Nghiên cứu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các thư viện trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---VŨ THỊ THANH NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THƯ VIỆN TẠI CÁC THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN Đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-VŨ THỊ THANH

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THƯ VIỆN TẠI CÁC THƯ VIỆN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-VŨ THỊ THANH

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THƯ VIỆN TẠI CÁC THƯ VIỆN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH

Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thư viện

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Lan Thanh

Hà Nội - 2014

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ

Luận văn đã chỉnh sửa theo ý kiến đóng góp của Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ, gồm một số nội dung sau:

1 Phân tích sâu sắc hơn các tiêu chí đánh giá

2 Phân tích sâu sắc hơn các sản phẩm và dịch vụ chủ yếu

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS.TS Trần Thị Minh Nguyệt

GÓP Ý CỦA HỘI ĐỒNG BẢO VỆ LUẬN VĂN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Chủ tịch Hội đồng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi

Nội dung nghiên cứu trong luận văn chưa từng được công bố ở bất kỳ công trinh nào

Tác giả

Vũ Thị Thanh

LỜI CẢM ƠN

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo PGS.TS Nguyễn Thị Lan Thanh, người đã tận tình chỉ bảo và hướng dẫn tôi thực hiện nghiên cứu đề tài luận văn thạc sỹ này

Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Trần Thị Quý – Trưởng khoa sau đại học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội và toàn thể các thầy cô giáo đã hết lòng vì sự nghiệp giáo dục đào tạo, điều đó đã cho tôi có điều kiện nền tảng thuận lợi để triển khai được đề tài nghiên cứu

Tôi xin cảm ơn Ban giám đốc, các cán bộ tại các thư viện Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Trường Đại học Điều dưỡng và Trường Đại học Lương Thế Vinh Tỉnh Nam Định; Một số giảng viên và các bạn sinh viên tại ba trường đại học Nam Định đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong công việc khảo sát và truyền đạt những kinh nghiêm nghiên cứu trong quá trình tôi thực hiện đề tài

Tôi vô cùng biết ơn cha mẹ, anh chị em, bạn bè và người thân của tôi

đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Mặc dù tác giả đã cố gắng với sự giúp đỡ của cô giáo hướng dẫn trong suốt quá trình thực hiện, song luận văn chắc chắn vẫn còn những sai sót Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo, các bạn học viên

Xin trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, ngày 02 tháng 10 năm 2014

Học viên

Vũ Thị Thanh

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ĐHSPKT : Đại học Sư phạm Kỹ thuật

ĐHLTV : Đại học Lương Thế Vinh

TT-TV : Thông tin - thư viện

CSDLTM : Cơ sở dữ liệu thư mục

CSDLDK : Cơ sở dữ liệu dữ kiện

CSDLTV : Cơ sở dữ liệu toàn văn

TMTBSM : Thư mục thông báo sách mới

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Tình hình nghiên cứu theo hướng đề tài 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Những đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Giả thiết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Dự kiến kết quả nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN THƯ VIỆN VÀ KHÁI QUÁT VỀ THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận về sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm sản phẩm thông tin thư viện Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Error!

Bookmark not defined

1.1.4 Mối quan hệ giữa sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Error!

Bookmark not defined

1.1.5 Vai trò của sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark

not defined

1.1.6 Các tiêu chí đánh giá các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện

Error! Bookmark not defined

1.1.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến sản phẩn và dịch vụ thông tin thư viện

Error! Bookmark not defined

1.1.7.1 Yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined 1.1.7.2 Yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined

1.1.8 Yêu cầu đối với sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện trong các trường đại học ở Nam Định Error! Bookmark not defined

1.1.9 Vai trò của sản phẩm và dịch vụ đối với thư viện các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined

1.2 Khái quát về thư viện các trường đại học trên địa bàn Nam Định Error! Bookmark not defined

1.2.1 Sơ lược quá trình hình thành và phát triển Error! Bookmark not

defined

1.2.2 Chức năng và nhiệm vụ Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đặc điểm về nguồn lực thông tin Error! Bookmark not defined 1.2.4 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ Error! Bookmark not defined 1.2.5 Cơ sở vật chất kỹ thuật Error! Bookmark not defined 1.2.6 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin Error! Bookmark not defined

