ẢNH HƯỞNG của xâm NHẬP mặn đến SINH kế NGƯỜI dân HUYỆN AN BIÊN TỈNH KIÊN GIANG

vii DANH SÁCH NG.... ix DANH SÁCH HÌNH..... Và theo ông Xuân, Campuchia, Lào...

I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân Các s li u, k t qu nghiên c u trình bày trong lu n v n là hoàn toàn trung th c và ch a t ng c ai công b trong b t k công trình nghiên c u lu n v n nào tr c ây

Tác gi lu n v n

Hu nh Th Thu Ba

XÁC NH N VÀ NH N XÉT C A H I NG

i ng ch m lu n v n t t nghi p i h c thông qua tài

“ nh h ng c a xâm nh p m n n sinh k ng i dân huy n An Biên t nh Kiên Giang” do sinh viên Hu nh Th Thu Ba l p Phát Tri n Nông Thôn A1 Khóa 33

th c hi n và b o v tr c H i ng Vi n Nghiên C u Phát Tri n ng B ng Sông

u Long

Lu n v n t t nghi p ã c h i ng ánh giá m c:

Ý ki n c a h i ng:

n Th , ngày tháng n m 2010

Ch t ch H i ng

TI U S CÁ NHÂN

và tên: Hu nh Th Thu Ba Gi i tính: N

Quê quán: Xã Nh n Ngh a A – Huy n Châu Thành A – T nh H u Giang

Ngh nghi p hi n nay: sinh viên Phát tri n nông thôn khóa 33 (2007 – 2011),

I C M N

Qua 4 n m h c t p t i tr ng i H c C n Th , tôi ã nh n c r t nhi u s ch

y c a quý th y cô trong tr ng Vi n NC Phát tri n BSCL t ki n th c h c t p

n kinh nghi m th c t

Tôi xin g i l i c m t chân thành v i ni m bi t n sâu s c v i th y c v n h c t p Ths Ph m H i B u ã quan tâm, chia s , h tr và ng viên tôi trong su t quá trình theo h c chuyên ngành Phát tri n Nông thôn

Xin chân thành c m n PGS.Ts D ng Ng c Thành ã t n tình h ng d n, nh c

nh , ch nh s a và góp ý cho em trong su t quá trình th c hi n lu n v n này

Xin chân thành bi t n các th y cô Vi n Nghiên c u – Phát tri n ng b ng sông

u Long, tr ng i h c C n Th c ng nh các th y cô khác ã t o m i u ki n

và ch d n cho tôi khi th c hi n luân v n

Xin chân thành cám n anh D ng Trung Th nh và anh Lê V n Khanh cùng các chú, các bác h i nông dân và bà con t i huy n An Biên t nh Kiên Giang t n tình giúp con hoàn thành lu n v n này

Xin cám n các b n sinh viên Vi n Nghiên c u – Phát tri n ng b ng sông C u Long ã có nh ng góp ý và nhi t tình h tr tôi trong su t quá trình làm lu n v n

nh ng huy n n m vùng ven bi n t nh Kiên Giang thì tình hình xâm nh p m n ngày càng di n bi n ph c t p

Nghiên c u c th c hi n thông qua ph ng pháp ph ng v n chuyên gia và u tra nông h trên 3 xã Nam Thái A, Nam Yên, Vân Khánh huy n An Biên Qua k t

qu nghiên c u, xâm nh p m n có nhi u nh h ng n ngu n v n sinh k và chi n

c sinh k c a nông h

Trong nghiên c u có t i 90% ng i dân nh n bi t c thông tin xâm nh p m n thông qua ti vi, truy n thanh a ph ng và bà con hàng xóm Ngu n v n sinh k nông h ch u nhi u nh h ng c a xâm nh p m n, tính ch t t, ch t l ng ngu n

c s n xu t thay i d n n ng i dân ph i thay i chi n l c sinh k nông h

ng nhi u cách nh a d ng cây tr ng, gia t ng ch n nuôi, m r ng nuôi th y s n, làm d ch và làm thuê phi nông nghi p nh m n nh thu nh p và c i thi n i s ng

t ch t tinh th n Bên c nh ó tr c tình hình xâm nh p m n m c dù ch a có tác

ng m nh n v n n c sinh ho t nh ng ng i dân ã có nh ng gi i pháp thích nghi nh xây d ng h th ng tr n c m a t i nhà, khoan cây n c… m b o ngu n n c sinh ho t cung c p cho nông h quanh n m

Chuy n i mô hình s n xu t t chuyên lúa, lúa – cá sang mô hình lúa – tôm , hay lúa – tôm – cua theo qui ho ch s n xu t nông nghi p c a nhà n c k t qu là mô hình m i cho hi u qu kinh t cao h n nh ng thi u n nh K t qu là ng i dân

