phương thức sản xuât mới

Như vậy, xét tổng thể công nghiệp hóa là một quá trình cải biến toàn diện nền kinh tế Một mặt đây là quá trình thay thế phương thức sản xuất dựa vào kỹ thuật thủ công, mặt khác còn là quá trình cải biến các phương thức sản xuất tư bản thay thế bằng các phương thức sản xuất dựa trên nguyên tắc thể chế mới – nguyên tắc thị trường

Hiện đại hóa là những yếu tố, những công nghệ mới hiện đại vào sản xuất Hoặc có thể hiểu là quá trình công nghiệp sử dụng những yếu tố của công nghệ thuộc thế hệ mới nhất hoặc không xa lạ thế hệ mới nhất là bao nhiêu vào quá trình sản xuất

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa là một quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế từ một nền kinh tế trong đó công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn Riêng trong công nghiệp thì chuyển từ công nghiệp khai thác sang công nghiệp chế biến Công nghiệp hóa - hiện đại hóa là một chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong một thời gian dài Công nghiệp hóa - hiện đại hóa phải được hiểu như một chiến lược phát triển có phương hướng mục đích của nền kinh tế

Công nghiệp hóa còn là quá trình cải biến lao động thủ công lạc hậu thành lao động sử dụng kỹ thuật và công nghệ tiên tiến để đạt được những năng suất lao động cao Như vậy mục tiêu chính của công nghiệp hóa - hiện đại hóa

là tăng năng suất lao động xã hội- cái quyết định cho sự tồn tại xã hội Bàn về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Hội nghị thứ bảy ban chấp hành trung ương đảng khóa VII đã khẳng định:” công nghiệp hóa - hiện đại hóa là quá trình

chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế, xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện cùng với phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra những năng suất lao động cao” [10,tr.65] Như vậy thực chất công nghiệp hóa là sự phát triển công nghệ, là quá trình chuyển nền sản xuất xã hội (công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ ) từ trình độ công nghệ thấp lên trình độ công nghệ cao, hiện đại lực lượng lao động sẽ chuyển dịch thích ứng

về cơ cấu ngành nghề, và trình độ tay nghề học vấn

Nội dung của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta

Đối với nước ta trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội Đảng ta đã xác định “ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp, ưu tiên phát triển lực lương sản xuất,đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng

cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước

Khoa học, công nghệ là nền tảng của công nghiệp hóa- hiện đại hóa Kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu quyết định

Nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững Động viên toàn dân cần kiệm xây dựng đất nước Tăng cường kinh tế gắn với cải thiện đời sống nhân dân, phát triển văn hóa giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường

Trong toàn bộ sự nghiệp công nghiệp hóa, khái niệm trung tâm là công nghệ mới Do vậy, bàn đến công nghiệp hóa, trước hết, người ta hiểu rằng, công nghiệp hóa là quá trình trang bị hoặc trang bị lai công nghệ mới cho các ngành

sản xuất trong nước, đặc biệt là đối với các ngành then chốt Yêu cầu làm chủ công nghệ mới nhất là đối với công nghệ cao là hết sức bức thiết Việc nhập công nghệ mới, làm chủ nó là biến công nghệ mới thành của mình đòi hỏi cần đến trình độ trí tuệ cao của người lao động Do vậy, lực lượng đi đầu trong việc tiếp cận với công nghệ mới nắm chắc nó, sử dụng nó phải là những nhà khoa học công nghệ -những trí thức Khi khoa học và công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp thì trí thức là lực lượng sản xuất có vai trò nòng cốt trước yêu cầu nhập công nghệ mới, chuyển giao công nghệ đó cho công – nông.

