XÁC ĐỊNH TIỀM NĂNG sản XUẤT và CUNG ỨNG GIỐNG lúa của NÔNG dân dự án bảo tồn đa DẠNG SINH học CỘNG ĐỒNG ở ĐỒNG BẰNG SÔNG cửu LONG

NG S N XU T VÀ CUNG NG GI NG LÚA C A NÔNG DÂN D ÁN

O T N A D NG SINH H C C NG NG BSCL” do sinh viên Nguy n Th Loan l p PTNT CA0787A1-K33, Vi n NC Phát tri n BSCL-Tr ng

TR NG I H C C N TH

i ng ch m báo cáo lu n v n t t nghi p ch ng nh n ch p thu n báo cáo v i tài: “XÁC NH TI M N NG S N XU T VÀ CUNG NG GI NG LÚA C A

BSCL” Do sinh viên Nguy n Th Loan l p PTNT CA0787A1- K33-Vi n Nghiên

u Phát tri n BSCL – Tr ng i h c C n Th th c hi n t 7/2010-11/2010 và

o v tr c h i ng

Ngày tháng n m 2010 Báo cáo lu n v n t t nghi p ã c h i ng ánh giá m c

Ý ki n h i ng

n Th , Ngày tháng m 2010

Ch t ch h i ng

TI U S B N THÂN Sinh viên th c hi n: Nguy n Th Loan

p: CA0787A1

MSSV: 4076514

Quê quán: Ph ng V nh Hi p - Tp.R ch Giá - T nh Kiên Giang

tên cha: Nguy n V n Thành

Sinh viên l p PTNT - Vi n NC Phát tri n BSCL - Tr ng i h c C n Th

t nghi p k s chuyên ngành Phát tri n nông thôn khóa 33

I C M T

[\ [\

Trong su t quá trình h c t p c ng nh th i gian làm lu n v n t t nghi p, tôi ã g p không ít khó kh n v ng m c nh ng c s giúp , ch d y c a th y cô, ng viên chia s c a ba m , anh ch , b n bè ã giúp tôi v t qua c nh ng khó kh n

và hoàn thành nhi m v h c t p c a mình

Thông qua lu n v n này tôi xin chân thành c m n:

• Ba m , ng i ã quan tâm lo l ng, ch m sóc, ng viên tôi trong su t quá trình h c t p v a qua

• m n Th y Nguy n H ng Tín và Cô Nguy n H ng Cúc ã t n tình

ng d n, ch d y tôi trong su t th i gian làm lu n v n

• Các chuyên gia trong d án CBDC ã t n tình giúp tôi hoàn thành t t tài này

• m n Th y c v n h c t p Ph m H i B u ã quan tâm, dìu d t,

ng viên và giúp tôi trong su t th i gian tôi b c chân vào c ng tr ng i

TÓM T T

tài: “XÁC NH TI M N NG S N XU T VÀ CUNG NG GI NG LÚA

A NÔNG DÂN D ÁN B O T N PHÁT TRI N A D NG SINH H C

NG NG BSCL” c th c hi n b i sinh viên Nguy n Th Loan, l p PTNT A1-K33, v i 3 m c tiêu là xác nh tiêu chí cho ánh giá ti m n ng s n xu t

gi ng c a nông dân, nh ng óng góp c a h th ng s n xu t-cung ng gi ng nông trong h th ng cung c p gi ng lúa chung BSCL và xây d ng b n ti m

ng s n xu t gi ng lúa c a m t s c ng ng s n xu t gi ng (các t nh An Giang, Sóc Tr ng, Ti n Giang)

tài c th c hi n v i s ng d ng và h tr c a qui trình phân tích th b c (Analytical Hierarchy Process, AHP) xác nh tr ng s c a các tiêu chí xác nh

ti m n ng s n xu t gi ng c a nông dân và h th ng thông tin a lý (Geographic Information System, GIS) th hi n b n ti m n ng c a các t nh nghiên c u

t qu nghiên c u cho th y h th ng gi ng c ng ng có vai trò r t quan tr ng trong vi c cung c p gi ng c bi t là các T gi ng ngày càng ho t ng có hi u qu

n T i 3 t nh th c hi n nghiên c u là An Giang, Sóc Tr ng và Ti n Giang ã t

c nh ng thành t u áng k , nhi u CLB ã tr ng thành và có ti m n ng s n

xu t và cung ng gi ng t t Bên c nh ó, thông qua vi c li u thu th p s li u t

ng k t d án CBDC qua các giai n và s ánh giá c a các chuyên gia, b n

ti m n ng c a các t nh c xây d ng d a trên c s phân tích các c s d li u v trình h c v n, kinh nghi m, di n tích s n xu t gi ng, tham gia các khóa t p hu n,

kh n ng qu n lý c a ban ch nhi m, m i quan h h p tác (ti p c n ngu n gi ng,

ti p c n thông tin), kh n ng ti p c n th tr ng u ra u này r t có ý ngh a trong ti n trình phân tích ti m n ng này và r t h u ích cho các nhà qu n lý gi ng, nhà qu n lý nông nghi p và nhà ho ch nh chính sách gi ng có chi n l c thích

