ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG sản XUẤT và SO SÁNH HIỆU QUẢ KINH tế mô HÌNH CHUYÊN CANH lúa 3 vụ và mô HÌNH LUÂN CANH 2 lúa – 1 dưa hấu ở QUẬN BÌNH THỦY, TP cần THƠ năm 2010

Nguy n Phú Son, Gv... hình chuyên canh... Ngu n: trang web: http://www.bachkhoatoanthu.gov.vn... Phía B c giáp nh An Giang, Ð ng Tháp; phía Nam giáp Sóc Tr ng; phía Ðông giáp V nh Long;

HI U QU KINH T MÔ HÌNH CHUYÊN CANH LÚA

3 V VÀ MÔ HÌNH LUÂN CANH 2 LÚA – 1 D A H U

QU N BÌNH TH Y, TP C N TH N M 2010

N TH , 2010

HI U QU KINH T MÔ HÌNH CHUYÊN CANH LÚA

3 V VÀ MÔ HÌNH LUÂN CANH 2 LÚA – 1 D A H U

QU N BÌNH TH Y, TP C N TH N M 2010

LU N V N T T NGHI P I H C Chuyên ngành: PHÁT TRI N NÔNG THÔN

Mã ngành: 52 62 01 01

Cán b h ng d n

TS NGUY N PHÚ SON

N TH , 2010

I C M T

Xin c m n Cha m ã nuôi n ng, d y d , ng viên và t o m i u ki n thu n

i cho con h c t p n ngày hôm nay

Tôi xin g i l i bi t n sâu s c và chân thành n:

Ts Nguy n Phú Son, Gv Nguy n Th Thu An ã t n tình h ng d n giúp tôi hoàn thành bài lu n v n này

Chú Cái V n Râu (tr ng khu v c Th i Hòa), chú Cái V n M i M t (tr ng khu v c Th i Long), chú Thái V n Thi t (tr ng khu v c Th i An) và chú Nguy n

n Ti n (cán b qu n lý nông-lâm-th y s n ph ng Th i An ông, Qu n Bình Th y)

ã t n tình giúp tôi trong quá trình th c hi n nghiên c u

Quý th y cô Vi n nghiên c u phát tri n BSCL, tr ng i H c C n Th ã truy n t ki n th c cho tôi trong su t quá trình h c t p t i tr ng

n Nguy n Th Thanh Nhàn, sinh viên l p Phát tri n nông thôn A2 K33 ã nhi t tình giúp tôi trong su t quá trình thu th p và phân tích s li u

p th các b n sinh viên l p Phát tri n nông thôn K33 ã nhi t tình h tr và

ng viên tôi trong su t th i gian h c t p c ng nh th i gian th c hi n tài

Xin chân thành c m n!

Ngày tháng n m 2010

Sinh viên th c hi n

PH NG THANH

QUÁ TRÌNH H C T P

I LÝ L CH S L C:

Sinh viên th c hi n: Ph ng Thanh Gi i tính: N

Ngày, tháng, n m sinh: 01/07/1989 Dân t c: Kinh

và tên cha: Thanh C n

và tên m : Phan Kim Chung

I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u, k t qu nghiên c u trình bày trong lu n v n là hoàn toàn trung th c và ch a t ng c ai công trong b t k lu n v n nào tr c ây

Tác gi lu n v n

PH NG THANH

NH N XÉT C A CÁN B H NG D N

Qua th i gian h ng d n sinh viên Ph ng Thanh th c hi n tài t t nghi p, tôi có

nh n xét nh sau:

………

………

………

………

………

………

………

Giáo viên h ng d n

TS NGUY N PHÚ SON

NH N XÉT C A CÁN B PH N BI N

………

………

………

………

………

………

………

………

………

n Th , ngày tháng n m 2010

NH N XÉT C A H I NG

………

………

………

………

………

………

………

………

………

n Th , ngày tháng n m 2010

C L C

TRANG BÌA i

I C M T ii

QUÁ TRÌNH H C T P iii

I CAM OAN iv

NH N XÉT C A CÁN B H NG D N v

NH N XÉT C A CÁN B PH N BI N vi

NH N XÉT C A H I NG vii

C L C viii

DANH SÁCH HÌNH xii

DANH SÁCH B NG xiii

TÓM L C xiv

CH NG I U 1

1.1 T V N .1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 2

1.2.1 c tiêu t ng quát 2

1.2.2 c tiêu c th 2

CH NG II C KH O TÀI LI U 3

2.1 M T S K T QU NGHIÊN C U TR C ÂY 3

2.2 NH NGH A M T S THU T NG 6

2.2.2 Khái ni m v luân canh 6

2.2.3 Khái ni m a d ng hóa cây tr ng trong nông nghi p 7

2.2.4 Hi u qu s n xu t 7

2.2.4.1 Hi u qu k thu t 7

2.2.4.2 Hi u qu kinh t 7

i ích c a mô hình luân canh 2 lúa - 1 d a h u 8

2.3 T NG QUAN V THÀNH PH C N TH 8

2.3.1 trí a lý 8

2.3.2 Di n tích t nhiên và hành chính 9

2.3.3 a hình và khí h u 9

2.4 T NG QUAN V QU N BÌNH TH Y 10

2.4.1 trí a lý 10

2.4.2 u ki n t nhiên – xã h i 10

2.4.3 u ki n kinh t 11

2.4.4 Dân s và lao ng 11

2.4.5 Tình hình s n xu t nông nghi p 12

2.4.5.1 Các mô hình s n xu t nông nghi p c a Qu n Bình Th y 13

2.4.5.2 Các mô hình khoa h c k thu t c áp d ng trong s n xu t hi n nay trên a bàn Qu n 14

CH NG IIIPH NG PHÁP NGHIÊN C U 17

3.1 CÂU H I NGHIÊN C U 17

3.2 GI I H N VÀ PH M VI NGHIÊN C U 17

3.3 I T NG NGHIÊN C U 17

3.4 PH NG PHÁP THU TH P S LI U 18

3.4.1 Thu th p s li u th c p 18

3.4.2 Thu th p s li u s c p 18

3.5 PH NG PHÁP PHÂN TÍCH S LI U 19

3.5.1 c tiêu 1 19

3.5.2 c tiêu 2 20

3.5.3 M c tiêu 3 22

3.5.4 c tiêu 4 26

CH NG IV T QU VÀ TH O LU N 27

4.1 T NG QUAN HI N TR NG S N XU T LÚA VÀ D A H U 27

4.1.1 Di n tích, n ng su t và s n l ng c a lúa và d a h u qu n Bình Th y 28

4.1.1.1 Lúa 28

4.1.1.2 D a h u 29

4.1.2 Tình hình sâu b nh, d ch b nh trong s n xu t lúa màu 30

4.1.3 Công tác khuy n nông 31

4.1.4 Th y l i 31

4.1.5 c u di n tích c a các gi ng lúa ch l c 31

4.2 T NG QUAN V H S N XU T 32

4.2.1 ng quan vê ch h - lao ng chính tham gia s n xu t 32

4.2.1.1 Tu i ch h 32

4.2.1.2 Trình h c v n c a ch h 33

4.2.1.3 Kinh nghi m s n xu t c a ch h 33

4.2.1.4 t ham gia c a ng i dân vào các l p t p hu n k thu t 33

4.2.2 Thông tin v các thành viên khác trong nông h 36

4.2.2.1 thành viên khác trong nông h 36

4.2.2.2 tu i c a các thành viên khác trong nông h 36

4.2.2.3 Gi i tính c a các thành viên khác trong nông h 37

4.2.2.4 Trình h c v n c a các thành viên khác trong nông h 37

4.2.2.5 Thu nh p khác ngoài nông nghi p c a nông h 38

4.2.2.6 Tình hình tín d ng nông h 39

4.2.2.7 Ph ng ti n s n xu t và thi t b sinh ho t c a nông h 39

4.2.2.8 Ngu n thông tin k thu t 39

4.2.3 Thông tin v s n xu t 40

4.2.3.1 Ngu n l c t ai 40

4.2.3.2 Lý do ch n mô hình 40

4.2.3.3 Thu n l i và khó kh n khi áp d ng mô hình s n xu t 41

4.2.3.4 p hu n k thu t canh tác 41

4.2.3.5 Th tr ng tiêu th s n ph m 42

4.2.3.6 Thu nh p c a nông h thay i t hai mô hình canh tác 42

4.2.3.7 ho ch s n xu t trong th i gian t i 43

4.3 SO SÁNH HI U QU KINH T C A HAI MÔ HÌNH S N XU T 44

4.3.1 ch th i v 44

4.3.2 Phân tích hi u qu kinh t c a mô hình chuyên canh lúa 3 v 45

4.3.3 Phân tích hi u qu kinh t c a mô hình 2 lúa – 1 d a h u 47

4.3.4 So sánh hi u qu kinh t c a hai mô hình chuyên canh 3 v lúa và 2 lúa – 1 d a h u 50

4.4 PHÂN TÍCH CÁC Y U T NH H NG N T NG THU NH P A HAI MÔ HÌNH 53

4.4.1 Mô hình h i quy c a mô hình chuyên canh 3 lúa 54

4.4.2 Mô hình h i quy c a mô hình 2 lúa – 1 d a h u 55

4.5 PHÂN TÍCH M M NH, M Y U, C H I VÀ THÁCH TH C

A HAI MÔ HÌNH 56

4.5.1 Mô hình chuyên canh lúa 3 v 56

4.5.2 Mô hình 2 lúa – 1 d a h u 57

4.5.3 t s gi i pháp nâng cao hi u qu khinh t cho mô hình 58

CH NG V T LU N VÀ KI N NGH 61

5.1 K T LU N 61

5.2 KI N NGH 62

5.2.1 i v i nông h 62

5.2.2 i v i chính quy n a ph ng và c quan ban ngành 62

5.2.3 i v i nhà n c 63

TÀI LI U THAM KH O……… 64

DANH SÁCH HÌNH

Hình 2.1 T c t ng tr ng VA c a các ngành kinh t (%) 11

Hình 2.2 C c u lao ng phân theo khu v c kinh t 13

Hình 2.3 Giá tr s n xu t nông nghi p theo giá hi n hành (tri u ng) 13

Hình 2.4 B n hành chính qu n Bình Th y, TP C n Th 16

Hình 4.1a: S tham gia trên mô hình chuyên canh lúa 3 v 34

Hình 4.1b: S tham gia trên mô hình 2 lúa – 1 d a h u 35

Hình 4.2 L ch th i v c a hai mô hình 44

Hình 4.3 N ng su t lúa trong c ba v n m 2010 45

Hình 4.4 Chi phí ti n m t, t ng thu và l i nhu n c a mô hình chuyên canh 3 v lúa n m 2010 46

Hình 4.5 Hi u qu s d ng v n c a c ba v n m 2010 47

Hình 4.6 Chi phí ti n m t, t ng thu và l i nhu n c a mô hình 2 lúa – 1 d a h u m 2010 49

Hình 4.7 N ng su t lúa trong c ba v c a mô hình 2 lúa – 1 d a h u n m 2010 49

Hình 4.8 Chi phí ti n m t, t ng thu và l i nhu n, LNCL c a hai mô hình m 2010………… .51

Hình 4.9 N ng su t lúa c a hai mô hình n m 2010 52

Hình 4.10 Hi u qu s d ng v n c a hai mô hình n m 2010 52

DANH SÁCH B NG

ng 2.1 B ng di n tích các mô hình s n xu t 13

ng 3.1 Phân tích hi n tr ng s n xu t c a hai mô hình 27

ng 4.1: Di n tích, n ng su t và s n l ng lúa c a qu n Bình Th y trong giai n 2005 – 2010 28

ng 4.2: N ng su t lúa gi a các v trong n m giai n 2005-2010 29

ng 4.3: Di n tích, n ng su t và s n l ng d a h u c a qu n Bình Th y trong giai n 2005-2010 30

ng 4.4 B ng c c u di n tích c a các gi ng lúa ch l c (ha) 32

ng 4.5 S phân b tu i ch h c a hai mô hình 32

ng 4.6 S phân b trình h c v n c a ch h hai mô hình 33

ng 4.7 S phân b kinh nghi m s n xu t 34

ng 4.8 S thành viên trong nông h 36

ng 4.9 S phân b tu i c a các thành viên trong nông h 37

ng 4.10 Trình h c v n c a các thành viên trong nông h 38

ng 4.11 Thu nh p ngoài nông nghi p 38

ng 4.12 T l h có vay v n s n xu t 39

ng 4.13 Các kênh ti p thu thông tin k thu t c a nông h 40

ng 4.14 Di n tích t canh tác c a h 40

ng 4.15 T p hu n, h i th o k thu t canh tác 42

ng 4.16 S thay i thu nh p khi áp d ng mô hình 43

ng 4.17 K ho ch s n xu t trong th i gian t i c a nông h 43

ng 4.18 Chi phí và l i nhu n c a mô hình chuyên canh lúa 3 v (ha) 45

ng 4.19 Chi phí và l i nhu n c a mô hình 2 lúa – 1 d a h u (ha) 48

ng 4.20 Chi phí và l i nhu n c a hai mô hình (ha) 50

ng 4.21 Phân tích các y u t nh h ng n thu nh p c a hai mô hình 55

ng 4.22 Ma tr n SWOT mô hình chuyên canh 3 v lúa 57

ng 4.23 Ma tr n SWOT mô hình 2 lúa – 1 d a h u 58

TÓM L C

Trong giai n h i nh p kinh t hi n nay thì vi c l a ch n lo i cây tr ng phù h p v i

u ki n t ng a ph ng và mang l i hi u qu kinh t cao ang là v n r t c quan tâm nh t là trong khi t tr ng nông nghi p ang có chi u h ng gi m d n

Nghiên c u “ ánh giá hi n tr ng s n xu t và so sánh hi u qu kinh t mô hình

chuyên canh lúa 3 v và mô hình luân canh 2 lúa - 1 d a h u Qu n Bình Th y, Thành ph C n Th n m 2010” c th c hi n nh m giúp a ph ng và ng i dân

có c s l a ch n mô hình s n xu t thích h p mang l i hi u qu kinh t cao tài chú tr ng n ánh giá hi n tr ng s n xu t c a hai mô hình chuyên canh 3 v lúa và 2 lúa – 1 d a h u, phân tích và so sánh hi u qu kinh t c a hai mô hình, xác nh các

u t nh h ng trong t ng mô hình, xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu kinh cho t ng mô hình