nh n nh thu nh p nông h v n v y chi m g n 50%, ch có s ít h s n xu t có

hi u qu nh n nh thu nh p t ng lên nh mô hình m i

V m t xã h i, nâng cao i s ng v t v t tinh th n c a ng i dân, h th ng c

h t ng, n, ng, tr ng, tr m ngày càng hoàn thi n và nâng cao v ch t

ng, nhi u chính sách h tr c tri n khai

C C

Trang

I CAM OAN i

XÁC NH N VÀ NH N XÉT ii

XÁC NH N VÀ NH N XÉT C A H I NG iii

TI U S CÁ NHÂN iv

I C M N v

TÓM T T vi

C C vii

DANH SÁCH NG ix

DANH SÁCH HÌNH x

Ch ng 1 1

U 1

1.1 T V N 1

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U 2

1.2.1 M c tiêu t ng quát 2

1.2.2 M c tiêu c th 2

1.3 GI THUY T VÀ CÂU H I NGHIÊN C U 2

1.3.1 Gi thuy t nghiên c u 2

1.3.2 Câu i nghiên c u 3

1.4 PH M VI VÀ GI I N NGHIÊN C U 3

1.4.1 i t ng và a bàn nghiên c u 3

1.4.2 Th i gian nghiên c u 3

CH NG 2 4

NG QUAN TÀI LI U THAM KH O 4

2.1 HI N T NG XÂM NH P M N 4

2.2 L C KH O TÀI LI U V XÂM NH P M N 5

2.3 T NG QUAN V T NH KIÊN GIANG 7

2.4 T NG QUAN HUY N AN BIÊN 8

2.4.1 V kinh t 8

2.4.2 Xã h i 10

Ch ng 3 11

PH NG PHÁP LU N VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 11

3.1 PH NG PHÁP LU N 11

3.1.1 T ng quan v khung sinh k 11

3.1.1.1 nh ngh a sinh k và sinh k b n v ng 11

3.1.1.2 N i dung c a khung sinh k 11

3.1.2 Ph ng pháp PRA 13

3.1.3 Ti n trình nghiên c u 14

3.2 PH NG PHÁP CH N M U 15

3.3 PH NG PHÁP THU TH P S LI U 15

3.3.1 S li u th c p 15

3.3.2 S li u s c p 15

3.4 PH NG PHÁP PHÂN TÍCH 16

Ch ng 4 17

T QU VÀ TH O LU N 17

4.1 T NG QUAN NÔNG H 17

4.1.1 Thông tin v ch h và nhóm h 17

4.1.2 Gi i tính ch h theo ba nhóm h 17

4.1.3 Tu i ch h 18

4.1.4 H c v n ch h 19

4.2 PHÂN TÍCH KHUNG SINH K NÔNG H 19

4.2.1 Phân tích các y u t d t n th ng c a khung sinh k nông h 19

4.2.1.1 Vi n c nh thay i ngu n v n nông h 19

4.2.1.2 Vi n c nh ti p c n khoa h c k thu t và chính sách phát tri n nông nghi p nông thôn c a nhà n c 20

4.2.1.3 Phân tích các r i ro 20

4.2.1.4 Phân tích chi n l c sinh k nông h 21

4.2.2 Phân tích v n sinh k nông h 22

4.2.2.1 V n t nhiên 22

4.2.2.2 V n nhân l c 24

4.2.2.3 V n xã h i 27

4.2.2.4 V n tài chính 29

4.2.2.5 V n v t ch t 33

4.3 TÌNH HÌNH DI N BI N XÂM NH P M N 36

4.3.1 M c ti p nh n thông tin xâm nh p m n c a ng i dân 38

4.3.2 Tình hình nhi m m n nh h ng n t canh tác c a nông h 39

4.3.3 C ng xâm nh p m n nh h ng n t canh tác 39

4.3.4 M c nh h ng c a xâm nh p m n n ho t ng s n xu t và i s ng sinh ho t c a ng i dân 40

4.3.5 ánh giá c a ng i dân v xâm nh p m n trong th i gian t i 41

4.3.6 Tác ng xâm nh p m n n thu nh p 42

4.3.7 K ho ch sinh k thích nghi v i xâm nh p m n 43

4.4 NH NG TÁC NG C A XÂM NH P M N N SINH K NÔNG H 45

4.5 THU N L I, KHÓ KH N D I TÁC NG XÂM NH P M N 45

4.5.1 Thu n l i 45

4.5.2 Khó kh n 46

4.6 GI I PHÁP THÍCH NG V I XÂM NH P M N 47

4.6.1 Gi i pháp s d ng hi u qu ngu n v n sinh k c a nông h tr c tình hình xâm nh p m n 47

4.6.2 Các gi i pháp thích nghi v i xâm nh p m n 47

Ch ng 5 49

T LU N VÀ KI N NGH 49

5.1 K T LU N 49

5.2 KI N NGH 49

TÀI LI U THAM KH O 51

PH L C 1 53

PH L C 2 64

ng 4.9: ánh giá m c nh h ng c a các t ch c oàn th

ng 4.10: Phân tích l i nhu n s n xu t/h /n m theo mô hình 30

ng 4.11: Phân tích chi phí và l i nhu n/h /n m s n xu t theo 3 nhóm h , 30

ng 4.22: Thang ánh giá m c nhi m m n có 5 c p b c thang m n 37

ng 4.23: Thông tin v xâm nh p m n theo 3 nhóm h 38

ng 4.24: ánh giá m c nhi m m n n t canh tác theo 3 nhóm h 39

ng 4.29: K ho ch sinh k nông h theo 3 nhóm h 44

Ch ng 1

U 1.1 T V N

ng b ng sông C u Long ( BSCL) là n i có u ki n t nhiên thu n l i phát tri n nông – lâm – th y s n, là a bàn óng vai trò quan tr ng trong an ninh l ng

th c c a c n c, là n i có kim ng ch xu t kh u lúa g o và th y s n l n nh t n c

c dù ch chi m 12.9 % di n tích so v i c n c, nh ng hàng n m BSCL óng góp trên 50% t ng s n l ng lúa, 60% t ng s n l ng th y s n và kho ng 80% s n

ng g o, 90% l ng th y s n xu t kh u c a c n c (T ng c c th ng kê, 2007) Tuy nhiên, hi n t i v n còn g p nhi u khó kh n do ch nh t tri u bi n ông và bán nh t tri u bi n Tây v i biên l n và ngày càng ph c t p M t khác, theo nghiên c u c a Nguy n Ng c Trân (2009) do h u qu c a bi n i khí h u, n c

bi n dâng các vùng ven b và vùng các c a sông thay i v i ng p sâu, th i gian ng p kéo dài h n, làm cho l ng n c ng t tr nên khan hi m, nh h ng n

n xu t và i s ng ng i dân.Nh ng n m g n ây vi c chuy n i c c u s n

xu t vùng ven bi n t tr ng lúa sang mô hình nuôi th y s n n c m n m t cách t phát trên di n r ng ã làm cho b c tranh xâm nh p m n ven bi n ng B ng Sông

u Long tr nên ph c t p, nhi u n i n m ngoài t m ki m soát và ti m n nhi u

u qu v môi tr ng.Vi c khai thác ti m n ng vùng ven bi n ng B ng Sông

u Long là m t v n ph c t p v i r i ro cao, e d a phá h y sinh thái và môi

tr ng n u khai thác không khoa h c và thi u h p lí Ph m vi nh h ng xâm nh p

n ng B ng Sông C u Long chi m kho ng trên 50% di n tích toàn ng

ng

Kiên Giang là m t t nh ven bi n BSCL, có h n 200 km b bi n, trong ó t nông – lâm nghi p – th y s n 544.2 nghìn ha (chi m 85.7 % di n tích t nhiên), dân s 1.705 tri u ng i v i 3 c ng ng dân t c cùng sinh s ng g m Kinh, Hoa và Khmer (T ng c c th ng kê, 2007) a s ng i dân s ng vùng nông thôn (74 % dân s ) Kiên Giang n m trong v nh Thái Lan, v i m ng l i kênh r ch dày c, cùng v i

nh ng nh h ng c a a hình, th y tri u và phân hóa l u l ng theo mùa l n, nên ngoài nh ng l i th cung c p n c m t, c ng có nhi u h n ch phát tri n nông nghi p, nông thôn a t nh, c bi t là v n n xâm nh p vào n i ng do th y tri u Các sông ch càng g n bi n thì ngu n n c càng có m n cao và th i gian

m n kéo dài không cho phép t ng i v i tr ng lúa và cây tr ng khác, nh ng có

th phát tri n t t mô hình nuôi th y s n.Tuy nhiên tình hình xâm nh p m n ngày

càng di n bi n ph c t p v i c ng m n ngày càng cao ang gây nhi u khó kh n cho i s ng và s ch ng trong s n xu t g p nhi u h n ch t i vùng ven bi n

nh Kiên Giang, c th là huy n An Biên là m t trong nh ng huy n n m vùng ven bi n t nh Kiên Giang thì tình hình xâm nh p m n ngày càng di n bi n ph c

p i s ng s n xu t và sinh ho t c a ng i dân g p r t nhi u khó kh n, s ch

ng trong s n xu t g p r t nhi u h n ch Vì v y, vi c ánh giá “ nh h ng c a xâm nh p m n n sinh k ng i dân huy n An Biên t nh Kiên Giang” t ó tìm

ra nh ng gi i pháp c th nâng cao kh n ng c a nông h trong ti p c n và s d ng

có hi u qu các ngu n l c, chi n l c sinh k phù h p cho phát tri n kinh t , xóa

ói gi m nghèo và phát tri n c ng ng b n v ng

1.2 M C TIÊU NGHIÊN C U

1.2.1 M c tiêu t ng quát

Nghiên c u này nh m ánh giá tác ng c a xâm nh p m n và kh ng thích nghi

n sinh k c a ng i dân t i huy n An Biên t nh Kiên Giang.T ó xu t các

gi i pháp trong s n xu t, các ho t ng phát tri n kinh t -xã h i, gi m nghèo cho

ng i dân trong vùng nghiên c u

xu t c các gi i pháp thích nghi v i xâm nh p m n trong th i gian t i

1.3 GI THUY T VÀ CÂU H I NGHIÊN C U

1.3.2 Câu i nghiên c u

Nguyên nhân d n n tình tr ng xâm nh p m n sâu vào t li n t i huy n An Biên t nh Kiên Giang là gì?

Các nh h ng b t l i do tình tr ng xâm nh p m n n s n xu t nông nghi p, và sinh ho t c a ng i dân t i huy n An Biên là gì?

Các khó kh n chính mà hi n nay ng i dân huy n An Biên ph i i m t trong s n xu t và sinh ho t v i u ki n th i ti t nh hi n nay?

Cách ng phó tr c m t và s thích nghi dài h n c a ng i dân t i huy n An Biên trong s n xu t và sinh ho t nh th nào v i tình tr ng xâm nh p m n kéo dài?

1.4 PH M VI VÀ GI I N NGHIÊN C U

1.4.1 i t ng và a bàn nghiên c u

Nghiên c u t p trung phân tích nh ng v n có liên quan và có tác ng

tr c ti p n s n xu t nông nghi p và i s ng a 60 h s n xu t nông nghi p m c nông h do nh h ng c a xâm nh p m n a 3 xã vùng ven bi n t i huy n An Biên t nh Kiên Giang

1.4.2 Th i gian nghiên c u

tài c th c hi n t tháng 6/2010 n tháng 11/2011

CH NG 2

NG QUAN TÀI LI U THAM KH O

2.1 HI N T NG XÂM NH P M N

Xâm nh p m n là m t hi n t ng t nhiên x y ra các vùng t, c a sông, m ch

c ng m ti p giáp v i bi n Xâm nh p m n x y ra khi có s khác bi t v n ng

Trong ánh giá xâm nh p m n có 2 m t c a v n :

+ S xâm nh p m n không hoàn toàn gây h i Nó mang cái h i kèm cái l i riêng

- c m n là môi tr ng nuôi và phát tri n ngu n l i tôm, cá… n c m n và

c l

- c m n có th giúp s kh ng ch t phèn ti m tàng xu t hi n

- c m n giúp s duy trì h sinh thái r ng ng p m n c áo

- Th y tri u mang n c m n l i là m t ngu n n ng l ng t nhiên, r t r ti n, hoàn toàn s ch v.v

+ M t trái c a s xâm nh p m n

- n ch phát tri n cây lúa, cây rau màu, cây n trái (tr các lo i ch u m n )

