ĐÁNH GIÁ tác ĐỘNG của PHƯƠNG PHÁP KHUYẾN NÔNG có sự THAM GIA (PTD) đến HIỆU QUẢ CÔNG VIỆC của cán bộ KHUYẾN NÔNG TỈNH sóc TRĂNG

Dân t c: Kinh Tôn giáo: Không.

Mã ngành: 52 62 01 01

Cán b h ng d n khoa h c PGS.TS NGUY N DUY C N

N TH - 2010

CH P NH N LU N V N C A H I NG

Lu n v n i h c ính kèm theo ây, v i tài: “ ánh giá tác ng c a ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD) n hi u qu công vi c c a cán b khuy n nông t nh Sóc Tr ng” do sinh viên L u Huy n Trân th c hi n và báo cáo

ã c H i ng ch m lu n v n thông qua

Ch t ch H i ng

PGS.TS NGUY N DUY C N

I CAM OAN

Tôi xin cam oan r ng tài này là do chính tôi th c hi n Các s li u thu th p và

t qu phân tích c trình bài trong lu n v n là trung th c, tài không trùng v i

t c tài nghiên c u khoa h c nào

n Th , ngày… tháng… n m 2010

Th c hi n tài

TI U S CÁ NHÂN

n thân

và tên: L u Huy n Trân Gi i tính: N

Ngày sinh: 22 – 06 – 1989

i sinh: B nh vi n Tam Bình, V nh Long

Quê quán: p M Phú 1, xã T ng L c, huy n Tam Bình, t nh V nh Long

kh u th ng trú: p M Phú 1, xã T ng L c, huy n Tam Bình, t nh V nh Long

Dân t c: Kinh Tôn giáo: Không

I C M T

Trong th i gian b n n m h c t p và rèn luy n o c tôi ã c th y cô tr ng

i h c C n Th nói chung và quý th y cô Vi n Nghiên c u Phát tri n BSCL nói riêng ã truy n t ki n th c quý báu cho tôi không ch ph ng pháp h c t p mà c cách s ng úng n khi va ch m th c t

hoàn thành lu n v n t t nghi p i h c c a mình, ngoài s n l c c a b n thân, tôi xin chân thành c m n s h ng d n t n tình c a th y Nguy n Duy C n và th y

Võ H ng D ng t lúc hình thành tài cho n khi hoàn thành Th y ã truy n t

nh ng ki n th c chuyên môn, nh ng kinh nghi m c ng nh nh ng góp ý quý báu tôi hoàn thành t t lu n c a mình

Xin chân thành c m n Th y V n Hoàng ã t o u ki n giúp tôi ti p c n c

i tài

Xin chân thành c m n Trung Tâm Khuy n Nông Khuy n Ng t nh Sóc Tr ng, y Ban nhân dân các huy n cùng thành viên CLB khuy n nông ã h tr tôi trong quá trình thu th p s li u th c hi n tài

Sau cùng, xin c m n gia ình, ng i thân, b n bè ã giúp và ng viên tôi th c

hi n hoàn thành lu n v n này

Tuy nhiên, vì ki n th c chuyên môn còn h n ch và b n thân còn thi u kinh nghi m

th c ti n nên n i dung tài không tránh kh i nh ng thi u sót, kính mong c s

ch b o, góp ý thêm c a quý th y cô tài này c hoàn thi n h n

Chân thành c m n và kính chào trân tr ng./

n Th , ngày….tháng… n m 2010

Ng i th c hi n

u Huy n Trân

TÓM T T

án Khuy n nông ng B ng Sông C u Long ( BSCL) là d án nh m áp ng nhu c u c a ng i dân và qua ó nâng cao n ng l c cho cán b khuy n nông (CBKN) BSCL D án n y c th c hi n b i Vi n Nghiên C u Phát tri n BSCL (MDI), Tr ng i h c C n Th , t ch c h p tác Qu c t và giúp k thu t c a V ng qu c B (VVOB) cùng v i các Trung tâm Khuy n nông (TTKN) các t nh BSCL D án s d ng các ph ng pháp ti p c n có s tham gia, c th là

“Phát tri n k thu t có s tham gia - PTD”, là công c chính y u trong su t ti n trình th c hi n d án M c tiêu tr c m t c a d án là t ng c ng n ng l c khuy n nông cho CBKN c s , có k n ng tham gia th c hi n công tác khuy n nông

có hi u qu và áp ng nhu c u nông dân S m nh c a d án là “Xây d ng m t

ph ng th c khuy n nông m i áp ng nhu c u và có hi u qu , óng vai trò nh là

t công c chính y u cho phát tri n nông nghi p BSCL, Vi t Nam” Do v y, tài nghiên c u nh m ánh giá tác ng c a ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD) n hi u qu công vi c c a cán b khuy n nông t nh Sóc Tr ng”

Thông qua vi c thu th p các bài báo cáo c a các c quan ban ngành có liên quan,

ph ng v n chuyên gia và nh ng ng i am hi u t i a ph ng và k t h p u tra

kh o sát ba nhóm i t ng (CBKN, cán b lãnh o và nông dân) c a t nh Sóc

Tr ng nh m t c m c tiêu ra Vi c ánh giá các ch tiêu thông qua vi c cho

m t 1 – 5 nh m so sánh hi u qu công vi c tr c và sau khi c ti p c n

ph ng pháp PTD

Qua nghiên c u cho th y m c làm vi c c a CBKN a s m c th ng xuyên chi m t l r t cao Ph ng pháp PTD c m i ng i ánh giá r t cao qua vi c thay i v suy ngh và thái c a CBKN trung bình t m c m 2 – 3 t ng lên

c m 4 – 5, các k n ng t p hu n, k n ng khuy n nông c ng c nâng lên áng k trung bình t m c m 2 – 3 t ng lên m c m 4 – 5 Xem xét kh n ng

áp d ng vào công vi c th ng xuyên c a CBKN trung bình m c 4 Qua ó ghi

nh n nh ng thu n l i c ng nh nh ng khó kh n trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD vào th c t và sau cùng là nh ng nh n xét v ph ng pháp PTD

C L C

Trang

CH P NH N LU N V N C A H I NG i

I CAM OAN ii

TI U S CÁ NHÂN iii

I C M T iv

TÓM T T v

C L C vi

DANH M C CH VI T T T xi

DANH M C HÌNH xii

DANH M C B NG xiv

CH NG 1: M U 1

1.1 T V N .1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 3

1.2.1 M c tiêu t ng quát 3

1.2.2 M c tiêu c th 4

1.3 CÁC GI THUY T C N KI M NH VÀ CÂU H I NGHIÊN C U 4

1.3.1 Các gi thuy t c n ki m nh .4

1.3.2 Câu h i nghiên c u 4

1.4 PH M VI NGHIÊN C U 5

1.4.1 a bàn nghiên c u 5

1.4.2 i t ng nghiên c u 5

1.5 K T QU MONG I 5

1.6 I T NG H NG TH 6

CH NG 2: T NG QUAN L C KH O TÀI LI U 6

2.1 S L C V D ÁN KHUY N NÔNG CÓ S THAM GIA 6

2.2 T NG QUAN V PH NG PHÁP KHUY N NÔNG CÓ S THAM GIA .8

2.2.1 Khái ni m v khuy n nông và ph ng pháp khuy n nông có s tham gia .8

2.2.2 c m v ph ng pháp khuy n nông có s tham gia 9

2.3 T NG QUAN V A BÀN NGHIÊN C U 15

2.3.1 u ki n t nhiên và c s h t ng 15

2.3.1.1 V trí a lý 15

2.3.1.2 a hình 16

2.3.1.3 Khí h u 16

2.3.1.4 Tài nguyên thiên nhiên 17

2.3.1.5 n v hành chính và dân s 18

2.3.2 Kinh t - xã h i giai n 2005 - 2010 19

2.3.3 S l c v ho t ng khuy n nông – khuy n ng t nh Sóc Tr ng n m 2009 20

CH NG 3: N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 22

3.1 N I DUNG NGHIÊN C U 22

3.2 PH NG PHÁP LU N TRONG NGHIÊN C U 22

3.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 24

3.3.1 i t ng nghiên c u và vùng nghiên c u 24

3.3.2 Ph ng pháp thu th p s li u 25

3.3.2.1 Thu th p s li u th c p 25

3.3.2.2 Thu th p s li u s c p 25

3.3.4 Ph ng pháp phân tích, x lý s li u 26

CH NG 4: K T QU VÀ TH O LU N 27

4.1 NH N NH C A CÁN B LÃNH O V TÁC NG C A

PH NG PHÁP PTD N CBKN 27 4.1.1 M t s thông tin chung v cán b lãnh o 27 4.1.2 ánh giá c a cán b lãnh o v tác ng c a ph ng pháp PTD lên hi u