Công nghiệp hóa là quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế của xã hội Tỷ trọng GDP trong nông nghiệp sẽ giảm xuống, tỷ trọng trong công nghiệp và dịch vụ sẽ tăng lên Sự chuyển đổi này sẽ dẫn theo hiện tượng cấu trúc lại lực lượng lao động trong xã hội Sẽ có hàng chục triệu nông dân chuyển sang lao động công nghiệp; số nông dân còn lại sẽ trở thành công nhân nông nghiệp hoặc những lao động nông nghiệp được đào tạo chuyên môn cao dần, nắm trong tay những công nghệ mới Công nghiệp hóa - hiện đại hóa còn là một qua trình đẩy mạnh sự phát triển trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, chứ nó không chỉ đơn thuần bao hàm quá trình kinh tế - kỹ thuật Sự phát triển các lĩnh vực kinh tế - xã hội ở đây chủ yếu là quá trình đẩy mạnh các hoạt động nhằm nâng cao chất lượng dân số và cải thiện đời sống nhân dân, mở rộng quy mô đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài trên cơ sở không ngừng nâng cao dân trí, nâng dần mức hưởng thụ văn hóa cho người lao động, v.v … Công nghiệp hóa

là một quá trình mở cửa để chủ động hội nhập với thế giới hiện đại, giao lưu với các nền văn minh trên thế giới, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại Đó là quá trình nâng cao trình độ văn hóa cho nhân dân Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 2 (khóa VIII) đã ra Nghị quyết số 02-NQ/HNTW “ về định hướng chiến lược phát triển khoa học và cộng nghệ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhiệm vụ năm 2000” Nghị quyết đã khẳng định đến năm 2020 phải phấn đấu xây dựng nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp Để đạt mục tiêu này, cần phải quán triệt những quan điểm sau đây:

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước phải bằng và dựa vào khoa học công nghệ Đảng và Nhà nước có chính sách đầu tư khuyến khích hỗ trợ phát triển khoa học và công nghệ.

Trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa phải phát huy năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ kết hợp với tiếp thu thành tựu khoa học và công nghệ thế giới

Xây dựng đội ngũ trí thức giàu long yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có

ý chí và hoài bão lớn, quyết tâm đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp như mục tiêu về công nghiệp hóa - hiện đại hóa mà Đảng đã nêu trong Nghị quyết

Về mô hình công nghiệp hóa ở nước ta, quan điểm của Đảng như sau: Đảng ta chủ trương không lặp lại những mô hình công nghiệp hóa cổ điển, mà

tự tìm lấy một mô hình phù hợp với hoàn cảnh đất nước và điều kiện thế giới ngày nay Để làm được việc ấy, giáo dục và khoa học phải tạo ra những con người đủ kiến thức và năng lực lựa chọn, thích nghi và sáng tạo công nghệ mới

và hiện đại hóa những công nghệ truyền thống, không ngừng phát triển lực lượng sản xuất, làm ra nhiều sản phẩm với năng suất, chất lượng và hiệu quả cao, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu

Đặc điểm của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trong thời kỳ hiện nay

Trong thời kỳ hiện nay đặc điểm của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta hiện nay là “Tiếp tục hoàn thiện nển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn liền với phát triển kinh tế tri thức” [1,tr.4 -5]

Để hoàn thiện cơ chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa điều cần thiết trước hết là nắm vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế của nước

ta Đó là mục tiêu thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh”, giải phóng sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân Phát triển nền kinh tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng kinh tế tập thể trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Thực hiện tiến bộ công bằng xã hội, hoàn thiện chế độ phân phối theo lao động hiệu quả kinh tế đông thời theo mức

đóng góp vốn Phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, đảm bảo vai trò quản lý điều tiết của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng

Đảng và Nhà nước ta đã xác định phải tiến hành đồng thời cả ba mặt : Nâng cao vai trò và hiệu lực quản lý của Nhà nước Nhà nước làm tốt các vai trò chức năng định hướng bằng các chiến lược và sách lược, quy hoạch và chính sách trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc của nền kinh tế thị trường Tạo môi trường pháp lý lành mạnh, để phát huy các nguồn lực xã hội cho sự phát triển Bảo đảm tính tích cực bền vững của nền kinh tế tránh tối đa sự can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trường

và doanh nghiệp

Phát triển đồng bộ và quản lý có hiệu quả sự vận hành các loại thị trường

cơ bản theo cơ chế cạnh tranh lành mạnh cùng với sự phát triển mạnh thị trường hàng hóa, dịch vụ và thị trường lao động, cần phát triển vững chắc thị trường tài chính, phát triển thị trường khoa học và công nghệ Phát triển mạnh các thành phần kinh tế, các loại hình tổ chức sản xuất và kinh doanh Các thành phần kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế tư bản Nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư của nước ngoài đều

là bộ phận hợp thành của nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa

Trong cả ba mặt này, vai trò của đội ngũ trí thức Việt Nam phải đóng vai trò là động lực đi đầu trong nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khao học công nghệ cũng như tham mưu cho Đảng trong việc xây dựng hệ thống lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