- Gi m ngu n cung c p n c ng t cho sinh ho t dân c

- c m n gây nh h ng x u cho công trình, nhà c a, c u c ng và các thi t kim lo i

- Nh ng vùng giáp gi a n c ng t và n c m n th ng xuyên có d ch b nh,

c bi t là các ngu n b nh t mu i

2.2 L C KH O TÀI LI U V XÂM NH P M N

li u t Trung tâm d báo khí t ng Th y v n (TTDBKTTV) khu v c Nam b trong th i gian qua cho th y, m c n c trung bình t i các c a sông khu v c này

hi n th p h n t 0,3 – 0,4m so v i cùng k các n m tr c Riêng t i các t nh vùng duyên h i, l ng m a cho n nay c ng th p h n nhi u cùng k ; và quan tr ng h n , b i l n m tr c không cao l i rút nhanh h n m i n m nên n c bi n tràn vào xâm nh p trên di n r ng

Theo ghi nh n a Lê Th Xuân Lan, Phó Tr ng phòng d báo thu c TTDBKTTV khu v c Nam b , thì n m 2009 n c m n xâm nh p s m h n t 1 - 1,5 tháng so v i

m 2003; và cho n nay, n c m n ang xâm nh p sâu vào t li n, ti p t c di n

bi n theo chi u h ng ph c t p Hi n t i, h u h t các t nh ven bi n BSCL ang b

n xâm nh p vào sâu trong n i ng t 30 - 40km, v i m n lên t i 0,4% (4g/lít) C ng theo bà Lan, m c n c u ngu n th p h n cùng th i m n m 2003 0,2 - 0,3m, nên vùng h l u sông H u và sông Ti n ang di n ra tình tr ng thi u

c c c b

Nguy n Kinh Luân, Giám c TTDBKTTV t nh B n Tre, cho bi t t i Giao Hòa - trên sông C a i, m n lên t i 3g/lít; M Hóa (sông Hàm Luông) 2,4g/l; Vàm Thom (C Chiên) 2,6g/l… Hi n t i n c m n ã xâm nh p vào sâu t 35 - 40km Ông Luân d báo, n m nay tình hình xâm nh p m n có kh n ng kéo dài n u nh

a mu n và r t có th , vào tháng 4 - 5 t i n c m n s xâm nh p sâu vào t li n kho ng 50km m n 0,1% g n nh s bao trùm h t lên các sông c a t nh B n Tre

Lê Công Tám, Giám c TTDBKTTV, c ng ph n ánh, n m 2009 n c m n xâm

nh p v a ph ng s m h n t 30 - 45 ngày Nguyên nhân chính là do gió ch ng

th i m nh ã y n c m n vào sâu t li n theo các c a sông Sóc Tr ng, n c

n ã xâm nh p vào các kinh, r ch 2 huy n M Xuyên và Long Phú Tuy m i

cu i tháng 2 nh ng m n ã v t m c cao nh t n m 2003 kho ng 0,1% Nhi u

kh n ng, m n trong tháng cao m c a n m nay s t t 1,0 - 1,5% u này

nh h ng l n n s n xu t nông nghi p, nh t là di n tích lúa xuân hè

K t qu ghi nh n a Trung Hi u (2005) cho th y tình hình khô h n và xâm nh p

n ang e d a hàng ch c ngàn ha t canh tác các huy n ven bi n m n o

c t i c ng cái Xe (ti p giáp huy n M Xuyên và Th xã Sóc Tr ng) là 5,9 ph n ngàn, t i c a i (Long Phú) là 5,5 ph n ngàn, d báo nh ng n m t i m n ti p

c t ng và xâm nh p sâu Tr c tình hình trên, S Nông nghi p và Phát tri n nông

thôn t nh Sóc Tr ng ã cho óng t t c các c ng p u m i, không m n xâm

nh p sâu vào n i ng, m t khác huy ng các ph ng ti n b m gi ng t, làm th y

i n i ng ch ng h n cho lúa và hoa màu

Theo nghiên c u và d báo c a y ban liên chính ph v bi n i khí h u c a Liên

hi p qu c và Ngân hàng Th gi i, n u m c n c bi n t ng 1 mét, nhi t t ng lên

2 OC, vùng BSCL s có t i 1,5-2 tri u hécta t nông nghi p, ch y u là t lúa, b

ng p ho c nhi m m n không th canh tác (Th i báo kinh t Saigon, 2009)

Theo Giáo s David Dapice, gi ng viên Ch ng trình kinh t Fulbright, m c n c

ng m BSCL ang khô c n, ng i dân ph i khoan sâu h n tr c, ng th i gia

ng s l ng gi ng m i n c cho nhu c u Ông phân vân: “Li u trong n m n m

i ph i khoan sâu thêm bao nhiêu n a? R i ph i thêm bao nhiêu gi ng?” Vì v y, ông David Dapice cho r ng, BSCL s ph i i m t v i tình tr ng thi u n c ng t gay g t vào mùa khô và xâm ng p m n s gia t ng “Phù sa gi m và m c t y r a

t ít i trong mùa m a do l ng n c ng t ít, khi n t gi m màu m và n ng su t canh tác c a vùng BSCL s gi m nhi u h n n a” (Th i báo kinh t Saigon, 2009)

Võ Tòng Xuân (2009) cho r ng nên gi m b t vi c tr ng lúa “N u Nhà n c không

ch c l i s n xu t, nông dân s ti p t c kh s ”, ông nói Và theo ông Xuân, Campuchia, Lào c ng ang mu n t ng di n tích lúa trong mùa khô, ng ngh a

ng n c càng b chia s t nhi u t phía th ng ngu n “Do ó, nên xem l i v n khai thác n c m c nào là h p lý kh i nh h ng các t nh ven bi n vì

ng n c ra bi n gi m, ng ngh a xâm ng p m n s gia t ng” Theo ông, c n

có m t nghiên c u sâu và chi ti t v tác ng t phía th ng ngu n, bi n i khí u xác nh m c nh h ng, qua ó xác nh l i nh ng vùng lúa có th b

nh h ng n ng lên k ho ch chuy n i (Th i báo kinh t Saigon, 2009)

Theo Tô V n Tr ng, phân vi n tr ng Phân vi n Kh o sát qui ho ch th y l i Nam , giám c Trung tâm Ch t l ng n c và môi tr ng BSCL ang b h n hán

và n c m n ang xâm nh p sâu vào t li n, nh h ng x u n i s ng kinh t

xã h i c a ng i dân Tình hình h n hán hi n nay và trong nh ng n m t i kh n ng

có th cao h n trong cùng u ki n ngu n n c do nhu c u s d ng n c cho nông nghi p toàn l u v c sông Mekong t ng nhanh V lâu dài, B NN & PTNT cùng

i B Tài nguyên & môi tr ng c n c bi t quan tâm n ph ng pháp qui ho ch chi n l c khai thác, qu n lý tài nguyên n c sông Mekong m t cách h u hi u

và b n v ng Qui ho ch chi n l c c quan ni m nh là m t ti n trình ang phát

tri n, a ra m c tiêu, chính sách và k ho ch trong b i c nh th i gian c th và ánh giá nh ng k t qu thông qua thông tin ph n h i m t cách có h th ng

2.3 T NG QUAN V T NH KIÊN GIANG

Kiên Giang là t nh ng b ng có di n tích l n nh t so v i cá t nh khác trên ph m vi toàn qu c, có sinh thái a d ng, u ki n thu n l i.N m phía Tây – B c vùng BSCL; Phía ông B c giáp các t nh An Giang, C n Th , H u Giang; Phía Nam giáp cá t nh Cà Mau, B c Liêu; Phía Tây Nam là bi n v i 140 hòn o l n nh và

bi n dài h n 200km, giáp v i các vùng bi n c a các n c Campuchia, Malaysia; Phía B c giáp Campuchia v i ng biên gi i dài 56,8km

a hình

i th Kiên Giang có 3 d ng a hình chính là ng b ng, i núi và o bi n

Khí h u th i ti t

nh Kiên Giang n m trong vùng khí h u nhi t i gió mùa, c n xích o v i nh ng

c tr ng chính nh : nhi t cao u trong n m, n ng nhi u, ít có thiên tai v khí

u so v i các vùng khác trong c n c, r t thu n l i cho thâm canh t ng v và t ng

ng su t cây tr ng

Khí h u chia làm 2 mùa rõ r t: mùa m a t tháng 5 n tháng 11 l ng m a chi m

i 90% t ng l ng m a trong n m; mùa khô t tháng 12 n tháng t n m sau, ch chi m kho ng 10% t ng l ng m a

Ch th y v n

Kiên Giang có m ng l i dòng ch y khá d y c, v i t ng chi u dài 2.055 km, bao

m các sông r ch t nhiên nh sông Giang Thành, sông Cái L n, Cái Bè và h

th ng kênh m ng th ng b t ngu n t sông H u và t a ra các kênh c p 2, c p 3 vào n i ng