1.2.6.1 Đặc điểm người dùng tin Error! Bookmark not defined 1.2.6.2 Đặc điểm nhu cầu tin Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH

Error! Bookmark not defined 2.1 Các sản phẩm thông tin thư viện Error! Bookmark not defined

2.1.1 Hệ thống mục lục Error! Bookmark not defined 2.1.2 Thư mục dạng in Error! Bookmark not defined 2.1.3 Cơ sở dữ liệu (CSDL) Error! Bookmark not defined 2.1.4 Trang chủ Error! Bookmark not defined

2.2 Các dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not defined

2.2.1 Dịch vụ cung cấp tài liệu gốc Error! Bookmark not defined

2.2.1.1 Phục vụ đọc tài liệu tại chỗ Error! Bookmark not defined 2.2.1.2 Phục vụ mượn tài liệu về nhà Error! Bookmark not defined

2.2.2 Dịch vụ cung cấp bản sao tài liệu gốc Error! Bookmark not defined 2.2.3 Trao đổi thông tin Error! Bookmark not defined 2.2.4 Tra cứu thông tin Error! Bookmark not defined

2.3 Ứng dụng công nghệ thông tin trong tạo lập các sản phẩm, dịch vụ thông tin thư viện trong thư viện các trường đại học trên đại bàn Nam Định Error! Bookmark not defined

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định Error! Bookmark not defined

2.4.1 Yếu tố chủ quan Error! Bookmark not defined 2.4.2 Yếu tố khách quan Error! Bookmark not defined

2.5 Đánh giá về sản phẩm và dịch vụ tại thư viện các trường đại học trên địa bàn Nam Định Error! Bookmark not defined

2.5.1 Đánh giá theo các tiêu chí Error! Bookmark not defined

2.5.1.1 Nhóm tiêu chí hiệu quả kinh tế Error! Bookmark not defined 2.5.1.2 Nhóm tiêu chí hiệu quả xã hội Error! Bookmark not defined 2.5.1.3 Nhóm tiêu chí kỹ thuật Error! Bookmark not defined 2.5.1.4 Nhóm tiêu chí phát triển bền vững Error! Bookmark not defined

2.5.2 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined

2.5.2.1 Điểm mạnh Error! Bookmark not defined 2.5.2.2 Điểm yếu Error! Bookmark not defined

2.5.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN TRONG THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH Error! Bookmark not defined 3.1 Xây dựng chính sách phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not defined 3.2 Nâng cao chất lượng sản phẩm hiện có và phát triển các sản phẩm thông tin thư viện mới Error! Bookmark not defined

3.2.1 Nâng cao chất lượng các sản phẩm hiện có Error! Bookmark not

defined

3.2.2 Phát triển các sản phẩm mới Error! Bookmark not defined

3.3 Nâng cao chất lượng dịch vụ hiện có và phát triển các dịch vụ thông tin thư viện mới Error! Bookmark not defined

3.3.1 Nâng cao chất lượng các dịch vụ hiện có Error! Bookmark not

defined

3.3.2 Phát triển các dịch vụ mới Error! Bookmark not defined

3.4 Phát huy nguồn lực con người Error! Bookmark not defined

3.4.1 Nâng cao trình độ cán bộ thông tin thư viện Error! Bookmark not

defined

3.4.2 Đào tạo người dùng tin Error! Bookmark not defined

3.5 Một số giải pháp khác Error! Bookmark not defined

3.5.1 Tăng cường nguồn lực thông tin Error! Bookmark not defined 3.5.2 Nâng cao hiệu quả đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not