qu công vi c c a CBKN 30

4.1.2.1 Các công vi c th ng làm c a CBKN 30 4.1.2.2 ánh giá s thay i suy ngh và thái c a CBKN trong quá trình th c

hi n ph ng pháp PTD 32 4.1.2.3 ánh giá s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình th c

hi n ph ng pháp PTD 34 4.1.2.4 ánh giá s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình

th c hi n ph ng pháp PTD 36 4.1.2.5 ánh giá kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào công vi c th ng xuyên

a CBKN 37

4.1.3 Nh ng thu n l i và khó kh n c a CBKN trong quá trình áp d ng PTD vào ho t ng khuy n nông .39

4.1.3.1 Thu n l i 39 4.1.3.2 Khó kh n 39

4.1.4 Nh n xét c a cán b lãnh o v ph ng pháp PTD trong ho t ng khuy n nông 40

KHI ÁP D NG VÀO TH C TI N 41 4.2.1 M t s thông tin chung v CBKN 41 4.2.2 ánh giá c a CBKN v tác ng c a ph ng pháp PTD lên hi u qu công

vi c c a CBKN 44

4.2.2.1 Các công vi c th ng làm c a CBKN 44 4.2.2.2 ánh giá s thay i suy ngh và thái c a CBKN trong quá trình th c

hi n ph ng pháp PTD 46

4.2.2.3 ách giá s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình th c

hi n ph ng pháp PTD 48

4.2.2.4 ánh giá s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 50

4.2.2.5 ánh giá kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào công vi c th ng xuyên a CBKN 51

4.2.3 Nh ng thu n l i và khó kh n c a CBKN trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD vào ho t ng khuy n nông 53

4.2.3.1 Thu n l i 53

4.2.3.2 Khó kh n 53

4.2.4 Nh n xét c a CBKN v ph ng pháp PTD trong ho t ng khuy n nông 54

4.3 NH N NH C A V TÁC NG C A NÔNG DÂN PH NG PHÁP PTD N CBKN 55

4.1.1 M t s thông tin v nông dân tham gia CLB 55

4.1.2 ánh giá c a nông dân v tác ng c a ph ng pháp PTD lên hi u qu công vi c c a CBKN 58

4.1.2.1 Các công vi c th ng làm c a CBKN 58

4.1.2.2 ánh giá s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 60

4.1.2.3 ánh giá s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 62

4.1.3 Nh n xét c a nông dân v ph ng pháp PTD 63

4.4 NH N XÉT CHUNG V TÁC NG C A PH NG PHÁP PTD N HI U QU CÔNG VI C C A CBKN 64

CH NG 5: K T LU N VÀ KI N NGH 66

5.1 K T LU N 66

5.2 KI N NGH 66

5.2.1 i v i lãnh o t nh Sóc Tr ng 66

5.2.2 i v i CBKN 66 TÀI LI U THAM KH O 68

PH L C: PHI U PH NG V N 72

KNKN Khuy n nông khuy n ng

MDAEP Mekong Delta Agricultural Extension Project

ND Nông dân

NN&PTNT Nông nghi p và phát tri n nông thôn

PAEX Participatory Agricultural Extension

PTD Phát tri n k thu t có s tham gia

(Participatory technology development) SXNN n xu t nông nghi p

T&V Ph ng pháp khuy n nông hu n luy n và th m vi ng

(Training and visit) TOT Ph ng pháp khuy n nông chuy n giao k thu t

(Transfer of Technology) TTKN Trung Tâm Khuy n Nông

VVOB ch c h p tác qu c t V ng qu c B

DANH M C HÌNH

Hình 2.1: S ch p nh n c a ph ng pháp khuy n nông có s tham gia – PTD 10 Hình 2.2: B n hành chính t nh Sóc Tr ng 16 Hình 3.1: Khung lý thuy t nghiên c u tác ng c a ph ng pháp PTD lên suy ngh , thái , k n ng t p hu n và k n ng khuy n nông c a CBKN 23 Hình 4.1: Bi u th hi n chuyên môn nghi p v c a cán b lãnh o 28 Hình 4.2: Bi u th hi n các b c ph ng pháp PTD ã h c c a cán b lãnh o 29 Hình 4.3: Bi u th hi n các công vi c cán b lãnh o th ng áp d ng ph ng pháp PTD 29 Hình 4.4: Bi u th hi n m c làm vi c c a CBKN 30 Hình 4.5: Bi u th hi n s thay i v suy ngh và thái c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 32 Hình 4.6: Bi u th hi n s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 34 Hình 4.7: Bi u th hi n s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 36 Hình 4.8: Bi u th hi n kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào công vi c

th ng xuyên c a CBKN 38 Hình 4.9: Bi u th hi n nh ng thu n l i trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD c a CBKN 39 Hình 4.10: Bi u th hi n nh ng khó kh n trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD c a CBKN 40 Hình 4.11: Bi u th hi n nh ng nh n xét c a cán b lãnh o v ph ng pháp PTD 40 Hình 4.12: Bi u th hi n chuyên môn nghi p v c a CBKN 42 Hình 4.13: Bi u th hi n các b c ã h c c a CBKN 43

Hình 4.14: Bi u th hi n nh ng công vi c CBKN th ng áp d ng ph ng pháp PTD 43 Hình 4.15: Bi u th hi n m c làm vi c c a CBKN .44 Hình 4.16: Bi u th hi n s thay i v suy ngh và thái c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 46 Hình 4.17: Bi u th hi n s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 48 Hình 4.18: Bi u th hi n s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 50 Hình 4.19: Bi u th hi n kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào công vi c

th ng xuyên c a CBKN 52 Hình 4.20: Bi u th hi n nh ng thu n l i trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD c a CBKN 53 Hình 4.21: Bi u th hi n nh ng khó kh n trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD c a CBKN 54 Hình 4.22: Bi u th hi n nh ng nh n xét c a CBKN v ph ng pháp PTD 54 Hình 4.23: Bi u th hi n m c làm vi c c a CBKN 58 Hình 4.24: Bi u th hi n s thay i v k n ng t p hu n c a CBKN trong quá trình áp d ng ph ng pháp PTD 60 Hình 4.25: Bi u th hi n s thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD 62 Hình 4.26: Bi u th hi n nh n xét c a nông dân v ph ng pháp PTD 64

ng 4.13: S thay i v k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c

hi n ph ng pháp PTD 51

ng 4.14: Kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào công vi c th ng xuyên c a CBKN 52

ng 4.15: tu i, s thành viên trong gia ình c a nông dân tham gia CLB 55

ng 4.16: Trình h c v n, thu nh p, th i gian tham gia CLB, s n xu t chính c a nông dân 57