Đẩy mạnh công nghiệp hóa gắn với kinh tế tri thức Chúng ta phải tranh thủ các cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa –hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với kinh tế tri thức Phát triển kinh tế tri thức là yếu

tố quan trọng của nền kinh tế công nghiệp hóa –hiện đại hóa Phát triển mạnh các ngành kinh tế, các sản phẩm kinh tế có giá trị gia tăng dựa vào trí thức

Đảng và Nhà nước đã chủ trương “đẩy mạnh công nghiệp hóa –hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân” [1,tr.4] Chúng ta phát triển toàn diện nông nghiệp, chuyển

dịch mạnh cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo định hướng tạo ra giá trị gia tăng ngày càng cao, gắn liền với công nghiệp chế biến và thị trường, thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, đưa nhanh tiến độ khoa học kỹ thuật

và công nghệ sinh học vào sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh Chúng ta phải khẩn trương xây dựng các quy hoạch phát triển nông thôn, thực hiện quá trình xây dựng nông thôn mới Phát huy dân chủ ở nông thôn đi đôi với nâng cao dân trí, chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn theo hướng giảm nhanh tỷ lệ lao động làm nông nghiệp, tăng tỷ trọng lao động làm công nghiệp và dịch vụ

Trong việc phát triển xây dựng công nghiệp xây dựng và dịch vụ Đảng

và Nhà nước ta khuyến khích phát triển nhanh các ngành công nghệ cao, công nghiệp chế tác, công nghiệp phần mềm và công nghiệp bổ trợ có lợi thế cạnh tranh tạo nhiều sản phẩm xuất khẩu và thu hút nhiều lao động Phát triển và mở rộng các khu công nghiệp và chế xuất Khuyến khích, tạo điều kiện để các thành phần kinh tế tham gia các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu Sản xuất tư liệu sản xuất theo hướng hiện đại, ưu tiên thu hút đầu tư của các tập đoàn kinh tế và các công ty đa quốc gia Khẩn trương thu hút vốn trong và ngoài nước để đầu tư và phát triển một số dự án quan trọng tạo tiền đề xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội

Chúng ta chủ trương “phát triển kinh tế vùng” [1,tr.5] thông qua các chính sách phù hợp tạo điều kiện cho các vùng trong cả nước cùng phát triển đồng thời tạo ra sự liên kết trong các vùng miền, “ phát triển kinh tế biển” [1,tr.5] theo chiến lược toàn diện Phải triển khoa học và công nghệ ở nước ta phải phù hợp với xu hướng phát triển nhảy vọt của cách mạng khoa học công nghệ thế giới Cố gắng đi ngay vào công nghệ hiện đại đối với một số lĩnh vực then chốt và từng bước mở rộng ra toàn bộ nền kinh tế Việc tìm kiếm mô hình

đã khó nhưng việc giải quyết các vấn đề chung cho các mô hình công nghiệp hóa lại càng khó hơn, đòi hỏi phải có trình độ trí tuệ của thời đại mới có thể giải quyết được

Những yêu cầu đặt ra cho đội ngũ trí thức

Ở nước ta trí thức trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc vô cùng quan trọng, là lực lượng cơ bản hàng đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa –

hiện đại hóa đất nước Để đáp ứng những nhu cầu của công nghiệp hóa – hiện đại hóa, đội ngũ trí thức Việt Nam cần có những năng lực và phẩm chất chủ yếu sau: nghiên cứu và nắm vững chủ nghĩa Mác –Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm cơ sở lý luận, kim chỉ nam cho mọi hành động của mình Người trí thức rất cần có thế giới quan, phương pháp luận khoa học đúng đắn, cách mạng Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống khoa học định hướng chuẩn xác cho quá trình tư duy, hoạt động khoa học sáng tạo của người trí thức Hơn nữa chúng ta đang xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa Đội ngũ trí thức nước ta cũng như những giai cấp tầng lớp khác hoạt động theo

