ỨNG DỤNG GIS và AHP TRONG ĐÁNH GIÁ THÍCH NGHI đất CANH tác CHO các mô HÌNH TRỒNG dứa HUYỆN mỏ cày NAM TỈNH bến TRE

TR NG I H C C N TH

VI N NGHIÊN C U PHÁT TRI N BSCL

LÊ TH BON

NG D NG GIS VÀ AHP TRONG ÁNH GIÁ

MÔ HÌNH TR NG D A HUY N M CÀY NAM

NH B N TRE

N TH - 2010

TR NG I H C C N TH

VI N NGHIÊN C U PHÁT TRI N BSCL

LÊ TH BON

NG D NG GIS VÀ AHP TRONG ÁNH GIÁ

MÔ HÌNH TR NG D A HUY N M CÀY NAM

NH N XÉT VÀ XÁC NH N C A B MÔN

-o0o -

Xác nh n c a cán b h ng d n và B môn Kinh t Chính sách Xã h i, Vi n nghiên

u phát tri n ng b ng Sông C u Long, i h c C n Th v tài “ NG

NG GIS VÀ AHP TRONG ÁNH GIÁ THÍCH NGHI T CANH TÁC CHO

CÁC MÔ HÌNH TR NG D A HUY N M CÀY NAM T NH B N TRE” do

sinh viên Lê Th Bon, l p: Phát tri n nông thôn A1 khóa 33 th c hi n trong th i

gian t 08/2010–12/2010

n Th , ngày …… tháng n m 2010

Nh n xét và xác nh n Nh n xét và xác nh n môn Kinh t Chính sách Xã h i Cán b h ng d n

NH N XÉT C A H I NG

-o0o -

i ng ch m lu n v n t t nghi p Vi n nghiên c u phát tri n ng b ng Sông u Long, i h c C n Th thông qua tài: “ NG D NG GIS VÀ AHP TRONG ÁNH GIÁ THÍCH NGHI T CANH TÁC CHO CÁC MÔ HÌNH TR NG D A HUY N M CÀY NAM T NH B N TRE” do sinh viên Lê Th Bon th c hi n t tháng 08/2010 n tháng 12/2010 và báo cáo k t qu tr c h i ng tài c ánh giá m c:

Ý ki n c a h i ng

n Th , ngày …… tháng …… n m 2010

Ch t ch h i ng

TI U S CÁ NHÂN

-o0o -

I LÝ L CH S L C

Ngày sinh: 06/05/1989 Dân t c: Kinh

tên cha: Lê V n Lo Ngh nghi p: Làm mía

tên m : Võ Th Tràng Ngh nghi p: Làm mía

Quê quán: p Tân Ngãi, xã Tân Trung, huy n M Cày, t nh B n Tre

Ch hi n nay: ng 3/2, Qu n Ninh Ki u, Thành ph C n Th

n tho i: 01678 222 887

Email: ltbon87@student.ctu.edu.vn

II QUÁ TRÌNH H C T P

n m 1994 – 1999: là h c sinh Tr ng Ti u h c c s Tân Trung

n m 1999 – 2003: là h c sinh Tr ng Trung h c c s Tân Trung

n m 2003 – 2006: là h c sinh Tr ng Trung h c ph thông An Th i

n m 2007 – 2011: là sinh viên ngành Phát tri n nông thôn, khóa 33, Vi n Nghiên c u phát tri n ng b ng Sông C u Long – i h c C n Th

I C M N

-o0o - Tôi xin chân thành bi t n:

Th y Nguy n H ng Tín ã t n tình h ng d n, ng viên và t o m i u ki n t t

nh t cho tôi trong su t th i gian nghiên c u tài

Th y c v n h c t p Ph m H i B u ã quan tâm, dìu d t và giúp tôi k t khi

c chân vào tr ng i h c

Quí th y cô ang công tác t i Vi n Nghiên c u – Phát tri n ng b ng sông C u Long, Tr ng i h c C n Th ã nhi t tình gi ng d y và truy n t nh ng ki n

th c, kinh nghi m th c ti n h t s c quý báo cho chúng tôi và chân thành g i n

p th các b n l p Phát tri n nông thôn K33 l i c m n và chúc thành t trong

cu c s ng

Kính g i lòng bi t n sâu s c n Cha, M ã sinh thành và nuôi d y con khôn l n

nh ngày nay

Lê Th Bon

TÓM L C

tài: “ NG D NG GIS VÀ AHP TRONG ÁNH GIÁ THÍCH NGHI T CANH TÁC CHO CÁC MÔ HÌNH TR NG D A HUY N M CÀY NAM T NH

N TRE”, Lu n v n t t nghi p i h c chuyên ngành Phát tri n Nông thôn c

th c hi n b i sinh viên Lê Th Bon t tháng 08/2010 n tháng 12/2010 M c tiêu

a nghiên c u là xác nh các tiêu chí và ánh giá thích nghi t ai cho các mô hình tr ng d a tri n v ng t i huy n M Cày Nam

Nghiên c u c th c hi n t i 6 xã ( a Ph c H i, An Th nh, Ph c Hi p, An

nh, Tân Trung và Ngãi ng) thu c huy n M Cày Nam t nh B n Tre và ánh giá trên 3 mô hình canh tác d a ph bi n là d a chuyên canh, tr ng ca cao xen trong

n d a và nuôi tôm càng xanh d i m ng v n d a V i s ng d ng và h tr

a qui trình phân tích th b c (Analytical Hierarchy Process, AHP) xác nh c

tr ng s c a các tiêu chí tham gia vào quá trình ánh giá thích nghi c a 3 mô hình

tr ng d a và h th ng thông tin a lý (Geographic Information System, GIS) c

ng d ng th hi n b n thích nghi c a các mô hình

t qu nghiên c u cho th y các tiêu chí: lo i t, pH t, l ng m a, m c th y

p, s tháng m n, m t tr ng, k thu t tr ng, h th ng m ng, pH n c, nhi t , k thu t nuôi, kh n ng ti p c n v t li u u vào và kh n ng ti p c n th tr ng

u ra r t quan tr ng trong thích nghi c a các mô hình tr ng d a Trên c s phân tích s li u v các tiêu chí trên b n thích nghi c a các mô hình c xây d ng

u này giúp cho các nhà quy ho ch t nông nghi p có c nh ng quy t nh

p lí trong công tác phân b và phát tri n di n tích d a huy n M Cày Nam Bên

nh ó, vi c xác nh nh ng y u t gi i h n n kh n ng thích nghi s giúp ng i dân có bi n pháp k thu t c i thi n t ng n ng su t, nâng cao hi u qu s d ng