CH NG 1

U

1.1 T V N

BSCL v i u ki n t nhiên v t ai, nhi t , ngu n n c, h th ng sông ngòi

ch ng ch t,… r t thu n l i cho vi c phát tri n s n xu t nông nghi p (SXNN) tr ng lúa, nuôi tr ng th y s n và c bi t là nuôi tôm n c l V i dân s 18 tri u ng i

hi n nay, BSCL ã óng góp 18% GDP c n c, 50% s n l ng lúa, 70% s n

ng trái cây, 60% s n l ng th y s n, 90% s n l ng g o xu t kh u c a c n c (H ng V n, 2010) Tuy nhiên, tình hình kinh t - xã h i c a vùng BSCL v n còn nhi u h n ch , y u kém K t qu t c ch a t ng x ng v i ti m n ng và l i th

to l n c a vùng Kinh t phát tri n ch y u theo chi u r ng, vi c chuy n d ch c c u kinh t và a ti n b khoa h c công ngh vào s n xu t còn ch m; ch t l ng, hi u

qu và kh n ng c nh tranh c a s n ph m và doanh nghi p còn th p Thu hút u t FDI còn h n ch , th p xa so v i các vùng khác H th ng k t c u h t ng kinh t -

xã h i, ch t l ng ngu n nhân l c ch a áp ng c yêu c u phát tri n i s ng

a m t b ph n không nh dân c còn nhi u khó kh n, t l h nghèo còn cao,

nh t là vùng ng p l sâu và vùng ng bào Khmer… (Xuân Minh, 2009)

Hi n nay, các k thu t m i trên nhi u i t ng SXNN c ng i nông dân ng

ng t ng i ph bi n Vi c ng d ng k thu t m i trong SXNN óng vai trò quan tr ng trong gia t ng m c s ng c a ng i dân, b i nó làm h giá thành s n xu t

ng th i làm t ng s n l ng và ch t l ng s n ph m (D ng Ng c Thành & ctv, 2005) M t khác, ng d ng k thu t m i c ng có th làm cho môi tr ng b n v ng

n do gi m c li u l ng hóa ch t s d ng trong nông nghi p (Nguy n Duy

n & Nico Vromant, 2009) t c các m c tiêu ó m t trong nh ng nguyên nhân d n n thành công này là nh vào s óng góp áng k c a công tác khuy n nông Bên c nh ó, Chính ph c ng ã phát tri n nhi u tài li u v n b n th hi n quy t tâm i v i vi c phát tri n các vùng nông thôn và kinh t nông thôn M t trong nh ng công c quan tr ng trong chi n l c c a Chính ph là t c các

c tiêu v ho t ng c a d ch v khuy n nông Ngh nh 56/2005/N -CP c a Chính ph , Thông t 60 c a B NN&PTNT và hi n nay Chính ph ã ban hành Ngh nh s 02/2010/N -CP v khuy n nông ã th hi n rõ chi n l c khuy n nông trong b i c nh hi n t i là áp ng nhu c u c a ng i dân: Khuy n nông xu t

phát t nhu c u c a ng i s n xu t; u tiên phát tri n vùng sâu, vùng xa, các i

ng thi t thòi K t qu là tình hình SXNN không ng ng t ng qua các n m Tuy nhiên, trong giai n này công tác khuy n nông ch y u t c thành công trong

vi c s n xu t lúa mà r t ít tác ng n các l nh v c SXNN khác nh ch n nuôi, th y

n và phát tri n nông thôn M t cách t ng quát v công tác khuy n nông truy n th ng BSCL nói chung và t nh Sóc Tr ng nói riêng g m các v n chính nh sau:

Ho t ng SXNN ngày càng tr nên a d ng và ph c t p, nông dân áp d ng nhi u

lo i hình canh tác khác nhau, vì th òi h i ng i dân c n có m t k n ng và trình cao h n khi nhu c u khuy n nông t ng lên Tuy nhiên, công tác khuy n nông v n

ch a áp ng m t cách hi u qu v i nhu c u gia t ng ó H n ch này do nhi u nguyên nhân, ch y u là do n ng l c chuyên môn và trình k thu t còn h n ch ,

t ph n do h không có c h i c p nh t và n ng cao k n ng Bên c nh ó, cách

ti p c n khuy n nông là t trên xu ng (top-down approach), thi u th c t , b qua s quan tâm n nhu c u c a nông dân và ng i dân, ch a th c s ch ng trong vi c

nh n ra và gi i quy t v n c a chính b n thân, mà CBKN l i là ng i làm u ó cho h Ng i ta nh n th y r ng ng i h ng l i t nghiên c u khoa h c nông nghi p ch y u là nh ng nông dân giàu, nh ng nông dân nghèo không th ti p c n

i k thu t m i ho c ti p c n r t ch m; b i vì nó không phù h p v i h , m t ph n không có u ki n tham gia, ph n l n là ph ng pháp khuy n nông truy n

th ng em l i hi u qu kém

i liên k t gi a nhà nghiên c u, CBKN và ng i nông dân còn thi u s ch t ch , các k t qu nghiên c u không c truy n n ng i dân m t cách y và th m chí là CBKN ch truy n t nh ng gì mình có, ch không cho cái mà nông dân

th c s c n (Tr n Thanh Bé, 2009)

th ng khuy n nông và ho t ng khuy n nông thi u chi u sâu H th ng khuy n nông g m 3 c p: (1) Trung ng: C c khuy n nông và khuy n lâm, (2) C p t nh: TTKN, (3) C p huy n: Tr m khuy n nông CBKN c p c s r t ít, thi u h n CBKN c p xã (Tr n Thanh Bé, 2009)

Hai cách ti p c n khuy n nông c áp d ng ch y u là ph ng pháp TOT (chuy n giao k thu t) và T&V (hu n luy n và th m vi ng) ây c xem nh là cách ti p

n chính trong ho t ng khuy n nông lúc b y gi trong ngành nông nghi p, m c

dù sau ó ã c nh n ra là kém hi u qu - không áp ng nhu u nông dân, c

bi t là nh ng nông dân nh , ng i thi u u ki n s n xu t (Võ H ng Tú, 2010)

Vì v y, các ph ng pháp khuy n nông c n c c i thi n ho c thay th cách ti p

n khuy n nông khác t t h n áp ng nhu c u phát tri n nông nghi p, nông thôn Ngoài ra, ti n trình ti p c n k thu t canh tác m i và ng d ng nó vào ho t

ng s n xu t còn nhi u h n ch và ch a ng b gi a nhi u i t ng s n xu t khác nhau, gi a các vùng sinh thái và gi a nh ng c m khác nhau c a ng i

n xu t (Nguy n Thanh Bình, 2008) Các h n ch này có th do t phía ng i s n

xu t ho c có th do t các c m c a k thu t m i ch a phù h p v i th c t s n

xu t Nh ng y u t quan tr ng nh t là làm h n ch n quá trình ng d ng k thu t

là có th do vi c th c hi n công tác khuy n nông trong vi c chuy n giao các k thu t canh tác Do ó, ph ng pháp phát tri n k thu t có s tham gia (PTD) ra i

và nh n c s ng h c a các n c ang phát tri n Ph ng pháp PTD t o u

ki n cho nông dân tham gia vào m i ti n trình phát tri n m t k thu t m i, chính h

là ng i xác nh nh ng tr ng i ngay t u c a ti n trình này Ph ng pháp PTD chú ý n i t ng nông dân nghèo, ph n , ng i dân t c Trong các chi n l c khuy n nông c a Trung Tâm Khuy n Nông Qu c Gia c ng ang c g ng m r ng

ph ng pháp ti p c n có s tham gia u này ã xác nh n tính phù h p và ch p

nh n v m t pháp lý c a ph ng pháp ti p c n khuy n nông có s tham gia trong

n ch c a ph ng pháp khuy n nông truy n th ng không T ó, s rút ra các k t

qu th o lu n nh m nâng cao n ng l c cho CBKN ng th i nh h ng cho s phát tri n b n v ng c a ph ng pháp khuy n nông

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U

1.2.1 M c tiêu t ng quát

ánh giá hi u qu công tác ho t ng c a CBKN khi áp d ng ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD) t i t nh Sóc Tr ng Qua ó, nh m nâng cao n ng l c cho CBKN i a ph ng, ng th i nh h ng cho s phát tri n b n v ng c a

ph ng pháp khuy n nông có s tham gia

1.2.2 M c tiêu c th

ánh giá s thay i v suy ngh và thái c a CBKN trong quá trình

th c hi n ph ng pháp PTD qua các công vi c th ng làm c a CBKN; ánh giá s thay i v k n ng t p hu n, k n ng khuy n nông c a CBKN trong quá trình th c hi n ph ng pháp PTD;

ánh giá kh n ng áp d ng ph ng pháp PTD vào các công vi c th ng làm c a CBKN;

1.3.2 Các câu h i nghiên c u

a vào gi thuy t, các câu h i nghiên c u c a ra là:

Các công vi c th ng làm c a CBKN m c nào (th ng xuyên, r t ít, không có)?