sự chi phối của cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Đội ngũ các nhà khoa học ở nước ta còn thiếu và chưa đủ sức vươn tới toàn bộ hệ trí thức của nhân loại Điều kiện vật chất, kinh tế - xã hội nhất là trình độ tổ chức khoa học ở nước ta còn hạn hẹp chưa tạo ra mội trường đồng đều cho các hướng nghiên cứu khoa học Chính vì vậy chúng ta phải đi thẳng vào công nghệ hiện đại đối với các ngành mũi nhọn

Trí thức phải là người có trình độ chuyên môn giỏi kết hợp với khả năng

tổ chức, quản lý sử dụng những kết quả nghiên cứu và thực tiễn Căn cứ cho đòi hỏi này là : khoa học phải trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp trên thế giới cũng như trong nước, giá trị nghiên cứu khoa học được nhân lên gấp bội, nếu những kết quả nghiên cứu đó được áp dụng ngay cho con người cho xã hội, các nhà khoa học phải biết tổ chức quản lý quá trình nghiên cứu và đưa vào áp dụng những kết quả nghiên cứu trong thực tiễn, trí thức phải có kiến thức tổng hợp (khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật – công nghệ ) để giải quyết các vấn đề do cuộc sống đặt ra

Trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã có nhiều vấn đề nan giải đặt ra như ô nhiễm môi trường, mất cân bằng sinh thái, khủng hoảng năng lượng, dân số và việc làm Nếu chỉ có kiến thức ở lĩnh vực riêng lẽ nào đó thì đều không đủ Đội ngũ trí thức ở nước ta hiện nay hoạt động trong điều kiện quốc tế hóa, toàn cầu hóa các lĩnh vực trí thức khác nhau, cho nên phải thông thạo nhiều ngoại ngữ, mặt khác phải biết sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại để có thể tiếp thu và trao đổi với tri thức thế giới

Quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta là một công việc mới mẻ, phức tạp nên việc nhận thức đúng bản chất, con đường và bước đi của quá trình này là tối quan trọng Đội ngũ trí thức phải hiểu biết thực tế, nhạy cảm với những vấn đề do thực tế đề ra để thực hiện quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước một cách nhanh chóng và phù hợp với điều kiện thực tế và hoàn cảnh của nước ta

Để Việt Nam trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020 thì tốc độ tăng trưởng trung bình từ nay tới đó khoảng 10%/năm Điểm lại sự phát triển của các nước trên thế giới, chưa thấy có nước nào giữ được mức tăng trưởng cao và bền trong hơn 20 năm Chỉ số tăng trưởng kinh tế tăng 10%/năm đặt phía trước chúng ta quả là một thách thức lớn Nhưng, vấn đề không chỉ tăng trưởng để tạo ra GDP ngày càng lớn, mà còn là nhằm đạt tới trình độ văn hóa

và văn minh cao hơn Do đó, để góp phần làm cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững, đội ngũ trí thức phải là lựa lượng tham gia trực tiếp vào quá trình lao động sản xuất một cách chủ động

1.2.2 Đội ngũ trí thức Việt Nam - lực lượng cơ bản cho việc thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá hiện, đại hoá đất nước

Đội ngũ trí thức Việt Nam cung cấp luận cứ khoa học cho đường lối chính sách công nghiệp hóa - hiện đại hóa.

Xác định mô hình công nghiệp hóa - hiện đại hóa một cách phù hợp là một công việc khó khăn, phức tạp đòi hỏi sự tham gia, tập trung của nhiều nhà khoa học ở các lĩnh vực khoa học khác nhau như khoa học tự nhiên, khoa học

xã hội, khoa học công nghệ Xuất phát từ tình hình thực tiễn không có mô hình công nghiệp hóa chung cho các nước Trong khối ASEAN các nước như Thailan, Malaysia, Singapo đều có mô hình phát triển riêng dựa vào ưu thế thuận lợi của quốc gia mình