p trong qu n lý công tác gi ng

C L C

I CAM OAN i

NH N XÉT VÀ XÁC NH N C A CÁN B H NG D N ii

ÁNH GIÁ C A H I NG CH M LU N V N iii

TI U S B N THÂN iv

I C M T v

TÓM T T vi

C L C vii

DANH SÁCH B NG ix

DANH SÁCH HÌNH x

DANH SÁCH CH VI T T T xi

Ch ng 1 1

U 1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 2

1.2.1 M c tiêu t ng quát 2

1.2.2 M c tiêu c th .2

1.3 PH M VI NGHIÊN C U 2

1.3.1 Th i gian 2

1.3.2 a di m 2

1.3.3 i t ng nghiên u 3

1.4 C U TRÚC LU N V N 3

Ch ng 2 4

C KH O TÀI LI U 4

2.1 S L C V NÔNG THÔN, NÔNG NGHI P VÀ NÔNG DÂN BSCL 4

2.1.1 Nông thôn 4

2.1.2 Nông nghi p 6

2.1.3 Nông dân tham gia d án CBDC 8

2.2.1 M c tiêu c a d án 10

2.2.2 Các l nh v c nghiên c u c a d án 10

2.2.3 M t s óng góp c a d án trong ch n, t o gi ng 11

2.3 GI I THI U GIS VÀ AHP 13

2.3.1 Gi i thi u v GIS 13

2.3.2 Gi i thi u v AHP 15

2.4 GI I THI U S L C V A BÀN NGHIÊN C U 16

2.4.1 V trí a lý 16

2.4.2 u ki n t nhiên 17

2.4.3 u ki n kinh t - xã h i 18

Ch ng 3 21

PH NG PHÁP LU N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 21

3.1 PH NG PHÁP LU N 21

3.2 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 21

3.2.1 Ch n m và m u nghiên u 21

3.2.1.1 Ch n m 21

3.2.1.1 Ch n m u 22

3.2.2 Thu th p s li u 23

3.2.3 Phân tích s li u 23

3.2.4 Qui trình th c hi n nghiên c u 23

Ch ng 4 31

T QU VÀ TH O LU N 31

4.1 HI N TR NG S N XU T VÀ CUNG NG LÚA GI NG C A C NG NG D ÁN CBDC BSCL 31

4.2 CÁC TIÊU CHÍ C CH N CHO ÁNH GIÁ TI M N NG S N XU T VÀ CUNG NG GI NG 33

4.3 H TH NG PHÂN C P TI M N NG 35

4.4 K T QU ÁNH GIÁ TR NG S CÁC TIÊU CHÍ 36

4.5 GIÁ TR TH C C A CÁC TIÊU CHÍ CÁC T NH 38

4.6 K T QU PHÂN LO I XÁC NH TI M N NG S N XU T VÀ CUNG NG GI NG 40

4.6.1 Ti m n ng s n xu t gi ng c a các CLB t nh Sóc Tr ng 40

4.6.2 Ti m n ng s n xu t gi ng c a các CLB t nh Ti n Giang 43

4.6.3 Ti m n ng s n xu t gi ng c a các CLB t nh An Giang 45

4.7 ÁNH GIÁ CHUNG TI M N NG C NG NG SXPP LÚA GI NG BSCL 48

TH O LU N CHUNG 49

Ch ng 5 51

T LU N VÀ KI N NGH 51

5.1 K T LU N 51

5.2 KI N NGH 52

TÀI LI U THAM KH O 53

PH L C 60

DANH SÁCH B NG

ng 3.1: Phân lo i t m quan tr ng t ng i 25

ng 3.2: Ma tr n so sánh c p 25

ng 3.5: Ch s ng u nhiên ng v i s nhân t (RI) 26

ng 3.4: Phân c p ti m n ng và chu n hóa giá tr cho tiêu chí “kinh nghi m” 27

ng 3.5: Phân c p ti m n ng và ch s ti m ng 28

ng 4.1: N ng l c s n xu t gi ng c a m ng l i CBDC - BSCL, 2006-2009 32

ng 4.2: H th ng phân c p ti m n ng s n xu t và cung ng lúa gi ng 35

ng 4.3: Tr ng s c a các tiêu chí ánh giá ti m n ng SXCU gi ng 37

ng 4.4: Các thông s c a AHP 37

ng 4.5: Giá tr th t c a các tiêu chí t nh Sóc Tr ng 38

ng 4.6: Giá tr th t c a các tiêu chí t nh Ti n Giang 39

ng 4.7: Giá tr th t c a các tiêu chí t nh An Giang 40

ng 4.8: Phân lo i ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh Sóc Tr ng 41

ng 4.9: Phân lo i ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh Ti n Giang 43

ng 4.10: Phân lo i ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh An Giang 46

ng 4.11: Phân h ng ti m n ng c ng ng SXPP lúa gi ng BSCL 48

DANH SÁCH HÌNH

Hình 2.1: Bi u dân s trung bình khu v c nông thôn BSCL 2003-2008 4

Hình 2.2: Bi u giá tr s n xu t nông nghi p th c t BSCL 2003-2008 7

Hình 2.3: B n a lý BSCL 17

Hình 2.4: Bi u c c u dân t c BSCL 19

Hình 3.1: B n các m nghiên c u t i các t nh BSCL 22

Hình 3.2: Bi u ti n trình xác nh ch s ti m n ng 29

Hình 4.1: Nhà t o gi ng nông dân 32

Hình 4.2: B n ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh Sóc Tr ng 42

Hình 4.3: B n ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh Ti n Giang 44

Hình 4.4: B n ti m n ng c ng ng SXPP gi ng t nh An Giang 47

DANH SÁCH CH VI T T T

AHP (Analytical Hierarchy Process): Qui trình phân tích th b c

BUCAP (Biodiversity Use and Conservation Asia Program): Ch ng trình b o t n

và khai thác a d ng sinh h c châu Á

CBDC (Community Biodiversity Development and Conservation): d án B o t n phát tri n a d ng sinh h c

CLB: Câu l c b

BSCL: ng b ng sông C u Long

FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations): T ch c L ng

th c và Nông nghi p Liên H p Qu c

FDI (Foreign Direct Investment): u t tr c ti p t n c ngoài

GIS (Geographic Information System): H t ng thông tin a lý

HTX: H p tác xã

KT-XH: Kinh t - xã h i

NCPT BSCL: Nghiên c u phát tri n ng b ng sông C u Long

NN&PTNT: Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

SXCU: S n xu t và cung ng

SXPP: S n xu t và phân ph i

WTO (World Trade Organization): T ch c th ng m i th gi i

Ch ng 1

U

n nay, Vi t Nam v n là qu c gia phát tri n kinh t d a vào nông nghi p, c bi t

là s n xu t lúa và th y s n Trong l nh v c nông nghi p, lúa là cây tr ng ch l c chi m di n tích và t s n l ng áng k N m 2009, xu t kh u g o c a Vi t Nam

t c g n 6 tri u t n, thu kho ng 2,5 t USD (T ng c c th ng kê, 2009)

ng b ng sông C u Long ( BSCL) là vùng s n xu t nông nghi p tr ng m c a

Vi t Nam, óng vai trò c bi t quan tr ng trong m c tiêu an ninh l ng th c qu c gia và duy trì kim ng ch xu t nh p kh u nông s n Hàng n m, BSCL óng góp kho ng 90% s n l ng g o xu t kh u toàn qu c (Thanh Tùng, 2009), h n 50% s n

ph m th y s n, cung c p nhi u d ch v ch bi n và xu t kh u các s n ph m nông nghi p khác cho c n c (Phan Huy Hi n và Tu n V , 2009)

c dù v y, BSCL hi n ang ph i i m t v i nhi u khó kh n trong s n xu t lúa,

ch ng h n nh th tr ng tiêu th b p bênh, giá thành s n xu t cao và d ch b nh, thiên tai H n n a, tình tr ng thi u lúa gi ng ch t l ng ph c v cho s n xu t là v n ang c quan tâm hàng u Các nghiên c u g n ây cho th y nhu c u gi ng cho s n xu t BSCL ch c áp ng kho ng 30%, bao g m h th ng s n xu t lúa gi ng chính th ng (Vi n-Tr ng, Trung tâm gi ng, Tr m-Tr i) áp ng 8% và

th ng s n xu t gi ng nông h (kho ng 3.600 h p tác xã, t s n xu t, câu l c b ) cung c p 22% nhu c u cho s n xu t (Cao Phong và Nh t Chánh, 2009)

Qua d án, nông dân ã s n xu t và cung ng m t l ng l n gi ng lúa ch t l ng cho s n xu t, n m 2008 s n l ng gi ng lúa ã s n xu t và cung c p kho ng 83.659 n; áng k có 6.302 t n gi ng s n xu t t gi ng lúa do nông dân lai ch n (Hu nh Quang Tín, 2009) Hi n nay, m ng l i nông dân d án ang ti p t c y m nh

ho t ng s n xu t và cung ng gi ng ch t l ng cho s n xu t lúa hàng hóa

b i c nh trên, vi c ánh giá ti m n ng s n xu t và cung ng lúa gi ng c a h

- Xác nh tiêu chí cho ánh giá ti m n ng s n xu t gi ng c a nông dân

- ánh giá nh ng óng góp c a h th ng SXCU gi ng nông h trong h

th ng cung c p gi ng lúa chung BSCL

• Ch ng 2: L c kh o tài li u v các v n liên quan n tài bao g m:

¾ l c v nông thôn, nông nghi p và nông dân BSCL;

¾ Gi i thi u v d án CBDC;

¾ Gi i thi u h th ng thông tin a lý-GIS và qui trình phân tích th c-AHP;

¾ l c v v trí a lý, u ki n t nhiên và kinh t - xã h i BSCL

• Ch ng 3: Ph ng pháp lu n và ph ng pháp nghiên c u Mô t các b c

th c hi n nghiên c u, thu th p và phân tích s li u

• Ch ng 4: Trình bày nh ng k t qu t c t nghiên c u và th o lu n trên nh ng k t qu ó

• Ch ng 5: Rút ra k t lu n chung sau quá trình nghiên c u và a ra các ki n

ngh cho các nghiên c u ti p theo

Vi t Nam có trên 77% dân s sinh s ng khu v c nông thôn v i c c u ngành ngh

ch y u là s n xu t nông - lâm - ng nghi p, c ng nh ti u th công nghi p và d ch ( ào c Th ng, 2009) Trong khi ó, theo T ng c c th ng kê (2009), dân s trung bình khu v c nông thôn BSCL t ng d n u qua các n m 2003-2008

(Hình 2.1) Dân s khu v c này n m 2003 là 13,54 tri u ng i, s l ng này t ng

n n n m 2006 là 13,72 tri u ng i tr c khi t m c khá cao 13,9 tri u ng i trong n m 2008 T c t ng dân s bình quân kho ng t 30-90 nghìn ng i/n m