Nh ng thay i v suy ngh và thái c a CBKN tr c và sau khi ti p c n

Nh ng nông dân tham gia trong các câu l c b (CLB) c a d án PAEX: ây là

nh ng ng i tr c ti p theo dõi và giám sát các công vi c c a CBKN

Giúp cho cán CBKN có thêm tài li u tham kh o tìm ra nh ng khó kh n, thu n l i

ng nh các bi n pháp kh c ph c Qua ó, nh m nâng cao n ng l c cho CBKN

i t nh Sóc Tr ng nói riêng và các t nh BSCL nói chung

CH NG 2

NG QUAN L C KH O TÀI LI U

2.1 S L C V D ÁN KHUY N NÔNG CÓ S THAM GIA

n m 2002 d án MDAEP – D án Khuy n nông có s tham gia BSCL – do VVOB (V ng qu c B ) tài tr , ph i h p th c hi n b i Vi n Nghiên c u Phát tri n BSCL, tr ng i h c C n Th và s h p tác c a các TTKN các t nh BSCL

ây là d án khuy n nông u tiên BSCL áp d ng ph ng pháp ti p c n khuy n nông có s tham gia c a ng i dân - PTD D án MDAEP u tiên ch th c

hi n 4 t nh c a BSCL (An Giang, B n Tre, Sóc Tr ng và Cà Mau) Sau 2 n m

th c hi n, d án ã mang l i k t qu tích c c, CBKN tham gia d án c c i thi n

k n ng khuy n nông, ho t ng khuy n nông c a h ngày càng có hi u qu và nông dân r t hài lòng v cách ti p c n m i

Cu i n m 2007, d a trên thành qu tr c ó và yêu c u c a các TTKN, ch ng trình PAEX – Ch ng trình Khuy n nông có s tham gia phía Nam – c VVOB ti p t c tài tr , là b c n i ti p c a d án MDAEP Ch ng trình này th c

hi n t n m 2008 n n m 2010, t p trung 5 t nh g m 2 t nh ông Nam B (Bình

Ph c, Bà R a – V ng Tàu) và 3 t nh Tây Nam B (An Giang, Sóc Tr ng, H u Giang) Ch ng trình nh m c ng c v ph ng pháp khuy n nông áp ng nhu c u

a nông dân nhi u h n Ch ng trình này c ng phù h p v i Ngh nh s 56/2005, Ngh nh s 02/2010 c a Chính ph và Thông t s 60/2005 c a B NN&PTNT v khuy n khích các ho t ng khuy n nông, trong ó khuy n nông ph i xu t phát t nhu c u th c t c a nông dân và t ng c ng s tham gia c a nông dân nhi u h n

c tiêu c th c a ch ng trình là c ng c v ph ng pháp khuy n nông (khuy n

ng ), c bi t là k n ng khuy n nông có s tham gia cho các thành viên tham gia

ch ng trình, góp ph n c i thi n h th ng khuy n nông ho t ng ngày càng

hi u qu h n khu v c phía Nam Vi t Nam

Kinh phí: T ng kinh phí ch ng trình 827.220 euro

Các k t qu d ki n c a ch ng trình:

(1) Các CLB khuy n nông tham gia ch ng trình tr nên n ng ng và ho t

ng t t;

(2) Cán b tham gia vào các ho t ng khuy n nông có kh n ng áp d ng các

ph ng pháp khuy n nông có s tham gia;

(3) t trung tâm ào t o có th t ch c các khóa t p hu n ng n h n v ph ng pháp khuy n nông có s tham gia;

(4) Các ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD) là m t ph n c a các

ho t ng khuy n nông th ng l c a các TTKN;

(5) Các t ch c khác có tham gia ho t ng khuy n nông (H i Ph n , H i Nông dân) áp d ng c các ph ng pháp khuy n nông có s tham gia;

(6) NN&PTNT h tr và cam k t ng h vi c áp d ng các ph ng pháp khuy n nông có s tham gia

i t ng h ng l i: Các TTKN và CBKN t i các t nh tham gia ch ng trình; Cán

c a các t ch c oàn th t i a ph ng tham gia ch ng trình; Nông dân là thành viên c a CLB khuy n nông và các t ch c khác c a nông dân t i các t nh tham gia ch ng trình

Theo Báo Nông nghi p Vi t Nam (2010) thì d án khuy n nông BSCL (MDAEP) c ti p n i b ng ch ng trình khuy n nông có tham gia (PAEX) v i 2 giai n: 2008-2010 và 2011-2013, c T ch c h p tác k thu t c a V ng

qu c B (VVOB) tài tr V PAEX, báo Nông nghi p Vi t Nam ã có cu c trao i

i Phó giáo s ti n s Nguy n Duy C n, Giám c Vi n Nghiên c u phát tri n BSCL, Giám c d án, v m t s v n liên quan

Giai n 1 c a d án PAEX t p trung hu n luy n v ph ng pháp và k n ng tham gia cho CBKN c s , các ch nhi m CLB khuy n nông, ng th i khuy n khích s

áp d ng c a ph ng pháp ti p c n m i trong ho t ng khuy n nông th ng xuyên

i các a ph ng tham gia ch ng trình

Giai n 2 c a d án PAEX s chuy n d ch h u h t các ho t ng cho các a

ph ng tham gia ch ng trình (TTKN và các t ch c a ph ng liên quan); Vi n,

Tr ng s óng vai trò t v n và h tr ào t o, cung c p k thu t, chuyên gia Thành qu t c: M t u có th ch c ch n r ng, v i ch ng trình khuy n nông này, nông dân ã thay i cách suy ngh , cách làm H ch ng h n trong

vi c nh n ra và gi i quy t các v n trong s n xu t; ng i nông dân tr thành chuyên gia trong th c t s n xu t trên ng ru ng c a h

2.2 NG QUAN V PH NG PHÁP KHUY N NÔNG CÓ S THAM GIA 2.2.1 Khái ni m v khuy n nông và ph ng pháp khuy n nông có s tham gia

Khuy n nông

Khuy n nông là t t c các công vi c nh m phát tri n nông thôn ó là m t h th ng giáo d c ngoài nhà tr ng, trong ó m i ng i h c b ng cách th c hành Khuy n nông là m t công tác t ch c, thi t k c i thi n sinh k c a nông dân b ng cách ch

n cho h th c hi n t t h n, c i thi n ph ng pháp và cách làm trong công vi c

ng áng, n i tr và có i s ng c ng ng t t h n (Thomas G.Flores & ctv, 1983) Theo Lê H ng Qu c (2003) có nói: “Khuy n nông là m t quá trình chuy n giao ki n

th c, ào t o k n ng và tr giúp nh ng u ki n v t ch t c n thi t cho nông dân

có kh n ng t gi i quy t c nh ng công vi c c a chính mình nh m nâng cao i s ng v t ch t và tinh th n cho gia ình và c ng ng”

Khuy n nông là m t t t ng quát ch t t c nh ng công vi c có liên quan n vi c phát tri n nông thôn Do ó, khuy n nông không ch gò bó trong vi c truy n t k thu t canh tác m i gia t ng s n l ng mà còn ph i giáo d c c ng ng nông thôn trên nhi u ph ng di n nh khoa h c s n xu t, giáo d c kinh t , ch m sóc s c

kh e,… M c tiêu c a khuy n nông là giúp cho gia ình nông dân t c m t i

ng t t h n, ho t ng tr nên tích c c h n và ch ng h n trong i s ng gia ình

và c ng ng xã h i (Tr n Thanh Bé, 1994)

Ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD)

