Đánh giá tổn thương do biến đổi khí hậu đến các huyện ven biển tỉnh Nam Định

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC --- LƯU VĂN ĐIỂN ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÁC HUYỆN VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Hà Nội – 201

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC -

LƯU VĂN ĐIỂN

ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN

CÁC HUYỆN VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC -

LƯU VĂN ĐIỂN

ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN

CÁC HUYỆN VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Mã số: Chương trình đạo tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Nguyễn Trọng Hiệu

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Lưu Văn Điển

LỜI CẢM ƠN

Luận văn thạc sỹ Biến đổi khí hậu được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Trọng Hiệu; tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Thầy đã tận tình hướng dẫn trong quá trình hoàn thành luận văn

Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Khoa Sau đại học – Đại học Quốc gia

Hà Nội đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy giáo, cô giáo, bạn bè và đồng nghiệp đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và động viên tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cũng nhân dịp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bố, mẹ, người thân trong gia đình và nhất là vợ, con đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện thuận lợi nhất để tác giả học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả luận văn

Lưu Văn Điển

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ii

DANH MỤC HÌNH iii

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 3

1.1 Các thuật ngữ chủ yếu về Biến đổi khí hậu 3

1.1.1 Biến đổi khí hậu 3

1.1.2 Nguyên nhân gây Biến đổi khí hậu 3

1.1.3 Biểu hiện của Biến đổi khí hậu 4

1.1.4 Kịch bản Biến đổi khí hậu 4

1.1.5 Thích ứng 4

1.2 Biến đổi khí hậu trên thế giới và Việt Nam 4

1.2.1 Biến đổi khí hậu trên thế giới 4

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam 6

1.3 Tính dễ bị tổn thương do BĐKH 6

1.3.1 Khái niệm 6

1.3.2 Mục đích đánh giá tính dễ bị tổn thương 7

1.4 Những nghiên cứu về phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương của BĐKH trên thế giới 8

1.4.1 Phương pháp đánh giá TDBTT của IPCC 8

1.4.2 Phương pháp của Trung tâm nghiên cứu Đại dương và Khí quyển NOAA – Mỹ 9

1.4.3 Phương pháp tuyệt đối và tương đối hóa mức độ dễ bị tổn thương 10

1.4.4 Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương BBC 11

1.4.5 Phương pháp đánh giá của Văn phòng Khí nhà kính Úc 11

1.4.6 Phương pháp đánh giá của Văn phòng Phát triển quốc tế Canada 13

1.4.7 Phương pháp đánh giá của Văn phòng Phát triển quốc tế Mỹ 14

1.4.8 Phương pháp đánh giá của Viện Môi trường Stockholm, Thụy Điển và Viện Công nghệ Ấn Độ 15

1.5 Những nghiên cứu về phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương của BĐKH ở trong nước 16

1.5.1 Những nghiên cứu trong nước 16

1.5.2 Định hướng nghiên cứu đánh giá tổn thương do BĐKH đến các huyện ben biển tỉnh Nam Định 24

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO BĐKH Ở NAM ĐỊNH VÀ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU 25

2.1 Phương pháp luận và phương pháp đánh giá tổn thương do BĐKH 25

2.1.1 Phương pháp luận 25

2.1.2 Phương pháp nghiên cứu 25

2.2 Số liệu nghiên cứu 26

2.2.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Nam Định 26

2.2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 29

2.2.3 Số liệu thiệt hại do biến đổi khí hậu 30

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội các huyện ven biển 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 36

3.2 Đặc điểm khí hậu và Kịch bản Biến đổi khí hậu 36

3.2.1 Đặc điểm khí hậu 36

3.2.2 Kịch bản của tỉnh Nam Định 37

3.3 Đánh giá tổn thương do BĐKH đến các huyện ven biển 41

3.3.1 Khuôn khổ đánh giá 41

3.3.2 Đánh giá dễ bị tổn thương đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn và đa dạng sinh học 42

3.3.3 Đánh giá tổn thương do BĐKH đối với Nông nghiệp 43

3.3.4 Đánh giá tổn thương đối với Đánh bắt và nuôi trồng thủy sản 45

3.3.5 Đánh giá tổn thương đối với Cơ sở hạ tầng 47

3.3.6 Đánh giá tổng hợp mức độ tổn thương 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT

BĐKH : Biến đổi khí hậu

BQ : Bình quân CCN : Cụm công nghiệp CTR : Chất thải rắn ĐBBB : Đồng bằng Bắc Bộ ĐBSH : Đồng bằng sông Hồng ĐDSH : Đa dạng sinh học ĐTPT : Đầu tư phát triển GDP : Tổng sản phẩm quốc nội HTX : Hợp tác xã

KCN : Khu công nghiệp KH&CN : Khoa học và công nghệ KHHĐ : Kế hoạch hành động KNK : Khí nhà kính

KT-XH : Kinh tế - Xã hội NBD : Nước biển dâng NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS : Nuôi trồng thủy sản

NSVSMT : Nước sạch, vệ sinh môi trường PCLB : Phòng trống lụt bão

RNM : Rừng ngập mặn TN&MT : Tài nguyên và Môi trường

TW : Trung ương UBND : Ủy ban nhân dân UNDP : Chương trình hỗ trợ phát triển Liên Hiệp Quốc USD : Đô la Mỹ

VH-TT&DL : Văn hóa, thể thảo và Du lịch

WB : Ngân hàng Thế giới XNM : Xâm nhập mặn

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Tính dễ bị tổn thương trong đánh giá của hội chữ thập đỏ 18 Bảng 1.1 Bảng ma trận đánh giá tính DBTT do BĐKH trong hiện tại 20 Bảng 1.2 Bảng ma trận đánh giá tính DBTT do BĐKH trong tương lai 20 Bảng 2.1 Tổng thiệt hại do Bão, lốc, mưa lũ trên địa bàn tỉnh Nam Định

giai đoạn 1989-2010

31

Bảng 2.2 Các đối tượng dễ bị tổn thương do tác động của BĐKH 33 Bảng 3.1 Mức tăng nhiệt độ trung bình năm ( 0 C) so với thời kỳ 1980 -

1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2) của tỉnh Nam Định

37

Bảng 3.2 Nhiệt độ TB mùa hè của tỉnh Nam Định từ năm 2020 – 2100 ( 0 C)

so với thời kỳ 1980 - 1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2)

37

Bảng 3.3 Mức thay đổi lượng mưa so với thời kỳ 1980 – 1999 theo kịch

bản phát thải trung bình (B2) địa bàn tỉnh Nam Định

38

Bảng 3.4 Lượng mưa TB của tỉnh Nam Định từ năm 2020 – 2100 so với

thời kỳ 1980 - 1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2)

38

Bảng 3.5 Mực NBD so với thời kỳ 1980 – 1999 theo kịch bản phát thải

trung bình (B2) khu vực tỉnh Nam Định

39

Bảng 3.6 Xác định tham số E trung bình đối với hệ sinh thái rừng ngập

mặn và đa dạng sinh học

42

Bảng 3.7 Xác định tham số S trung bình đối với hệ sinh thái rừng ngập

mặn và đa dạng sinh học

42

Bảng 3.8 Xác định tham số AC trung bình đối với hệ sinh thái rừng ngập

mặn và đa dạng sinh học

43

Bảng 3.9 Mức độ tổn thương của hệ sinh thái rừng ngập mặn và đa dạng

sinh học

43

Bảng 3.10 Xác định tham số E trung bình đối với nông nghiệp 44 Bảng 3.11 Xác định tham số S trung bình đối với nông nghiệp 44 Bảng 3.12 Xác định tham số AC trung bình đối với nông nghiệp 44 Bảng 3.13 Mức độ tổn thương của ngành nông nghiệp 45 Bảng 3.14 Xác định tham số E trung bình đối với đánh bắt và NTTS 45 Bảng 3.15 Xác định tham số S trung bình đối với đánh bắt và NTTS 46 Bảng 3.16 Xác định tham số AC trung bình đối với đánh bắt và NTTS 46 Bảng 3.17 Mức độ tổn thương của ngành đối với đánh bắt và NTTS 47 Bảng 3.18 Xác định tham số E trung bình đối với cơ sở hạ tầng 47 Bảng 3.19 Xác định tham số S trung bình đối với cơ sở hạ tầng 47

Bảng 3.20 Xác định tham số AC trung bình đối với cơ sở hạ tầng 48 Bảng 3.21 Mức độ tổn thương đối với cơ sở hạ tầng 48 Bảng 3.22 Mức độ tổn thương của các huyện ven biển tỉnh Nam Định theo

phương án 1

49

Bảng 3.23 Mức độ tổn thương của các huyện ven biển tỉnh Nam Định theo

phương án 2

49

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Biến động nhiệt độ toàn cầu và nồng độ CO 2 5 Hình 1.2 Biểu đồ đánh giá tính dễ bị tổn thương, thích ứng và hành động 14 Hình 1.3 Sơ đồ đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu tp Đà