Nghiên c u c th c hi n t 8/2010 n 11/2010 t i ph ng Th i An ông c a Qu n Bình Th y – m t trong nh ng Qu n có truy n th ng s n xu t nông nghi p lâu i c a

nh C n Th Mô hình c canh ba v lúa là mô hình canh tác ã c ng i dân áp

ng t lâu, tuy nhiên nh ng n m g n ây do t c ô th hóa nhanh và canh tác quá

c (canh tác hai n m b y v ) khi n cho n ng su t lúa có chi u h ng suy gi m, d n

n di n tích t nông nghi p c ng gi m áng k

Nghiên c u s d ng ph ng pháp ph ng v n nhóm và ph ng v n nông h b ng b ng câu h i, c th c hi n v i t ng s m u u tra là 60 m u, trong ó có 30 h s n xu t chuyên canh 3 lúa và 30 h s n xu t luân canh 2 lúa - 1 d a h u Các ph ng pháp

th ng kê mô t , so sánh trung bình, phân tích h i quy t ng quan, phân tích thu n l i, khó kh n, c h i và thách th c c s d ng phân tích

t qu cho th y mô hình luân canh 2 lúa - 1 d a h u cho hi u qu kinh t cao h n mô hình chuyên canh 3 lúa do l i nhu n và hi u qu s d ng ng v n cao h n m c dù

ng chi phí u t cho m t ha trong m t n m là 82,341.8 tri u ng g p 2 l n so v i 36,985.1 tri u t mô hình chuyên canh 3 lúa; l i nhu n 84,589.9 g p g n 1.6 l n mô

hình chuyên canh K t qu c ng ch ra các khó kh n trong quá trình s n xu t là các ch

CH NG I

U

1.1 T V N

ng b ng sông C u Long ( BSCL) c coi là vùng s n xu t nông nghi p tr ng

m c a Vi t Nam c bi t là s n xu t lúa S n xu t lúa chi m trên 50% t ng s n

ng lúa và 90% s n l ng g o xu t kh u c a c n c S n l ng lúa không ng ng

ng qua các n m do vi c áp d ng các ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t cùng

i các bi n pháp thâm canh t ng v liên t c 2 - 3 v /n m (B NN&PTNT, 2007)

Tuy nhiên, vi c c canh cây lúa liên t c trong nhi u n m ã b c l nh ng m t y u

m nh : t ai canh tác ngày càng b suy ki t, ng ru ng m t cân b ng sinh thái, sâu b nh có u ki n b c phát gây h i, n ng su t lúa có khuynh h ng gi m,

u này làm nh h ng x u n thu nh p c a ng i nông dân v n ã r t th p Trong các y u t này thì sâu b nh phát tri n gây h i là v n áng quan tâm nh t,

th là d ch r y nâu, b nh vàng lùn, lùn xo n lá ã và ang thành d ch gây h i

ng cho lúa khu v c BSCL N u vi c phòng tr , ng n ch n không hi u qu thì nguy c m t mùa là r t l n Vì th , xoá c canh cây lúa là v n b c thi t Nó không ch vì khía c nh kinh t , môi tr ng mà còn vì xã h i s n xu t b n v ng,

gi i pháp ph i th c hi n là chuy n i c c u và a d ng hóa cây tr ng Trong các

mô hình chuy n i thì luân canh lúa v i cây màu là m t trong nh ng mô hình ã

và ang c ngành nông nghi p, nông dân các t nh quan tâm nhân r ng

Qu n Bình Th y n m c p theo sông H u và sông Bình Th y nên hàng n m c

i p m t l ng phù sa t ng i l n nên có ti m n ng v nông nghi p ch y u

p trung t i các ph ng nh Th i An ông, Long Hoà và Long Tuy n

Tr c ây, ng i dân ch y u tr ng chuyên canh 2-3 v lúa/n m nh ng th ng

ng su t t không cao, gây suy thoái tài nguyên t, n c…nên g n ây nh

nh ng chính sách nông nghi p h p lý c a thành ph nh ng ph ng này ã có

nh ng thay i theo h ng tích c c, nhi u h nông dân ã chuy n sang tr ng luân

canh lúa-màu ho c p ru ng lên v n tr ng cây n trái, tr ng chuyên màu theo khuy n cáo c a các c p chính quy n a ph ng

Trong n n kinh t th tr ng hi n nay thì vi c l a ch n m t mô hình v i lo i cây

tr ng v a mang l i hi u qu kinh t cao, v a phù h p v i u ki n s n xu t t i a

ph ng v a mang tính n nh và b n v ng là m t òi h i c n thi t Tuy nhiên, không ph i c cái m i, cái p là có th thích nghi hoàn toàn v i m i vùng sinh thái, v y d a vào nh ng c n c nào các nhà nghiên c u, nhà khuy n nông có th khuy n khích ng i nông dân chuy n i c c u cây tr ng m t cách d dàng? Và

nghiên c u “ ánh giá hi n tr ng s n xu t và so sánh hi u qu kinh t mô hình

chuyên canh lúa 3 v và mô hình luân canh 2 lúa - 1 d a h u Qu n Bình

Th y, Thành ph C n Th n m 2010” giúp chúng ta có cái nhìn toàn di n h n

khi so sánh hi u qu kinh t gi a mô hình luân canh lúa-màu v i mô hình chuyên canh cây lúa ã t n t i t r t lâu xác nh xem tính hi u qu c a mô hình nào l n

n, các gi i pháp và h ng i thích h p nh m m c tiêu chung là t ng thu nh p và sinh k cho ng i dân trên a bàn qu n Bình Th y

Xác nh các y u t có nh h ng n t ng thu nh p c a t ng mô hình canh tác

Xác nh mô hình t hi u qu kinh t cao và xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu kinh t c a t ng mô hình

CH NG II

C KH O TÀI LI U

2.1 T S K T QU NGHIÊN C U TR C ÂY

ng b ng sông C u Long ( BSCL) c coi là vùng s n xu t nông nghi p tr ng

m c a Vi t Nam c bi t là s n xu t lúa S n xu t lúa chi m trên 50% t ng s n

ng lúa và 90% s n l ng g o xu t kh u c a c n c S n l ng lúa không ng ng

ng qua các n m do vi c áp d ng các ti n b khoa h c k thu t vào s n xu t cùng

i các bi n pháp thâm canh t ng v liên t c 2 - 3 v /n m Tuy nhiên, vi c c canh cây lúa liên t c trong nhi u n m ã b c l nh ng m t y u m nh : t ai canh tác ngày càng b suy ki t, ng ru ng m t cân b ng sinh thái, sâu b nh có u ki n

c phát gây h i, n ng su t lúa có khuynh h ng gi m, u này làm nh h ng

u n thu nh p v n ã th p c a ng i nông dân Trong các y u t này thì sâu

nh phát tri n gây h i là v n áng quan tâm nh t, c th là d ch r y nâu, b nh vàng lùn, lùn xo n lá ã và ang thành d ch gây h i n ng cho lúa khu v c BSCL N u vi c phòng tr , ng n ch n không hi u qu thì nguy c m t mùa là r t

n Vì th , xoá c canh cây lúa là v n b c thi t Nó không ch vì khía c nh kinh t , môi tr ng mà còn vì xã h i s n xu t b n v ng, gi i pháp ph i th c

hi n là chuy n i c c u và a d ng hóa cây tr ng Trong các mô hình chuy n i thì luân canh lúa v i cây màu là m t trong nh ng mô hình ã và ang c ngành nông nghi p, nông dân các t nh quan tâm nhân r ng (B NN&PTNT, 2007)