Ph ng pháp khuy n nông có s tham gia là m t quá trình sáng t o c a thí nghi m

và nghiên c u c a nông dân và các i lý phát tri n trong phát hi n cách c i thi n

i s ng nông dân S l ng ngày càng t ng, trong nh ng n m g n ây ti t l r ng PTD bây gi c ch p nh n nh là m t ph ng pháp ti p c n nghiên c u SXNN và qu n lý tài nguyên thiên nhiên Nó ã c công nh n r ng nghiên c u có

hi u qu trong vi c c i thi n sinh k c a ng i nông dân n u nông dân óng m t vai trò quan tr ng trong ti n trình (Julian Gonsalves & ctv, 2005)

ng theo Julian Gonsalves & ctv (2005) ph ng pháp PTD là cách ti p c n m

ng, v i các nhân viên phát tri n h tr nông dân trong vi c v a h c v a làm mà không có s tham gia c a các nhà nghiên c u

PTD là m t ph ng pháp có s tham gia ã c phát tri n nh m “gi i quy t”

nh ng v n mà các c quan nghiên c u và khuy n nông trên th gi i i m t (Nico

Vromant & ctv, 2007)

2.2.2 c m v ph ng pháp khuy n nông có s tham gia

Theo Nguy n V n Nay & ctv (2006) cho r ng các giai n phát tri n c a u ki n kinh t - xã h i ho t ng khuy n nông c ng có nh ng thay i trong cách ti p c n

t c m c tiêu v i k t qu cao nh t S phát tri n c a ph ng pháp m i luôn

a trên n n t ng cái c , có s k th a và hoàn thi n cách ti p c n tr c ó Ph ng pháp khuy n nông có s tham gia (PTD) c ng c phát tri n trên c s ó

Ph ng pháp PTD nh m giúp ng i nông dân gi i quy t nh ng khó kh n trong s n

xu t d a trên ngu n l c s n có Nh ng ngu n l c này không ch là các công c ,

ph ng ti n s n xu t mà bao g m c ngu n nhân l c, tài l c, các m i quan h xã

i và kinh nghi m, ki n th c c a ng i dân Y u t quan tr ng nh t trong ph ng pháp PTD là s tham gia c a ng i dân

ng theo Nguy n V n Nay & ctv (2006) có nói s tham gia c a ng i dân trong

ánh giá c s ch p nh n ph ng pháp ti p c n khuy n nông có s tham gia (PTD) thì c n ph i s d ng các ph ng th c nh : ph ng v n tr c ti p, ph ng v n phi u u tra và th c hi n 3 m c khác nhau là: lãnh o các c quan khuy n nông, CBKN tr c ti p th c hi n ph ng pháp PTD và các CLB khuy n nông, nông dân tham gia d án (Nguy n Duy C n & ctv, 2007)

Hình 2.1: S ch p nh n c a ph ng pháp khuy n nông có s tham gia - PTD

(Ngu n: Nguy n Duy C n & ctv, 2007)

tr c n nay, CBKN là nh ng chuyên gia trong l nh v c chuyên môn (tr ng tr t,

ch n nuôi, th y s n,…) Ph n ông CBKN có nhi u c h i nâng cao k n ng, k thu t Tuy nhiên, r t ít trong s h có c h i nâng cao k n ng khuy n nông Nh ng câu h i nh “Ti p c n v i nông dân b ng cách nào?”, “Thái c a CBKN nên nh

th nào?”, “Nông dân th t s c n gì?”,… th ng CBKN không c tr l i Mà

nh ng câu h i nh : “Bón phân cho lúa nh th nào?”, “Tr ng d a h u nh th nào?”,… CBKN tr l i m t cách d dàng Có ki n th c k thu t nh ng thi u k n ng khuy n nông có ngh a là ng i nông dân nh n c thông tin k thu t mà h không

n ho c không th áp d ng (Nico Vromant và Nguy n Duy C n, 2006)

Theo Nico Vromant & ctv (2007), PTD t o c h i cho CBKN áp ng nhu c u c a nông dân và giúp h xác nh các khó kh n tr ng i Cùng v i CBKN, nông dân th o

lu n v nh ng k thu t s n có, ch n ra nh ng k thu t theo h là thích h p và làm thí nghi m trên t c a h Khi thí nghi m k t thúc, nông dân ánh giá k thu t “m i”

ch p nh n c a ph ng pháp ti p c n khuy n nông có s tham

Kh n ng áp d ng

Th ch c a PTD

Ch ng trình ngh s

a khuy n nông Quan m c a lãnh

o Thái và k n ng c a cán b khuy n nông Thái c a nông dân

Hi u qu và tác ng c a s th c hi n PTD

lan t a c a PTD; N ng l c c ng ng c nâng lên; áp ng nhu

u và c i thi n sinh k c a nông dân

này và xác nh có c n thi t làm ti p thí nghi m n a hay không M t th c t là nông dân có h th ng canh tác a d ng và h luôn tìm ki m c h i a d ng hóa h th ng

a h Do v y l t t y u là có nhi u v n hoàn toàn khác nhau c nêu lên và

ph ng pháp PTD giúp CBKN nh m n tháo g nh ng v n này

i cách ti p c n có s tham gia, m i quan h gi a CBKN và nông dân g n g i, tho i mái h n CBKN th ng xuyên n v i nông dân, không ch quan tâm n công

vi c mà còn quan tâm n s n xu t, i s ng c a ng i dân CBKN n làm vi c v i nông dân, giúp nông dân ng th i h c ng h c c t nông dân làm vi c t t

n CBKN s d ng hình nh, n t n hi n tr ng, có hi n v t c th h ng d n

ó, cách trình bày c a CBKN rõ ràng, t m h n, th i gian t ch c các cu c h p

ng tho i mái h n do nông dân quy t nh, th i gian nên thu n ti n h n cho m i thành viên có u ki n tham gia nh t là các thành viên n (Nguy n V n Nay & ctv, 2006)

Theo s ánh giá c a các TTKN, ph ng pháp PTD ã có nh h ng lên c hai i

ng CBKN và nông dân Nh cách ti p c n có s tham gia ã giúp CBKN hi u

c nhu c u thi t th c c a ng i nông dân, c bi t là m t s t nh có ng i dân t c sinh s ng TTKN cho r ng ph ng pháp PTD là m t công c lý t ng ti p c n v i nông dân c a nhóm c ng ng này Nông dân ã thay i thái , suy ngh c a h

Nh ng nông dân c t p hu n ph ng pháp PTD ã c i thi n m i quan h xã h i

ng nh kh n ng c a b n thân mình (Nico Vromant & ctv, 2007)

Ti p c n ph ng pháp PTD, s thay i d nh n th y chính là thái c a CBKN khi ti p xúc v i nông dân M i quan h gi a CBKN và nông dân có s thay i rõ

t, CBKN không còn v th c a ng i d y, ng i nói, ng i áp t; nông dân không còn là ng i h c, l ng nghe và th ng M i quan h này tr nên bình ng, CBKN và nông dân tr nên g n g i h n, trao i tho i mái h n, do v y CBKN hi u nông dân rõ h n Ng i CBKN trong ph ng pháp PTD không ch có vai trò trong chuy n giao k thu t mà h là ng i u hành, kh i g i giúp nông dân tham gia, là

u n i gi a ng i nông dân và nhà khoa h c

thay i quan m c a CBKN còn th hi n s dung hòa gi a ki n th c khoa

c c ào t o qua tr ng l p v i kinh nghi m th c t c a nông dân u này giúp cho CBKN t tin h n khi ti p xúc v i nông dân, nh t là nh ng CBKN tr , ít kinh nghi m Trong r t nhi u khóa hu n luy n v ph ng pháp PTD, a s CBKN cho r ng h thi u t tin khi ng tr c nông dân vì h ch c h c v m t l nh v c

chuyên môn, n u nông dân h i nh ng ki n th c ngoài l nh v c ó h s lúng túng và ánh m t s t tin, nông dân m t lòng tin vào h Tuy nhiên, kinh nghi m t nh ng CBKN ã ti p c n ph ng pháp PTD trong th i gian dài ch ra r ng CBKN t tin

n và gi m áp l c trong công vi c vì h không ph i t b n thân t th ph i bi t

t c m i th b i nông dân chính là nh ng chuyên gia, có nhi u ki n th c kinh nghi m CBKN và nông dân có th cùng chia s và h c t p l n nhau (Nguy n V n Nay & ctv, 2006)

