LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan toàn bộ Luận văn tốt nghiệp với đề tài “Một số đặc trưng trong phương pháp giáo dục mầm non Nhật Bản và so sánh với Việt Nam” là công trình nghiên cứu của r
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
VŨ THU THỦY
MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CỦA GIÁO DỤC MẦM NON NHẬT BẢN VÀ
SO SÁNH VỚI VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: CHÂU Á HỌC
Mã số: 60310601
Hướng dẫn khoa học: TS Phạm Thị Thu Giang
Hà Nội-2015
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan toàn bộ Luận văn tốt nghiệp với đề tài “Một số đặc trưng trong phương pháp giáo dục mầm non Nhật Bản và so sánh với Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Thị Thu Giang
Mọi trích dẫn trong Luận văn này đều được ghi rõ nguồn đầy đủ và cụ thể Nội dung Luận văn này không trùng lặp với bất cứ nội dung luận văn nào đã công bố
Tác giả
Vũ Thu Thủy
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới giáo viên hướng dẫn là TS Phạm Thị Thu Giang (Phó Chủ nhiệm Khoa Đông Phương học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội) đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và chỉ bảo cho em trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này
Nhân dịp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo ngành Châu Á học, Khoa Đông Phương học, trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã giảng dạy, quan tâm và giúp đỡ em trong suốt 3 năm học tập vừa qua Sự góp ý, chỉ bảo và giúp đỡ của các thầy cô đã góp phần quan trọng giúp em hoàn thành luận văn này
Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trường Đại học Tokyo (Nhật Bản), đặc biệt là các giáo viên nhà trẻ Yuu Yasunaka Higashi Osaka, nhà trẻ Sakura, nhà trẻ Kariya, nhà trẻ Mukunoki, nhà trẻ Komorebi, mẫu giáo Kitami (Nhật Bản) và trường mầm non Nguyễn Trãi,
Hà Đông, Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình tập hợp tài liệu phục vụ cho luận văn này
Do trình độ có hạn, nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, em rất mong muốn nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô cùng các bạn để bài luận văn được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm
ơn
Hà Nội, ngày 26/11/2014
Vũ Thu Thủy
Trang 4MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
1 Lý do lựa chọn đề tài: 3
2 Mục đích nghiên cứu: 7
3 Nhiệm vụ nghiên cứu: 7
4 Phương pháp nghiên cứu: 8
5 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu 8
6 Lịch sử nghiên cứu: 9
7 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ GIÁO DỤC MẦM NON Ở NHẬT BẢN Error! Bookmark not defined 1.1 Sự ra đời mẫu giáo đầu tiên ở Nhật Bản Error! Bookmark not defined 1.1.1 Giải thích khái niệm Hoikuen và Yochien ở Nhật BảnError! Bookmark
not defined
1.1.2 Sự ra đời youchienvà Hoikuen đầu tiên ở Nhật BảnError! Bookmark not
defined
1.2 Tình hình chung của giáo dục mầm non Nhật Bản hiện nay Error!
Bookmark not defined
1.2.1 Chính sách của nhà nước đối với trẻ em và giáo dục mầm non ở Nhật Bản Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tình hình hoạt động của các Hoikuen và Yochien ở Nhật Bản hiện nay
Error! Bookmark not defined
Tiểu kết Error! Bookmark not defined
BẢN Error! Bookmark not defined 2.1 Coi trọng hoạt động tập thể Error! Bookmark not defined
Trang 52.2 Tạo lập cho trẻ tính chủ động trong môi trường tập thểError! Bookmark
not defined
2.3 Tăng cường hoạt động giáo dục thông qua vui chơiError! Bookmark not
defined
2.4Chú trọng sự hình thành và phát triển nhân cáchError! Bookmark not
defined
Tiểu kết Error! Bookmark not defined Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ GIÁO DỤC MẦN NON Ở VIỆT NAM VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ TRƯỜNG HỢP NHẬT BẢNError!