Tr n Thanh S n (1990) trích trong Nguy n Phan Y D c (2009) quan ni m “

nh ng vùng t phù sa, vi c tr ng lúa có kh n ng t c n ng su t cao h n

nh ng vùng t phèn ho c m n khác,… nh ng n u nông dân ch tr ng c canh cây lúa thì cho hi u qu kinh t không cao ho c thu nh p có th ch n trong gia ình, vì v y n u k t h p c mô hình lúa - màu thì ngu n thu nh p trong gia ình

t ng cao h n Do ó vi c phát tri n tr ng luân canh lúa - màu s t ng ngu n thu

nh p cho nông dân và góp ph n t ng s n l ng hoa màu có giá tr xu t kh u”

Do ó, theo k t qu nghiên c u tài “Hi u qu kinh t mô hình canh tác trên n n

t lúa v Hè thu và Thu ông huy n Ti u C n, t nh Trà Vinh” c a Ph m Th

ng Trang (2008) trích trong Nguy n Th Kim Hoàng (2010) cho th y vi c a cây màu xu ng ru ng ã mang l i hi u qu v m t kinh t : gi m m t s chi phí phân bón, thu c b o v th c v t, t ng n ng su t, t ng l i nhu n Mô hình d a h u-

a h u mang l i hi u qu kinh t cao nh t lãi thu n 63,73 tri u/ha v i hi u qu

ng v n 2,73; mô hình u ph ng-lúa lãi thu n 35,75 tri u/ha v i hi u qu ng

n 2,38; mô hình b p-lúa lãi thu n 25,85 tri u/ha v i hi u qu ng v n là 1,84;

th p nh t là mô hình lúa-lúa lãi thu n 3,13 tri u/ha v i hi u qu ng v n 1,29

Quang Minh Nh t (2005) Ch M i, An Giang k t lu n các h s n xu t theo mô hình luân canh hai v lúa m t v màu t l i nhu n và hi u qu theo quy mô cao

n các h s n xu t theo mô hình c canh ba v lúa Tuy nhiên, n u xét n hi u

qu k thu t thì Quang Minh Nh t kh ng nh hi u qu k thu t c a các h s n xu t theo mô hình c canh ba v lúa cao h n các h s n xu t theo mô hình hai lúa m t màu và c trình bày trong nghiên c u tài “Phân tích hi u qu k thu t c a mô hình c canh ba v lúa và luân canh hai lúa m t màu” (2005)

Võ Th G ng (2002) trích t Ph m Th H ng Trang (2009) cho r ng c i thi n suy thoái c a t do canh tác 3 v lúa liên ti p trong n m, BSCL ã b t u chú ý n s a d ng hóa sinh h c và cây tr ng, nh t là trong các ki u s d ng t

ai Luân canh gi a lúa n c và m t s cây tr ng c n có th i gian t c ph i khô và phân h y ch t h u c trong t c ng nh t o c môi tr ng cho các vi sinh v t hóa khí ho t ng ng th i a d ng hóa các h ng v t trong t t ai,

th y v n BSCL thích h p cho các lo i cây màu nh b p, u xanh, u nành,

mè, d a h u, khoai lang… phát tri n quanh n m, di n tích luân canh v i lúa x p x 115.000 ha Và Thành Xoàn (2010) kh ng nh “mô hình tr ng d a h u xen canh

gi a hai v lúa có l i nhu n cao g p nhi u l n so v i tr ng lúa”

ng quan m ó Ph m Toàn Nam (2004) ch ng minh thông qua “các thí nghi m

có luân canh màu trong v Xuân Hè Châu Thành - C n Th cho n ng su t lúa v

Hè Thu t t nh t t 5,48 n 6,3 t n/ha Do ó n u luân canh lúa v i cây tr ng c n trong m t vài v xen k thì có th làm t ng n ng su t lúa lên t 1-1,5 t n/ha so v i làm lúa liên t c”

t qu nghiên c u “xen canh cây lúa – d a h u M c Hóa – Long An” cho th y

“D a h u là gi ng cây a nh ng vùng t m i, t càng m i càng ít b sâu b nh và cho n ng su t cao vì ban u toàn huy n ch có vài ha d a h u c tr ng, nh ng

n n m 2005 ã có t i g n 700 ha d a h u, n ng su t d a h u t h n 20 t n, cá

Hè Thu cho n ng su t t ng ng v Xuân Hè nh ng v này nh m vào mùa m a

b ng p úng nên vi c chuy n sang cây tr ng c n có khó kh n, do ó m t s di n tích lúa hè thu có th c chuy n sang nuôi tr ng th y s n Do ó chuy n i lúa Xuân Hè sang cây tr ng c n s kh thi và có nhi u thu n l i cho s n xu t và môi tr ng Tr ng ba v lúa liên t c trong n m s d n n k t qu là : m t ng s ,

ch t h u c , lân t ng s có khuynh h ng gi m d n theo th i gian V Xuân Hè (tháng 2-tháng 4) là th i gian mà l ng m a th p nh t trong n m, l ng n c b c

i cao nh t, m c th y c p sâu nh t, l ng n c v h l u sông Mekong t bi n Tonle Sap là ít nh t Trong khi nhu c u n c cho cây lúa cao h n r t nhi u so

i các cây tr ng c n khác nh u nành, u ph ng, mè

Và vi c canh tác màu ghi nh n Ô Môn và Tam Bình có t ng thu là 159 tri u ng,

ng chi 29,6 tri u ng, l i nhu n 129,4 tri u ng và hi u qu kinh t c a vi c

tr ng màu là khá cao so v i các thành ph n canh tác khác, do v y ây có th là thành ph n canh tác quan tr ng c n c chú ý trong s d ng t (Nguy n Thanh

Hi n, 2006 trích trong Ph m Th H ng Trang, 2009)

Các chuyên gia ngành nông nghi p c a C c tr ng tr t (B NN & PTNT) c ng nh n

nh vi c tr ng lúa trong v Xuân hè (hay Hè Thu s m) trong c c u canh tác 3 v lúa trong n m c a nhi u t nh BSCL không mang l i hi u qu cao cho ng i dân

do ây là nguyên nhân gây tái phát d ch b nh r y nâu, vàng lùn, lùn xo n lá cho v sau Thêm vào ó nông dân không có th i gian c i t o t, làm cho t nhanh chóng thoái hoá Theo Ông Ph m V n D C c tr ng C c Tr ng tr t (B NN - PTNT) cho r ng: “n u b v lúa xuân hè, nông dân s có th i gian c n thi t c i t o

t u này s làm cho n ng su t lúa hè thu c t ng thêm t 0,2-0,5 t n/ha,

th m chí An Giang, n ng su t t ng thêm có th lên t i 1 t n/ha Bên c nh ó, nông dân l i có th ti t ki m c kho ng 1 tri u ng ti n thu c BVTV trên m i

t ha, do sâu b nh s gi m h n trên lúa hè thu M t khác, n u b v lúa xuân hè, nông dân hoàn toàn có th tranh th gieo tr ng các lo i cây tr ng ng n ngày khác trên n n t lúa, nh ó, công n vi c làm c a h không h b nh h ng, thu nh p

ng s không gi m i mà hoàn toàn có th cao h n do nhi u lo i cây tr ng ng n ngày khác có giá tr cao h n lúa” (Thanh S n, 2009)

2.2 NH NGH A M T S THU T NG

2.2.1 Khái ni m v chuyên canh

Chuyên canh là ch tr ng m t lo i cây tr ng trên m t vùng t trong su t quá trình canh tác Chuyên canh có th do u ki n t nhiên-xã h i thích h p nh m vào l i nhu n kinh t ho c do ch tr ng c a a ph ng