Ch th y v n trên ph n t li n c a Kiên Giang c chi ph i b i th y tri u bi n Tây, th y v n sông H u, th y v n n i ng

Kiên Giang khá d i dào v l ng nh ng nhi u khu v c b h n ch v ch t l ng do nhi m m n, nhi m phèn

Tài nguyên t

Theo b n t t nh Kiên Giang do Phân vi n Quy ho ch và Thi t k Nông nghi p

ch nh lý, b sung vào n m 2005 t ng di n tích t nhiên c a t nh Kiên Giang là 634.613 ha, chi m 15,63% di n tích t nhiên toàn vùng BSCL

2.4 T NG QUAN HUY N AN BIÊN

An Biên là huy n vùng sâu ven bi n t nh Kiên Giang, Tây và B c giáp v nh Thái Lan, Nam giáp huy n An Minh và huy n U Minh Th ng, ông giáp sông Cái

n, ng n cách v i các huy n Châu Thành và huy n Gò Quao V hành chính, huy n bao g m th tr n Th Ba và 8 xã là: Tây Yên, Tây Yên A, Nam Yên, Nam Thái, Nam Thái A, H ng Yên, ông Yên, ông Thái

2.4.1 V kinh t

Th m nh kinh t c a An Biên là nông nghi p và th y s n T n m 2000 tr l i ây, kinh t An Biên ã có b c phát tri n áng k , m c t ng tr ng GDP bình quân trên 10%/n m Huy n ã và ang xu t hi n nhi u mô hình làm kinh t hi u qu : mô hình s n xu t nông nghi p – lâm nghi p – th y s n k t h p cho hi u qu kinh t cao c bi t là l nh v c khai thác nuôi tr ng th y s n phát tri n khá m nh ây

ng là l nh v c có t c t ng tr ng nhanh và c xem là ngành kinh t m i

nh n, v i s n l ng th y h i s n bình quân 47.000 t n/n m, nh duy trì i tàu ánh b t trên bi n c ng v i vi c khuy n khích, t o u ki n cho nông dân, cho các nhà u t trong và ngoài n c n khai thác các l i th vùng ven bi n, bãi b i nuôi tr ng th y h i s n có giá tr kinh t cao Tuy nhiên nh m khai thác ti m n ng,

th m nh c a An Biên theo h ng b n v ng có ch t l ng huy n c ng ã và ang xúc ti n kêu g i nhà u t vào các d án tr ng m

i cho ngh nuôi tr ng th y, h i s n, c bi t n i ây ã c B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn phê duy t án v i t ng v n u t 60 t ng nuôi tôm công nghi p và nuôi tôm qu ng canh khép kín Hi n ã có m t s nhà u t n khai thác nuôi tr ng th y, h i s n có giá tr cao, a ph ng còn h tr nhà u t qua vi c nâng c p c s h t ng: th y l i, giao thông, n 3 pha n t n vùng nuôi tôm… i li n v i ngh nuôi tr ng, n i ây có th xây d ng thêm các nhà máy ch

bi n s ch th y s n t i ch (thay vì ph i v n chuy n v trung tâm ch bi n t n kém th i gian và chi phí), ng th i qua ó kích thích các d ch v th ng m i s phát tri n theo: x ng d u, nhà máy n c á, mua bán trao i hàng hóa, ngu n lao

ng c gi i quy t t i a ph ng…

Mô hình s n xu t 1 v tôm 1 v lúa An Biên ang phát huy và em l i hi u qu khá t t nên m t s bà con nông dân ã chuy n m t ph n di n tích chuyên nuôi tôm

và chuyên canh 2 v lúa sang nuôi tôm và tr ng lúa, do v y di n tích lúa mùa n m

2009 An Biên gieo c y t trên 8.846 ha, t ng 18,11% so v i v mùa n m tr c

n xu t lúa mùa n m 2010 không c thu n l i, m t m t do nông dân gieo c y

m không tuân th l ch th i v , l ng m a ch a r a m n ã xu ng gi ng,

t khác do m t ph n di n tích trên n n t nuôi tôm nhi m m n n ng ã làm thi t

i trên 38 ha xã Nam Thái A n nay các a ph ng trong huy n ã thu ho ch

t m di n tích lúa mùa, n ng su t c tính t 3,2 t n/ha, th p h n v mùa n m ngoái

m 2008, t nh Kiên Giang ã phê duy t D án u t xây d ng h th ng th y l i

ph c v nuôi tr ng th y s n Ô 1 (Th Ba - Ch ng M - X o Quao - ê Bi n, huy n

An Biên) và Ô 2 (X o Quao - Ch ng M - X o Nhàu - ê Bi n, huy n An Minh),

i t ng kinh phí u t trên 150 t ng, b ng ngu n v n trái phi u Chính ph

Th i gian th c hi n d án t n m 2008 - 2010 Khi hoàn thành công trình s giúp kinh t trong vùng d án phát tri n n nh, khai thác b n v ng ngu n tài nguyên thiên nhiên; b o v h sinh thái môi tr ng, phát tri n các lo i hình s n xu t a cây,

a con; phát tri n c s h t ng t o a bàn b trí dân c i v i phát tri n h

th ng giao thông chi n l c sông Cái L n: v a khai thác th m nh v n chuy n trong vùng, v a có th nuôi các lo i cá n c l giá tr cao trong l ng bè trên sông

t h p phát tri n du thuy n, du l ch sinh thái trên sông Trên tr c sông X o Rô có

th xây d ng các nhà máy ch bi n nông s n các lo i, ch bi n g o ph c v cho th

tr ng n i a và xu t kh u Ngoài ra có th xây d ng khu th ng m i cung c p

hàng hoá ph c v cho du l ch sinh thái, du l ch v ngu n và các lo i hình d ch v khác i kèm

Công nghi p

An Biên ã c y ban Nhân dân t nh Kiên Giang phê duy t khu công nghi p 60

ha n m trên Qu c l 63, thu n l i giao thông th y b , có th thu hút nhà u t n xây d ng các nhà máy ch bi n th y h i s n, nông s n xu t kh u, bên c nh có ngu n nguyên li u d i dào, ngu n nhân l c s n có t i a ph ng

Th ng m i - D ch v

Ho t ng Th ng m i - D ch v trong huy n nhìn chung phát tri n m nh, 11 tháng

u n m 2007, doanh s bán l hàng hoá trên a bàn t trên 792,5 t ng, t ng 28,47% so cùng k Hi n nay, An Biên ang t p trung tri n khai 2 d án: Trung tâm

th ng m i Th Ba và Trung tâm th ng m i U Minh Th ng, trong t ng lai s

ra m t khu th ng m i l n cho toàn vùng, n i có th thu hút nhà u t n xây

ng h th ng siêu th , nhà hàng, khách s n, khu vui ch i, ngh d ng, các d ch v tài chính, tín d ng hay các d án nhà tái nh c , khu dân c trên a bàn

2.4.2 Xã h i

An Biên là huy n vùng sâu, c s h t ng còn nhi u h n ch , qu c l 63 là tuy n giao thông huy t m ch c a huy n Công tác xây d ng h t ng giao thông trên a bàn huy n không c quan tâm úng m c, nhi u công trình xây d ng d dang, không ng b Nhi u d án khác có ti n tri n khai còn ch m, nh d án Khu

ô th Th B y, d án Trung tâm Th ng m i Th Ba

Công tác xoá ói gi m nghèo c a huy n c xem là có nhi u ti n b , huy n ã t o

u ki n cho h nghèo ch u khó, chí thú làm n, có tay ngh c vay v n u ãi

t ch c s n xu t ngành ngh quy mô v a và nh … góp ph n th c hi n có hi u

qu công tác xóa ói gi m nghèo trên a bàn huy n N m 2008, t l h nghèo ã

gi m xu ng còn 13,82% ng th i, huy n ã tri n khai ch tiêu gi i quy t vi c làm

và xu t kh u lao ng n m 2008 v i t ng s 2.330 lao ng, trong ó gi i quy t

vi c làm t i a ph ng 800 lao ng, a lao ng i làm vi c ngoài t nh 1.450 lao

ng và a i làm vi c n c ngoài 80 lao ng

và duy trì ho c nâng cao kh n ng c ng nh tài s n c hi n t i và t ng lai nh ng không gây nh h ng x u n c s tài nguyên t nhiên Sinh k là m c tiêu c a

i ho t ng và chi n l c sinh k (M4P, 2006)