13,9 13,8 13,7 13,6 13,5 13,4 13,3

n ây, di n m o nông thôn BSCL có nhi u chuy n bi n tích c c nh vào nh ng thành t u phát tri n kinh t - xã h i áng k , các h th ng ng giao thông, c s

t ng c nâng c p và c i ti n, thu nh p bình quân u ng i khu v c nông thôn

ng c nâng cao T ó, cu c s ng, sinh ho t gia ình và nh ng phúc l i xã h i khác khu v c này c ng c c i thi n (Nguy n Qu c Thanh, 2008) Thu nh p bình quân c a nông dân khu v c này t ng ã góp ph n vào vi c xóa ói gi m nghèo,

th là thu nh p bình quân c a h nông dân t ng t 11 tri u ng/h n m 2000 lên

16 tri u ng/h n m 2006 ã góp ph n gi m t l h nghèo xu ng t 14,5% n m

2001 còn 8,3% n m 2006 (Hoàng Dung, 2007)

Tuy nhiên, m t s n i thu nh p c a ng i nông dân v n còn th p, kho ng cách v thu nh p gi a thành th và nông thôn BSCL ngày càng l n Theo Ph ng Nguyên (2006), nhóm có thu nh p cao nh t thành th bình quân trên 1,32 tri u ng/ng i/tháng, trong khi nhóm có thu nh p th p nh t nông thôn ch 158.000 ng/ng i/tháng Nh v y chênh l ch gi a nhóm cao nh t thành th và nhóm

th p nh t nông thôn là 8,35 l n (n m 2002 là 8,2 l n)

t khác, tình tr ng lao ng nông thôn thi u vi c làm, t l lao ng ã qua ào

o th p, t l th t th t nghi p t ng cao ang là m i e d a l n nông thôn và t

n xã h i có xu h ng gia t ng Theo Ph ng Nghi (2009) có n 85,67% l c

ng lao ng khu v c này ch a qua ào t o Trong s lao ng ã qua ào t o

ch có 0,65% có ch ng ch ; 1% có b ng ngh , 0,48% có b ng s c p; 2,39% có

ng Trung h c chuyên nghi p; 2,57% có b ng cao ng, i h c và sau i h c và 7,24% có qua ào t o nh ng không có b ng c p ch ng ch

Thêm vào ó, các c s d y ngh ch y u d y ngh ng n h n (s c p) và ch t l ng

ào t o ch a áp ng yêu c u c a doanh nghi p s d ng lao ng Nguyên nhân c

n nh t là công tác d y ngh cho lao ng nông thôn ch a có k ho ch, ch a xây

ng c khung ch ng trình và các tiêu chí ch n ngh phù h p v i nhu c u phát tri n kinh t - xã h i c a a ph ng, ch a g n v i vi c làm và yêu c u c a doanh nghi p Vi c h c ngh còn g p nhi u khó kh n do m t s quan ni m c a ng i dân

và c a nhà ho ch nh chính sách còn ch a h p lý, c ng nh cách ti p c n i v i

ng i h c khu v c nông thôn ch a phù h p

Theo Tr n Bích Ph ng (2010), t i nhi u n i v n d th a lao ng tr nên áng báo ng Tình tr ng thanh niên các làng quê không có vi c làm th ng xuyên

n n nhi u t n n xã h i; nhi u thanh niên ph i r i b làng quê lên thành ph tìm

vi c làm thuê; nhi u làng ngh truy n th ng mai m t y nhi u lao ng nông thôn

n tình c nh th t nghi p Nh ng b t c p ó ã t n t i t nhi u n m nay a bàn nông thôn, làm lãng phí không nh ngu n lao ng tr khu v c nông thôn

Ngoài ra, v n môi tr ng nông thôn là m t trong nh ng v n c n ph i c quan tâm hi n nay, c bi t là tình tr ng môi tr ng nông thôn ang b xu ng c p

và ô nhi m tr m tr ng Có r t nhi u nguyên nhân d n n tình tr ng này nh l m

ng và s d ng không h p lý các lo i hoá ch t trong s n xu t nông nghi p; tình

tr ng ch t th i sinh ho t ngày càng nhi u, ph ng th c ch n nuôi gia súc, gia c m mang tính truy n th ng, thi u khoa h c Ngoài các nguyên nhân trên thì nguyên nhân khác là do nh n th c, ý th c b o v môi tr ng c a ng i dân sinh s ng nông thôn ch a cao ( ào c Th ng, 2009)

Nhìn chung, nông thôn ngày nay ã có nhi u ti n b v t b c so v i tr c th i k

i m i Tuy nhiên, nông thôn v n t n t i không ít khó kh n nh thu nh p m t s

i v n còn th p, tình tr ng th t nghi p x y ra ngày càng nhi u, ch t l ng ngu n nhân l c hi n nay còn r t th p so v i yêu c u, môi tr ng nông thôn ngày càng

xu ng c p tr m tr ng ó là m t trong nh ng nguyên nhân d n n v n t n n xã

i x y ra ngày càng nhi u làm m t an ninh tr t t khu v c này

2.1.2 Nông nghi p

ÐBSCL thu c châu th sông Mê Kông có di n tích t t nhiên g n 4 tri u ha, chi m 12% di n tích c a c n c và ch y u là t nông nghi p (kho ng 3,2 tri u ha) H ng n m, ÐBSCL cung c p h n 50% t ng s n l ng l ng th c và óng góp

n 90% l ng g o xu t kh u trong toàn qu c; thu ngo i t kho ng 1,5-2 t USD/n m S n xu t th y s n chi m h n 70% s n l ng c a c n c và óng góp kho ng 80% l ng xu t kh u Ngoài ra, ch n nuôi, tr ng tr t cây n trái và rau màu

ã cung c p kh i l ng l n cho th tr ng trong và ngoài n c Vì v y, khu v c này c coi là n i có s n l ng lúa g o, s n l ng cây n trái, nuôi tr ng th y s n

n nh t trong c n c (Phan Huy Hi n và Tu n V , 2009)

Theo T ng c c th ng kê (2009), giá tr s n xu t nông nghi p th c t BSCL liên

c t ng trong nh ng n m g n ây (Hình 2.2) C th t n m 2003 n n m 2007, giá tr s n xu t nông nghi p t ng t 57.847 t ng lên 103.994 t ng, bình quân

ng kho ng 5.000-20.000 t ng/ n m n n m 2008, giá tr này t ng m nh n 155.704 t ng t c là t ng h n 59.000 t ng so v i n m 2007 ây là m t thành

l n c a n n nông nghi p BSCL

ro, b t l i, thi u tính n nh Bên c nh ó, ngu n l i th y s n, nh t là khu v c ven

có nguy c c n ki t; ch t th i s n xu t, sinh ho t ch a c x lý tri t , th i

tr c ti p xu ng kênh m ng ã làm ô nhi m và ch t l ng n c di n bi n x u i

t khác, tình tr ng xâm nh p m n sâu vào n i ng; phèn hóa c c b ; m a l , h n hán và nh t là trong u ki n nh h ng c a bi n i khí h u gây nh h ng rõ nét

và tác ng m nh n s n xu t nông nghi p Ngoài ra, cho n nay BSCL v n có

xu h ng khai thác ti m n ng t nhiên nông nghi p hi n có; u t k t c u h t ng giao thông, n, th y l i còn h n ch ; s n ph m nông nghi p xu t kh u ch y u là

ng thô và s ch chi m t tr ng l n; v n u t cho phát tri n kinh t còn th p và

ch a thu hút c v n u t tr c ti p n c ngoài (FDI), v n c a các thành ph n kinh t khác trong n c u t phát tri n khu công nghi p, khu ch bi n nông lâm

n Vì v y, ch a t o c b c phát tri n t phá, t ng x ng v i ti m n ng, l i

th c a vùng t có tài nguyên sông, bi n a d ng và phong phú

Theo Báo Sài Gòn Gi i Phóng (2008), các s n ph m lúa g o, th y s n, trái cây g n

ây ã c nâng cao ch t l ng nh ng ch a c ki m soát, d n n vi c t ng th

ph n và giá tr xu t kh u b nh h ng Ví d nh tình hình xu t kh u tôm sú hi n

ang khó kh n vì v p ph i s c nh tranh quy t li t c a con tôm th chân tr ng Trung Qu c và n Song song ó, vi c th c hi n h p ng bao tiêu s n ph m

gi a doanh nghi p v i nông dân m c r t th p ây là nguyên nhân chính d n n giá c nông s n, th c ph m còn b p bênh c bi t, Vi t Nam ã gia nh p WTO nên nhi u doanh nghi p s n xu t kinh doanh nông s n BSCL s g p khó kh n trong c nh tranh vì ph i m c a th tr ng