Chuyên canh có nh ng thu n l i nh không c n u t nhi u v n, t li u s n xu t, lao ng Ngoài ra, hi n nay do có th s d ng c các lo i thu c hóa h c và phân bón có hi u l c cao nên nhi u nhà nông nghi p ã ti n hành tr ng chuyên canh

nh ng gi ng m i có n ng su t cao g p b i gi ng c

Tuy nhiên, chuyên canh có nh ng b t l i nh d ch b nh d phá ho i khi ch canh tác

t lo i cây Chuyên canh c ng làm gi m sút tài nguyên di truy n, h t gi ng c a

nh ng gi ng m i có n ng su t cao và gi ng lai ã c a v nông thôn Nông dân không còn dùng các gi ng a ph ng v n r t quan tr ng duy trì tính a

ng di truy n trong t ng lai Chuyên canh c ng có th cho r i ro kinh t l n Ch

tr ng m t lo i cây, n u sâu b nh hay thiên tai phá ho i s th t b i hoàn toàn Ngay khi c mùa giá c a s n ph m lo i cây tr ng ó c ng có th b h th p do d

th a ho c b th ng lái chi ph i

2.2.2 Khái ni m v luân canh

Luân canh là s luân phiên thay i cây tr ng theo không gian và th i gian trong chu k nh t nh Luân canh theo không gian là luân phiên thay i ch tr ng c a

t lo i cây, t m nh t này sang m nh t khác cho n khi tr l i ch c Luân canh theo th i gian là s luân phiên cây tr ng sau m t vài v hay m t vài n m m i

tr ng l i cây c trên cùng m nh t, m t không gian

Luân canh t ng v là m t ph ng th c canh tác phá b ch c canh M t h

th ng luân canh thích h p có tác d ng t ng hi u qu s d ng ru ng t, t ng t ng

n l ng trên di n tích t canh tác, c i thi n phì c a t tr ng, nh t là cây h

u c a vào c c u cây tr ng, h n ch sâu b nh và c d i, u hòa và s

ng h p lý nhân l c (Ngu n: trang web: http://www.bachkhoatoanthu.gov.vn)

2.2.3 Khái ni m a d ng hóa cây tr ng trong nông nghi p

a d ng hóa cây tr ng là h th ng cây tr ng c b trí m t cách t i u trong m t

di n tích canh tác phù h p v i u ki n t nhiên, u ki n kinh t -xã h i c a t ng vùng, t ng khu v c nh m phòng tránh ho c làm gi m r i ro trong s n xu t Vì s n

ph m nông nghi p mang tính r i ro cao do ph thu c nhi u vào th i ti t ng th i

a d ng hóa cây tr ng c ng là hình th c gi m r i ro v th tr ng, khó b t n ng khi vào v mùa thu ho ch Góp ph n nâng cao thu nh p c i thi n i s ng c a nhân dân, d ch v môi tr ng (Ngu n: trang web: http://www.bachkhoatoanthu.gov.vn)

2.2.4.2 Hi u qu kinh t

Hi u qu kinh t c a mô hình canh tác là m i t ng quan so sánh gi a l ng k t

qu t c và l ng chi phí b ra, nó là m t ph m trù kinh t chung nh t, liên quan tr c ti p t i n n kinh t hàng hóa v i t t c các ph m trù và các quy lu t kinh khác M t ph ng án có hi u qu kinh t cao là m t ph ng án t c t ng quan t i u gi a k t qu mang l i và chi phí u t B n ch t c a hi u qu kinh t

xu t phát t m c ích c a s n xu t và phát tri n kinh t xã h i, là áp ng ngày càng cao nhu c u v v t ch t và tinh th n c a m i thành viên trong xã h i Hi u qu kinh t c th hi n qua các ch tiêu nh : chi phí s n xu t trên m t n v di n tích

t trong mô hình, l i nhu n trên m t n v di n tích t trong mô hình và t su t

i nhu n (Ph m Th Kim Ph ng, 2008) Và d a vào các ch tiêu trên Ph m V n

Tu (2006) b sung thêm m t vài ch tiêu c th khác khi nghiên c u hi u qu kinh

c a mô hình canh tác bao g m hao phí lao ng, hao phí v t t , s n l ng s n

ph m và giá c

i ích c a mô hình luân canh 2 lúa - 1 d a h u

Mô hình luân canh 2 lúa – 1 d a h u BSCL có l i ích h n so v i mô hình chuyên canh lúa 3 v m t s m sau:

Tr ng luân canh 2 lúa – 1 d a h u có th t n d ng hàm l ng ch t h u c có

n trên ng làm t i x p l p t m t ng th i góp ph n h n ch s thoái hóa t

Giúp nông dân h n ch s d ng hóa ch t nông nghi p góp ph n b o v sinh thái môi tr ng và b o v s c kh e c ng ng

Mô hình k t h p 2 lúa – 1 d a h u nh m a d ng hóa s n ph m nông nghi p trong h th ng canh tác, ng th i xây d ng m t mô hình có tính b n v ng

m t sinh thái cao h n so v i h th ng lúa c canh n thu n; mang l i

hi u qu kinh t cao h n giúp nông dân t ng thu nh p, c i thi n i s ng và làm t ng thêm ngu n l ng th c cho nông h ng th i áp ng nhu c u th

tr ng ngày càng cao.

2.3 NG QUAN V THÀNH PH C N TH

2.3.1 trí a lý

TP C n Th n m t a a lý kéo dài t 9034'43" n 10019'25" v B c và t 105019'51" n 105054'36" kinh Ðông, t nh n m gi a ng b ng sông C u Long v phía Tây sông H u, cách th ô Hà n i 1.877km ( ng b ) Phía B c giáp

nh An Giang, Ð ng Tháp; phía Nam giáp Sóc Tr ng; phía Ðông giáp V nh Long; phía Tây giáp Kiên Giang và B c Liêu C n Th n m trên tr c l giao thông thu - quan tr ng c a c n c; qu c l 1A ch y su t chi u dài c a t nh; qu c l 91 n i các huy n phía B c, c ng huy n C n Th , sân bay Trà Nóc Cùng v i m ng giao thông b , ng thu n i C n Th v i các t nh ng b ng Sông c u Long, Ðông Nam B và các vùng c a c n c H th ng sông chính c a t nh có t ng chi u dài trên 453 km, m ng l i kênh r ch trung bình 1,8-2km/km2 H th ng sông r ch n i

li n nhau và c chi ph i b i hai ngu n n c chính: sông H u (tri u bi n Ðông)

và sông Cái L n (tri u bi n Tây) làm ch dòng ch y khá ph c t p, kênh r ch m t

t r ng và nông, phù sa nhi u, t o nhi u m giáp n c Các sông chính, g m có: Sông H u n qua C n Th dài h n 70 km, r ng 1.000-2.000m, sâu 4-10m; Sông Cái L n: r ng 600-700m, sâu 10-12m; Sông C n Th : ch y vào Sông H u có ch

ng g n 200m, sâu 5-6m Các kênh r ch chính: Cái S n, Ô Môn, Xà No, Nàng Mau, Lái Hi u, Qu n L Ph ng Hi p, Th t N t…