Nguy n Duy C n & ctv (2007) có c p: nông dân ã nhìn nh n PTD nh là cách

ti p c n thích h p cho h h n, t o c h i cho h tham gia và t ng c ng n ng l c Lãnh o các TTKN và CBKN c ng cho r ng ph ng pháp PTD nh là m t cách

ti p c n khuy n nông có hi u qu c a s l a ch n cho công tác khuy n nông Cách

ti p c n ph ng pháp PTD làm thay i thái c a CBKN theo xu h ng áp ng nhu c u ng i dân, các k n ng khuy n nông và giao ti p c a CBKN c c i thi n

và ho t ng khuy n nông c a h có hi u qu h n

Hu nh Kim Anh, m t trong nh ng thành viên tham gia CLB PTD Ph c An t i xã

á B c (huy n Châu c) cho bi t, nh tham gia CLB PTD, c s h ng d n

n tay c a CBKN mà ông ã bi t khai thác hi u qu m nh v n c a mình m t cách

p lý Thay vì tr c ây CBKN ch ng gi ng v lý thuy t, bây gi h ã xu ng

n m nh v n nh c a nông dân cùng trao i, h ng d n và chia s kinh nghi m trong s n xu t H thành l p các CLB khuy n nông, l ng nghe bà con các vùng nông thôn nghèo trình bày nh ng khó kh n trong s n xu t (Thanh Nga, 2010)

ng i nông dân áp d ng k thu t m i, ph i b ng m i cách giúp cho chính b n thân h th y c r i ro n u không áp d ng k thu t m i và l i ích t vi c áp d ng thu t m i trong nông nghi p Ki n th c nông nghi p mà nông dân có c hi n nay ch y u do tác ng c a h th ng khuy n nông, thông qua hai d ng chính: Tr c

ti p t CBKN c s , các m trình di n k thu t m i và công ty kinh doanh nông nghi p Gián ti p qua các tài li u, t b m, h nông dân là c ng tác viên khuy n nông, ph ng ti n truy n thông i chúng Trình ki n th c nông nghi p và h nông dân c h ng d n tr c ti p b i CBKN có t ng quan v i thu nh p và l i nhu n c a nông dân Th c ti n cho th y, khuy n nông gi vai trò quan tr ng i v i nâng cao trình ki n th c nông nghi p, thu nh p và hi u qu s n xu t c a nông dân u này th c s là c n thi t và h u ích (Tr ng i h c Nông Lâm Thái Nguyên, L p Khuy n nông K36, 2010)

Theo Minh S n (2010) có ghi nh n d án khuy n nông có s tham gia c ng

ng t i Bà R a – V ng Tàu ã t o u ki n cho nông dân và CBKN g p nhau T i các bu i ti p xúc c hai u nh n ra, lâu nay gi a h còn m t kho ng cách T ó, CBKN xu ng t n m nh v n c a nông dân, l ng nghe h gi i bày và thành l p các CLB khuy n nông t i nh ng vùng nông thôn nghèo, u ki n s n xu t khó kh n

i ph ng th c nh v y, CBKN th t s thoát kh i cái bóng c a m t ng i th y trên b c gi ng, h không nh ng h ng d n k thu t mà còn l ng nghe nông dân trình bày u ki n canh tác c a mình, nh ng khó kh n v n m t khi áp d ng vào

th c t K s Hu nh Tr n Qu c – Vi n nghiên c u khoa h c k thu t nông nghi p cho bi t: “Ph ng pháp khuy n nông c chúng ta d a vào nh ng gói k thu t ng n thì ng i nông dân chúng ta không bi t h là ai h t, ch bi t nông dân thôi… ó là

t thay i r t là l n, ph ng pháp khuy n nông m i, òi h i s nh n th c c a c CBKN, ng i nông dân và c a c cách qu n lý”

Ph ng pháp khuy n nông có s tham gia – PTD là m t ph ng pháp m i, có ý ngh a tích c c và quan tr ng i v i cán b làm công tác khuy n nông l n ng i nông dân Qua ó, TTKN t nh H u Giang ã t ch c t p hu n "Ph ng pháp khuy n nông có s tham gia – PTD" t i th xã V Thanh Các k s c a TTKN và chuyên gia d án khuy n nông BSCL (MDAEP) chia s nh ng kinh nghi m, t p

hu n cho CBKN c s các k n ng khuy n nông có s tham gia và phân tích các tr

ng i khó kh n trong ho t ng nông nghi p và a ra h ng gi i quy t Ngoài ra, các CBKN th y c vai trò quan tr ng c a mình trong ph ng pháp trên (Nguy n

n M ng, 2008)

Trong tài li u t p hu n PTD – D án khuy n nông BSCL (MDAEP) có nêu vai trò

ch y u c a CBKN là u hành t o thu n l i cho quá trình th c hi n CBKN c n

ph i làm ch c các công c , ph i có k n ng trong giao ti p có s tham gia C n

ph i ch c ch n r ng t t c các thành viên c a CLB nông dân (hay nhóm nông dân)

u c tham gia vào cu c th o lu n, c bi t là nông dân nghèo và ph n CBKN có th có th a ra nh ng ý ki n c a chính b n thân nh ng không áp t

nó

Ti n trình/giao ti p Bài b n, ch o t trên

d ng

Vai trò c a CBKN Ng i d y, ng i

ki m soát

a d ng: ng i u hành (thúc y), h tr , i di n, …

(Ngu n: Tài li u t p hu n PTD – D án khuy n nông BSCL (MDAEP))

Phát tri n khuy n nông có s tham gia (PTD) là m t ph ng pháp m i k t h p gi a

ho t ng khuy n nông v i nghiên c u có s tham gia c a ng i dân nh m tìm

ki m và phát tri n nh ng ph ng th c i m i s n xu t phù h p v i nhu c u và

u ki n th c t c a ng i dân Qua ó, cho th y n ng l c c a các bên tham gia

c nâng cao Ng i dân m nh d n, t tin trong s n xu t, t ng c ng tính h c h i, chia s kinh nghi m trong s n xu t, t ng b c c i thi n i s ng t ng thu nh p cho gia ình T ó, các nông h ã thay i v nh n th c, ch ng u t v n phát tri n s n xu t không trông ch bao c p c a Nhà n c B n thân các CBKN, nhà nghiên c u tham gia ph ng pháp PTD c b sung ki n th c b n a, h c t p kinh nghi m t ng i dân, nâng cao k n ng và ph ng pháp khuy n nông Ph ng pháp PTD ã và ang góp ph n chuy n i c c u cây tr ng, v t nuôi, phát tri n nông nghi p nông thôn b n v ng (H ng Lan, 2008)

2.3 T NG QUAN V A BÀN NGHIÊN C U

2.3.1 u ki n t nhiên và c s h t ng

Sóc Tr ng là t nh ven bi n khu v c BSCL, n m h ngu n c a sông H u - n i sông H u ra bi n ông t i hai c a nh An và Tr n T nh có di n tích ng

th 6 (3.223,3 km2) và dân s ng th 7 (h n 1.289.441 ng i) trong khu v c Sóc

Tr ng là a bàn c trú c a các dân t c Kinh, Hoa, Khmer cùng v i ng i Ch m

n a Trong quá trình c ng c , c ng ng các dân t c ây ã hình thành nên

t n n v n hoá c s c và khá riêng bi t mà có th g i là: "v n hoá x gi ng" Sóc

Tr ng là t nh nông nghi p, là vùng cung c p s n l ng lúa và h i s n quan tr ng c a

n c T nh có s n ph m xu t kh u d i dào và a d ng, c bi t là g o và hàng

th y s n, nông s n th c ph m ch bi n Nông s n n i ti ng c a t nh là lúa th m Sóc

Tr ng, hành tím V nh Châu, b i n m roi K Thành Nh ng s n ph m này t lâu

ã tr nên h p d n i v i các doanh nghi p xu t kh u nông s n c ng nh ng i tiêu dùng trong và ngoài n c