3.1.1.2 N i dung c a khung sinh k

Các khái ni m trong khung sinh k

Nh ng tài s n c n thi t hay v n, bao g m tài nguyên thiên nhiên, c s h t ng, ti n

t, v n xã h i và trên h t, lao ng, k n ng hay ki n th c – v n nhân l c; là c c quan tr ng tìm ki m cho mình nh ng chi n l c sinh k Chúng bao g m các tài s n tr u t ng có th g i là v n con ng i, v n xã h i, v n tài chính, v n v t

ch t và v n thiên nhiên Nh v y, v n bao g m nh ng ngu n l c c th c ng nh

nh ng kh n ng c a con ng i s d ng, duy d ng và c i thi n chúng H n n a, các lo i v n này không ng yên m t ch mà nó chu chuy n ng th i, m t v n này có th c thay th cho m t v n khác

n t nhiên: bao g m nh ng y u t liên quan t nhiên môi tr ng nh : khí h u,

a hình, t ai, sông ngòi, r ng, bi n, mùa màng… mà con ng i b ph thu c

n nhân l c: hay còn g i là v n con ng i bao g m các y u t có liên quan n con ng i nh trình giáo d c, trình chuyên môn, k n ng, tình tr ng s c

kh e, th i gian và kh n ng tham gia lao ng,… mà con ng i có kh n ng huy

ng t c nh ng k t qu sinh k

n xã h i: c p n m ng l i các m i quan h xã h i, các t ch c và các nhóm chính th c c ng nh phi chính th c mà con ng i tham gia t ó có c nh ng

h i và l i ích,…

n tài chính: Dùng nh ngh a cho các ngu n l c tài chính h gia ình ho c cá nhân con ng i có c nh v n vay, tín d ng, ti t ki m, thu nh p, tr c p,…

n v t ch t: là nh ng y u t có tính ch t “hi n v t” bao g m các công trình c s

t ng, xã h i c b n và tài s n c a h gia ình h tr cho sinh k nh : ph ng

ti n i l i, công c s n xu t, nhà , h th ng th y l i hay giao thông

Ho t ng sinh k là toàn b các ho t ng nh m duy trì, phát tri n các ngu n v n

và tài s n sinh k Quan tr ng và áng chú ý nh t là các ho t ng t o thu nh p

Chi n l c sinh k c dùng ch ph m vi và s k t h p nh ng l a ch n và quy t nh mà con ng i a ra trong vi c s d ng, qu n lý các ngu n v n và tài

n sinh k nh m t ng thu nh p và nâng cao cu c s ng

Các ngu n gây t n th ng (s c): là nh ng hi n t ng b t ng có tác ng r t l n

n sinh k c a con ng i S c th ng mang ý ngh a tiêu c c, không theo quy lu t, không th oán tr c Nghiên c u v s c là m t n i dung c bi t quan tr ng trong nghiên c u sinh k

t qu sinh k : là nh ng th mà con ng i mong mu n t c trong cu c s ng

tr c m t và lâu dài K t qu sinh k c ph n ánh thông qua s thay i gia

ng các ngu n v n và tài s n sinh k (M4P, 2006)

Ph ng pháp ti p c n theo quan m sinh k

t u t s phân tích sinh k c a ng i dân ( th y rõ hi n tr ng các ngu n l c và nh ng thi t ch chính sách có tác ng n sinh k ) và làm cho nó ngày càng phù h p theo th i gian

p trung vào tác ng c a chính sách và th ch khác nhau d a trên con

ng i/h gia ình và d a trên m c nghèo ói

Nh n m nh t m quan tr ng c a nh ng thi t ch và nh ng chính sách ang nh h ng t ó y m nh các ch ng trình h tr cho ng i dân, c bi t là ng i nghèo

n có các ho t ng h tr ng i dân t c các m c tiêu sinh k

a riêng h

Hình 3.1: Khung sinh k b n v ng 3.1.2 Ph ng pháp PRA

Theo Tr n Thanh Bé & CTV (2001) PRA là ph ng pháp h th ng bán chính quy

c ti n hành m t a m b i m t nhóm liên ngành và c thi t k thu

th p c nh ng thông tin c n thi t và nh ng gi thi t cho s phát tri n nông thôn

i s tham gia c a ng i dân Các k thu t khác nhau có th c l a ch n và áp

ng phù h p các giai n khác nhau; t giai n ánh giá nh ng nhu c u ban

u n theo dõi ánh giá và cu i cùng là giai n áp d ng th c hi n

Quan sát tr c ti p: c v n d ng trong k thu t PRA là quan sát có h th ng các

v t, s ki n v i các m i quan h và trong m t b i c nh t n t i c a nó Quan sát

tr c ti p c ng là m t ph ng cách t t ki m tra chéo nh ng câu h i c a ng i

c ng i phóng v n

Xu h ng: là bi t nh ng s ki n gì mà c ng ng ngh là quan tr ng, nó c ng giúp hi u s nh n th c c a ng i a ph ng v nh ng thay i có ý ngh a trong

ng ng theo th i gian Nh ng thay i ó có th là: thay i v l ng m a, s c

n xu t, màu m c a t, cây tr ng và nh ng ngu n tài nguyên thiên nhiên khác (l ng tôm, cá sông h )

Các v n sinh k nông h

tr n i t i

Các chi n

c sinh

Thành

qu sinh k

N = V n tài nguyên (Natural capital)

H = V n nhân l c (Human capital)

S = V n xã h i (social capital)

F = V n tài chánh (Financial capital)

P = V n c s v t ch t (Physical capital)

Phóng v n bán c u trúc: là m t trong nh ng công c quan tr ng c dùng trong

ph ng pháp PRA ây là hình th c phóng v n có h ng d n, v i vài câu h i c xác nh tr c nh m thu th p nh ng thông tin mang tính i di n, thông tin chuyên sâu v m t l nh v c nào ó, ho c ki n th c, s hi u bi t v m t nhóm ng i hay c ng ng

Th o lu n nhóm: nh m th o lu n chi ti t v nh ng ch c bi t, nh m ki m tra chéo thông tin thu nh n c t nh ng ng i trong nhóm

3.1.3 Ti n trình nghiên c u

Cu c nghiên c u này bao g m các giai n phân tích s li u th c p và s li u thu

th p c qua nghiên c u tr ng h p i các xã c a huy n An Minh t nh Kiên Giang Các nghiên c u tr ng h p s d ng cách ti p c n xã h i c vi mô (micro-sociological approach), ti p c n này c ph i h p v i vi c thu th p các

s li u nh l ng và nh tính qua kh o sát, th o lu n nhóm t p trung, ph ng v n

và quan sát tham gia K t h p v i ph ng pháp ph ng v n nhóm t p trung, ng i nghiên c u s d ng m t s k thu t ánh giá nông thôn có s tham gia (C n & Nico Vromant, 2006)

Giai n 1 Nghiên c u tài li u s n có

Thu th p các s li u th c p và nh ng nghiên c u ã có v các v n hi n tr ng xâm nh p m n t i huy n An Biên T ng quan các tài li u này là s ph c cho cu c kh o sát

Giai n 2 Kh o sát i các xã c l a ch n

Ba xã Nam Thái, Nam Thái A, Vân Khánh có v trí a lý, u ki n t nhiên i

di n cho c vùng nghiên c u s c ch n cho cu c kh o sát Nh ng a bàn này có trí d ti p c n và chính quy n ng nh ng i dân a ph ng ch p thu n tham gia cu c kh o sát

hi u,… Nh ng v n tìm hi u trong cu c kh o sát là: Nh n th c c a ng i dân v tình tr ng xâm nh p m n; so sánh m c s ng c a ng i dân tr c và sau khi có xâm

nh p m n; Nh ng thu n l i, khó kh n, c h i và thách th c tr c và sau khi có xâm

nh p m n.Các m i quan h và m c quan h gi a ng i dân và chính quy n a

ph ng tr c th c trang xâm nh p m n Các chính sách i phó tr c m t và bi n pháp thích nghi dài h n c a ng i dân và chính quy n a ph ng

Ch n vùng: do kinh phí và th i gian h n ch nên nghiên c u s ch n vùng mang

tính i di n là 3 xã Nam Yên, Nam Thái A,Vân Khánh

Ch n m u: thông qua h i nông dân xã ho c th tr n ti n hành ch n ng u nhiên 60

- c l y t các ngu n c th là t y Ban Nhân Dân huy n An Minh, Phòng nông nghi p phát tri n nông thôn huy n An Minh, Phòng th ng kê huy n An Minh, trên các t p chí, website,…