Để có đường lối công nghiệp hóa - hiện đại hóa đúng đắn chúng ta phải khai thác những ưu thế của mình, hội nhập được với nền kinh tế thế giới Sau

20 năm đổi mới chúng ta thấy rằng nếu không có mô hình, mục tiêu công nghiệp hóa thích hợp thì đất nước không thể phát triển Nguyên nhân có thể là

do nhận thức công nghiệp hóa - hiện đại hóa của ta còn khá đơn giản, máy móc chỉ quen việc áp đặc rặp khuôn mô hình của Liên Xô và các nước Đông Âu

Chúng ta đã chậm trong điều chỉnh khắc phục những tồn tại, yếu kém, thiếu những tổng kết kinh nghiệm Nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta còn quá rộng, chỉ chú trọng vào phát triển công nghiệp nặng, phát triển khép kín trong khi đó xuất phát điểm của nước ta là một mước nông nghiệp lạc hậu.

Do đó đường lối công nghiệp hóa đúng đắn thì phải biết khai thác lợi thế của mình vừa hòa nhập với nền kinh tế toàn cầu Đó chính là nhu cầu xuất phát

từ thực tế trong con đường công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta Thực hiện nhiệm vụ này không ai khác là đội ngũ trí thức với những đặc điểm và thế mạnh riêng của mình

Thực tế trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa - hịên đại hóa trong thời gian vừa qua, đội ngũ trí thức Việt Nam đã thực hiện nhiều chương trình,

đề tài khoa học công nghệ cấp nhà nước, cấp bộ, cấp cơ sở Tiêu biểu nhất là hệ chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước giai đoạn 1991-1995, 1996-

2000, 2001-2005 Kết quả nghiên cứu những chương trình đề tài trên là kết quả

để Đảng ta từng bước xác định mô hình bước đi của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta Đúng như khẳng định của Đảng tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa VIII, “nhiều kết luận khoa học đã được dùng làm cơ sở để soạn thảo các nghị quyết, hoạch đinh các chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước, góp phần vào thành công của công cuộc đổi mới” [11,tr.50]

Đội ngũ trí thức Việt Nam tham gia trực tiếp và tích cực vào việc truyền

bá tri thức khoa học, đường lối chính sách công nghiệp hóa - hiện đại hóa.

Trong công nghiệp hóa - hiện đại hóa trí thức không chỉ là người đưa ra phổ biến chính sách công nghiệp hóa mà còn phải là người trực tiếp tham gia vào thực hiện đường lối ấy Trong công cuộc này trí thức phải là lực lượng chủ động vì họ gắn liền với khoa học công nghệ hiện đại Họ là những người sáng tạo ra trí thức khoa học và công nghệ mới, tạo động lực cho sự phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Đội ngũ trí thức đóng vai trò quan trọng trong quản lí xã hội Quản lí xã hội không phải là hình thức lao động đơn giản,

mà là lao động phức tạp đòi hỏi người lao động phải có trình độ cao, có trình độ chuyên môn cao trong nghành nghề, lĩnh vực đồng thời phải có trí thức về quản lý

Trong công nghiệp hóa - hiện đại hóa trí thức không chỉ là người đưa ra phổ biến chính sách công nghiệp hóa mà còn là người thực hiện đường lối ấy thông qua việc đưa khoa học công nghệ vào sản xuất.

Trí thức trong công nghiệp hóa - hiện đại hóa mang tính chất động hơn các tầng lớp khác vì họ là tầng lớp gắn liền với khoa học và công nghệ hiện đại

Họ chính là người sáng tạo ra trí thức khoa học tạo động lực cho phát triển kinh

tế - xã hội

Truyền bá tri thức khoa học là một trong những chức năng xã hội của trí thức để nâng cao sự hiểu biết của mọi tầng lớp nhân dân Đây là một yêu cầu của xã hội đối với đội ngũ trí thức trong sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa hiện nay Để quán triệt đường lối công nghiệp hóa - hiện đại hóa tới nhân dân đội ngũ trí thức phải là người đi đầu trong việc tuyên truyền, làm mẫu phổ biến rộng rãi Đội ngũ trí thức phải làm rõ cơ sở khoa học, cụ thể hóa nội dung công nghiệp hóa - hiện đại hóa đối với từng lĩnh vực, từng địa phương, từng nghành, đến từng đơn vị sản xuất