Nẵng

19

Hình 1.4 Mô hình đánh giá tổn thương của hệ thống TN-XH 22 Hình 1.5 Quy trình thành lập bản đồ hiê ̣n trạng và d ự báo MĐTT TN-MT

vùng biển và đới ven biển Việt Nam theo kịch bản nước biển dâng 0,5m và

1,0m

23

Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Nam Định 27 Hình 3.1 Kết quả tính toán xác định vùng ngập của tỉnh Nam Định với KB

NBD (B2)

41

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tiếng Việt:

[1] Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2011), Báo cáo tình hình

quản lý khai thác và sử dụng công trình thủy lợi toàn quốc, Hà Nội.

[2] Bộ Tài nguyên và Môi trường (2003), Thông báo đầu tiên của Việt Nam

cho công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu, Hà Nội

[3] Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011), Kịch bản biến đổi khí hậu và

nước biển dâng cho Việt Nam, Hà Nội

[4] Cục thống kê tỉnh Nam Định (2011), Niên giám thống kê tỉnh Nam

Định, Nam Định

[5] Đào Xuân Học (2009), Kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu trong

lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn, Tạp chí Tài nguyên nước - Hội thủy

lợi Việt nam, (số 3-2009), trang 05-06

[6] Hà Hải Dương, nnk (2010), Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương trong

nông nghiệp dưới tác động của biến đổi khí hậu, Tạp chí Khoa học Thủy Lợi (số

3-2010), trang 15-16

[7] Hội chữ thập đỏ Việt Nam (1/2010), Đánh giá tình trạng dễ bị tổn

thương và khả năng (VCA) – Tập 1+2, Hà Nội

[8] Mai Trọng Nhuận, nnk (2011), Dự báo mức độ tổn thương tài nguyên -

môi trường vùng biển và đới ven biển Việt Nam theo các kịch bản phát triển kinh tế

- xã hội và dâng cao mực nước biển, Hà Nội

[9] Nguyễn Đức Ngữ (2008), Biến đổi khí hậu, Nhà xuất bản Khoa học và

kỹ thuật

[10] Nguyễn Trọng Hiệu, Nguyễn Văn Thắng, Trần Thục (2011), Biến đổi

khí hậu và tác động ở Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học và kỹ thuật

[11] Tô Trung Nghĩa, nnk (2008), Tác động của biến đổi khí hậu đến thiên

tai và giải pháp ứng phó cho khu vực Đồng bằng Sông Hồng, Hà Nội

[12] Trần Thục & Lê Nguyên Tường (2001), Báo cáo “Khí hậu - biến đổi khí

hậu và phát triển bền vững”, Hà Nội

[13] Trần Thục, nnk (2008), Khí hậu - Biến đổi khí hậu và phát triển bền

vững, 7 trang

[14] UBND tỉnh Nam Định (2011), Kế hoạch hành động ứng phó với biến

đổi khí hậu của tỉnh Nam Định

[15] Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường (IMHEN) (2011),

“Tài liệu hướng dẫn Đánh giá Tác động của Biến đổi khí hậu và xác định các giải pháp thích ứng”, Nhà Xuất bản tài nguyên – môi trường và bản đồ Việt Nam

[16] Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, Bộ thông số thủy lực mô hình

MIKE cho hệ thống sông Hồng – Thái Bình

Tài liệu tiếng Anh:

[17] IPCC (2001), Vulnerability to Climate Change and Reasons for

Concern: A Synthesis, in Climate Change 2001: Working Group II: Impacts, Adaptation and Vulnerabilty, Cambridge University Press

[18] IPCC (2007), Fourth Assessment Report Summary for Policymakers

[19] IPCC, “Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to

Advance Climate Change Adaptation,” Cambridge University Press, Cambridge,

2012

[20] Iyengar and Sudarshan (1982), “A Method of Classifying Regions from

Multivariate Data,” pp 1–5

[21] Yusuf (2009), Constructing the Index of Climate Change Vulnerability [22] Yusuf and H.A.Francisco (2009), Climate Change Vulnerability

Mapping for Southeast Asia