Khí h u C n Th mang c m khí h u nhi t i gió mùa, có tính ch t c n xích

o và th hi n rõ nh h ng c a h th ng hoàn l u Tây Nam t n Ð D ng t i Nhi t không khí thay i theo mùa, trong n m có hai mùa rõ r t, tuy nhiên s chênh l ch gi a các tháng trong n m không l n (kho ng 2,50C) Di n bi n nhi t không khí nh sau: Nhi t trung bình là 26,60C; nhi t th p nh t là 19,70C; nhi t cao nh t là 34,40C Ð m trung bình c a các tháng trong n m là 86,6%, chênh l ch m gi a các tháng là không l n T tháng 6 n tháng 10 có m

cao nh t, nh ng tháng có m th p nh t trong n m là các tháng 2 và tháng 3 Mùa

t p trung t tháng 9 n tháng 11 v i dòng ch y có l u l ng l n; mùa khô t tháng 12 n u tháng 5 n m sau, l ng m a không áng k L ng m a bình quân hàng n m là 1.946 mm, s ngày m a trung bình 189 ngày

2.4 NG QUAN V QU N BÌNH TH Y

2.4.1 trí a lý

Bình Th y là m t trong hai qu n trung tâm c a thành ph C n Th , n m c p theo sông H u và sông Bình Th y Phía B c và Tây B c giáp qu n Ô Môn; Tây và Tây Nam giáp huy n Phong n; Nam và ông Nam giáp qu n Ninh Ki u và phía ông giáp sông H u ng n cách v i huy n Bình Minh c a t nh V nh Long V hành chính, 6 ph ng là: Bình Th y, An Th i, Trà Nóc, Long Hoà, Long Tuy n, Th i

An ông, Trà An, Bùi H u Ngh a Bình Th y có m t h th ng sông r ch ch ng

ch t, sông li n sông, v n n i v n Các con r ch có nhi u tên nôm na, dân dã nh

ch Cam, r ch Chanh, r ch Ông V a, r ch Bà Ch Ki u, r ch Cái S n, r ch Mi u Ông, r ch Bông Vang, r ch Cái T c, r ch Chu i

nh : qu c l 91B, ng Th i An ông - L B c, ng M u Thân - Trà Nóc,

ng Bùi H u Ngh a - h ng l 28, ng Nguy n Vi t D ng, Tr n Quang Di u,

ng vào m Th khoa Bùi H u Ngh a; xây d ng tr s các ph ng, các tuy n

ng h m n i ô, Ngoài ra, qu n Bình Thu còn có 19 nhà u t ang xây d ng khu ô th m i, khu dân c (cho công nhân và ng i lao ng có thu nh p th p khu công nghi p), trung tâm th ng m i, b nh vi n, tr ng d y ngh , khu vui ch i

gi i trí - th d c, th thao v i di n tích g n 986 ha

giáo d c, nh ng n m qua, qu n c ng dành m t ph n không nh v n u t xây

ng c b n cho công tác s a ch a nâng c p h th ng tr ng l p K t qu này ã góp ph n nâng cao ch t l ng d y và h c, a công tác xã h i hoá và ph c p giáo

c c a Bình Th y t nhi u thành tích áng ghi nh n N m 2004, qu n ã c

công nh n t ph c p giáo d c trung h c c s N m 2007, qu n ã c công

nh n hoàn thành ph c p giáo d c trung h c ph thông

Tháng 10-2009, thành ph C n Th phê duy t d án thành l p Trung tâm D y ngh

qu n Bình Th y, có tr s t t i Khu Hành chính, th d c - th thao qu n Bình

Th y, thành ph C n Th Trung tâm D y ngh qu n Bình Th y là n v s nghi p tr c thu c y ban nhân dân qu n Bình Th y, ch u s qu n lý Nhà n c theo ngành c a S Lao ng - Th ng binh và Xã h i Ho t ng theo lo i hình n v nghi p, t b o m m t ph n chi phí ho t ng Ngoài ra, Trung tâm D y ngh

qu n Bình Th y là c s d y ngh công l p thu c h th ng giáo d c qu c dân, có t cách pháp nhân, có con d u riêng, c m tài kho n t i Kho b c Nhà n c ho t

ng theo quy nh c a pháp lu t

2.4.3 u ki n kinh t

m 2009, t c t ng tr ng VA c a Qu n Bình Th y là r t nhanh, trong ó khu

c I và khu v c II t ng trung bình kho ng 22,75% so v i n m 2008

19

26,5

2,5 0

5 10 15 20 25 30

Công nghi p xây d ng

m 2008 Nguyên nhân ch y u là do ng i dân m t s t nh thành khác khu

c BSCL n tham gia vào ho t ng công nghi p, th ng m i - d ch v và m t

ít các Qu n, huy n khác trong thành ph chuy n v

20,992 41,4%

13,645 26,9%

14,891 29,3%

2,4%

Nông, lâm, th y s n Công nghi p, xây d ng

Hình 2.2 C c u lao ng phân theo khu v c kinh t

Ngu n: Chi c c th ng kê Qu n Bình Th y, TP C n Th n m 2009

Hình 2.2 cho th y Qu n Bình Th y có t tr ng công nghi p – xây d ng và th ng

i – d ch v cao nên l ng lao ng ch y u t p trung trong l nh v c công nghi p – xây d ng (chi m 41,4%) và th ng m i – d ch v (chi m 26,9%)

2.4.5 Tình hình s n xu t nông nghi p

Bình Th y là m t qu n trung tâm c a TP C n Th nh ng nông nghi p c ng chi m

tr ng cao và c ng là m t th m nh c nh tranh Hàng n m, Nông nghi p c a

Qu n c ng óng góp m t l ng l n cho Ngân sách Qu n thông qua l nh v c ch n nuôi, tr ng tr t…

37,6

188,6

213,0

9,5 0

50 100 150 200 250

Hình 2.3 Giá tr s n xu t nông nghi p theo giá hi n hành (tri u ng)

Ngu n: Chi c c th ng kê Qu n Bình Th y, TP.C n Th n m 2010

2.4.5.1 Các mô hình s n xu t nông nghi p c a Qu n Bình Th y

Hi n nay, Qu n Bình Th y có ba mô hình s n xu t ch y u nh chuyên canh lúa ba , chuyên màu và luân canh hai v lúa – m t v màu

Chuyên canh lúa ba v

ng 2.2 cho th y di n tích s n xu t lúa 3 v trên a bàn Qu n trong vòng 5-6 n m

tr l i ây có chi u h ng gi m áng k , nhi u nh t là n m 2005-2006 gi m 299,7

ha nguyên nhân là do trong giai n này Qu n t p trung phát tri n s n xu t rau an toàn trong và ngoài nhà l i cung c p 15.900kg s n ph m s ch cho các siêu th Ngoài ra, Qu n còn th c hi n 29 m u t h tr gi ng s n xu t màu khuy n khích bà con chuy n i mô hình t ng thu nh p (Ngu n: Báo cáo t ng k t Nông nghi p Qu n Bình Th y n m 2008)

ng 1.848,4 1.863,5 1.976,6 2.23,4 2.236,4 2.198

Ngu n: Phòng kinh t Qu n Bình Th y, TP.C n Th n m 2010

Luân canh hai v lúa – m t v d a h u

m 2008 là n m có di n tích s n xu t theo mô hình 2 lúa – 1 d a h u nhi u nh t

ng 8,64% nguyên nhân là do trong v ông Xuân có h n 150 ha s n xu t lúa b nhi m r y v i m t cao trung bình t 500-3000con/m2 gây thi t h i c tính kho ng 5-10% c bi t, kho ng 7 ha (Th i An ông 2,5 ha, Long Tuy n 2 ha, Long Hòa 2,5 ha) x y ra hi n t ng cháy r y c c b v i m t lên n 4000-7000con/m2 làm thi t h i 5-15% n ng su t lúa Chính vì v y ã gây hoang mang cho ng i tr ng lúa khi n cho m t s h nông dân nh t là nh ng h có di n tích

nh không dám ti p t c tr ng lúa v Xuâh Hè – Hè Thu nên h chuy n sang tr ng luân canh thêm d a h u ho c các cây h u h n ch r i ro, cho thu nh p cao

n tr ng lúa, ng th i có th dùng s n ph m ph t chúng ph c v ch n nuôi

ho c dùng t ng phì cho t… v sau có th ti p t c s n xu t lúa v Thu ông (Ngu n: Báo cáo t ng k t Nông nghi p Qu n Bình Th y n m 2008)