2.3.1.1 V trí a lý

nh n m cu i sông H u, v trí t a : 9012’ – 9056’ v B c và 105033’ –

106023’ kinh ông; phía B c và Tây B c giáp t nh H u Giang; Tây Nam giáp

nh B c Liêu; ông giáp sông H u, ng n cách v i t nh Trà Vinh; Nam giáp bi n Sóc Tr ng n m trên qu c l 1A n i li n Thành ph C n Th , t nh H u Giang, t nh

c Liêu, t nh Cà Mau Qu c l 60 n i Sóc Tr ng v i t nh Trà Vinh, t nh B n Tre

và t nh Ti n Giang Sóc Tr ng cách thành ph H Chí Minh 231 km, cách Thành

ph C n Th 62 km theo qu c l 1A

Sông H u là c a ngõ qua tr ng t nh thông th ng v i bên ngoài b ng ng

th y Ng c dòng sông H u có th giao l u v i Campuchia, xuôi dòng sông này s

ra bi n Sóc Tr ng có 72 km b bi n v i 3 c a sông l n nh An, Tr n và M Thanh hình thành l u v c r ng l n thu n l i cho giao thông, nuôi tr ng th y h i

n, làm mu i c bi t, Sóc Tr ng còn có d i cù lao n m trên sông H u ch y dài

ra t n c a bi n v i nhi u lo i cây trái nhi t i, không khí trong lành, là a m lý

ng phát tri n lo i hình du l ch sinh thái

(Vietgle, 2009)

Hình 2.2: B n hành chính t nh Sóc Tr ng

2.3.1.2 a hình

Sóc Tr ng có a hình th p và t ng i b ng ph ng, cao trung bình t 0,5 - 1 m

so v i m c n c bi n, d c thay i kho ng 45 cm/km chi u dài Ph n l n lãnh

th c a t nh thu c vùng t li n Ph n còn l i là các d i cù lao n m k p gi a hai nhánh sông H u Nhìn chung, a hình c a t nh có d ng lòng ch o, cao phía sông

u và bi n ông, th p d n vào n i a, vùng th p nh t là phía Tây và Tây B c B

t a hình có d ng g n sóng không u, xen k là nh ng gi ng cát t ng i cao

và nh ng vùng th p tr ng nhi m m n, phèn ó là nh ng d u v t tr m tích c a th i

v n ng bi n ti n và lùi t o nên các gi ng cát và các b ng tr ng các huy n

Tú, M Xuyên, Long Phú, V nh Châu và thành ph Sóc Tr ng (Vietgle, 2009)

2.3.1.3 Khí h u

m trong vùng nhi t i gió mùa, khí h u Sóc Tr ng chia làm 2 mùa rõ r t, mùa

a t tháng 5 n tháng 10, mùa khô t tháng 11 n tháng 4 n m sau Nhi t trung bình trong n m kho ng 26,70C, cao nh t 28,20C vào tháng 4, th p nh t 25,20C vào tháng 1 L ng m a trung bình n m 1.799,5 mm, tháng m a nhi u lên t i 5.489

mm T ng s gi n ng bình quân trong n m 2.372 gi ; t ng l ng b c x trung bình n m t 140 – 150 kcal/cm2; m trung bình là 86% Nhìn chung, khí h u

a t nh Sóc Tr ng r t thu n l i phát tri n kinh t , c bi t là SXNN Tuy nhiên, khó kh n l n nh t là tình tr ng thi u n c ng t cho s n xu t và sinh ho t trong mùa khô, nh t là vùng ven bi n và vùng xa ngu n n c ng t (Vietgle, 2009)

2.3.1.4 Tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên t: T ng di n tích t t nhiên là 322.330,36 ha Trong ó, di n tích

t nông nghi p là 263.831 ha, chi m 81,85%; di n tích t lâm nghi p có r ng là 9.287 ha, chi m 2,88%; di n tích t chuyên dùng là 19.611 ha, chi m 6,08%; di n tích t là 4.725 ha, chi m 1,46%; di n tích t ch a s d ng và sông su i á là 24.876 ha, chi m 7,71%

Tài nguyên r ng: Sóc Tr ng còn có ngu n tài nguyên r ng v i di n tích 12.172 ha

i các lo i cây chính : tràm, b n, giá, v t, d a n c phân b 2 huy n V nh Châu

và Long Phú R ng c a Sóc Tr ng thu c h r ng ng p m n ven bi n và r ng tràm khu v c t nhi m phèn

Tài nguyên n c: H th ng kinh r ch c a t nh ch u nh h ng c a ch th y tri u ngày lên xu ng 2 l n, m c tri u dao ng trung bình t 0,4 m n 1 m Th y tri u vùng bi n không nh ng g n li n v i các ho t ng s n xu t, sinh ho t c a c dân

a ph ng, mà còn mang l i nhi u u k thú cho du khách khi n tham quan, du

ch và tìm hi u h sinh thái r ng t nhiên Nh vào a th c bi t, n i dòng sông

u ra bi n ông Nam b , vùng có nhi u tr l ng tôm cá, Sóc Tr ng có

u ki n thu n l i c ng nh phát tri n kinh t bi n t ng h p

Tài nguyên bi n: T nh Sóc Tr ng có 72 km b bi n v i 2 c a sông l n là sông H u theo 2 con sông l n Tr n , nh An) và sông M Thanh, có ngu n h i s n áng k bao g m cá áy, cá n i và tôm Sóc Tr ng có nhi u thu n l i trong phát tri n kinh t bi n t ng h p, thu h i s n, nông - lâm nghi p bi n, công nghi p

ng bi n, th ng c ng, c ng cá, d ch v c ng bi n, xu t nh p kh u, du l ch và

n t i bi n

Khoáng s n: Sóc Tr ng t ng i nghèo v khoáng s n Cho n nay, khoáng s n

ch y u c a t nh là sét làm g ch ngói, phân b r i rác các n i trong t nh G n ây,

nh ng k t qu th m dò b c u cho th y vùng bi n t nh có tri n v ng v khai thác

u và khí t t i vùng th m l c a ngoài kh i

(Vietgle, 2009)

2.3.1.5 n v hành chính và dân s

Sóc Tr ng g m 10 huy n và 1 thành ph v i 109 xã/ph ng/th tr n Thành ph Sóc Tr ng là trung tâm hành chính c a t nh Toàn t nh có 1.289.441 ng i, trong

ó, thành th chi m 251.328 ng i, nông thôn 1.038.113 ng i T ng dân s nam là 641.422 ng i, n 648.019 ng i

t dân s trung bình hi n nay c a t nh là 394 ng i/km2, th p h n m c trung bình BSCL (434 ng i/km2) Dân s phân b không u, t p trung ông ven sông H u và các gi ng t cao, n i có u ki n thu n l i cho giao l u kinh t C

u này s thay i theo quá trình chuy n d ch c c u kinh t và chi n l t phát tri n kinh t c a t nh trong t ng lai T l ng i Kinh c a t nh chi m 65,2% dân , 28,9 % thu c dân t c Khmer và dân t c Hoa chi m 5,9%; i s ng và sinh ho t

n hóa c a ng i dân r t a d ng và phong phú (Võ Th Ng c Thùy, 2010)

ng 2.2: Di n tích và dân s phân b theo các huy n/th t nh Sóc Tr ng n m

2009

n v Di n tích (ha) Dân s

(ng i)

t dân s (ng i/km 2 )

2.3.2 Kinh t - xã h i giai n 2005 – 2010

Nhìn chung, qua 5 n m (2005-2010) tình hình kinh t - xã h i c a t nh Sóc Tr ng

ti p t c phát tri n khá toàn di n N ng l c và trình s n xu t c a nhi u ngành, nhi u l nh v c ã t ng lên áng k , c s h t ng kinh t - xã h i ngày càng hoàn thi n, các thành ph n kinh t phát tri n t o ngu n l c thúc y nhanh s t ng

tr ng kinh t c a t nh Sóc Tr ng c bi t, Trung ng ã xác nh BSCL là vùng tr ng m kinh t c a c n c và ã t p trung u t , a vào s d ng các công trình tr ng m, s là ng l c thúc y phát tri n kinh t - xã h i c a các

nh trong khu v c, trong ó có t nh Sóc Tr ng Các c ch , chính sách m i t ng

c c hoàn thi n và tình hình chính tr c a t n c và t nh nhà n nh, quan

i ngo i c a t n c m r ng là c h i l n t nh Sóc Tr ng m r ng th

tr ng xu t kh u, t ng kh n ng ti p c n các công ngh tiên ti n, nâng cao ch t

ng hàng hóa, thúc y s n xu t i s ng v t ch t, tinh th n c a nhân dân c

i thi n rõ r t

Kinh t c a t nh Sóc Tr ng ti p t c phát tri n khá toàn di n, c c u kinh t có s chuy n d ch theo h ng tích c c, gi m d n khu v c I và t ng khu v c III T tr ng giá tr khu v c I, II và III trong GDP n m 2005 là 57,70% - 19,76% - 22,54% N m