3.3.2 S li u s c p

Thông qua b ng ph ng v n, ph ng v n nhóm nông dân, ph ng v n m t s ng i

am hi u nh m thu th p các thông tin chuyên sâu v tình hình xâm nh p m n c a a

ph ng, nh n th c c a ng i dân v xâm nh p m n, th c trang s d ng các v n

sinh k trong nh ng n m qua,kh n ng ti p c n các ngu n v n sinh k c a ng i dân

u, th c tr ng các ngu n l c sinh k cho gi m nghèo b n v ng t i các a ph ng

ng ph ng pháp này chúng ta có th mô t c nh ng nhân t thu n l i và

nh ng nhân t c n tr s ti p c n các ngu n v n sinh k i v i ng i nghèo

Ph ng pháp phân tích b ng chéo (Cross – Tabulation)

Cross- Tabulation là m t k thu t th ng kê mô t hai hay ba bi n cùng lúc và b ng

t qu ph n ánh s k t h p hai hay nhi u bi n có s l ng h n ch trong phân lo i

ho c trong giá tr phân bi t Ph ng pháp phân tích Cross- Tabulation hai bi n c

d ng cho nghiên c u này M t s m i quan h c phân tích trong tài

Ch ng 4

T QU VÀ TH O LU N 4.1 T NG QUAN NÔNG H

4.1.1 Thông tin v ch h và nhóm h

Ch h là thành viên tr c t trong gia ình, n m quy n ra quy t nh trong h u h t các công vi c Trong m t h s n xu t nông nghi p, ng i ch gia ình s là ng i quy t nh ch n lo i cây tr ng và v t nuôi cho vi c s n xu t Nh v y, vai trò c a

ng i ch h trong nông h là r t quan tr ng Trong nghiên c u này, các thông tin

gi i tính, tu i, h c v n c a ch h c ch n phân tích xem xét kh n ng ti p

n v n sinh k c a nông h và nh n th c c a h n v n xâm nh p m n

Nhóm h trong c ng ng là s phân chia s b nh m ánh giá m c s h u các ngu n l c c a khung sinh k D a trên s ánh giá nhanh nhi u ch tiêu nh tình hình s h u các ngu n v n sinh k , m c s ng, thu nh p, i s ng v t ch t và tinh

th n Trong 60 h c ch n u tra nghiên c u c chia làm 3 nhóm h

- Nhóm h nghèo chi m 31,7% v i 19 h

- Nhóm h trung bình chi m t l nhi u nh t 53,3% v i 32 h

- Nhóm h khá/giàu chi m t l th p nh t v i 9 h

4.1.2 Gi i tính ch h theo ba nhóm h

Trong nông h , nam gi i th ng gi vai trò tr c t gia ình b i vì nông nghi p là

t ngành òi h i nhi u s c lao ng và k thu t canh tác, ng i nam có th m nh

n trong l nh v c này Trong 60 m u u tra, có n 49 h có ch h là nam,

chi m 81,7% Còn l i 11 n trong t ng s 60, ch chi m 18,3% Trong 3 nhóm h nhìn chung ng i ch h là nam gi i chi m t l cao h n t ng nhóm Nhóm h trung bình nam gi i là ch h chi m t l cao nh t 48,3%, cao h n 2 l n so v i nhóm h nghèo và h n g p 4 l n so v i nhóm h khá/giàu Ng c l i n gi i là ch

l i chi m t l cao nh t nhóm h nghèo 10,0%, cao h n 2 l n so v i nhóm h trung bình và h n 1,5 l n so v i nhóm h khá/giàu (B ng 4.1)

tu i trung bình c a các ch h là kho ng 48 tu i Ch có 2 h có ch h n m trong

tu i d i 30, chi m 3,3% thu c vào nhóm h trung bình, nhi u nh t là các gia ình có tu i ch h t 30 n 50, chi m 60% v i 10% h nghèo, 30% h trung bình và 20% h khá/giàu Còn 36,7% là nh ng h tu i ch h l n h n 50 có 20% h trung bình, 11,7% h khá/ giàu và 5% h

tu i 30-50 t p trung nhi u c 3 nhóm h nghèo, trung bình và khá/giàu, nhi u

nh t là nhóm h trung bình chi m 30% tu i <30 chi m t l th p nh t 3,3% nhóm trung bình,nhóm nghèo và khá/giàu không có Theo s li u B ng 4.3

4.1.4 H c v n ch h

Trình h c v n c a ch h s nh h ng n quá trình ti p thu và ng d ng k thu t và các quy t nh khác có liên quan Trong 60 ch h c a m u u tra (B ng 4.3), không có trình trên l p 12, ch có 3 ng i là có trình h c v n l p 12, chi m 5%, còn l i ph n l n là h c v n ch c p 1 chi m 48,3%, trình c p 2 chi m 30,0%, c p 3 chi m 6,7% và t l mù ch là 15,0% nhóm h khá/giàu không có t

mù ch , nhóm h nghèo và trung bình, t l mù ch và trình c p 1 chi m nhi u h n so v i trình c p 2, c p 3 Trung bình h c v n c a ch h ch g n l p 5,

do tu i trung bình c a ch h l n, tr c không có u ki n i h c Tuy nhiên,

ây không ph i là y u t quan tr ng quy t nh n hi u qu s n xu t c a nông h ,

mà nó tùy thu c vào kinh nghi m và kh n ng ti p thu k thu t c a h

(Ngu n: k t qu u tra th c t 60 nông h t i huy n An Biên, t nh Kiên Giang, 2010)

4.2 PHÂN TÍCH KHUNG SINH K NÔNG H

4.2.1 Phân tích các y u t d t n th ng c a khung sinh k nông h

4.2.1.1 Vi n c nh thay i ngu n v n nông h

Ngu n v n t nhiên c a nông h có th b thay i b i nh ng y u t t nhiên Th c

là m c n c bi n dâng do tác ng c a bi n i khí h u làm thay i c tính t

ai và ngu n n c trong s n xu t C th là nh ng n m g n ây, tình tr ng n ng

n kéo dài t o u ki n cho vi c xâm nh p m n di n ra m nh m h n làm cho ngu n n c và t s n xu t nông nghi p b nhi m m n S thay i ngu n v n t nhiên ã nh h ng n ho t ng s n xu t và hi u qu s n xu t c a nông h Ngu n nhân l c c a nông thôn c ng thay i do l ng lao ng tr ch y theo xu

ng tìm vi c các c quan, xí nghi p, khu công nghi p các thành ph l n ây

là nguyên nhân làm cho ngu n lao ng tham gia vào ho t ng s n xu t nông h

gi m, nh h ng n chi n l c sinh k nông h

Ngoài ra nh ng thay i v ngu n v n xã h i, v n v t ch t và tài chính u có nh

ng tr c ti p n chi n l c sinh k nông h Ngu n v n tài chính óng vai trò quy t nh trong u t cho ho t ng s n xu t, vì th s thi u h t ngu n v n hay

ch m tr trong ti p c n ngu n v n gây nh h ng r t l n n hi u qu s n xu t

và tác ng m nh n sinh k nông h

4.2.1.2 Vi n c nh ti p c n khoa h c k thu t và chính sách phát tri n nông

nghi p nông thôn c a nhà n c

Huy n An Biên ang i m c v i v n xâm nh p m n ngày m t nhi u, canh tác lúa không cho n ng su t D n n quy ho ch chuy n i mô hình s n xu t m t v lúa- m t v tôm nh m c i thi n thu nh p nông h , n nh i s ng ng i dân Cùng v i vi c chuy n i mô hình s n xu t, công tác t p hu n k thu t s n xu t cho

ng i dân trong vùng c ng c quan tâm, giúp cho ng i dân thích nghi và s n

xu t có hi u qu mô hình s n xu t m i

Xâm nh p m n ã gây nhi u khó kh n trong i s ng sinh ho t và s n xu t c a

ng i dân, c ng nh nh ng khó kh n trong áp d ng mô hình canh tác m i Theo s

li u u tra th c t , có 65% nông h c t p hu n k thu t canh tác mô hình m i, thu t nuôi tôm, k thu t ánh giá ch t l ng con gi ng, nh ng b nh th ng g p tôm Bên c nh ó, Nhà n c còn có nh ng chính sách h tr cho ng i dân trong quá trình s n xu t, c bi t chính sách v vay v n s n xu t, ê bao, thu l i xây

ng ng n m n b o v vùng s n xu t lúa trong u ki n xâm nh p m n ang

di n ra

4.2.1.3 Phân tích các r i ro

Tình hình chung là ng b ng sông C u Long ang ch u tác ng c a bi n i khí

u M a bão, l l t ngày càng gia t ng và kh c li t, nhi t t ng cao, h n hán kéo dài, m c n c c a các con sông xu ng th p, xâm nh p m n lan r ng, d ch b nh trên cây tr ng - v t nuôi di n bi n ph c t p