t ai và gia t ng thu nh p

C L C

Trang

I CAM OAN 1

NH N XÉT VÀ XÁC NH N C A B MÔN ii

NH N XÉT C A H I NG iii

TI U S CÁ NHÂN iv

I C M N v

TÓM L C vi

C L C vii

DANH SÁCH B NG ix

DANH SÁCH HÌNH xi

DANH M C CH VI T T T xii

Ch ng 1 1

U 1

1.1 T V N .1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 2

1.2.1 M c tiêu t ng quát 2

1.2.2 M c tiêu c th 2

1.3 C U TRÚC LU N V N 2

Ch ng 2 4

C KH O TÀI LI U 4

2.1 GI I THI U V CÂY D A B N TRE 4

2.1.1 S phân b và tình hình s n xu t c a cây d a B n Tre 4

2.1.2 Giá tr kinh t c a cây d a 8

2.1.3 Các mô hình canh tác d a 9

2.2 GI I THI U CHUNG V H TH NG THÔNG TIN A LÝ (GIS) 13

2.2.1 S l c v s phát tri n c a GIS n c ta 13

2.2.2 Khái ni m v h th ng thông tin a lý (GIS) 13

2.2.3 Các thành ph n c b n c a GIS 14

2.2.4 Các ch c n ng c b n c a GIS 16

2.2.5 Các nghiên c u ng d ng GIS 18

2.2.6 L i ích và h n ch c a vi c s d ng k thu t GIS 19

2.3 GI I THI U CHUNG V AHP 20

2.3.1 Khái ni m v AHP 20

2.3.2 M t vài ng d ng c a AHP 21

2.3.3 Các b c th c hi n khi áp d ng AHP 22

2.4 ÁNH GIÁ T AI 22

Ch ng 3 24

PH M VI VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 24

3.1 PH NG PHÁP LU N 24

3.2 PH M VI NGHIÊN C U 24

3.3 NGU N S LI U 25

3.3.1 Thu th p thông tin và s li u s c p 25

3.3.2 Thu th p thông tin và s li u th c p 25

3.4 CÁC PH N M M VÀ CÔNG C H TR 26

3.5 CÁC B C TH C HI N NGHIÊN C U 26

3.5.1 Xác nh các mô hình canh tác d a ph bi n M Cày Nam 26

3.5.2 Xác nh các tiêu chí (y u t ) ánh giá t ai cho m i mô hình canh

tác 26

3.5.3 Xây d ng h th ng phân c p thích nghi 27

3.5.4 ánh giá t m quan tr ng c a m i tiêu chí ánh giá t 27

3.5.5 Thu th p s li u c tính t ai 30

3.5.6 So sánh yêu c u c a m i mô hình canh tác d a v i u ki n t ai 30

3.5.7 Trình bày k t qu ánh giá thích nghi t cho các mô hình d a 32

Ch ng 4 33

T QU TH O LU N 33

4.1 TÌNH HÌNH CHUNG C A A BÀN NGHIÊN C U 33

4.1.1 V trí a lý huy n M Cày Nam 33

4.1.2 C c u kinh t - xã h i 33

4.2 ÁNH GIÁ KH N NG THÍCH NGHI T CANH TÁC CÁC MÔ HÌNH TR NG D A 34

4.2.1 Các mô hình canh tác d a có tri n v ng 34

4.2.2 Các tiêu chí c l a ch n ánh giá thích nghi t ai 35

4.2.3 H th ng phân c p thích nghi 37

4.2.4 Tr ng s các tiêu chí kh o sát 40

4.2.5 c tính t ai 44

4.2.6 Phân h ng kh n ng thích nghi t ai c a t ng mô hình canh tác d a 47

Ch ng 5 54

T LU N VÀ KI N NGH 54

5.1 K T LU N 54

5.2 KI N NGH 55

TÀI LI U THAM KH O 56

PH L C 62

Ph l c 1: PHI U PH NG V N CÁN B 62

Ph l c 2: TR NG S TRONG AHP 66

Ph l c 3: B NG S LI U THU C 71

DANH SÁCH B NG

ng 2.1: Di n tích d a c a các t nh BSCL trong n m 2008 5

ng 2.2: Di n tích và s n l ng cây d a phân theo huy n n m 2007 .5

ng 2.3: Tình hình xu t kh u các s n ph m d a ch y u c a t nh B n Tre t n m 2001 - 2007 7

ng 3.1: Phân c p thích nghi c a tiêu chí s tháng m n 27

ng 3.2: Thang o u tiên 28

ng 3.3: Ma tr n so sánh c p 29

ng 3.4: Ma tr n tr ng s 29

ng 3.5: Trung bình ng u nhiên nh t quán (RI) 30

ng 3.6: m s cho các c p thích nghi 31

ng 3.7: Phân lo i ch s thích nghi 31

ng 4.1: Các tiêu chí tham gia ánh giá thích nghi t 35

ng 4.2: Phân c p y u t c a mô hình tr ng d a chuyên canh 37

ng 4.3: Phân c p y u t c a mô hình d a – ca cao 38

ng 4.4: Phân c p y u t c a mô hình nuôi tôm càng xanh trong m ng v n d a 38

ng 4.5: Tr ng s c a các tiêu chí 40

ng 4.6: Các thông s c a AHP 40

ng 4.7: Tr ng s c a các tiêu chí 41

ng 4.8: Các thông s c a AHP 42

ng 4.9: Tr ng s c a các tiêu chí 43

ng 4.10: Các thông s c a AHP 43

ng 4.11: B ng s li u th c c a mô hình tr ng d a chuyên canh 44

DANH SÁCH HÌNH

Hình 2.1: Di n tích và s n l ng d a t nh B n Tre t 1999 - 2008 6

Hình 2.2: M t s mô hình tr ng d a trong huy n M Cày Nam 10

Hình 2.3: Các thành ph n ch c n ng chính c a GIS 15

Hình 2.4: Nguyên t c ho t ng c a GIS 17

Hình 2.5: Quy trình ánh giá t ai cho quy ho ch s d ng t ai De Vos t.N.C., 1978; H.Huizing, 1988; Lê Quang Trí,1997 23

Hình 3.1: B n huy n M Cày Nam 25

Hình 4.1: B n phân h ng kh n ng thích nghi c a d a 49

Hình 4.2: B n phân h ng kh n ng thích nghi ca cao xen d a 50

Hình 4.3: B n phân h ng kh n ng thích nghi nuôi tôm càng xanh trong m ng n d a 52

DANH M C CH VI T T T

BSCL: ng b ng sông C u Long

GIS ( Geographic Information System): H th ng thông tin a lý

AHP (Analytic Hierarchy Process – AHP): Quy trình phân tích th b c

FAO (Food và Agriculture Organization of the United Nations): T ch c L ng

th c và Nông nghi p Liên H p Qu c

DBRP : D án Phát tri n kinh doanh v i ng i nghèo nông thôn B n Tre

SWOT: là t p h p vi t t t nh ng ch cái u tiên c a các t ti ng Anh: Strengths

m m nh), Weaknesses ( m y u), Opportunities (C h i) và Threats

(Thách th c)

c Hàng n m, BSCL cung c p h n 50% s n l ng l ng th c và trái cây cho

n c (Quang Tùng và Tùng Linh, 2010) Nh ng m t hàng nh g o, cà phê, cá tra, cá ba sa, tôm ã óng góp r t l n vào kim ng ch xu t kh u nông s n Vi t Nam Bên c nh ó, các s n ph m t cây d a c ng mang l i c h i sinh k r t thi t th c cho ng i dân BSCL, nh t là hai t nh B n Tre và Trà Vinh