2010, t tr ng giá tr t ng ng ba khu v c là 50,78% - 17,82% - 31,40% GDP bình quân u ng i c th c hi n n m 2010 là 1.000 USD, t ng 2,12% l n so n m

2005

Trong SXNN, m c dù di n tích gieo tr ng lúa không t ng so n m 2005, nh ng nh

ch o t p trung, s n l c c a h th ng ph ng pháp khuy n nông n c s và bà con nông dân ng d ng ng b các ti n b k thu t, nên t ng s n l ng lúa n m

2010 c a Sóc Tr ng c t h n 1,7 tri u t n, trong ó lúa ch t l ng cao chi m t

tr ng ngày càng l n; giá tr s n xu t bình quân trên m t ha t nông nghi p d ki n

t 75 tri u ng, t ng 2,2 l n so n m 2005 Ch n nuôi c quan tâm u t phát tri n, nh t là àn bò và gia c m Ngành kinh t m i nh n th y, h i s n ti p t c c phát huy, phát tri n S n xu t công nghi p a ph ng, c n m 2010 th c hi n

c 7.000 t ng, t ng 1,7 l n n m 2005 T nh ang tri n khai xây d ng khu công nghi p An Nghi p và ang xúc ti n gi i phóng m t b ng tri n khai xây d ng c m công nghi p Cái Côn (huy n K Sách) và ã phê duy t quy ho ch, chu n b u t khu công nghi p Tr n , khu công nghi p i Ngãi

Giá tr kim ng ch xu t kh u c a Sóc Tr ng c n m 2010 th c hi n 370 tri u USD,

ng 1,27 l n so n m 2005; trong ó, xu t kh u th y s n t 338 tri u USD T ng

c l u chuy n hàng hóa bán ra và doanh thu d ch v tiêu dùng xã h i là 27.000 t

ng Thu ngân sách Nhà n c th c hi n 1.008 t ng, t ng 1,74 l n so n m 2005

Vi c th c hi n các chính sách xã h i, c bi t là các i t ng có công v i n c luôn c các c p y ng, chính quy n, oàn th và nhân dân t nh Sóc Tr ng quan tâm Trong 5 n m, toàn t nh ã v n ng 42 t ng Qu " n n áp ngh a"; xây

ng, s a ch a và bàn giao 1.725 ngôi nhà tình ngh a cho các i t ng chính sách

và h n 33.000 c n nhà oàn k t cho h nghèo khó kh n, b c xúc v nhà

(Báo m i, 2010)

2.3.3 S l t v ho t ng khuy n nông - khuy n ng t nh Sóc Tr ng n m 2009

Trong n m 2009, công tác khuy n nông - khuy n ng (KNKN) t nh ã t c nhi u k t qu cao V i v n u t t các ngu n khác nhau, ã th c hi n trình di n

61 d án và mô hình v i t ng s ti n lên n 2 t 384,5 tri u ng

Các mô hình KNKN tri n khai trong n m t hi u qu kinh t cao, thu hút c s quan tâm, ng thu n c a nhi u h nông dân nh : d án nhân gi ng lúa ch t l ng (các gi ng nh OM 4218, OM 4564, OM 5472, OM 5629, OM 6671, MTL 576…)

án nhân gi ng lúa ch t l ng t phá v n ng su t trong v Hè Thu (n ng su t

t bình quân 5,5 t n/ha, có h 6,5 t n/ha) nh m bà con t s n xu t gi ng t t và trao i v i giá th p h n th tr ng; d án thâm canh b i n m roi ph ng pháp

th c hi n là h ng d n nông dân thâm canh b i theo h ng GAP an toàn; mô hình trình di n gi ng mía m i cho n ng su t, ch t l ng cao K95-156 phát tri n t t có

kh n ng t 100 t n/ha; d án c i t o bò theo h ng chuyên th t, ch n nuôi l n sinh s n h ng n c m b o v sinh môi tr ng; mô hình nuôi các lo i th y c s n

có giá tr kinh t cao (cua bi n, tôm càng xanh, nuôi tôm chân tr ng, cá b ng t ng,

cá ch m, cá mú, ch, ba ba,…) Ngoài ra, Trung tâm ph i h p d án PAEX (VVOB)

i s tài tr c a V ng qu c B ã th c hi n 18 mô hình trình di n cho 14 CLB KNKN phân b trên a bàn 8 huy n Song song ó, Trung tâm c ng ph i h p v i các Phòng NN&PTNT, H i Nông dân, D án Care, D án AAV, D án nâng cao

ch t l ng gi ng cây tr ng v t nuôi, công ty Sao Ta, công ty gi ng cây tr ng Mi n Nam và Tr ng i h c C n Th th c hi n công tác KNKN trên a bàn Các

ch ng trình ào t o, t p hu n, thông tin tuyên truy n trong n m 2009 c ng r t hi u

qu và thi t th c Trong n m 2010, nh h ng c a Trung tâm là s ti p t c xin h

tr , u t th c hi n 13 d án KNKN có v n c a KNKN Qu c gia, 10 d án và

mô hình khuy n nông các lo i t v n c a t nh; d ki n v i kinh phí s nghi p trong

m 2010 Trung tâm s xây d ng 20 mô hình trình di n v i m c tiêu a d ng hoá

t nuôi cây tr ng (t p trung cho các CLB thu c d án PAEX) ng th i ti p t c u tiên kinh phí cho t p hu n, h i th o, phát hành tài li u b m, thông tin tuyên truy n,…(Tri u Sang, 2009)

“Ph ng pháp phát tri n k thu t có s tham gia” ho c c hi u là “Nông dân -

ng i óng vai trò chính trong nghiên c u và khuy n nông” ây là m t ph ng pháp m i, có ý ngh a tích c c và quan tr ng i v i cán b làm công tác khuy n nông l n ng i nông dân Trong b i c nh nông thôn ngày nay, ng i nông dân luôn

ph i i m t v i nh ng tr ng i mà chính h không t gi i quy t c gi i quy t c nh ng v n trên thì ph ng pháp PTD là m t ph ng pháp phù h p

i b i c nh khuy n nông ngày nay, áp ng c nhu c u c a ng i dân th c

hi n t t ph ng pháp này thì c n ph i có ng i CBKN tâm huy t v i ngh và có các k n ng trong công tác khuy n nông Theo Nguy n Duy C n & ctv (2009) thì

- Hu n luy n viên: CBKN s làm t ng s hi u bi t c a nông dân v các nguyên lý sinh thái nông nghi p, các tr ng i, nh ng ti n b k thu t:

- Ng i h p tác nghiên c u: CBKN s óng góp nh ng quan m riêng c a , các ý t ng, thông tin v k thu t,… trong nh ng th o lu n v i nông dân;

- v n: Sau khi nông dân có th t gi i quy t m i v n thì CBKN có th

tr h trên c n b n là t v n và có th th nh tho ng vi ng th m h

Hình 3.1 th hi n tác ng c a ph ng pháp PTD lên CBKN Trong ó, có 3 nhân quan tr ng c n chú ý ó là suy ngh , thái , k n ng t p hu n, k n ng khuy n nông Ng i CBKN s có nh ng thay i c trong suy ngh và trong công tác khuy n nông c a h Qua nh ng tác ng ó, ng i CBKN s nâng cao n ng l c

n ng khuy n nông

n ng

p hu n

Suy ngh và thái