Tóm l i, vùng t ÐBSCL ang có ti m n ng và l i th l n trong nông nghi p

nh ng ch a c khai thác m t cách h p lý và b n v ng cho nên c n m t chi n

c quy ho ch t ng th theo h ng b n v ng và lâu dài mà trách nhi m tr c h t

là t phía Nhà n c, chính quy n a ph ng và các ngành, các c p có liên quan

2.1.3 Nông dân tham gia d án CBDC

Theo Báo Nông nghi p Vi t Nam (2010), so v i tr c i m i kinh t h nông dân

ã có s thay i c n b n, ã tr thành n v t ch H ã bi t chuy n i cây

tr ng v t nuôi có hi u qu kinh t cao h n Ng i dân ngày càng quan tâm n

nh ng ti n b khoa h c áp d ng vào ng ru ng c a mình nh vi c tham gia các

p t p hu n, các ch ng trình khuy n nông, tham quan mô hình h c h i kinh nghi m l n nhau ngày càng nhi u, vi c s n xu t gi ng nông h ã và ang t n t i

Ph ng Th nh, Láng Bi n, Thanh M , M H i ( ng Tháp), Tân An, Huy n H i (Trà Vinh) tr ng thay th gi ng IR 50404 Gi ng lúa này c ng ang c ngh công nh n gi ng qu c gia vì nh ng c tính thích nghi và ti m n ng n ng su t cao Bên c nh ó, phong trào nhân gi ng c ng ng An Giang r t phát tri n kh i ngu n t cu i n m 2000 thông qua l p K n ng ch n t o gi ng lúa c ng ng n

m 2004, công tác xã h i hóa gi ng lúa c a An Giang b t u phát tri n, phong trào lai t o, ph c tráng và nhân gi ng lúa ã lan r ng Nh ng nông dân có u ki n

t ai và tâm huy t v i ngh c t p h p l i thành các t , i s n xu t, cung

ng lúa gi ng T ó, ã xu t hi n nhi u h nông dân s n xu t lúa gi ng cung c p cho nhu c u t i a ph ng v i giá c phù h p

n nay, ã có kho ng 25 gi ng lúa c nông dân lai ch n Nhi u T gi ng còn mua thêm máy cày, máy c y, máy s y, máy g t p liên h p, máy phân lo i và làm

ch h t nâng cao ch t l ng s n ph m M t s T gi ng c ng ang h ng n

vi c “th ng m i hóa gi ng”, phát tri n thành trang tr i, t h p tác có ng ký kinh doanh hay Công ty Gi ng (Thanh Tùng, 2010)

Trong th c t , d i s h ng d n c a các nhà khoa h c trong d án CBDC, nhi u nông dân ã c t p hu n k n ng lai t o và ch n l c gi ng lúa M t s nông dân

gi i ã t lai t o ch n l c gi ng lúa t t ph c v tr c ti p cho s n xu t nh tr ng

p gi ng CLV1 c a nông dân Kim Suôl Sóc Tr ng, gi ng H 4 c a nông dân Nguy n V n Tính Kiên Giang và nhi u nông dân Ti n Giang, An Giang, Trà Vinh c ng ã lai t o thành công gi ng lúa cho k t qu t t các th nghi m t i m t

t nh BSCL ây là m t h ng t t c n khuy n khích và qu n lý các gi ng ch n

o t ng i nông dân theo úng quy nh c a B NN&PTNT (Báo Nông nghi p

Vi t Nam, 2009)

t khác, theo Hu nh Quang Tín (2010), s l ng nông h tham gia và s n xu t

gi ng lúa ch t l ng trong m ng l i d án CBDC ngày càng nhi u Trong giai

n 2006-2009, nông dân tham gia d án ã nh n c nhi u B ng khen c a Nhà

i, y m nh xu t kh u H n 20 n m i m i, nông nghi p, nông thôn phát tri n,

i s ng nông dân c c i thi n, nh ng ây v n là khu v c còn nhi u khó kh n thi t thòi nh t trong khi s óng góp c a nông dân trong s nghi p i m i vô cùng

to l n, n hình là trong l nh v c ch n t o gi ng Vì v y, d án CBDC c thành

p nh m t ng c ng n ng l c và k n ng cho nông dân v ch n t o gi ng và giúp

nông dân phát huy vai trò c a mình trong c ng ng Sau ây là gi i thi u s l c

d án này

án CBDC (Community Biodiversity Development and Conservation) t t i

Vi n NCPT BSCL - Tr ng i H c C n Th , c ph i h p th c hi n v i các Trung tâm Gi ng cây tr ng/Nông nghi p, Trung tâm Khuy n nông, các tr ng i

c, các Vi n nghiên c u và Trung tâm ki m nghi m gi ng cây tr ng Nam B

2.2.1 M c tiêu c a d án

Theo Hu nh Quang Tín (2010), d án CBDC có các m c tiêu sau:

o Nâng cao n ng l c cho nông dân và các t ch c a ph ng v b o t n

và phát tri n ngu n tài nguyên di truy n cây tr ng;

o a d ng hóa ngu n gi ng trong s n xu t nông nghi p h ng t i s n

xu t nông nghi p b n v ng;

o Khuy n khích s tham gia c a gi i trong ho t ng d án;

o Nghiên c u và thúc y các chính sách h tr nông dân th c hi n b o

n và a d ng sinh h c trong nông nghi p

2.2.2 Các l nh v c nghiên c u c a d án

Theo Hu nh Quang Tín (2010), D án CBDC c th c hi n trên c s c ng ng trong phát tri n và b o t n a d ng ngu n tài nguyên cây tr ng trong s n xu t nông nghi p thu n l i cho công tác qu n lý và tri n khai, d án chia ra các h p ph n nghiên c u, m i h p ph n s th c hi n c l p hay liên k t nhau, c th các h p

ph n nh sau:

o Ch n - t o gi ng có s tham gia c a c ng ng là h p ph n quan tr ng và

p trung nghiên c u v ph ng pháp và k thu t lai - ch n gi ng lúa c a nông dân

ng c ng ki n th c và k n ng ch n gi ng cho nông dân và c i ti n qui trình

ch n gi ng lúa;

o Thi t l p m ng l i nông dân tham gia ch n l c, s n xu t gi ng theo nh

ng xã h i hóa công tác gi ng BSCL và t ng c ng vai trò c ng ng trong

n xu t và phân ph i (SXPP) gi ng c a c ng ng trong SXPP gi ng H p ph n này nh m phát tri n các h th ng SXPP gi ng c a c ng ng, c t p trung nghiên c u ánh giá nhu c u gi ng trong dân, kh n ng cung c p gi ng c a các c

quan nhà n c và phát tri n mô hình s n xu t-cung ng gi ng áp ng nhu c u

gi ng c a nông dân, s n xu t lúa gi ng ch t l ng (bao g m k thu t canh tác và

n xu t sau thu ho ch) và t ng c ng vai trò c a c ng ng trong SXPP gi ng;

o Phát tri n m i liên k t gi a nông dân - các c quan nông nghi p-nhà khoa

c c a Vi n - Tr ng trong nghiên c u và b o t n a d ng sinh h c t i a

ph ng;

o n ng và t o u ki n thu n l i cho ph n tham gia ho t ng d án

p ph n này s tìm hi u vai trò c a N trong s n xu t và b o t n a d ng sinh h c

i nông h và h tr nhóm n tham gia ho t ng ch n t o gi ng lúa;

o Tìm hi u các chính sách gi ng và thúc y c ch h tr nông dân th c hi n

o t n a d ng sinh h c và ti n trình công nh n gi ng c a nông dân H p ph n này

t o c h i cho nông dân và nhà chính sách cùng ng i v i nhau ch ra các thành t u c a nông dân và v n b t c p c a chính sách, ng th i tìm ra gi i pháp phù h p và h tr c ng ng