Hi n nay, huy n M Cày Nam t nh B n Tre là n i có di n tích tr ng d a r t l n,

ho t ng ch bi n, xu t kh u d a c ng phát tri n m nh u ki n sinh thái ây

t thu n l i cho phát tri n c a d a nh ng hi n nay hi u qu kinh t mang l i t cây

a v n ch a t ng x ng v i ti m n ng th c có ây c ng chính là nguyên nhân

n n hàng lo t các v n d a b n b th ch cho các mô hình canh tác khác

Nh m t ng hi u qu kinh t t v n d a, B n Tre khuy n khích th nghi m m t s

mô hình canh tác d a k t h p nh : nuôi tôm càng xanh trong v n d a, tr ng xen

a v i các lo i cây n trái và d a - ca cao Nhìn chung, các mô hình này ã làm

ng thu nh p c a các nông h so v i mô hình c canh d a nh ng vi c m r ng phát tri n các h th ng canh tác d a k t h p còn tùy thu c vào s thích nghi t ai

a t ng a ph ng nh t nh và th i gian qua s phát tri n c a các mô hình này

u t phát v n ch a có s quy ho ch phát tri n h p lý Bên c nh ó, tài nguyên t canh tác các mô hình d a ang b nh h ng c a bi n i khí h u, xâm nh p m n

Vì th , công tác ánh giá t hi n nay c xem nh là v n kh n c p c n ph i

c th c hi n có th s d ng t t ngu n tài nguyên này

Xu t phát t nh ng v n trên, tài: “ ng d ng GIS và AHP trong ánh giá thích nghi t canh tác cho các mô hình tr ng d a huy n M Cày Nam - T nh B n Tre”

c th c hi n nh m ánh giá s thích nghi t canh tác cho các mô hình tr ng d a

t ó có s quy ho ch phát tri n di n tích d a thích h p cho huy n M Cày Nam

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U

1.2.1 M c tiêu t ng quát

c tiêu t ng quát c a nghiên c u là xây d ng b n thích nghi t ai theo n hành chính cho các h th ng canh tác d a huy n M Cày Nam t nh B n Tre thông qua ng d ng GIS và AHP K t qu nghiên c u s làm tham chi u cho các nhà qu n lý và ho ch nh chính sách nông nghi p trong công tác qui ho ch s

ng t nông nghi p nói chung và di n tích canh tác d a M Cày Nam nói riêng

Gi i thi u v cây d a B n Tre bao g m tình hình s n xu t d a và các mô hình ph

bi n hi n nay Sau ó, h th ng thông tin a lý (GIS) và ph ng pháp phân tích th

ph c (AHP) c ng c mô t trong ch ng này

Ch ng 3: Ph m vi và ph ng pháp nghiên c u

Trình bày ph ng pháp nghiên c u g m các ph n: ph ng pháp lu n, ph m vi nghiên c u, ngu n s li u và các b c th c hi n nghiên c u

Ch ng 2

C KH O TÀI LI U

2.1 GI I THI U V CÂY D A B N TRE

2.1.1 S phân b và tình hình s n xu t c a cây d a B n Tre

Vi t Nam, nh u ki n t nhiên và sinh thái thu n l i cho s sinh tr ng, phát tri n nên cây d a ã c tr ng nhi u n i, ch y u các t nh phía Nam nh vùng

BSCL (Võ v n Long, 2010) D a chi m m t v trí r t quan tr ng trong s n xu t nông nghi p; nh ng c tính thích nghi r ng, cho hi u qu kinh t lâu dài và n

nh, g n ây d a ã tr thành cây tr ng chính c a ng i dân B n Tre

Theo Niên giám th ng kê Vi t Nam (2009), t ng di n tích d a c n c t 139,300

ha, l n nh t là t nh B n Tre, k n là t nh Trà Vinh, Bình nh, Ti n Giang, Cà Mau, Kiên Giang và V nh Long Di n tích d a các t nh BSCL có s phân b khác nhau rõ r t và t p trung nhi u m t s t nh ven bi n (B ng 2.1)

i s hi n di n c a nhi u gi ng d a khác nhau nh d a Xiêm xanh, d a Xiêm

a, d a Tam Quan; Ta xanh, Ta vàng, Dâu xanh, Dâu vàng, d a L a, d a Bung;

ng nh các gi ng d a lai PB121, PB141, JVA1, JVA2 ã t o s a d ng và phong phú cho qu n th các gi ng d a B n Tre Ngoài ra còn có các gi ng d a c bi t khác nh d a S c, d a Sáp, d a D a c ng c canh tác t i ây (Hu nh H u

Ph c, 2010) G n ây, Trung tâm d a ng Gò t nh B n Tre ã lai t o thành công

3 gi ng d a g m B121, JK1 và JK32 v a có kh n ng ch ng ch u m n cao v a phù h p v i nh ng bi n i khí h u Hi n nay, các gi ng d a này ang c phát tri n B n Tre (Nông nghi p Vi t Nam, 2010)

`

Nhìn chung, d a c tr ng t t c các t nh BSCL B n Tre, d a c tr ng

p trung trong huy n M Cày (B ng 2.2), nhi u nh t là huy n M Cày Nam, k

ó là các huy n M Cày B c, Gi ng Trôm và Châu Thành

ng 2.2: Di n tích và s n l ng cây d a phân theo huy n n m 2007

Huy n Di n tích (ha) di n tích d a so v i toàn t nh (%)

Th y, An Th i, v i m i xã u có di n tích trên 600 ha (D ng Th M Trang, 2009) Nh ng n m g n ây, d i các tác ng c a thiên tai và d ch b nh, di n tích

tr ng, n ng su t c ng nh s n l ng d a trong t nh B n Tre không ng ng bi n ng (Hình2.1)

i n m tr c, s n l ng gi m còn 222.196.080 trái

Sau khi ti n hành nhi u chi n d ch di t tr b d a, n m 2003 các v n d a b t u khôi ph c tr l i, s n l ng t ng tr l i c 237.562.112 trái Nhìn chung t c

ng di n tích, n ng su t d a hàng n m còn ch m do v n ch a c quy ho ch phát tri n và chính sách u t cho cây d a v n ch a nhi u

n n m 2005, c s khuy n khích c a chính quy n a ph ng và th y c

ti m n ng l i th t cây d a nên ng i dân ã có s quan tâm u t ch m sóc cho

cây d a Nhi u di n tích canh tác lúa, mía, cây n trái kém hi u qu ã c phá b

tr ng d a, làm t ng di n tích d a toàn t nh lên kho ng 36.827ha, s n l ng t 276.497.116 trái Tính n n m 2008, sau khi t nh ã phê duy t và tri n khai th c

hi n phát tri n tr ng m i 5.000 ha d a trong giai n 2005-2010 Di n tích d a t

c kho ng 45.569 ha (2008), s n l ng t ng lên 353.199.825 trái nh ng n ng

su t có gi m so v i n m tr c

c tiêu phát tri n c a t nh B n Tre cho n h t n m 2010 là di n tích d a toàn

nh t kho ng 49.500 ha Bên c nh ó, B n Tre còn xây d ng và phát tri n nh ng

mô hình tr ng xen trong v n d a, tr ng c ph c v ch n nuôi và các mô hình nuôi xen nh tôm càng xanh, th cá, nuôi dê, gà th v n (Nguy n Thái Xây, 2010) Song song ó, công nghi p ch bi n qu d a nh ng n m qua c ng ã có nhi u phát tri n, th tr ng tiêu th trái d a thì ngày càng c m r ng, các s n ph m d a

n Tre (B ng 2.3) ã có m t r ng kh p trên th tr ng th gi i, c xu t kh u sang 80 qu c gia và khu v c (Nguy n Thái Xây, 2010)

a chi m g n 128 USD trong t ng kim ng ch xu t kh u c a t nh 193 tri u USD,

ng th hai sau xu t kh u th y s n (Công T o, 2010)