Bookmark not defined
3.1 Thực trạng giáo dục mầm non ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.1.1Vấn đề bạo hành trẻ em Error! Bookmark not defined 3.1.2Trào lưu ép trẻ học chữ và kiến thức từ sớm Error! Bookmark not defined 3.1.3Sự yếu kém về cơ sở vật chất và chất lượng giáo viênError! Bookmark not
defined
3.2 Kinh nghiệm rút ra từ trường hợp Nhật Bản Error! Bookmark not defined 3.2.1 Phải tôn trọng trẻ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Tăng cường cho trẻ vui chơi, không ép trẻ học chữ sớmError! Bookmark
not defined
3.2.3Tăng cường bồi dưỡng, đào tạo giáo viên mầm nonError! Bookmark not
defined
3.2.4 Tăng cường mối quan hệ gia đình - nhà trường – xã hộiError! Bookmark
not defined
Tiểu kết Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 7LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài:
Nhật Bản là đất nước rất coi trọng, quan tâm và đầu tư cho ngành giáo dục nước nhà, là một trong những nước có nền giáo dục được đánh giá cao trên thế giới Đất nước Nhật Bản phát triển và người Nhật Bản được thế giới ngưỡng mộ với ý chí kiên cường, khả năng chịu đựng khó khăn và tinh thần cố gắng không ngừng như ngày nay phần lớn có gốc rễ từ nền giáo dục này Có thể nói, chính do
sự khác biệt về giáo dục mà mỗi nước, mỗi dân tộc lại có một tính cách khác nhau, một sự phát triển khác nhau Người Nhật Bản hết sức coi trọng giáo dục, đặc biệt
là giáo dục từ thời thơ ấu – giai đoạn quan trọng đầu tiên trong sự phát triển con người
Ngoài ra, hiện nay ở Việt Nam xuất hiện rất nhiều nhà trẻ do người Nhật mở
ra hoặc một số nhà trẻ Việt Nam được xây dựng theo mô hình giáo dục Nhật Bản
Có thể nói, phương pháp giáo dục trẻ em của Nhật đang thu hút sự chú ý của nhiều phụ huynh Việt Nam bởi sự thiết thực và phù hợp với trẻ em
Giáo dục mầm non gắn liền và chịu ảnh hưởng trực tiếp của sự phát triển chung xã hộivì trẻ em là nguồn nhân lực tương lai của đất nước Bởi vậy, nghiên cứu sự phát triển của giáo dục mầm non chính là đổi mới những vấn đề liên quan tới phát triển nguồn nhân lực một yếu tố cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Những năm gần đây ở Việt Nam, giáo dục mầm non được xác định là vấn đề có tầm chiến lược lâu dài trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước
Hơn nữa, bản thân người viết đã được học tập tại Nhật Bản một thời gian dài, được tận mắt chứng kiến và trải nghiệm nền giáo dục của Nhật Bản, nên rất muốn thông qua nghiên cứu về đề tài “Một số đặc trưng của giáo dục mầm non Nhật Bản
và so sánh với Việt Nam” sẽ góp phần cung cấp những thông tin xác thực cho các nhà giáo dục Việt Nam
Trang 82 Mục đích nghiên cứu:
Hiện nay, nền giáo dục Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa cần phải cải cách, đặc biệt là nền giáo dục mầm non Tình trạng học “nhồi nhét”, ép trẻ nhỏ phải học nhiều kiến thức như cách đọc, viết chữ cái, làm phép tính, học ngoại ngữ, học các môn năng khiếu… từ sớm khiến trẻ không được phát triển tự nhiên theo đúng lứa tuổi Vai trò của trường mầm non, mẫu giáo ở Việt Nam không hẳn để nuôi dưỡng, giáo dục tâm hồn, thể chất trẻ mà đóng vai trò là nơi chuẩn bị kiến thức cho trẻ bước vào trường tiểu học nhiều hơn Mục đích của luận văn là thông qua việc nghiên cứu phương pháp giáo dục mầm non của Nhật Bản sẽ nêu ra một
số hiệu quả đạt được của nền giáo dục đó để thay đổi suy nghĩ của một bộ phận các nhà giáo dục Việt Nam cũng như các bậc phụ huynh rằng không phải sớm cho con cái mình học kiến thức thì sau này sẽ thông minh, tài giỏi mà nên để trẻ em được phát triển một cách tự nhiên nhất
Luận văn cũng mong muốn lý giải được nguyên nhân tại sao các nhà trẻ theo