2.2.3 M t s óng góp c a d án trong ch n, t o gi ng

Th ng l i t D án CBDC - BUCAP t i An Giang

Theo Phan Tr ng Ân (2009), trong khuôn kh h p tác gi a Vi n NCPT BSCL-

i h c C n Th và S NN&PTNT An Giang giai n 2006-2009, D án CBDC- BUCAP c tri n khai t i a bàn t nh N m 2004, toàn t nh ch có 64 T gi ng (704 h nông dân), thì n n m 2006 có 177 T gi ng (2.353 h nông dân) và n m

2008 t ng lên 216 t nhân gi ng (3.339 h nông dân)

Huy n có nhi u T gi ng và thành viên tham gia là: Tho i S n (17 t ), Ch M i (32 t ), Phú Tân (18 t ), Tân Châu (29 t ) Nhi u T gi ng trang b máy c y, g t

p liên h p, máy su t, máy s y, máy phân lo i và làm s ch h t gi ng và ch ng trong khâu SXPP k p th i v V i k t qu này, An Giang ã làm công cu c trí th c hóa nông dân, t phá trong vi c s n xu t gi ng lúa mà ít t nh, thành ph khác làm

c c ng nh m l i công tác hu n luy n k thu t, i ng tham gia, m ng l i nông dân s n xu t và kh n ng cung c p gi ng, các nghiên c u ng ru ng c a nông dân An Giang

t s nông dân ã qua l p k n ng ch n - t o gi ng lúa, có lòng am mê ã lai t o

và ch n ra gi ng lúa m i t i c ng ng b ng cách ch n gi ng t ngu n s n có (ph c tráng gi ng), t lai t o ho c ch n l c t các ngu n v t li u phân ly (th h F2-

F5) do Vi n, tr ng cung c p n nay, toàn t nh ã có kho ng 25 dòng/gi ng lúa

c nông dân lai - ch n Trong ó, 8 dòng lai NV1 và NV2 (t m t tên Núi Voi1,2) do nông dân Tr n Thanh Hùng (T gi ng xã Núi Voi, huy n T nh Biên)

ch n t o; T gi ng xã Bình Phú (huy n Châu Phú) ã lai t o c 3 dòng lai; nông dân T gi ng xã Nh n M (huy n Ch M i) c ng lai t o c 2 dòng lai cho n ng su t và ph m ch t g o r t t t trình di n các huy n, th xã, thành ph

c u cho n ng su t khá cao, c ng ng ch p nh n ch n t o và gieo c y v i h n 6.000 ha

Trong g n 4 n m qua, toàn t nh có m t s T gi ng ho t ng m nh ang h ng

n vi c “th ng m i hóa gi ng lúa”, phát tri n thành trang tr i, t h p tác có ng

ký kinh doanh hay công ty gi ng, nh : Trang tr i gi ng Hai Tr ng (huy n Tri Tôn), T h p tác nông nghi p Th nh M Tây (huy n Châu Phú), Công ty Gi ng Hùng Hanh (huy n Tho i S n), Công ty Gi ng Ch M i (huy n Ch M i) Ho t

ng gi ng ngày càng có hi u qu , v a áp ng nhu c u s n xu t, v a t ng thu

nh p cho nông dân D án CBDC - BUCAP t i An Giang ã xã h i hóa công tác

gi ng và d n t i th ng m i hóa gi ng lúa g n k t ch t ch v i m i liên k t 4 nhà

mà An Giang kh i x ng, trong ó vai trò Nhà n c ã em l i s thành công cho

án

Theo Hoàng Gia (2010), D án c ti n hành th c hi n trong giai n (2006- 2009) các huy n Th Th a, Tân Tr , Thành ph Tân An và th i gian g n ây

c m r ng ra a bàn các huy n c Hu , Tân Th nh, C n Giu c, V nh H ng

n l ng gi ng cung ng h ng n m 14.000 -15.000 t n, trong khi ó nông dân s n

xu t gi ng và cung ng gi ng c ng ng th p h n giá th tr ng t 1.500-2.000 ng/kg; do ó, c tính s b làm l i cho xã h i m i n m 21-30 t ng, ó là

ch a k l i nhu n t vi c áp d ng “1 ph i -5 gi m”

th c hi n ch tr ng “xã h i hóa công tác gi ng”, các mô hình “S n xu t gi ng lúa 3 c p c a t nh giai n 2006-2008” và mô hình “Ph c tráng và s n xu t gi ng lúa siêu nguyên ch ng 2006-2008” mang l i hi u qu trong quá trình th c hi n H

th ng trong s n xu t gi ng lúa trong th tr ng ngày càng t ng, n m 2009 có g n 40% di n tích s n xu t s d ng gi ng xác nh n, góp ph n làm t ng s n l ng lúa

m 2009, t 2,2 tri u t n

i các gi ng ch t l ng cao và ang tiêu th m nh mà d án em l i nh OM

4900, OM 4088, OM 4668, OM5930, OM6073, OM6162, OM6677, MTL384, MTL466, MTL499, BT1 Tuy ch a ph i là áp ng cho c hai v Hè - Thu và ông - Xuân, nh t là v ông - Xuân thi u gi ng tr m tr ng Vì v y, công tác duy trì và xây d ng các T gi ng luôn n nh, m i n m có t 30-40 t nhân gi ng c

tr v gi ng ban u, k thu t canh tác

án CBDC giai n 2006-2009 ã t c nh ng thành t u áng k , nh t là trong l nh v c SXPP gi ng c a nông dân BSCL Vi c xác nh ti m n ng SXPP

gi ng c a nông dân r t c n thi t và ý ngh a trong công tác qu n lý gi ng nói riêng

và trong s n xu t nông nghi p nói chung M c ích c a nghiên c u này là ánh giá

và xây d ng b n ti m n ng SXPP c a c ng ng BSCL Vi c xác nh ti m

ng và xây d ng b n òi h i có s h tr c a nh ng công c nh h th ng thông tin a lý (Geographic Information System, GIS) và qui trình phân tích th

c (Analytical Hierarchy Process, AHP) GIS và AHP là hai công c h tr quy t

nh ã c gi i thi u và ng d ng trong r t nhi u l nh v c nh qui ho ch s d ng

t, ánh giá tính thích nghi t ai (Trung.N.H, 2006) Ph n th o lu n d i ây s

gi i thi u v GIS và AHP

2.3 GI I THI U GIS VÀ AHP

2.3.1 Gi i thi u v GIS

nh ngh a

Theo Võ Quang Minh (1996), h th ng thông tin a lý – GIS là m t k thu t qu n

lý thông tin d a vào máy vi tính c s d ng b i con ng i vào m c ích l u tr ,

qu n lý và s lý s li u thu c v thông tin a lý ho c không gian nh m ph c v cho các m c ích khác nhau;