Huy n An Biên t nh Kiên Giang là m t trong nh ng vùng ven bi n h ng ch u tác

ng c a bi n i khí h u m t ph n gi i quy t khó kh n trong s n xu t, thích nghi v i xâm nh p m n huy n An Biên ang hoàn thi n xây d ng h th ng ê bao khép kín nh m ki m soát và ng n m n Song song ó là chuy n i mô hình s n

xu t nông nghi p m t v lúa – m t v tôm V i nh ng l i ích mang l i thì nh ng

gi i pháp thích nghi này ang ti m tàng nhi u r i ro

Nh ng tác ng tiêu c c c a bi n i khí h u – m c n c bi n dâng, xây d ng h

th ng ê bao khép kín, qui ho ch s n xu t nông nghi p t i vùng nghiên c u i v i

ho t ng s n xu t nông nghi p và an ninh l ng th c:

t canh tác nông nghi p ng tr c nguy c b thu h p di n tích, m t giá tr canh tác do nh h ng c a m c n c bi n dâng, nhi m m n nhi m phèn

Cây tr ng, v t nuôi, th y s n có nguy c b tác ng n sinh tr ng, n ng su t

th p, m t mùa và kh n ng d ch b nh phát sinh

4.2.1.4 Phân tích chi n l c sinh k nông h

An Biên là huy n thu c vùng ven bi n nh ng có truy n th ng tr ng lúa, do nh

ng c a xâm nh p m n nên vi c gieo tr ng lúa có g p nhi u khó kh n Tuy nhiên, ch tr ng c a nhà n c nh m m b o an ninh l ng th c c a huy n nhà nói riêng và c n c nói chung, c ng nh m m b o i s ng ng i dân nên cây lúa

n c duy trì s n xu t thích nghi xâm nh p m n quy ho ch s n xu t nông nghi p c a huy n là phát tri n s n xu t mô hình lúa – tôm Qua k t qu u tra có

i 95% nông h s n xu t mô hình lúa – tôm, còn l i 5% là nh ng h v n duy trì

mô hình chuyên lúa

l a ch n chi n l c sinh k phù h p, nông h ph i ch u s chi ph i b i nhi u

u t khác nhau Qua phân tích các ngu n v n sinh k c a nông h , các y u t nh

ng n quy t nh l a ch n chi n l c sinh k nông h :

- t canh tác lúa truy n th ng Do là huy n giáp bi n nên quá trình xâm nh p

n di n ra s m h n và m nh h n so v i nh ng vùng khác, có kh n ng nuôi

th y s n n c m n Bên c nh ó các gi i pháp v ê bao và thu l i ang c tri n khai th c hi n b o v ngu n n c ng t cho ho t ng tr ng lúa

- Có s n ngu n lao ng gia ình, có kinh nghi m trong s n xu t;

- c ti p c n nhi u ngu n vay v n s n xu t;

- h i tham gia nhi u t ch c H i, oàn th nâng cao k thu t s n xu t và

i s ng tinh th n;

- Nhà n c có quy ho ch chuy n i c c u s n xu t, ng th i t ng c ng công tác t p hu n k thu t nh m nâng cao thu nh p cho mô hình s n xu t T các y u thu n l i trên, nông h trên a bàn huy n An Biên v i 95% l a ch n chi n

c sinh k là s n xu t mô hình lúa – tôm, và y u t quan tr ng trong quy t

nh l a ch n chi n l c là thích ng v i s thay i v ngu n n c s n xu t

Tóm l i: Nông h d a vào các ngu n v n sinh k c a mình l a ch n chi n l c sinh k phù h p và các chi n l c l a ch n hi n t i u d a vào tài nguyên thiên nhiên, y u t ch y u là ngu n n c s n xu t

4.2.2 Phân tích v n sinh k nông h

Ngu n l c có s n c a nông h có nh h ng n i s ng sinh ho t và s n xu t c a

ng h tr c th c tr ng xâm nh p m n Bao g m các ngu n v n nh : v n t nhiên,

n nhân l c, v n xã h i, v n tài chính và v n v t ch t là 5 ngu n v n c u thành

n sinh k c a nông h ng th i ngu n v n sinh k là c s quan tr ng nông

ch n l a chi n l c sinh k

4.2.2.1 V n t nhiên

Ngu n v n t nhiên c a nông h c th hi n qua y u t bên trong và bên ngoài

mà nông h có th ti p c n Trong nghiên c u này, v n t nhiên c a nông h nh :

di n tích t ai, ngu n n c s n xu t, khí h u và th i ti t…

t ai

Qua s li u u tra, t ai c a nông h có ngu n g c t th a k chi m t l 100% Bên c nh ó các nhóm h khá/giàu và trung bình có mua, thuê m n thêm t v i 7 trong t ng s 60 h u tra, chi m 11,7% Còn l i là 88,3% không có mua, thuê

n thêm t thu c vào nhóm h nghèo

Nhìn chung, t l h có di n tích t 20 – 30 công là cao nh t v i 36,7%, trong ó nhóm h nghèo 11,7%, nhóm h trung bình l n nh t 18,3% và nh nh t là nhóm khá/giàu 6,7% S h có di n tích t nh h n 10 công và t 10 – 20 công ch t p trung nh ng h nghèo và trung bình v i t l l n l t là 26,6% và 21,7% S h có

di n tích l n h n 30 công không có nhóm h nghèo, ch t p trung nhóm h trung bình và khá/giàu là 15,0%

Nh n xét trong t ng nhóm h cho th y nhóm khá/giàu không có di n tích nh h n

20 công, 44,4% h khá/giàu có di n tích 20 – 30 công và 55,6% h khá/giàu có di n tích l n h n 30 công Nhóm h trung bình, s h có di n tích 20 – 30 công gi t l cao nh t 34,4%, th p nh t là di n tích l n h n 30 công chi m 12,5%, còn l i là di n tích nh h n 10 công là 25% và t 10 – 20 công là 28,1% Nhóm h nghèo s h có

di n tích nh h n 10 công chi m t l cao nh t 42,1%, và 36,8% h có di n tích 20 – 30 công, 21,1% h có di n tích 10 – 20 công, di n tích l n h n 30 công không có nhóm h nghèo

Nh v y t l h có di n tích 20 – 30 h cao h n g n 2,5 l n so v i t l h có di n tích l n h n 30 công (B ng 4.4)

Ngoài vi c óng vai trò là t li u s n xu t quan tr ng, t ai còn là tài s n nông

có th ti p c n c ngu n v n vay t các Ngân hàng cho ho t ng s n xu t

a nông h

ng 4.4: Di n tích t theo nhóm h (di n tích: n v công)

(Ngu n: k t qu u tra th c t 60 nông h t i huy n An Biên, t nh Kiên Giang, 2010)

Bên c nh t ai, ngu n n c s n xu t c ng là y u t quan tr ng quy t nh chi n l c sinh k phù h p cho nông h

Ngu n n c s n xu t

Theo k t qu u tra th c t huy n An Biên do v trí a lí là vùng ven bi n nên quanh n m u b nh h ng c a m n Tuy nhiên, có s thay i v n ng ít nhi u do y u t m a l và h n hán mà trong n m s có nh ng tháng m n nhi u và

nh ng tháng m n h xu ng th p h n Nh ng t n m 2003 do nh h ng c a chính sách quy ho ch s n xu t nông nghi p c a nhà n c ch tr ng cho m n vào

t h p v i xây d ng ê bao qu n lý n c m n nh m s n xu t m t v lúa và m t v tôm, xâm nh p m n nh h ng ngày càng nhi u n i s ng sinh ho t và s n xu t

a ng i dân trong vùng Do v trí t canh tác c a nông h nên ngu n n c s n

xu t có s khác nhau các h v m c thu n l i ti p c n ph c v s n xu t K t

qu u tra (Hình 4.2) cho th y nh ng h có t canh tác thu n l i v i ngu n n c tuy chi m 68,3% nhi u nh t nh ng v n còn th p Còn l i là 20% h khó ti p c n ngu n n c s n xu t, nh ng h ánh giá là t ng i thu n l i chi m t l nh nh t 11,7% Nh v y i v i nh ng h khó ti p c n ngu n n c s b nh h ng r t nhi u n ho t ng s n xu t c a h