mô hình Nhật Bản lạiđược thịnh hành ở Việt Nam và trên thực tế mô hình đó đang được áp dụng ở Việt Nam như thế nào Qua đó người viết muốn giúp các bậc phụ huynh sẽ tìm cho mình được một môi trường giáo dục cũng như phương pháp giáo dục phù hợp cho con em mình Hơn nữa, người viết cũng hy vọng luận văn sẽ trở thành tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà giáo dục Việt Nam, những người đang trên đường tìm hướng đi mới cho nền giáo dục nước nhà
3 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Với đề tài nghiên cứu về “Một số đặc trưng của giáo dục mầm non của Nhật
Bản và so sánh với Việt Nam”, luận văn xin được làm rõ các nội dung sau:
- Giới thiệu về mô hình nhà trẻ Nhật Bản
- Làm rõ khái niệm Yochien, Hoikuen ở Nhật Bản, tình hình hoạt động hiện nay của 2 loại hình này ở Nhật Bản
Trang 9- Nêu và phân tích các đặc trưng trong phương pháp giáo dục mầm non ở Nhật Bản
- Đưa ra thực trạng của giáo dục mầm non Việt Nam hiện nay kết hợp so sánh với giáo dục mầm non của Nhật Bản và rút ra một số bài học kinh nghiệm từ trường hợp Nhật Bản
4 Phương pháp nghiên cứu:
Các phương pháp được sử dụng trong quá trình nghiên cứu gồm phương pháp thu thập tài liệu nhằm nắm bắt các kiến thức cơ bản về giáo dục, về tâm lý giáo dục
và luật giáo dục của Nhật Bản;phương pháp phân tích dữ liệu;phương pháp điều tra thực địa, thăm các cơ sở phúc lợi, nhà trẻ ở các địa phương của Nhật Bản và các nhà trẻ, mẫu giáo ở Việt Nam; phương pháp phỏng vấn các nhà quản lý giáo dục Nhật Bản và Việt Nam; phương pháp nghiên cứu trường hợp, phương pháp thống
kê và phương pháp so sánh
5 Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
Đối tượng trẻ trong độ tuổi từ 0-6 đang theo học tại các trường mẫu giáo, nhà trẻ ở Nhật Bản, tập trung vào các trường: trường Yuu Yasunaka Higashi ở thành phố Yao, Osaka; trường Komorebi, thành phố Ikuno; trường Kurumi Aikuen, thành phố Osaka thuộc Osaka, Nhật Bản và trường Kitami, quận Setagaya; trường Mukunoki thuộc Đại học Tokyo, quận Komaba thuộc Tokyo, Nhật Bản và trường Sakura, thành phố Kariya; trường Kariya, thành phố Kariya thuộcNagoya, Nhật Bản
Trang 10STT Tên trường Loại hình Thời gian điều tra
1 trường Yuu Yasunaka
Higashi ở thành phố Yao, Osaka
Trường tư 9/2009-8/2010
(1 năm)
2 trường Komorebi, thành
phố Ikuno, Osaka
Trường tư 3/2010 (2 ngày)
3 trường Kitami, quận
Setagaya, Tokyo
Trường Thiên chúa giáo
2/2013 (3 ngày)
4 trường Mukunoki thuộc Đại
học Tokyo, quận Komaba, Tokyo
Trường tư thuộc Đại học Tokyo
2/2013 (1 ngày)
5 trường Sakura, thành phố
Kariya
Trường công 3/2013 (1 ngày)
6 trường Kariya, thành phố
Kariya, Nagoya
Trường công 3/2013 (1 ngày)
Về thời gian, luận văn tập trung vào tình hình hoạt động và phương pháp giáo dục mầm non ở Nhật Bản kể từ năm 1945 tới nay
Về thực trạng giáo dục mầm non ở Việt Nam hiện nay, tác giả tập trung nghiên cứu khu vực thành thị
6 Lịch sử nghiên cứu:
Nhật Bản được thế giới biết đến và ngưỡng mộ không chỉ về sự phát triển thần
kỳ của nền kinh tế mà hơn hết là tính cách, tinh thần của dân tộc Nhật Bản Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, gốc rễ của tính cách, ý thức cao của người Nhật Bản hiện nay là do được hưởng một nền giáo dục tốt Vì vậy, hoạt động nghiên cứu về đề tài giáo dục Nhật Bản, trong đó có giáo dục mầm non được nhiều học giả, nhà nghiên
Trang 11cứu không chỉ ở Nhật Bản mà có nhiều quốc gia khác như Mỹ hay Việt Nam
…quan tâm nghiên cứu
Ở Nhật Bản có một số công trình nghiên cứu về những khía cạnh khác nhau của giáo dục mầm non Nhật Bản như về hoạt độngcủa các giáo viên ở nhà trẻ và mẫu giáo Nhật Bản, tâm lý của trẻ em giai đoạn mầm non, lịch sử giáo dục Nhật Bản, đặc trưng của giáo dục mầm non ở các nước châu Á và các nước đang phát