Qua các phương tiện như truyền thanh, truyền hình, sách, báo chí các nhà tri thức, các tổ chức nghiên cứu đã phổ biến rộng rãi nội dung, đường lối công nghiệp hóa - hiện đại hóa tới mọi tầng lớp nhân dân Các nhà khoa học đặc biệt là đội ngũ các nhà khoa học lí luận, phải làm rõ cơ sở lí luận, cơ sở khoa học, cụ thể hóa nội dung của công nghiệp hóa - hiện đại hóa tới từng nghành từng địa phương trong toàn quốc

Đội ngũ trí thức ngoài việc giải thích làm rõ đường lối công nghiệp hóa - hiện đại hóa với mọi tầng lớp trong xã hội họ còn phải hướng dẫn để tất cả mọi thành phần lực lượng kinh tế có thể hiểu và thực hiện nội dung công nghiệp hóa

- hiện đại hóa

Qua đó có thể giúp cho mọi cấp, mọi nghành cũng như toàn thể các tầng lớp nhân dân hiểu rõ được tính tất yếu, bản chất của công cuộc công nghiệp hóa

- hiện đại hóa đất nước Từ đó sẽ nâng cao tính tích cực chủ động trong mọi tầng lớp nhân dân trong việc tham gia vào công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Đội ngũ trí thức Việt Nam tham gia lãnh đạo và quản lí đất nước, điều hành sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa.

Nói đến vai trò của trí thức trong lãnh đạo và quản lí đất nước, điều hành

sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa hoàn toàn không có nghĩa là coi trí thức như một tầng lớp xã hội đứng ngoài hoặc đứng cao hơn người lãnh đạo và quản lí đất nước, Trên thực tế, để lãnh đạo đất nước, Đảng phải coi trọng việc chuẩn bị nhận sự thật tốt cho những người được Đảng giao phó trọng trách quản lí Nhà nước, về cả đức và tài, Đảng ta có thực sự là đạo đức, là văn minh hay không chủ yếu phụ thuộc vào đức và tài của những người nắm quyền hành quản lí đất nước Đây là công tác cán bộ nhưng lại liên quan đến vai trò trí thức trong quản lí đất nước

Chung quanh vấn đề này có thể có hai cách hiểu khác nhau

Một là vấn đề quan hệ giữa người trí thức và đội ngũ trí thức với người quản lí đất nước tức người nắm quyền lực của Đảng và Nhà nước

Hai là vấn đề nâng cao trí lực và sự hiểu biết của người quản lí đất nước

để đủ tầm trí tuệ để đảm đương tốt được truyện ngắn mình phụ trách mà chúng

ta thường gọi là trí thức hóa

Về vấn đề thứ nhất cho hay, bất cứ một nhà nước nào muốn quản lí đất nước có hiệu quả nhất thiết phải sử dụng trí thức, trọng dụng nhân tài bằng nhiều hình thức, hoặc giao trọng trách cho trí thức thành người có quyền lực hoặc chỉ tham khảo ý kiến

Họ như sử dụng chuyên gia Ở đây người lãnh đạo quản lí đất nước dù là nhà trí thức giỏi về một lĩnh vực nào đó cũng không thể nhân danh người trí thức để nắm quyền lực, bởi lẽ, quyền lực mà họ có là do Đảng hoặc nhân dân giao phó thông qua bầu cử trực tiếp như đối với Quốc hội, hoặc gián tiếp như đối với các thành viên của chính phủ hay chính quyền các cấp Do đó có người cho rằng đã trở thành người lãnh đạo, quản lí đất nước thì người trí thức không thể nhân danh nhà trí thức để biểu lộ quan điểm riêng của mình về lĩnh vực chuyên môn mà họ am hiểu Điều đó không ai qui định nhưng trong thực tế lại cho thấy rõ ranh giới về quyền hạn và trách nhiệm giữa người trí thức và người lãnh đạo, quản lí đất nước Đương nhiên đó là nói đến nhà trí thức với ý nghĩa chuyên môn hẹp, chứ không nói đến trí thức với ý nghĩa là người có tầm hiểu biết rộng