Bên c nh nh ng tín hi u kinh t kh quan nh trên thì cây d a B n Tre còn ph i i

t v i nh ng khó kh n, thách th c nh : di n tích d a lão hóa ngày càng t ng, giá

a th ng ph m không n nh, m ng l i thu mua d a t ng i s n xu t còn h n

p làm cho hi u qu kinh t mang l i t cây d a ch a cao Ng i dân n i ây có

p quán canh tác d a lâu i nh ng l i thi u s u t thâm canh nên ch a t

c n ng su t t i a Thêm vào ó, vi c phát tri n cây d a v n còn g p nhi u khó

kh n trong khuy n khích s n xu t, vì h u h t các h th ng tiêu th s n ph m ch hình thành và phát tri n m t s t nh tr ng d a tr ng m

Tóm l i, d a tuy là cây có nhi u ti m n ng và l i th nh ng s phát tri n trong th i gian qua là ch a t ng x ng v i ti m n ng th c có Trong t ng lai, th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêng ph i i m t v i bi n i khí h u toàn c u, xâm nh p

n, các cây tr ng khác khó phát tri n c thì trong khi ó cây d a v n thích nghi

t v i u ki n b t l i này Do v y trong th i gian t i, nh ng chính sách khuy n khích phát tri n d a, vi c ti p t c nghiên c u, lai t o gi ng d a ho c kh o nghi m công nh n gi ng cung c p cho phát tri n s n xu t là u r t c n thi t

2.1.2 Giá tr kinh t c a cây d a

a là m t trong s nh ng cây tr ng r t h u d ng T t c các s n ph m t cây d a

u h u ích cho con ng i

Thân d a c s d ng nh là cây l y g cho m c ích xây d ng hay làm các s n

ph m th công m ngh ho c ch t t Trái d a là s n ph m chính t o ra nhi u m t hàng có giá tr cao Gáo d a ng i ta còn s n xu t nh ng m t hàng th công m ngh thu hút khách du l ch S n ph m truy n th ng t c m d a là c m d a khô làm nguyên li u cho các nhà máy ép d u d a cung c p cho các ngành công nghi p và

ph ph m bã d a sau khi ép l y d u làm ngu n th c n cho ngành ch n nuôi C m

a t i c ng là ngu n nguyên li u cho ngành ch bi n th c ph m, c bi t k o d a

là m t c s n c a t nh B n Tre xu t kh u sang nhi u n c trên th gi i

Nh ng n m g n ây, c m d a n o s y c s n xu t, ây là m t hàng xu t kh u

em l i nhi u ngo i t cho a ph ng Bên c nh nhà máy Sri-Lanka, hi n nay n c

ta ã có nhi u nhà máy c a doanh nghi p trong n c, s n xu t s n ph m c m d a

o s y xu t kh u

t khác, gáo d a sau khi h m thành than là nguyên li u làm than ho t tính, c

d ng trong các ngành công nghi p th c ph m, d c ph m, hóa ch t V d a

tr c ây ch dùng làm ch t t thì nay c dùng l y ch x d a làm nguyên

li u s n xu t các lo i th m, dây th ng, b i x d a c x lý làm “ t s ch” cho

n xu t cây c nh và rau an toàn c ng em l i l i t c r t l n M t ph ph m khác t

trái d a là n c d a khô, tr c ây c dùng làm d m, hay n c màu thì nay dùng làm th ch d a, m t l ai th c u ng khá b d ng và có giá tr cao

Và ánh sáng d i tán d a có th tr ng xen nhi u lo i cây n trái, rau màu, cây công nghi p ng n ngày hay c làm th c n gia súc s em l i hi u qu kinh t r t cao Ngoài các gi ng d a cao là ngu n nguyên li u cho các ngành công nghi p, các

gi ng d a lùn dùng u ng n c c ng c quan tâm ph c v phát tri n du l ch

Hi n nay d a D a nh p t Thái Lan, v i v ng t và mùi th m r t c tr ng là gi ng

a r t có tri n v ng phát tri n

Tóm l i, cây d a c s d ng a d ng, r t h u d ng v i i s ng con ng i, là nguyên li u cho s phát tri n c a nhi u ngành công nghi p và du l ch ng th i kinh t d a c ng m ra nh ng ngành ngh nông thôn, góp ph n gi i quy t vi c làm, t ng thu nh p và phát tri n kinh t a ph ng N u tr ng úng k thu t và khai thác h t các ti m n ng và giá tr c a nó, cây d a s em l i hi u qu kinh t r t

n

2.1.3 Các mô hình canh tác d a

Theo Minh V Q và ctv (2003), m i ki u s d ng t (v i các c c u cây tr ng khác nhau) th c hi n trên các vùng t khác nhau s hình thành c tr ng riêng bi t v

bi n pháp canh tác, chi phí u t , n ng su t và hi u qu kinh t

Th c t cho th y cây d a c ng v y, hi n nay, B n Tre d a không nh ng c canh tác c canh mà còn c canh tác h n h p trong v n d a k t h p v i ch n nuôi hay th y s n (Hình 2.2)

a chuyên canh a canh

Ngu n : Nguy n Th L Th y, 2009 Ngu n:Nguy n Th L Th y, 2009

Ca cao xen d a Nuôi tôm càng xanh d i m ng v n

Ngu n: Nguy n Th L Th y, 2009 Ngu n : Nguy n Th L Th y, 2009

Mô hình canh tác h n h p

Ngu n: Nguy n Th L Th y, 2009

Hình 2.2: M t s mô hình tr ng d a trong huy n M Cày Nam

t s mô hình canh tác h n h p có hi u qu và c khuy n cáo hi n nay nh :

a - ca cao- tôm, D a – B i da xanh; D a- Gà/v t; D a- c - dê/bò - Biogas; D a

- ca cao- tôm, cá- ong m t M i mô hình có nh ng l i th c ng nh h n ch riêng Nhìn chung, các mô hình canh tác d a B n Tre có nh ng c m nh sau:

m m nh

Cây d a có c tính thích nghi r ng i v i u ki n t nhiên và sinh thái

n Tre D a có kh n ng sinh tr ng và phát tri n t t vùng n c ng t, n c l

và c vùng n c m n, t t có phì nhiêu cao n vùng t nghèo dinh d ng Ánh sáng tán lá c a cây d a thu n l i cho ph bi n các mô hình tr ng xen cây có múi, c bi t là cây ca cao và th ng c áp d ng cho các vùng t phù sa,

t th t pha cát Tr ng ca cao xen canh trong v n d a cho th y r t thu n l i vì d a

là cây che mát cho ca cao, giúp cây ca cao cho trái n nh; trong khi ó, cây ca cao

có nhi u lá r ng s gi m và cung c p ch t h u c cho v n d a ây là m t mô hình canh tác em l i hi u qu kinh t r t cao và r t có tri n v ng phát tri n khai thác h t di n tích t canh tác d i m ng v n có th nuôi tôm càng xanh

ho c nuôi cá

Chi phí u t cho các mô hình canh tác d a th p: c bi t mô hình d a chuyên canh: ít t n công lao ng, ít t n chi phí hàng n m cho cây d a u t cho 1ha d a trong giai n u c n ph i t n chi phí t 13 tri u ng/ha, t ng chi phí u t bình quân là 3,5 tri u ng/ha/n m Theo ánh giá c a S Nông nghi p

và Phát tri n Nông thôn B n Tre, c tính hi u qu kinh t ban u khi tr ng d a xen ca cao, giá tr s n xu t mang l i cao g p 3,43 l n và l i nhu n cao g p 2-3 l n

so v i v n d a không tr ng xen (Ph ng Y n, 2010) Ngoài ra, cây d a còn thu

nh p hàng tháng t ng i n nh k t n m th 5 tr i, v i chu k kinh t kéo dài h n 20 n m