Theo Nguy n Th Thu n và Tr n Công Nguyên (2000), GIS là m t t p h p t ch c

a ph n c ng máy tính, ph n m m, d li u a lý và các th t c c a con ng i s

ng nh m tr giúp vi c thu th p, l u tr , qu n lý, x lý, phân tích và hi n th các thông tin không gian t th gi i th c gi i quy t các v n t ng h p thông tin cho các m c ích c a con ng i t ra Trên th gi i, GIS c nghiên c u và ng

ng r t nhi u l nh v c, ngay c nh ng khái ni m v GIS c ng r t a d ng, c

mô t b i nhi u tác gi

GIS c xem là m t công c qu n lý và h th ng h tr các quy t nh (Cowen, 1998) Nó là m t b công c phân tích d li u không gian liên quan n b n ch c n ng chính là d li u u vào, l u tr d li u, thu h i và

qu n lý, phân tích d li u và u ra (Fischer et al, 1996)

Trong khi ó, Ducker (1979) nh ngh a, GIS là m t tr ng h p c bi t c a h

th ng thông tin ó c s d li u bao g m quan sát các c tr ng phân b không gian, các ho t ng s ki n có th c xác nh trong kho ng không nh ng,

m, vùng

ng d ng

Trong vài th p niên qua, các ng d ng c a công ngh GIS phát tri n ngày càng r ng

n Nhìn chung, GIS c s d ng cho 5 l nh v c chính, bao g m qu n lý (l p k

ho ch b o trì thi t b , d ch v m ng vi n thông), tài nguyên thiên nhiên và môi

tr ng ( t nông nghi p, cây tr ng phù h p, tài nguyên n c, t ng p n c, ánh giá tác ng môi tr ng, qu n lý thiên tai), qu n lý m ng l i ng ph (tìm ki m

a ch khi bi t tr c ch ng ph , u khi n ng i, l p k ho ch l u thông xe), l p k ho ch (quy ho ch ô th , quy ho ch vùng), và h th ng thông tin

t ai ( a chính, h th ng thu , quy ho ch s d ng t)

Th c t , các ng d ng GIS ã c s d ng r ng rãi, ví d nh công ngh GIS dùng trong d ch v y t và xã h i (ESRI, 1999), trong giao thông v n t i (Miller and Shaw, 2001), ng d ng trong môi tr ng (Lyon and McCarthy, 1995), ng d ng trong quy ho ch và phát tri n ô th (Easa and Chan, 2000), và ng d ng GIS dùng cho các nhà kh o c : ó là m t công c l p mô hình tiên oán (Wescott and Brandon, 2000), các ng d ng GIS trong vi c giám sát, qu n lý các h th ng n c,

c th i và n c m a (Shamsi, 2005), c ng nh các ti m n ng ng d ng c a GIS trong nông nghi p là r t l n (Pierce and Clay, 2007)

c bi t, m t trong nh ng ng d ng hi u qu và h u ích nh t c a GIS là l p k

ho ch và qu n lý ánh giá t (Collins et al, 2001), vì trong ánh giá t, GIS là

t h th ng máy tính h tr , l u tr , phân tích và trình bày d li u a lý (Eastman, 2006) Trong th c t , GIS cung c p thông tin qu n lý c n thi t và có ích tác ng c a môi tr ng (Corona et al, 2008)

Trong nh ng n m g n ây, GIS ã c bi t n nh là công c h u d ng trong

qu n lý và phân tích d li u không gian Nó có th c s d ng m t cách linh ho t

và a n ng trong tích h p b n , b ng bi u và các báo cáo v n b n c n thi t h

tr l p k ho ch s d ng t (FAO, 1999) Có m t m quan tr ng áng chú ý c a

vi c ng d ng GIS là ánh giá t b ng cách l p b n và mô hình hóa (Corona et

al, 2008), và hai m quan tr ng c a cách ti p c n ánh giá t là d a vào l p

n l p ph và các ph ng pháp ánh giá a tiêu chí (Collins et al, 2001)

Theo Võ Quang Minh và ctv (2005) cho r ng m t ng d ng quan tr ng c a GIS là

mô hình hóa các c u trúc c n b n th c c a th gi i trên d li u con s Ngh thu t làm mô hình có th phân tích nh ng khuynh h ng, nh ngh a nh ng nhân t gây

ra chúng, trình bày các kh n ng cho phép trình các gi i pháp gi i quy t nh ng

n c t ra, ho c ch ra các m i quan h m t thi t và các k t qu c a m t quy t nh

Trong nông nghi p, s thi t h i v ti m n ng tài nguyên thiên nhiên do vi c m

ng di n tích tr ng lúa có th c ánh giá v m t s l ng, vi c ánh giá trên c

v m t kinh t c a n i có s thay i v k thu t GIS có th ch ra s thay i

t gi i h n v s l ng (trong vi c phát tri n di n tích c a m t vùng m i)

Ngoài ra, GIS còn c s d ng ánh giá thích nghi t cho vi c canh tác các v riêng bi t Ph ng pháp bao g m s d ng m t vài b n có ch t d li u c a tinh c ng nh d li u không nh

Có th nói GIS là m t h th ng d i d ng s dùng cho vi c phân tích và qu n lý các

li u v a lý c k t h p v i các h th ng ph dùng cho vi c thu th p các d

li u và quy t nh m t k ho ch phát tri n nào ó

Trong nghiên c u này, GIS s d ng nh là m t công c xây d ng b n ti m n ng

n xu t gi ng c a nông dân BSCL, qua ó các d li u thu c tính c l u tr ,

qu n lý và có kh n ng truy xu t trình bày theo nh ng m c ích và nhu c u khác nhau Vi c ng d ng GIS vào nghiên c u này c trình bày ch ng ph ng pháp nghiên c u

2.3.2 Gi i thi u v AHP

Theo Nguy n Kim L i và ctv (2009), vào nh ng n m u th p niên 1970, Thomas L.Saaty phát tri n ph ng pháp ra quy t nh c bi t nh là quy trình phân tích

th b c (Analytical Hierarchy Process – AHP) giúp x lý các v n ra quy t nh

a tiêu chu n ph c t p Ph ng pháp AHP cho phép ng i ra quy t nh t p h p

ki n th c c a các chuyên gia, k t h p các d li u khách quan và ch quan trong m t

khuôn kh th b c logic Tr c h t AHP cung c p cho ng i ra quy t nh cách

ti p c n tr c giác v i s phán oán thông th ng thông qua quá trình so sánh c p ánh giá s quan tr ng c a m i thành ph n

AHP có th k t h p c ánh giá nh tính (phi v t th ) và nh l ng (h u hình) (Gerdsri and Kocaoglu, 2007) ánh giá nh tính qua s s p x p th b c, nh

ng qua s mô t các ánh giá và vi c dùng các con s trong mô t nh n nh c a con ng i v các v n vô hình l n v t lý h u hình

Sau khi l n u tiên gi i thi u vào n m 1976, AHP ã t ng b c phát tri n thông qua m t lo t các ng d ng a d ng nh quy t nh th tr ng, ánh giá và l a ch n

án, l a ch n công ngh , ki m tra s n ph m m i, và gi i quy t mâu thu n (Gerdsri and Kocaoglu, 2007) G n ây, AHP ã c áp d ng trong các ngành khác nhau, nh s d ng AHP trong phân tích SWOT ( m m nh, m y u, C

i và thách th c) phân tích r ng (Kurttila, 2000), s d ng AHP l a ch n quy trình k thu t (Hotman, 2005), áp d ng AHP trong vi c ánh giá hi u qu c a các công ty t i Trung Qu c (Yang Jiaqin and Shi Ping, 2002), và áp d ng AHP xây

ng m t khung chi n l c cho công ngh l p b n ng b (Gerdsri and Kocaoglu, 2007) c bi t, AHP tích h p v i GIS tr thành công c h u ích và

hi u qu ánh giá kh n ng thích nghi t ai, ví d nh so sánh nh ng cách ti p

n quy ho ch s d ng t BSCL, Vi t Nam (Trung.N.H, 2006)

Ngoài ra, khi ng d ng AHP ph i d a vào 3 nguyên t c: (i) Phân tích v n ra quy t nh (thi t l p th b c), (ii) ánh giá so sánh các thành ph n, (iii) T ng h p các u tiên (Nguy n Kim L i và ctv, 2009)

ng d ng c a AHP k t h p v i GIS trong nghiên c u này c trình bày chi ti t trong ch ng ph ng pháp nghiên c u