triển…như các cuốn Trẻ em được dạy như thế nào ở Yochien (Megumi Yuki, Yushinkan, 1998), cuốn Giáo dục tiền tiểu học ở châu Á (Ikeda Mitsuhiro và Yamada Chiaki, Akiishi shoten, 2006), cuốn Ba mối nguy hiểm của trẻ em (Tsuneyoshi Ryoko, Keisoshobo, 2008), cuốn Những người làm việc ở Hoikuen
và Yochien (Kimura Akiko, Perikan, 2012), , cuốn Giáo dục mầm non ở các nước đang phát triển và hợp tác quốc tế (Hamano Takashi và Miwa Chiaki,
Toushindou, 2012),… Tuy nhiên, về đặc trưng của giáo dục mầm non Nhật Bản thì
ít được các nhà nghiên cứu Nhật Bản đề cập đến Đặc biệt, việc nhìn nhận những đặc trưng của giáo dục mầm non Nhật Bản từ góc độ một người nước ngoài hy vọng sẽ mang đến những cách đánh giá mới về nền giáo dục này
Ở nước ngoài mà chủ yếu là Mỹ, có một số tác phẩm đề cập đến đề tài về đặc
trưng của giáo dục mầm non Nhật Bản, trong đó nổi bật nhất là tác phẩm Giáo dục
Nhật Bản nhìn từ thế giới (Lawrence McDonald, Trung tâm thư viện Nhật Bản,
2006)được xuất bản tại Nhật.Tuy nhiên, tác phẩm này chỉ dừng lại ở việc mô tả lại các hoạt động ở nhà trẻ, mẫu giáo Nhật Bản, chứ chưa đi sâu phân tích các đặc trưng và nguyên nhân hình thành các đặc trưng đó
Ở Việt Nam, về lịch sử giáo dục Nhật Bản và đề tài giáo dục Nhật Bản đã có một
số nhà nghiên cứu quan tâm nghiên cứu, nhưng chủ đề giáo dục mầm non hay cụ thể là về phương pháp giáo dục mầm non của Nhật Bản thì hiện chưa có một tài liệu chính thức nào đượccông bố, chỉ xuất hiện một cách đơn lẻ ở một số Tạp chí
của Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á và trên một số trang báo điện tử như bài “Nhật
Bản và giáo dục tiền tiểu
Trang 12TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt
1 Bộ môn Nhật Bản học – Khoa Đông phương học, trường ĐH
KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội (2010), Bài giảng chuyên đề nghiên cứu
Nhật Bản, Lị ch sử văn hóa – xã hội, NXB Thế giới
2 Ezva Vogel (1990), Hoa Kỳ học gì ở Nhật Bản, NXB Khoa học xã hội
3 Nguyễn Quốc Hùng (chủ biên) (2007), Lị ch sử Nhật Bản, NXB Thế
giới
4 Nguyễn Văn Hồng (1996), Lị ch sử giáo dục thời Minh Trị Duy Tân,
NXB Giáo dục
5 Nakayama Yatsuhiro (1979), Nhật Bản: Cường quốc phúc lợi, Tạp chí
nghiên cứu Nhật Bản, t.5, số 1
6 Đặng Xuân Kháng (1996), Terakoya – Chỗ dựa đầu tiên của nền giáo
dục hiện đại Nhật Bản, Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, (số 2), tr 26 -29
7 Trần Thị Minh (2000), Giáo dục Nhật Bản: Những bài học kinh
nghiệm, Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, (số 2), tr 54-56
8 Trần Thị Nhung (1996), Những biện pháp, chính sách cơ bản tăng
cường sự phát triển của trẻ em Nhật Bản, Tạp chí nghiên cứu Nhật Bản, (số
4), tr 26-27
9 Luận văn Thạc sỹ : Lê Thị Hương (2013), Stress trong công việc của
giáo viên mầm non hiện nay, NXB Đại học Quốc gia
Tiếng Nhật
Trang 1313 池田光裕・山田千明、アジアの就学前教育、明石書店、2006
力、明石書店、2006
版
2006
文書林、2002
012
ン）、萌文書林、2008
Trang 1426 伊藤良高、新時代の幼児教育と幼稚園―理念・戦略・実践―、晃洋
書房、2009
、2010
35 民秋言、保育者論、建帛社、2000
Tham khảo Internet:
36 Trang web của Bộ Giáo dục và Đào tạo: http://www.moet.gov.vn/
37 Trang web của Bộ Lao động Thương binh Xã hội: http://www.molisa.gov.vn/vi/Pages/Trangchu.aspx
http://www.gso.gov.vn/Default.aspx?tabid=217
39 Thông tin về các văn bản luật của Việt Nam: http://www.thuvienphapluat.vn
Trang 1540 Trung tâm nghiên cứu Nhật Bản, Việt Đông Bắc Á: http://cjs.inas.gov.vn/index.php?newsid=831
41 Sách trắng của Bộ Khoa học Giáo dục Nhật Bản: http://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/others/detail/1317591.htm