Nông dân có b d y kinh nghi m trong canh tác d a do ây là cây tr ng lâu

m quen thu c i v i t p quán c a ng i dân n i ây Bên c nh ó, c s quan tâm giúp c a các ban ngành thông qua vi c h tr v n, cây, con gi ng ch t l ng

và h ng d n k thu t nuôi tr ng cho ng i dân b ng cách m các l p t p hu n, các bu i khuy n nông, cùng v i các m trình di n giúp ng i tr ng d a c trang b ki n th c, h c h i l n nhau v k thu t canh tác d a, canh tác ca cao b n

ng

m y u

Nh ng n m g n ây d ch B cánh c ng h i d a càng tr nên ph bi n Vi c phát tri n quy mô l n và thâm canh luôn là u ki n phát sinh, phát tri n các lo i

ch h i, k c trên ca cao và cây d a (BBT t ng h p (theo báo cáo VCC), 2010) Thêm vào ó, xâm nh p m n di n bi n ngày càng ph c t p làm nh h ng n quá trình phát tri n c a cây d a và cây tr ng xen

Tr c ây ng i dân canh tác d a th ng v i quy mô nh , s d ng ngu n

gi ng không qua tuy n ch n và a s v n d a không có hàng l i rõ ràng vì v y không thu n l i tr ng xen Bên c nh ó, ng i dân không có khuynh h ng nuôi xen, tr ng xen v i d a các lo i cây khác nên ch a khai thác h t di n tích t canh tác d n n thu nh p th p và không n nh N u có thì ch y u là canh tác t phát,

ng i dân v n ch a có kinh nghi m trong các khâu ch n gi ng, ch m sóc và qu n

lý làm cho hi u qu kinh t mang l i t mô hình th p

Các chính sách khuy n khích u t thâm canh, tr ng xen và tr ng m i v n

a v n ch a c quan tâm úng m c c bi t trong khâu ch n gi ng

h i

ã có nhi u L h i d a c t ch c Là c h i giao th ng, y m nh ti p

th , qu ng bá th ng hi u các s n ph m d a, tìm ki m khách hàng, m r ng th

tr ng xu t kh u Góp ph n m r ng th tr ng tiêu th trái d avà các s n ph m t

a ngày phong phú và c xu t i nhi u n c trên th gi i Theo nh n nh c a các chuyên gia n n m 2010, Vi t Nam s tr thành n c xu t kh u c m d a n o

y th hai trên th gi i ( v n Công , 2008) Vì v y, di n tích d a trong t nh ang

có xu h ng t ng lên v m t di n tích ây là m t l i th quan tr ng m r ng quy mô s n xu t ca cao

t khác, hi n t i B n Tre là m t trong nh ng t nh d n u trong l nh v c phát tri n

ca cao v i ch t l ng khá t t ã m ra nhi u c h i cho xu t kh u ca cao c bi t

n m 2009, d a và ca cao còn c D án Phát tri n kinh doanh v i ng i nghèo nông thôn B n Tre (DBRP) ch n là 2 trong 3 s n ph m m i nh n xây d ng chu i giá tr u tiên (Ph ng Y n, 2010)

nh ang v n ng thành l p Hi p h i D a s t o c m i liên k t gi a 4 nhà trong vi c ho ch nh chi n l c phát tri n và th tr ng tiêu th d a (Nguy n Thái Xây, 2010)

Thách th c

Ngày nay, b nh h ng c a tình hình bi n i khí h u toàn c u trong u

ki n BSCL nói chung và B n tre nói riêng Vi c n c m n xâm nh p là không th tránh kh i, vì th nh h ng không nh n di n tích tr ng d a và cây tr ng xen Song song ó, d ch b nh h i d a di n bi n ngày càng ph c t p nên vi c nh h ng trong t ng lai là không th tránh kh i

Cây d a ch a c “quy ho ch” là lo i cây th m nh, nhi u s n ph m t cây

a v n ch a c thu su t u ãi và h ng v n vay tín d ng xu t kh u

2.2 GI I THI U CHUNG V H TH NG THÔNG TIN A LÝ (GIS)

2.2.1 S l c v s phát tri n c a GIS n c ta

th ng thông tin a lý (GIS) ra i vào nh ng n m 60 Canada sau ó M T

nh ng n m 80, v i s phát tri n không ng ng c a công ngh thông tin c bi t là

nh ng ti n b trong l nh v c máy tính, công ngh GIS ã nhanh chóng c ng

ng trong nhi u l nh v c c a i s ng Hi n nay GIS ã c ng d ng m nh m các n c công nghi p phát tri n nh M , Canada, Anh, Pháp, c, Ôxtrâylia n các n c ang phát tri n nh Trung Qu c, Thái Lan, Bangladesh, Lào, Campuchia, Zimbabuwe Vi t Nam, u nh ng n m 80 GIS b t u c tìm hi u và ng

ng trong m t s c quan nghiên c u T nh ng n m 90 n nay, công ngh GIS phát tri n r t m nh m Hi n nay, ã tr thành m t công c h u hi u trong r t nhi u

nh v c Theo ánh giá c a Ban ch nhi m d án GIS qu c gia, cu i n m 1997 c

c ã có 8 b ngành và 26 t nh, thành ph tham gia th c hi n d án GIS ( ào

Ng c C nh, 2003)

2.2.2 Khái ni m v h th ng thông tin a lý (GIS)

Cho n nay trên th gi i ã có r t nhi u nhà nghiên c u v GIS c ng nh các ng

Theo Nguy n Th Th n (1999), GIS là m t h th ng qu n lý thông tin không gian

c phát tri n d a trên c s công ngh máy tính v i m c ích l u tr , h p nh t,

mô hình hóa, phân tích và miêu t c nhi u lo i d li u

Theo Minh.V.Q và ctv (2003), GIS là m t công c ánh giá t ai và quy ho ch

d ng hi u qu , nó là s k t h p c a không gian a lý, ph n c ng, ph n m m máy tính và ng i dùng có th m quy n s d ng các d li u và công ngh gi i quy t v n Trong khi ó ESRI (1999) cho r ng GIS là "m t công c máy tính”

p b n và phân tích nh ng t n t i và các s ki n x y ra trên trái t Công ngh GIS tích h p các ho t ng c s d li u thông th ng, ch ng h n nh truy v n và phân tích th ng kê, hình dung c áo và phân tích a lý c cung c p b i các