2.4.1 V trí a lý

BSCL tr i dài t v 8030’ n 110 c và t kinh 104030’ n 1070 ông, thu c lãnh th Vi t Nam, là ph n cu i cùng c a l u v c sông Mekong, n i dòng sông dài 4200 km n i b t ngu n t a ph n c a Trung Qu c g p bi n ông, bao

m 13 t nh và thành ph : Long An, Ti n Giang, ng Tháp, An Giang, Kiên Giang, H u Giang, Cà Mau, B c Liêu, Sóc Tr ng, Trà Vinh, V nh Long, B n Tre và thành ph C n Th (Tôn Th t Chi u, 1991)

Hình 2.3: B n a lý BSCL

2.4.2 u ki n t nhiên

u ch a k h i o, thì t ng di n tích t ai c a BSCL ã x p x 4 tri u ha, chi m kho ng 12% di n tích c n c t BSCL có th x p vào 4 lo i t chính:

t phèn nhi m m n d c theo b bi n; t phèn t p trung ng tháp M i, khu giác Long Xuyên, vùng Tây sông H u và m t ph n bán o Cà Mau; t phù sa

ng t phân b d c theo hai b sông Ti n và sông H u; t than bùn khu v c U Minh Th ng và U Minh H (H i ngh u t và phát tri n BSCL, 2009)

Khí h u ch u nh h ng c a ch khí h u nhi t i gió mùa rõ r t Nhi t bình quân su t n m ít bi n ng, trung bình 25-270C V l ng m a h ng n m bi n thiên theo không gian t 1200-2500 mm, càng g n V nh Thái Lan m a càng cao

ng m a phân b t p trung t tháng 5-10 dl (90-94% l ng m a c n m) Trong

6 tháng khô (tháng 11-4 dl), l ng m a trung bình kho ng 100-200 mm Ngoài ra BSCL còn ch u ng 1 mùa l t nhiên t tháng 8-10 dl v i nh l cao t i 2m (T ng c c th ng kê, 2001)

Ngu n n c c l y t 2 ngu n chính là t sông Mekong và n c m a Sông Mekong ch y qua vùng BSCL hàng n m em l i l ng n c bình quân kho ng

460 t m3 và v n chuy n kho ng 150-200 tri u t n phù sa Vi c vùng BSCL hàng

m b ng p l g n 50% di n tích t 3-4 tháng t o nên m t c m n i b t c a vùng, m t m t làm h n ch l n i v i canh tác, tr ng tr t và gây nhi u khó kh n cho i s ng c a dân c , nh ng m t khác c ng t o nên nh ng u ki n thu n l i cho vi c ánh b t, nuôi tr ng th y s n và b sung phì nhiêu cho t tr ng tr t

2.4.3 u ki n kinh t - xã h i

u ki n kinh t

Theo T ng c c Th ng kê (2008), GDP toàn vùng BSCL t trên 269.000 t ng,

so v i n m 2007 là 114.249 t ng, chi m 47,8% t ng GDP toàn qu c Trong ó, nông- lâm-ng nghi p chi m 33,59% t ng GDP toàn vùng Giai n 2000-2008,

c t ng tr ng kinh t vùng BSCL trung bình t ng 13%/n m, cao h n m c

ng bình quân chung toàn qu c toàn qu c 8,68%/n m

BSCL là vùng s n xu t nông nghi p l n nh t n c, chi m n 33,2% giá tr s n

xu t nông nghi p c n c Trong ó lúa: 51,1% di n tích, 52% s n l ng và 90%

ng g o xu t kh u c a qu c gia; th y s n: 57,1% s n l ng và h n ½ kim ng ch

xu t kh u; cây trái: h n 50% di n tích và 65% s n l ng

Cây lúa – cây tr ng ch l c, là s n ph m chuyên môn hoá cao nh t vùng S n l ng lúa c vùng n m 2007 t 18,63 tri u t n, chi m 52% s n l ng c n c, v i nh p

t ng tr ng hàng n m kho ng 5% (nhanh h n c n c kho ng 4,5%/n m), t ng

ng v i kho ng 0,8 – 1 tri u t n/n m Hàng n m lúa g o c a vùng BSCL óng góp ph n l n vào vi c cung ng cho nhu c u trong n c và chi m t i 90% l ng

ng là 320,9 nghìn ha, giá tr s n xu t lâm nghi p kho ng 1 nghìn t ng, ch chi m 15,5% c n c S n l ng g khai thác n m 2007 là 604,8 nghìn m3 Tuy

ng tuy không mang l i giá tr lâm nghi p l n, nh ng có ý ngh a quan tr ng trong

vi c phòng h , duy trì n nh sinh thái và giàu ti m n ng du l ch

u ki n xã h i

Theo T ng c c th ng kê (2009), dân s BSCL kho ng 17 tri u ng i, trong ó t

n gi i chi m kho ng 50,88% v i m t dân c trung bình kho ng 425

ng i/km2 khu v c nông thôn, dân s v n còn chi m t l khá cao – kho ng 77%, v i 48,8% lao ng nông nghi p, trong ó kho ng 51% là n Dân t c Kinh chi m i b ph n dân s (kho ng h n 80%), có m t h u h t các n i nh ng ông

nh t là dãy phù sa ng t ven sông Ti n và sông H u

Xen k v i ng i Kinh là c ng ng ng i Khme s ng t p trung ch y u vào vùng dòng cát ven bi n và m t s khu v c khác, sinh s ng ch y u b ng ngh nông Trong khi ó, ng i Hoa s ng t p trung các ô th , sinh s ng ch y u b ng ho t

ng th ng m i và d ch v , ch 1 nhóm nh s ng b ng ngh nông Ngoài ra, còn

có m t b ph n nh dân t c Ch m s ng t p trung vùng Tân Châu, Châu c, An Giang, ph n l n sinh s ng d a vào buôn bán nh , làm ti u th công nghi p T

ch c xã h i c a ng i Ch m t trên n n t ng H i Giáo v i nhi u phong t c t p quán riêng (Tr n Quang Di u, 2010) C c u dân s s c bi u th Hình 2.4

Khme, Hoa 18%

Ch m 2%

Kinh 80%

Nói tóm l i, nông thôn BSCL ngày nay ã có nhi u thay i, h th ng c s h

ng ngày càng c hoàn thi n, i s ng c a ng i dân n i ây ngày càng c

i thi n v i thu nh p ngày càng t ng và ch t l ng cu c s ng t t h n Tuy nhiên, khu v c này v n còn không ít nh ng b t c p nh t n n xã h i x y ra ngày càng nhi u, môi tr ng b ô nhi m tr m tr ng, kho ng cách giàu nghèo có xu h ng

ng

Bên c nh ó, n n nông nghi p c a c n c nói chung và BSCL nói riêng óng vai trò r t quan tr ng trong chính sách an ninh l ng th c qu c gia và m b o an sinh cho xã h i V i giá tr t ng s n ph m nông nghi p và t tr ng GDP không ng ng

ng trong nh ng n m g n ây, ã kh ng nh v th c a ngành trong s phát tri n kinh t - xã h i Tuy t c nh ng thành t u nh th nh ng n n nông nghi p

c ta v c b n v n là m t n n nông nghi p t nhiên nên th ng g p ph i nhi u khó kh n tr ng i nh d ch b nh, thiên tai, l l t cùng v i th tr ng không n nh

và thi u gi ng t t Và nh ng v n này ang ngày càng c quan tâm và c

gi i quy t b i các c p ban ngành có liên quan nh m hoàn thi n h n v n n nông nghi p v i nhi u u ãi t thiên nhiên này

t khác, c n ph i th a nh n r ng nông dân là ch th óng góp quan tr ng trong chi n l c phát tri n kinh t - xã h i chung c a vùng Trong ch ng này ã nêu b c