Tóm l i, ngu n v n t nhiên không ch có nh h ng n vi c l a ch n chi n l c sinh k c a nông h H n th ngu n v n t nhiên còn là y u t óng vai trò quy t

nh, nông h l y ngu n v n t nhiên làm ti n trong l a ch n chi n l c sinh k phù h p S thay i c a tài s n t nhiên òi h i nông h ph i có s thay i trong chi n l c sinh k thích ng v i s thay i ó C th là ng i dân An Biên ã thay i mô hình canh tác m i t tr ng lúa sang mô hình lúa - tôm Song song là

nh ng chính sách c a nhà n c v qui ho ch s n xu t nông nghi p, xây d ng công trình ê bao, p c ng, h th ng th y l i phù h p nh m qu n lí ngu n n c m n,

m b o ng i dân trong huy n có chi n l c sinh k phù h p tr c nh ng thay i

a ngu n v n t nhiên nông h Chính vì xâm nh p m n tác ng n t canh tác

a nông h ã nh h ng r t nhi u n i s ng sinh ho t và s n xu t c a ng i dân

4.2.2.2 V n nhân l c

Ngu n v n nhân l c c a nông h có nh h ng n i s ng sinh ho t và s n xu t

a t ng nông h tr c th c tr ng xâm nh p c a m n Trong nghiên c u 60 h v tình hình s n xu t nông nghi p, i s ng sinh ho t c a nông h Ti n hành phân tích các v n v s nhân kh u trong nông h , s lao ng chính, s lao ng than gia s n xu t nông nghi p, trình h c v n, s thành viên nam/n và s thành viên

c i h c

u t dân t c trong t ng s 60 h c ph ng v n, h u h t là thu c dân t c Kinh,

i 58 h chi m 96,7% n m trong nhóm h trung bình và khá/giàu do a bàn nghiên c u n m trong vùng nh c c a a s h ng i Kinh Còn l i 2 h ng i Khmer ch chi m 3,3% và thu c vào nhóm h nghèo

nhân kh u và ngu n lao ng

t qu nghiên c u cho th y s nhân kh u trung bình c a các h là 4,45 ng i, h ít

nh t có 1 ng i và cao nh t có 8 ng i

Nhìn chung s nhân kh u trong nông h t 4 – 6 ng i t p trung nhi u cá 3 nhóm chi m 71,7% Nh ng h có s ng i nhi u h n 6 nhân kh u không có trong nhóm h khá/giàu, ch t p trung nhóm h trung bình và nghèo chi m 5% Còn l i 23,3% là t l s h có s nhân kh u nh h n 4 ng i và phân b cho c 3 nhóm h , tuy nhiên nhóm h trung bình là nhi u nh t

Nh v y t l s h có s nhân kh u t 4 – 6 ng i nhi u h n g n 3 l n so v i t l

có s nhân kh u nh h n 4 ng i và cao h n g n 14 l n so v i t l h có s nhân kh u nhi u h n 6 ng i

(Ngu n: k t qu u tra th c t 60 nông h t i huy n An Biên, t nh Kiên Giang, 2010)

nhân kh u tham gia lao ng trong nông nghi p khác nhau trong t ng h Do

di n tích t canh tác khác nhau, quy mô nông h và vi c s n xu t nông nghi p hi n nay ã có th d dàng thuê m n nhân công nên các gia ình có kh n ng kinh t

th ng tìm nh ng vi c làm khác ít v t v và em l i thu nh p cao h n trong các c quan hay xí nghi p và thay vào ó là b ti n ra thuê nhân công theo mùa v Vì v y, trong t ng s nhân kh u c a m u u tra, t l s lao ng tham gia s n xu t nông nghi p trung bình là th p 2,72%

i 60 h c nghiên c u, nhìn chung s lao ng chính ít h n 3 lao ng t p trung nhi u nh t c 3 nhóm h , chi m 51,6%, trong ó nhóm h trung bình là cao

nh t 28,3% và 15,0% nhóm h nghèo, 8,3% nhóm h khá/giàu i v i s lao ng chính nhi u h n 4 thì không t p trung nh ng nông h nghèo và khá/giàu, ch có

nh ng h trung bình chi m 3,3% Còn nh ng h có t 3-4 lao ng chính c 3 nhóm h u có chi m 45,7%, nh ng nhi u nh t là nhóm h trung bình chi m 21,7%, nhóm h nghèo 16,7% và ít nh t là nhóm h khá/giàu 6,7%

(Ngu n: k t qu u tra th c t 60 nông h t i huy n An Biên, t nh Kiên Giang, 2010)

Trình h c v n

Trình h c v n là m t y u t óng vai trò không nh trong ngu n v n nhân l c

a nông h không nh ng hi n t i mà còn tác ng lâu dài n t ng lai Khi i

ng v t ch t c nâng lên nhu c u phát tri n tri th c c a con ng i c ng thay i theo chi u h ng tích c c, th h c a nh ng b c cha m quanh n m ph i v t v v i

ng ru ng, ã nh n th c c tri th c là con ng m c a cho con cháu h có

cu c s ng t h n, là c s phát tri n nh n th c, t ng lai Vì th tình hình ti p c n giáo d c c a 3 nhóm h có s khác bi t không áng k , nhìn chung là 96,6% t l

ng i trong tu i n tr ng hi n ang c i h c Còn l i 3,4% là s ng i trong tu i i h c nh ng ch a c i h c và ngh h c gi a ch ng là thu c vào nhóm h nghèo

Kinh nghi m s n xu t

Kinh nghi m s n xu t là m t y u t quan tr ng quy t nh n hi u qu c a ho t

ng s n xu t Ph n l n nh ng h c u tra là nh ng h nh c lâu n m S

m sinh s ng bình quân là 40 n m (h có s n m sinh s ng t i a bàn u tra

th p nh t là 5 n m) nên h tích lu c nhi u kinh nghi m trong quá trình s n

xu t

li u u tra (B ng 4.7) cho th y, nông h có kinh nghi m s n xu t t 11 – 20

m chi m t l cao nh t 60% Trong ó cao nh t là nhóm h trung bình 33,3%, nghèo 16,7% và khá/giàu 10,0%; nhóm h có kinh nghiêm s n xu t nh h n 10

m chi m 23,4% trong ó không có nhóm h khá/giàu, nhóm h nghèo và trung bình t l b ng nhau 11,7%; còn l i là nh ng h có kinh nghi m trên 20 n m chi m

l th p nh t 16,6% và t p trung nhi u nh t nhóm h khá/giàu 5,0%

Nh v y cho th y t l nh ng h có kinh nghi m trên 10 n m cao h n t l nh ng

có kinh nghi m ít h n 10 n m là h n 3 l n Cho th y ng i dân trong nghiên c u

có kinh nghi m s n xu t nhi u n m

ng 4.7: Kinh nghi m s n xu t theo 3 nhóm h

Kinh nghi m s n xu t

n s % n s % n s % n s %

< 10 n m kinh nghi m 7 11,7 7 11,7 0 0,0 14 23,4 10-20 n m kinh nghi m 10 16,7 20 33,3 6 10,0 36 60,0

> 20 n m kinh nghi m 2 3,3 5 8,3 3 5,0 10 16,6

(Ngu n: k t qu u tra th c t 60 nông h t i huy n An Biên, t nh Kiên Giang, 2010)

Tóm l i ngu n v n nhân l c c a nh ng h trong nghiên c u có s khác bi t nhau

gi a các nhóm h nghèo – trung bình – khá/giàu ây c ng là nguyên nhân khác

bi t trong l a ch n chi n l c sinh k c a t ng nhóm h tr c tình hình xâm nh p

n, nh n th c và nh ng thích ng v i xâm nh p m n c a t ng nhóm h c ng có khác bi t Nhóm h khá/giàu có c h i ti p c n v i khung sinh k b n v ng h n nhóm h nghèo

4.2.2.3 V n xã h i

Ngu n v n xã h i c a nông h là s tham gia vào các t ch c h i, oàn th và l i ích t các t ch c ó mang l i

Các t ch c h i và oàn th

Qua nghiên c u th c t t 60 h cho th y nh ng t ch c mà nông h tham gia nh :

i nông dân, h i ph n , oàn thanh niên, t /nhóm s n xu t, T l tham gia vào các oàn th là chi m 55,0% v i 33 h M t s ít không tham gia vào các ho t ng sinh ho t oàn th v i nhi u lý do, cu c s ng khó kh n thi u th n c a nhóm h nghèo làm h không quan tâm nhi u và m t s ít ch a nh n th c c l i ích tích

c c a các t ch c oàn th

Nhìn chung c 3 nhóm h u có tham gia vào các t ch c oàn th Tuy nhiên, có khác nhau v t l t ng nhóm h , i v i nhóm h khá/giàu t l là l n nh t

i 88,9% Th p nh t là nhóm h nghèo ch có 31,6%, nhóm h trung bình là 59,4%

Ng i dân tham gia vào các t ch c h i, oàn th nh : h i nông dân, h i ph n ,

i c u chi n binh, t /nhóm s n xu t, cán b i ph ng Các t ch c này là n i sinh ho t, giao l u trao i kinh nghi m, thông tin s n xu t, ng th i là n i chuy n giao ngu n v n, k thu t h tr s n xu t Nhìn chung t ch c h i nông dân ng i dân tham gia sinh ho t nhi u nh t v i t l 64,0% trong ó nhóm h nghèo và khá