GIS c c p n nh "m t h th ng” thay vì là “ph n m m” H th ng này bao

m nhi u thành ph n liên quan n nhau, trong ó các thành ph n này có vai trò và

ch c n ng khác nhau V c b n, GIS bao g m n m thành ph n chính: ph n c ng,

ph n m m, d li u, ti n trình x lý và con ng i (giám nh, ng i s d ng) (Rossiter, 1994; ESRI, 1999; Pidwirny, 2006) i các nhi m v thích h p t d li u

u vào, l u tr và qu n lý d li u, thao tác và phân tích d li u, d li u u ra (Malczewski, 2004; ESRI, 1999; Pidwirny, 2006; Maguire, 1991)

m i d án GIS thành công, t t c các thành ph n GIS c n ph i c cân b ng theo h th ng vàcó th c tóm t t ng n g n nh (Hình 2.3)

Ph n m m (Software)

Ph n m m là m t ph n trung tâm c a h th ng Nhi u gói ph n m m GIS có s n và

có th c phân lo i theo m c ích s d ng hay theo quy mô c a c s d li u c n

qu n lý (Malczewski, 2004) Gói GIS ph i th a mãn các ch c n ng: d li u u vào, l u tr , qu n lý, chuy n i, phân tích và u ra Tuy nhiên, truy xu t, ph ng pháp, ngu n l c và cách ho t ng có th khác nhau gi a các h th ng này

li u (Data)

li u là thành ph n c t lõi nh t c a GIS D li u trong GIS có hai nhóm: d li u không gian và d li u thu c tính D li u không gian gi i thi u a m c a các

hi n t ng và các s ki n x y ra, d li u thu c tính thông báo và mô t tính ch t và

c m c a d li u không gian M t s l ng l n các d li u không gian có s n trên internet có th c t i v mi n phí ho c mua cung c p d li u

Ti n trình x lý (Procedures)

Ti n trình x lý là nh ng b c h ng d n gi i quy t và t c m c tiêu c a

án GIS và ch ng minh ph ng pháp làm th nào d li u s c l y ra, u vào

a h th ng, l u tr , qu n lý, chuy n i, phân tích, cu i cùng là trình bày k t qu

u ra

Con ng i (People)

Con ng i là thành ph n th c s làm cho GIS ho t ng H bao g m m t s v trí

a qu n lý GIS, qu n tr c s d li u, các chuyên gia ng d ng, h th ng các nhà phân tích, và các l p trình viên Ng i liên k t v i GIS có th c chia thành ba nhóm: ng i xem, ng i dùng nói chung và chuyên gia GIS

Ng i xem là nh ng ng i xem c s d li u a lý là tài li u tham chi u Ng i dùng nói chung s d ng GIS ti n hành kinh doanh, th c hi n d ch v chuyên nghi p, và ra quy t nh, bao g m c qu n lý tài nguyên, nhà l p k ho ch, các nhà khoa h c, k s , lu t s , doanh nhân kinh doanh Chuyên gia GIS là nh ng ng i làm các công trình GIS bao g m: qu n lý GIS, qu n tr c s d li u, các chuyên gia ng d ng, h th ng các nhà phân tích, và các l p trình viên

(http://maic.jmu.edu/sic/gis/components.htm)

2.2.4 Các ch c n ng c b n c a GIS

Các ch c n ng c a GIS c th c hi n ch y u b i thành ph n c a nó, c g i là thành ph n ch c n ng Maguire (1991) cho r ng GIS có th c t ng h p và trình bày thông qua ba m khác bi t, ó là nh ng b n , c s d li u, và các quan

m phân tích không gian Vi c xem b n là t p trung vào các khía c nh b n

a GIS, quan m c s d li u th hi n t m quan tr ng c a m t c s d li u

ng c thi t k và th c hi n (Frank, 1989), và quan m th ba nh n m nh t m quan tr ng c a phân tích không gian trong GIS

GIS có th óng m t vai trò quan tr ng trong vi c ra quy t nh không gian (Prakash, 2003) và là m t công c h tr quy t nh, s d ng ánh giá kh n ng

t ai và ch c n ng GIS (Hình 2.4) c trình bày nh các b c d i ây:

Hình 2.4: Nguyên t c ho t ng c a GIS

Ngu n: Nguy n Th Th n, 1999

li u u vào (Data Input)

li u u vào liên quan n nh n d ng và thu th p d li u cho các yêu c u c th

a h th ng Quá trình này bao g m vi c mua l i, nh d ng l i, tham kh o a lý, biên so n và ghi d li u Ch c n ng này chuy n d li u thô ho c ã có vào h th ng

li u GIS v i m t s cách nh nh p t bàn phím (d li u thu c tính), h ng d n hóa và quét, ho c nh p các t p tin d li u hi n có (Malczewski, 2004) ây là giai n r t quan tr ng cho vi c xây d ng c s d li u a lý (Võ Quang Minh và ctv, 2005)

u tr và qu n lý c s d li u (Data storage và management)

Yêu c u thi t y u trong nhi m v này là phát tri n b c s d li u có kh n ng l u

tr , s d ng, và chia s m t cách hi u qu (Baniya, 2008) Phân tích và x lý d

li u c a các h th ng s b nh h ng b i ph ng pháp c s d ng th c hi n các ch c n ng GIS

s d li u có th c nh ngh a là thu th p d li u h u ích trong m t t ch c máy tính có th c m r ng, c p nh t, truy xu t và chia s b i m c ích khác nhau (Malczewski, 2004) Trong ánh giá t ai, c s d li u th ng bao g m các thông tin chi ti t thu c trong quá trình kh o sát th c t , là mô t các khía c nh

t ai c a các n v t c th liên quan n c m t ai

Thao tác phân tích d li u (Data manipulation và analysis)

u t quy t nh c a GIS là kh n ng phân tích, nó th c hi n phân tích t ng h p

li u không gian và thu c tính Các thao tác phân tích d li u xác nh các thông tin h u ích cho m t ng d ng c th mà có th c s d ng b i GIS

li u u ra ( Data output)

Ch c n ng này cung c p hình nh c a k t qu x lý và phân tích d li u GIS Các thông tin k t qu có th c trình bày trong các hình th c b n , b ng bi u, s

i b n in, b n m m, ho c b n sao n t (Malczewski, 2004)

t nhóm chuyên gia v tài nguyên thiên nhiên a ngành là c n thi t làm cho h

th ng GIS tr thành m t công c hi u qu h tr ánh giá t ai và quy ho ch s

ng t Nhóm chuyên gia bao g m các nhà a lý, v t lý, nhà nông h c, khí h t-cây, chuyên gia mô hình, a ch t th ng kê, l p trình máy tính, kinh t , các nhà khoa h c xã h i và c ng có cán b khuy n nông m b o r ng h th ng và các

u-n ph m c a u-nó là miu-nh b ch cho u-ng i s d ng không th ng xuyên ch ng h n

nh nhà ho ch nh chính sách và các bên liên quan m i c p (FAO, 1995)

s d li u c thi t l p và chuy n i sang b n và hình thành l p N i dung

a b n n tính g m d li u không gian và thu c tính s khách quan cho ánh giá t Hàng ch c tiêu chí ánh giá c thành l p theo yêu c u s d ng t c a

ng lo i hình s d ng t c th và tiêu chí ó c chu n hóa th c hi n các so sánh tiêu chí v i nhau Cu i cùng, b n kh n ng t c hình thành cho các

ki u s d ng t (Baniya, 2008)