Chuyên canh màu

Di n tích s n xu t theo mô hình chuyên canh màu t ng r t nhanh, ch tính riêng n m

2010 ã t ng g n g p ôi di n tích n m 2009 là 43.69% t ng ng 146.7 ha Nguyên nhân chính là do chính sách h tr 40% ti n h t gi ng cho ng i dân 3

ph ng Long Hòa, Long Tuy n và Th i An ông v i s ti n lên n g n m t tr m tri u ng, h tr gi ng, màng ph nông nghi p hay t ng c ng t ch c các l p t p

hu n, chuy n giao ti n b khoa h c k thu t… ng th i, trong giai n này, cà chua và d a h u là hai lo i màu c khuy n khích tr ng nhi u nh t do hai lo i cây này sinh tr ng t t, n ng su t cao, ít sâu b nh, bán c giá…nên ã ánh trúng tâm lý c a bà con nông dân, khuy n khích h chuy n i mô hình s n xu t c

2.4.5.2 Các mô hình khoa h c k thu t c áp d ng trong s n xu t hi n nay trên a bàn Qu n

hàng: Phòng Nông nghi p & phát tri n nông thôn c a ph ng Th i An ông có

ch c nhi u l p t p hu n cho cán b khuy n nông và bà con nông dân khu v c

Th i Hòa, Th i An, Th i Long và Th i Thu n Tuy nhiên, hi n nay s h áp d ng

ph ng pháp m i này không cao c tính ch kho ng 5-10%

IPM: t u áp d ng t gi a n m 2005 n nay, ch ng trình này cho hi u qu r t

t, giúp ng i dân hi u bi t thêm v các loài thiên ch, sâu h i, hi u bi t tác h i

a vi c s d ng thu c b a bãi, t ó giúp h có th qu n lý sâu b nh h i cây tr ng

ng hi u qu kinh t , t ng n ng su t mà v n m b o s c kh e ng th i b o v

c môi tr ng Tuy nhiên, các mô hình áp d ng ch ng trình này hi n nay ang

có chi u h ng gi m i m t s là do chuy n i mô hình, s khác là do thói quen s

ng thu c m t cách tùy ti n, vô t i v c a ng i dân nh t là trong nh ng th i m

ch b nh di n ra nhi u

Ch ng trình ba gi m ba t ng: ây là ch ng trình ã c áp d ng vài n m tr

i ây và ã mang l i hi u qu áng k cho vi c s n xu t nông nghi p

Ch ng trình s n xu t màu theo tiêu chu n VietGAP: m i c áp d ng và trình di n t u n m 2009

Màng ph nông nghi p: ã c s d ng t nhi u n m nay, giúp bà con gi m

c nhi u chi phí ng th i t ng hi u qu kinh t

Ti t ki m n c: là mô hình k thu t ang r t c quan tâm hi n nay Ngu n n c ngày càng ít trong khi ch t l ng n c suy gi m ngày m t tr m tr ng c ng ã nh

ng ít nhi u n s n l ng và ch t l ng c a s n ph m nông nghi p

Hi u qu t vi c s n xu t theo các mô hình nh th nào? Vi c s n xu t theo mô hình nào s mang l i l i nhu n cao h n?

Các y u t nào nh h ng n n ng su t và l i nhu n c a các mô hình?

Các gi i pháp giúp phát tri n mô hình là gì?

3.2 GI I H N VÀ PH M VI NGHIÊN C U

Nghiên c u ch t p trung xung quanh v n phân tích, ánh giá th c tr ng và so sánh hi u qu s n xu t, c th là hi u qu kinh t c a các mô hình canh tác trên

a bàn Qu n Bình Th y, TP.C n Th ; ánh giá nh ng thu n l i, khó kh n, c

i và th thách c a hai mô hình s n xu t S li u thu c t b ng ph ng v n

là s li u c a v s n xu t g n ây nh t c a ng i nông dân

tài không nghiên c u hi u qu k thu t, hi u qu xã h i, c bi t là ti m

ng th tr ng tiêu th s n ph m c khuy n khích phát tri n trong th i gian

Tham kh o các Lu n v n t t nghi p i h c, th c s và các nghiên c u khoa h c

mô hình s n xu t, u ki n canh tác hay ánh giá hi u qu kinh t trên a bàn Qu n Bình Th y và vùng ng b ng sông C u Long

Tham kh o trên các website có liên quan n ho t ng s n xu t nông nghi p trên a bàn Qu n Bình Th y và vùng ng b ng sông C u Long

Ph ng v n tr c ti p các nông h b ng b ng câu h i T ng s m u u tra là 60 theo ph ng pháp ch n m u ng u nhiên, trong ó có 30 m u c l y t các h

n xu t theo mô hình 3 lúa và 30 m u còn l i t các h s n xu t 2 lúa – 1d a

u t i Qu n Bình Th y B ng câu h i so n s n bao g m các n i dung sau:

n l ng, giá c và thu nh p nông h

Thu n l i và khó kh n trong quá trình s n xu t

ánh giá hi n tr ng s n xu t c a mô hình chuyên canh cây lúa 3 v và luân canh

2 lúa-1 d a h u ta s d ng 2 ph ng pháp phân tích sau:

Ph ng pháp so sánh s li u

So sánh hai ch tiêu cùng lo i hay khác nhau nh ng có liên h v i nhau ánh giá

t ng lên hay gi m xu ng c a m t ch tiêu nào ó theo th i gian ho c ánh giá

c hoàn thành k ho ch c a m t ch tiêu nào ó V n d ng ph ng pháp so sánh s li u, trong nghiên c u này s s d ng ph ng pháp so sánh s tuy t i, s

ng i ng thái, s t ng i hoàn thành k ho ch, s t ng i k t c u

Ph ng pháp s tuy t i: là hi u s c a hai ch tiêu kì phân tích (y1) và k

c (y0) S tuy t i bi u hi n quy mô, kh i l ng c a m t ch tiêu kinh nào ó

Ph ng pháp th ng kê mô t

Th ng kê mô t là t ng h p các ph ng pháp o l ng, mô t và trình bày s li u

nh m mô t c m v nông h s n xu t c ph ng v n và m t s th c tr ng theo t ng mô hình bao g m: giá tr trung bình, giá tr nh nh t, giá tr l n nh t, t n

xu t hi n c a các i t ng nghiên c u, l ch chu n…

t ng i ng thái =

y1

y0

So sánh hai ch tiêu cùng lo i hay khác nhau nh ng có liên h v i nhau ánh giá

t ng lên hay gi m xu ng c a m t ch tiêu nào ó theo th i gian ho c ánh giá

c hoàn thành k ho ch c a m t ch tiêu nào ó V n d ng ph ng pháp so sánh s li u, trong nghiên c u này s s d ng ph ng pháp so sánh s tuy t i, s