nh ng óng góp quan tr ng c a nông dân tham gia d án CBDC BSCL Trong

ó, nhi u nông dân ã tr thành gi ng viên nông dân và là l c l ng nòng c t trong

vi c ch n – t o gi ng, nhi u gi ng lúa ch t l ng ã c lai ch n thành công và

c c ng ng công nh n, c bi t c công nh n là gi ng qu c gia cùng v i nhi u b ng khen c a Nhà n c và các ngành c p, các ngành Qua ó ã kh ng nh

c ti m n ng s n xu t gi ng c a c ng ng nông dân trong d án Và vi c xác

nh nh ng ti m n ng ó là r t c n thi t và c h tr b i các ng d ng c a GIS

và AHP ây là 2 công c c s d ng khá ph bi n hi n nay, c bi t là GIS nh

c ng d ng trong vi c l p b ng thích ngi t canh tác

ai cho qui ho ch và qu n lý s d ng t Kh n ng thích nghi t ai c xem xét trên khía c nh v t lý, sinh h c, k thu t, qu n lý, kinh t xã h i, môi tr ng và th

ch chính sách

Khung ánh giá t ai (FAO, 1976) và h ng d n qui ho ch s d ng t ai (FAO, 1993) là ph ng pháp c ng d ng r ng rãi Vi t Nam và trên th gi i Nguyên lý c b n trong ph ng pháp c a FAO là m c tiêu “thích nghi” hay “ti m ng” c phân c p và ánh giá trên c s so sánh các nhân t óng góp n m c tiêu ti m n ng v i yêu c u c a m c tiêu ti m n ng

Nghiên c u này ti p c n và ng d ng ph ng pháp c a FAO nh m xây d ng các nhân t thích h p cho ánh giá ti m n ng SXCU gi ng c ng ng BSCL M c tiêu ti m n ng trong nghiên c u này c xác nh thông qua s t v n c a các chuyên gia d án CBDC

Qua t v n t chuyên gia c a d án CBDC, 3 t nh BSCL c ch n th c hi n

nghiên c u, bao g m: An Giang, Sóc Tr ng, Ti n Giang (Hình 3.1)

Hình 3.1: B n các m nghiên c u t i các t nh thu c BSCL

Theo các chuyên gia, nh ng t nh này có h th ng các Câu l c b (CLB) ho t ng

n xu t, cung ng gi ng r t a d ng Ngoài ra, các CLB này còn có m t h th ng cung c p gi ng ngày càng tr ng thành và ang l n m nh d n v s l ng c ng

nh ch t l ng

3.2.1.1 Ch n m u

m i t nh ch n m t vài xã/ph ng i di n ti n hành nghiên c u Trong ó,

i xã/ph ng s ch n ng u nhiên 1 CLB cho vi c thu th p thông tin

Qua s t v n c a chuyên gia d án CBDC, s m u c ch n t i 3 t nh nh sau:

An Giang (9 CLB/T gi ng): V nh Tr ch - Tho i S n, Nh n M - Ch M i, An Hòa - Châu Thành, T nhân gi ng p Phú An 2 - Bình Hòa - Châu Thành, Trung

ng - Bình M - Châu Phú, Hòa Phát - Khánh Hòa - Châu Phú, Th i An A -

ph ng M Th nh và Bình c - TP Long Xuyên , An H o - T nh Biên

Sóc Tr ng: Chùa Lao Vên - Viên Bình - Tr n , Xóm ng - Th i An H i - K Sách, Kinh Gi a - K Thành - K Sách, C ng ôi - H c Ki n - Châu Thành và Phú L c - Th nh Tr

Ti n Giang: Tân H i ông - Châu Thành, Tân H ng - Châu Thành, Bình Nhì - Gò Công Tây, H u M Phú và M Trung - Cái Bè

3.2.2 Thu th p s li u

Các lo i s li u th c p c thu th p c p xã, t ng h p và phân tích Bao g m: Trình h c v n, kinh nghi m, di n tích s n xu t gi ng, tham gia các khóa t p

hu n, kh n ng qu n lý c a ban ch nhi m, m i quan h h p tác (ti p c n ngu n

gi ng, ti p c n thông tin), kh n ng ti p c n th tr ng u ra

Thêm vào ó, k th a s li u t các báo cáo t ng k t c a d án CBDC th c hi n qua các giai n, c bi t là giai n 2006-2009 có liên quan n tình hình s n

xu t gi ng c a nông dân và s li u s c p b sung t Trung tâm gi ng các t nh nghiên c u Bên c nh ó, còn có s ánh giá c a chuyên gia c a d án CBDC

Ngoài ra, tài còn s d ng các tài li u có liên quan ã c xu t b n, các nghiên

u tr c ây trong và ngoài n c, sách, báo, t p chí, các trang website chuyên ngành và các ki n th c ã h c c t p h p vào nghiên c u này

3.2.3 Phân tích s li u

li u sau khi thu th p c, ki m tra và nh p vào máy tính S d ng ph n m m Excel nh p các s li u trên, sau ó ti n hành x lý và phân tích s li u Cu i cùng, s d ng ph n m m MapInfo xây d ng b n v ti m n ng s n xu t gi ng

a c ng ng t i 3 t nh c n nghiên c u

3.2.4 Qui trình th c hi n nghiên c u

c 1: Xây d ng tiêu chí xác nh ti m n ng s n xu t và cung ng lúa gi ng

Trong b c này, các tiêu chí có th óng góp cho m c tiêu ti m n ng SXCU lúa

gi ng c a nông dân c xây d ng C s xây d ng các tiêu chí này là tham

kh o tài li u, t ng h p ki n th c t các nghiên c u tr c ây

a vào các tiêu chí c xây d ng, m t cu c h p v i chuyên gia d án CBDC

c th c hi n ánh giá và ch n l c nh ng tiêu chí quan tr ng và phù h p nh t trong vi c óng góp/tác ng n ti m n ng SXCU gi ng c a nông dân Tiêu chu n

a ch n tiêu chí d a vào ki n th c c a các chuyên gia d án CBDC và chuyên gia

a ph ng

c 3: ánh giá tr ng s c a các tiêu chí

Sau khi thi t l p c t p h p các tiêu chí phù h p, ng d ng qui trình phân tích

th b c - AHP nh m ánh giá, so sánh và t ng h p các u tiên c ng nh t m quan tr ng c a m i tiêu chí trong s óng góp chung n ti m n ng SXCU gi ng

a nông dân t c là xác nh tr ng s c a các tiêu chí này Nguyên t c và thang ánh giá tr ng s c qui nh nh ng 3.1

ng 3.1: Thang phân lo i t m quan tr ng t ng i

1 Quan tr ng b ng nhau 2 thành ph n có tính ch t b ng nhau

3 quan tr ng y u gi a m t thành

ph n này v i thành ph n kia Kinh nghi m và nh n nh h n

5 b n hay quan tr ng nhi u gi a

cái này v i cái kia

7 quan tr ng c bi u l m nh

gi a cái này h n cái kia

9 quan tr ng tuy t i gi a cái này

Nghiêng v m t thành ph n h n thành

ph n kia

t thành ph n c u tiên r t nhi u h n cái kia và c bi u l trong th c hành

i cái kia quan tr ng h n h n trên m c có th

2, 4, 6, 8 c trung gian gi a các m c nêu

trên

Ngu n: Bhushan and Rai, 2004; Saaty, 2008

n s th a hi p gi a hai m c nhân

nh

Tr c tiên, các tiêu chí c x p thành ma tr n nh ng 3.2, sau ó ti n hành so

sánh tiêu chí hàng v i tiêu chí c t d a theo thang u tiên ( ng 3.1) M t tiêu

chí c so sánh v i chính nó thì b ng 1 vì quan tr ng b ng nhau, u này có ngh a

w11, w22, w33, ,wnn = 1 N u Xi hàng quan tr ng h n Xj t (i, j = 1-n là các tiêu chí

n so sánh) g p m l n thì wij = m và ng c l i wji = 1/m (m = 1-9 nh trong ng 3.1)