2.2.5 Các nghiên c u ng d ng GIS

n th p niên qua, công ngh GIS có s phát tri n m nh m và các ng d ng c a

nó ngày càng r ng l n Nhìn chung, GIS c s d ng cho 5 nhóm l nh v c chính,

m có: các c s qu n lý (l p k ho ch b o trì thi t b , d ch v m ng l i vi n thông), qu n lý tài nguyên thiên nhiên và môi tr ng ( t nông nghi p, s phù h p cây tr ng, tài nguyên n c, t ng p n c, ánh giá tác ng môi tr ng, qu n lý thiên tai), qu n lý m ng l i ng ph (tìm ki m a ch , xác nh úng v trí nhà

và ng ph ), l p k ho ch và k thu t (quy ho ch ô th , quy ho ch vùng) và h

th ng thông tin t ai (qu n lý a chính, h th ng thu , quy ho ch s d ng t)

Th c t , các ng d ng c a GIS ã c s d ng r ng rãi, nh công ngh GIS dùng trong các c quan d ch v y t và xã h i (ESRI, 1999), trong giao thông v n t i (Miller và Shaw, 2001), ng d ng trong môi tr ng và t ng p n c (Lyon và McCarthy, 1995), trong quy ho ch và phát tri n ô th (Easa và Chan, 2000), và các

ng d ng c a GIS dùng cho các nhà kh o c nh m t b công c l p mô hình tiên oán (Wescott và Brvàon, 2000), ng d ng c a GIS dùng cho qu n lý h th ng

c, n c th i, và n c m a (Shamsi, 2005), c ng nh ti m n ng ng d ng c a GIS trong nông nghi p là r t l n (Pierce và Clay, 2007)

c bi t, m t trong nh ng ng d ng hi u qu và h u ích nh t c a GIS cho l p k

ho ch và qu n lý là ánh giá t (Collins và ctv, 2001, Malczewski, 2004; 2006),

i vì trong ánh giá t, GIS nh là m t h th ng máy tính h tr cho vi c thu

nh n, l u tr , phân tích và trình bày d li u a lý (Eastman, 2006) Trong th c t , GIS cung c p thông tin qu n lý c n thi t ho c có ích cho s hi u bi t v nh ng tác

ng môi tr ng và các m i quan h (Corona và ctv, 2008)

Trong nh ng n m g n ây, GIS ã c bi t n nh là công c h u d ng trong

qu n lý và phân tích d li u không gian Nó có th c s d ng m t cách linh

ho t, t o ra và h p nh t b n , b ng bi u và các báo cáo v n b n c n thi t h

tr quy ho ch s d ng t (FAO, 1999) Có m t m c bi t áng chú ý c a vi c

ng d ng GIS ánh giá t ai là b ng cách l p b n và mô hình hóa (Corona

và ctv, 2008.), và hai nhánh quan tr ng c a cách ti p c n ánh giá t là d a trên

n l p ph và các ph ng pháp ánh giá a tiêu chí (Collins và ctv, 2001)

n c ta c bi t là BSCL, GIS ã và ang c ng d ng trong nhi u l nh

c nh : ng d ng GIS trong xây d ng h th ng qu n lý c s d li u BVTV (Võ Quang Minh và ctv, 2006); ng d ng GIS ánh giá t ai cho huy n M Tú t nh Sóc Tr ng (Võ Quang Minh và ctv, 2006); ng d ng GIS trong qu n lý c s d

li u ph c v theo dõi, giám sát, ánh giá tài nguyên môi tr ng t nh Sóc Tr ng (Võ Quang Minh và ctv, 2005); ng d ng GIS cho ánh giá kh n ng thích nghi t nông nghi p t nh ng Tháp (Võ V n Vi t, 2005) H u h t các nghiên c u v ánh giá t ai n c ta u ng d ng GIS ch y u t p trung nghiên c u v n d ng các

ti n ích s n có c a GIS nh ng d ng GIS xây d ng b n n v t ai và bi u

di n k t qu b n thích nghi cây tr ng (Nguy n Kim L i và ctv, 2009) Vi c ng

ng ã h tr r t nhi u cho các nhà nghiên c u, c quan qu n lý c ng nh ng i dân bi t c di n bi n phát tri n c a s v t, s phân b và bi n i c a nó qua th i gian t ó s giúp chúng ta có nh ng l a ch n và quy t nh úng n trong qu n lý

li u l u tr có th c c p nh t hóa m t cách d dàng; ch t l ng s li u c

qu n lý, x lý và hi u ch nh t t; ta có th d dàng truy c p, phân tích s li u t nhi u ngu n và nhi u lo i khác nhau S d ng GIS t ng h p m t l n c nhi u

lo i s li u khác nhau phân tích và t o ra nhanh chóng m t l p s li u t ng h p

i

c dù, các ng d ng GIS trong ánh giá t ã c công nh n r ng rãi, nh ng có nhi u tr ng i c n c cân nh c th n tr ng trong quá trình phát tri n GIS t i các

c kém và ang phát tri n nh Vi t Nam là: chi phí và nh ng v n k thu t òi

i trong vi c chu n b l i các s li u thô hi n có khá cao nh m có th chuy n t

n d ng gi y truy n th ng sang d ng k thu t s trên máy tính (thông qua vi c hóa, quét nh) Ngoài ra, còn òi h i nhi u ki n th c c a các k thu t c b n v máy tính và yêu c u l n v ngu n tài chính ban u; chi phí c a vi c mua s m, l p

t thi t b và ph n m m GIS khá cao và trong m t s l nh v c ng d ng hi u qu tài chính thu l i th p

c bi t trong nông nghi p, GIS có 3 m thu n l i chính khi so sánh v i ph ng pháp qu n lý b n b ng tay tr c ây: GIS là m t công c khá m nh trong vi c

u tr và di n t các s li u c bi t là các b n và có th cho ra nh ng k t qu

i nh ng d ng khác nhau nh các b n , bi u b ng và các bi u th ng kê Nó còn là m t công c c l c cho các nhà khoa h c c bi t v l nh v c nghiên c u h

th ng canh tác, ánh giá t ai, kh n ng thích nghi c a các ki u s d ng t, qu n

lý và x lý các b n trong qu n lý t ai GIS còn giúp cho các nhà làm khoa h c

có th phân tích các nguyên nhân, nh ng nh h ng và ki m ch ng nh ng bi n i trong h th ng sinh thái c ng nh kh n ng thích ng c a vi c thay i m t chính sách i v i ng i dân

2.3 GI I THI U CHUNG V AHP

Tr c h t AHP giúp cho ng i ra quy t nh ánh giá m t cách ch quan và khách quan v i s phán oán thông th ng thông qua quá trình so sánh c p ánh giá s quan tr ng c a m i thành ph n Nó là m t quá trình phát tri n t s x p h ng cho

i ph ng án quy t nh d a theo các tiêu chí c a nhà ra quy t nh

AHP là cách ti p c n có th c áp d ng cho m t lo t các v n ánh giá nh

ng và k t h p c nh tính (Gerdsri và Kocaoglu, 2007) nh tính qua s s p

p th b c, nh l ng qua s mô t các ánh giá và vi c dùng các con s trong

mô t nh n nh c a con ng i v các v n vô hình l n v t lý h u hình Ngày nay AHP c s d ng r t ph bi n trong các l nh v c qu n lý tài nguyên t ai,

th ng m i AHP d a vào 3 nguyên t c: (I) Phân tích v n ra quy t nh (thi t l p

th b c), (ii) ánh giá so sánh các thành ph n, (iii) T ng h p các u tiên (Nguy n Kim L i và ctv, 2009)