ng i ng thái, s t ng i hoàn thành k ho ch, s t ng i k t c u

Ph ng pháp s tuy t i: là hi u s c a hai ch tiêu kì phân tích (y1) và k

c (y0) S tuy t i bi u hi n quy mô, kh i l ng c a m t ch tiêu kinh nào ó

Ph ng pháp th ng kê mô t

Th ng kê mô t là t ng h p các ph ng pháp o l ng, mô t và trình bày s li u

nh m mô t c m v nông h s n xu t c ph ng v n và m t s th c tr ng theo t ng mô hình bao g m: giá tr trung bình, giá tr nh nh t, giá tr l n nh t, t n

xu t hi n c a các i t ng nghiên c u, l ch chu n…

Ph ng pháp phân tích kinh t toàn ph n

Ph ng pháp phân tích kinh t toàn ph n c s d ng gi i quy t trong tr ng

p có nhi u lo i cây tr ng, v t nuôi, mô hình s n xu t trong n m ho c k t h p v i nhau trong toàn b h th ng hay trong tr ng h p c n so sánh hi u qu kinh t c a

t ng i ng thái =

y1

y0

nhi u mô hình canh tác m i so v i mô hình canh tác hi n t i ho c gi a các mô hình

i nhau nh ng yêu c u c a ph ng pháp này là các mô hình canh tác ph i cùng chung u ki n sinh thái nông nghi p

Ho ch toán kinh t toàn ph n giúp phân tích nguyên nhân nào c a chi phí nh

ng n thu nh p t các mô hình canh tác xem xét, l a ch n gi i pháp k thu t làm gi m chi phí s n xu t, t ng l i nhu n c a mô hình Có th xem ph ng pháp này nh là ph ng pháp phân tích chi phí và l i nhu n

ng chi bao g m chi phí ti n m t c ng v i chi phí c h i

Chi phí ti n m t (CPTM) bao g m các kho n chi mà ng i s n xu t chi tr trong quá trình s n xu t nh ti n mua gi ng, mua v t t , thuê

n lao ng, chi phí cho th y l i… c ghi chép trong s k toán

Chi hí c h i (CPCH) là ph n giá tr thu nh p hay l i nhu n b m t

i vì khi th c hi n s n xu t theo mô hình canh tác này ã b l c

i s n xu t theo mô hình canh tác khác có m c r i ro t ng t CPCH bao g m nh ng chi phí gi nh nh công lao ng gia ình, lãi c a ti n u t vào s n xu t so v i lãi ngân hàng…và các chi phí này không th hi n c th b ng ti n nên không th ghi vào s k toán

ng thu bao g m giá tr s n ph m chính và giá tr s n ph m ph (trong nghiên c u này không c p n giá tr t s n ph m ph )

ng thu t các mô hình canh tác là toàn b l ng ti n nông h thu c sau khi thu ho ch mùa v và c tính b ng cách l y s n l ng nhân v i giá bán (k c s n

ph m chính và ph ) Tuy nhiên, trong nghiên c u này b qua giá tr có c t các

Hi u qu ng v n (hay còn g i là t su t l i nhu n trên ng v n BCR= Benefit-Cost Ratio) là ch tiêu c b n ánh giá hi u qu c a ng v n u , cho bi t b ra m t ng u t thì thu v bao nhiêu ng l i nhu n và

ng l i nhu n chia chi phí ti n m t b ra cho s n xu t

BCR r

C r B C

) 1 (

Hi u qu lao ng: cho bi t khi b ra m t ngày công lao ng s thu v bao nhiêu ng thu nh p và c tính b ng l i nhu n chia t ng ngày công lao

ng Trong ó, t ng ngày công lao ng là s ngày lao ng ph c v cho

t c các khâu trong quá trình s n xu t bao g m ngày công lao ng thuê

và ngày công lao ng gia ình

3.5.3 c tiêu 3

Xác nh các y u t có nh h ng n t ng thu nh p và n ng su t c a t ng mô hình canh tác thì s d ng:

Ph ng pháp phân tích h i quy t ng quan

ây là ph ng pháp suy r ng k t lu n cho m i liên h gi a các bi n trong t ng th

Ph ng pháp h i quy t ng quan c s d ng phân tích nh ng y u t nh

ng n n ng su t nh m m c ích c l ng m c liên h (t ng quan) gi a các bi n c l p (các bi n gi i thích) n bi n ph thu c (bi n c gi i thích) ho c

nh h ng c a các bi n c l p v i nhau (các y u t nguyên nhân)

Ph ng trình h i quy a bi n c m r ng t mô hình h i quy n bi n, m c tiêu phân tích mô hình là nh m gi i thích bi n ph thu c (Y) b nh h ng khi thêm vào

b1, b2,…,bi: g i là h s h i quy riêng ph n c a bi n xi, nó cho bi t nh h ng

a t ng bi n c l p lên giá tr trung bình c a bi n ph thu c khi các bi n còn l i

c gi c nh Nó cho bi t khi xi t ng hay gi m m t n v thì Y s t ng hay

gi m bao nhiêu n v v i u ki n các bi n khác không i

Ki m nh các tham s i

Ph ng trình h i quy t ng th có d ng

n

n x x

x + + + +

s t ng quan b i R (Multiple correlation coefficient) nói lên m i quan h ch t

ch gi a bi n ph thu c Y và bi n c l p xi Giá tr tuy t i c a R ti n g n n 1 khi hai bi n có m i quan h t ng quan tuy t tính ch t ch (khi t t c các m phân tán x p thành m t ng th ng thì tr tuy t i c a R = 1)

s xác nh R2 (Multiple coefficient of determination) c inh ngh a nh là t (hay ph n tr m) bi n ng c a bi n ph thu c Y c gi i thích b i các bi n c

p xi R2 c s d ng xác nh mô hình h i quy tuy n tính ã c xây d ng trên d li u m u phù h p v i d li u n m c nào R2 càng l n thì ch ng t bi n

ph thu c Y c gi i thích b i các bi n c l p xi càng l n, nói cách khác là R2

n 1 thì mô hình ã xây d ng càng thích h p, R2 càng g n 0 mô hình càng kém phù h p v i t p d li u m u

Ki m nh F

d ng trong b ng phân tích ph ng sai là phép ki m nh gi thuy t v phù

p c a mô hình h i quy tuy n tính t ng th Ki m nh m i quan h tuy n tính

gi a bi n ph thu c vào bi n c l p N u giá tr khác bi t r t nh thì mô hình h i quy tuy n tính xây d ng c phù h p v i t ng th

s t ng quan r dùng l ng hóa m c ch t ch c a m i liên h tuy n tính

gi a hai bi n nh l ng Giá tr tuy t i c a r ti n g n n 1 khi hai bi n có m i quan h t ng quan tuy t tính ch t ch (khi t t c các m phân tán x p thành m t

ng th ng thì tr tuy t i c a r = 1)

Phân tích ph ng sai m t y u t (one way ANOVA)

Nh m so sánh chi phí và l i nhu n trung bình gi a các mùa v s n xu t trong t ng

mô hình

Ph ng pháp này th ng dùng so sánh tr trung bình c a 3 nhóm tr lên K thu t phân tích ph ng sai dùng ki m nh gi thuy t các t ng th nhóm có tr trung bình b ng nhau, d a trên c s tính toán m c bi n thiên trong n i b các nhóm và bi n thiên gi a các trung bình nhóm D a trên hai c l ng này c a m c

bi n thiên ta có th rút ra k t lu n v m c khác nhau gi a các trung bình nhóm

t gi thuy t ki m nh ph ng sai:

H0: trung bình chi phí và l i nhu n c a 3 mùa v s n xu t là b ng nhau