defined

3.5.3 Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc phát triển các sản phẩm, dịch vụ thông tin thư viện Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xã hội hiện đại ngày nay, thông tin đã và đang trở thành một phần không thể thiếu trong mọi hoạt động sống của con người Sự tồn tại và phát triển của thông tin là yếu tố quyết định cho sự tồn tại và phát triển kinh tế

xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới

Trong sự nghiệp giáo dục – đào tạo thông tin có vai trò vô cùng quan trọng Thư viện các trường đại học có chức năng thu thập, lưu giữ, khai thác

và phục vụ thông tin Hoạt động thông tin tại các thư viện góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng đào tạo của các trường học nói chung và các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định nói riêng

Sản phẩm – dịch vụ thông tin thư viện tại các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định là công cụ, phương tiện và là cầu nối giữa người dùng tin với nguồn lực thông tin; giúp họ truy nhập, khai thác các nguồn tin một cách

có hiệu quả Bên cạnh đó sản phẩm – dịch vụ thông tin thư viện còn giúp cho việc trao đổi và chia sẻ nguồn lực thông tin giữa các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định nói riêng và các cơ quan thông tin khác nói chung một cách dễ dàng, phản ánh vai trò và năng lực của trường đối với quá trình phát triển của đất nước Chất lượng sản phảm – dịch vụ thông tin thư viện là thước

đo hiệu quả hoạt động thông tin, là yếu tố cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ của các trường đại học

Ngày nay nhu cầu tin của người dùng tin tại thư viện các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định rất đa dạng, phong phú, đòi hỏi sản phẩm – dịch vụ thông tin của các trường cần phải được hoàn thiện, phát triển để đáp ứng nhu cầu đó

Trước yêu cầu đổi mới của việc giảng dạy, đào tạo, sản phẩm – dịch vụ của thư viện các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định còn mang nặng tính truyền thống, không chỉ nghèo nàn về ngoại hình mà chất lượng cũng

chưa cao Vì vậy việc đáp ứng nhu cầu tin cho người dùng tin tại thư viện các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định còn rất hạn chế

Với mong muốn đưa ra giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện sản phẩm – dịch vụ thông tin thư viện đáp ứng kịp thời, có chất lượng nhu cầu tin của người dùng tin tại thư viện các trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định

hiện nay, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Nghiên cứu phát triển sản phẩm và

dịch vụ thông tin thư viện tại các thư viện trường đại học trên địa bàn tỉnh Nam Định” làm luận văn thạc sĩ khoa học của mình

2 Tình hình nghiên cứu theo hướng đề tài

Theo hướng nghiên cứu của đề tài, tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về sản phẩm – dịch vụ trong các cơ quan Thông tin – Thư viện, cụ thể như sau:

- Trên các tạp chí đã có các bài viết về vấn đề “Sản phẩm – dịch vụ

trong hoạt động Thông tin – Thư viện” của các tác giả như: Vũ Văn Sơn có bài “Đánh giá các dịch vụ thông tin và thư viện” đăng trên Tạp chí Thông tin khoa học xã hội số 5, 2003; Trần Mạnh Tuấn có bài “Về hệ thống sản phẩm

và dịch vụ thông tin” đăng trên Tạp chí Thông tin khoa học xã hội số 4, 2003;

và bài “Một số vấn đề về phát triển các sản phẩm dịch vụ thông tin” đăng trên Tạp chí Thông tin – Tư liệu số 4, 2003; Trần Mạnh Trí có bài “Sản phẩm dịch

vụ thông tin – Thực trạng và các vấn đề” đăng trên Tạp chí Khoa học xã hội,

2003 Các tác giả đã đề cập đến các vấn đề: Các sản phẩm – dịch vụ thông tin tiêu biểu và phổ biến hiện nay; Đánh giá, phân tích các quan điểm tiếp cận về tính hiệu quả của các dịch vụ thông tin thư viện

- Các luận văn của các tác giả được bảo vệ trong các năm như:

Năm 2005, Phạm Thị Yên đã bảo vệ luận văn “ Nghiên cứu hoàn thiện

hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện của Trung tâm thông tin thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội” tại Đại học Văn hóa Hà Nội

Năm 2007, Nguyễn Thị Hương Giang đã bảo vệ luận văn “Hoàn thiện

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

[1] Thạch Lương Giang (2012), Phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, Hà Nội [2] Trần Nhật Linh (2010), Phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại thư viện Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, Hà Nội [3] Vũ Huy Thắng (2009), Nghiên cứu phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện tại Trung tâm thông tin thư viện trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, Hà Nội

[4] Phạm Thị Yên (2005), Nghiên cứu hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch

vụ thông tin thư viện của Trung tâm thông tin thư viện Đại học Quốc gia

Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Văn hóa

Hà Nội, Hà Nội

[5] Đặng Thị Thu Hiền (2011), Nâng cao chất lượng và đa dạng hóa hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện của trường Đại học Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Văn hóa Hà Nội, Hà Nội

[6] Nguyễn Thị Hương Giang (2007), Hoàn thiện hệ thống sản phẩm và dịch

vụ thông tin thư viện tại Học viện Chính trị khu vực I, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Thư viện, Trường đại học Văn hóa Hà Nội, Hà Nội

[7] Bùi Loan Thùy, Lê Văn Viết (2001), Thư viện học đại cương, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Tp Hồ Chí Minh

[8] Dương Thị Vân (2008), Hình thành dịch vụ thông tin thư viện “sẵn sàng đáp ứng” trong trường đại học, Tạp chí thư viện Việt Nam, (Số 3), tr.16 – 19

[9] Đặng Thị Hoa (1999), Sản phẩm thông tin thư viện với việc học tập, nghiên cứu của sinh viên, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, (Số 7), tr.28 [10] Nguyễn Thị Hạnh (2008), Dịch vụ của các thư viện chuyên ngành trên địa bàn Hà Nội: Hiện trạng và vấn đề, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, (Số 2), tr.10 – 14

[11] Nguyễn Hữu Hùng (2008), Một số vấn đề về chính sách phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin tại Việt Nam, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, (Số 2), tr.1 – 6

[12] Phan Văn, Nguyễn Huy Chương (1997), Nhập môn khoa học Thư viện

và Thông tin học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

[13] Trần Mạnh Tuấn (1998), Sản phẩm và dịch vụ thông tin thư viện, Giáo trình, Trung tâm Thông tin Tư liệu Khoa học và Công nghệ Quốc gia, Hà Nội [14] Trần Mạnh Tuấn (1997), Một số vấn đề về phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin , Tạp chí Thông tin và Tư liệu, (Số 4), tr.15 – 21

[15] Trần Mạnh Tuấn (2003), Dịch vụ cung cấp thông tin theo chuyên đề: Nội dung và một số kiến nghị, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, (Số 1), tr.9 – 14

[16] Trần Mạnh Tuấn (2004), Sản phẩm thông tin từ góc độ marketing, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, (Số 3), tr.7 – 12

[17] Trần Mạnh Tuấn (2009), Bản quyền trong việc triển khai dịch vụ cung cấp bản sao tài liệu trong các thư viện khoa học, Tạp chí Thư viện Việt Nam, (Số 4), tr.34 – 38

[18] Trần Mạnh Trí (2003), Sản phẩm và dịch vụ thông tin – Thực trạng và các vấn đề, Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, (Số 4), tr.19 – 20

[19] Vũ Văn Sơn (1997), Đánh giá các dịch vụ thông tin và thư viện, Tạp chí thông tin và tư liệu, (Số 4), tr.10 – 14

[20] Nguyễn Như Ý, Đại từ điển tiếng Việt, Văn hóa thông tin, Hà Nội

[21] Từ điển bách khoa Việt Nam (2003), tập 1, Hà Nội

[22] Giáo trình kinh tế chính trị Mác – Lenin, Bộ giáo dục đào tạo, Hà Nội