Theo Malczewski (2004), AHP có th c tích h p v i GIS ánh giá t ai

a trên hai cách khác bi t Tr c tiên, AHP có th c s d ng xác nh các

tr ng s các tiêu chí Sau ó, các tr ng s c k t h p v i các l p b n thu c tính Th hai, các nguyên t c AHP có th c s d ng u tiên t ng h p t t c các c p c a c u trúc h th ng phân c p

ng b (Gerdsri và Kocaoglu, 2007) c bi t, AHP tích h p v i GIS tr thành công c h u ích và hi u qu trong ánh giá kh n ng t ai Ví d nh so sánh các ph ng pháp quy ho ch s d ng t ng b ng sông C u Long, Vi t Nam (Trung.N.H, 2006), s d ng GIS ánh giá t phù h p cho tr ng rau Nepal (Baniya, 2008)

2.3.3 Các b c th c hi n khi áp d ng AHP

c b n, AHP cung c p m t bài toán khách quan x lý các ý ki n tham kh o

ch quan t nh ng cá nhân ho c m t nhóm ng i trong vi c a ra quy t nh ánh giá t ai Trong AHP, m t h th ng phân c p quy t nh c c u trúc v i

t m c tiêu, nhi u tiêu chí và l a ch n thay th D a theo t m quan tr ng c a m c tiêu, t ng c p tiêu chí s c so sánh và thay th cho t ng tiêu chí a ra t m quan tr ng t ng i c a các tiêu chí Tr ng s t ng i c t ng h p b ng cách

d ng quá trình cân n ng và tính toán hi n th tiêu chí nào là quan tr ng nh t (Saaty, 2002) Quy trình phân tích th b c có th c tóm t t b ng các b c chính sau ây (Bhushan và Rai, 2004; Saaty, 2008):

c 3: Xây d ng m t t p h p ma tr n so sánh c p (hình vuông ma tr n) Sau ó

i tiêu chí s so sánh v i chính nó và v i các tiêu chí c p bên d i

Các ph n t ng chéo c a ma tr n luôn là 1 Giá tr c a ph n t (i, j) l n h n 1 và

ng m V y m là giá tr c a tiêu chí hàng th i so v i tiêu chí c t th j khi các tiêu chí hàng th i quan tr ng h n so v i tiêu chí trong c t th j, ng c l i n u tiêu chí trong c t th j quan tr ng h n so v i tiêu chí hàng th i thì giá tr c a ph n t (j, i)

a ma tr n là i ng c a các y u t (i, j), (i = 1/m)

c 4: d ng nh ng giá tr thu c trong quá trình so sánh c p tính tr ng s cho m i tiêu chí

2.4 ÁNH GIÁ T AI

Theo FAO (1976), ánh giá kh n ng thích nghi t ai gi vai trò quan tr ng trong

vi c quy ho ch s d ng t và phát tri n h th ng cây tr ng cho t ng khu v c khác nhau Ngày nay, ánh giá thích nghi t ai c ph bi n và s d ng r ng rãi trên

th gi i Tùy theo u ki n c th c a t ng khu v c mà áp d ng áp d ng ph ng pháp ánh giá và phân h ng t ai khác nhau, nhìn chung có th phân thành 2 cách:

ánh giá tr c ti p: B ng các thí nghi m b trí ngay trên vùng mu n kh o sát, sau ó thu th p các s li u thí nghi m phân tích và ánh giá

ánh giá gián ti p: D a vào tính ch t t ng i n nh c a t và môi

tr ng có nh h ng n s sinh tr ng c a cây tr ng, cùng các m c ích s d ng

t ai khác nhau ánh giá và ra ph ng pháp s d ng t ai

Hình 2.5: Quy trình ánh giá t ai cho quy ho ch s d ng t ai De Vos

t.N.C., 1978; H.Huizing, 1988; Lê Quang Trí, 1997

Ngu n: Lê Quang Trí, 2005

t ánh giá t cho bi t m t s thông tin v c m sinh h c v t lý, kinh t -xã

i, k thu t và th ch chính sách c a t t i vùng nghiên c u Do ó, nó s cung

p thông tin c b n cho quy ho ch s d ng t ánh giá t còn là ph ng pháp

gi i thích hay d oán ti m n ng s d ng t (Van Diepen và ctv, 1991), d oán

hi u qu t ai, c v l i ích d ki n, khó kh n, c ng nh s suy thoái môi tr ng

Hình 3.1: B n huy n M Cày Nam

Ngu n: Trang thông tin kinh t -xã h i t nh B n Tre, 2010

3.3 NGU N S LI U

3.3.1 Thu th p thông tin và s li u s c p

Ph ng v n 3 chuyên gia Phòng Nông nghi p và 3 chuyên gia Tr m Khuy n nông v

th c tr ng c a các ki u s d ng t canh tác các mô hình tr ng d a và các tiêu chí

3.3.2 Thu th p thông tin và s li u th c p

li u th c p: bao g m b n hành chính huy n M Cày Nam, các báo cáo Phòng nông nghi p phát tri n nông thôn huy n M Cày Nam, nh ng tài li u nghiên

u trong và ngoài n c tr c ây, sách, báo, t p chí, các trang web có liên quan,

và v n d ng các ki n th c ã h c Chi ti t s li u c a nghiên c u c mô t các

c th c hi n nghiên c u trong ch ng này

H.M Cày Nam

Chú thích

a i m nghiên c u H.M Cày B c

3.4 CÁC PH N M M VÀ CÔNG C H TR

Các ph n m m MS Word, MS Excel c s d ng k t h p v i công c AHP

nh p, x lý, phân tích và trình bày các s li u thu th p c Sau ó, s d ng ph n

m Mapinfo xây d ng b n thích nghi cho các mô hình tr ng d a

3.5 CÁC B C TH C HI N NGHIÊN C U

3.5.1 Xác nh các mô hình canh tác d a ph bi n M Cày Nam

Là b c kh i u cho công tác ánh giá thích nghi t Công vi c c n làm trong

c này là nh chuyên gia a ra m t s mô hình canh tác d a ph bi n và có tri n v ng a vào nghiên c u

3.5.2 Xác nh các tiêu chí (y u t ) ánh giá t ai cho m i mô hình canh tác

c ti p theo, h i ý ki n c a các chuyên gia xác nh tiêu chí c tr ng cho

i mô hình Các tiêu chí này là s t ng h p nh ng yêu c u t ai c a nhi u lo i cây tr ng Sau ó, t ng h p và l a ch n m t s tiêu chí c tr ng nh t bao g m

nh ng c tr ng v k thu t, kinh t và xã h i Nhóm c tr ng khác nhau u tiên

là các yêu c u v u ki n t nhiên c a cây tr ng, k n là nh ng yêu c u v qu n