Nêngiáo dục kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật trí tuệ học hòa nhập là rất cầnthiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình,cộng đồng và hòa nhập; giúp
Trang 1Hiện nay, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đang tiến hành biên soạn vàthử nghiệm chương trình 7 năm bậc học Tiểu học cho trẻ khuyết tật trí tuệ.Trong đó chú trọng và tập trung chủ yếu vào 3 phân môn nhằm hình thành các
kỹ năng cần thiết cho trẻ đó là: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng
xã hội Nội dung trong môn kỹ năng sống nhằm cung cấp cho học sinh nhữngkiến thức và kỹ năng cơ bản, cần thiết gắn với đời sống hàng ngày của trẻkhuyết tật trí tuệ Nó là một phương tiện hữu ích, là “hành trang” bổ ích để trẻbước vào đời và tự tin hòa nhập vào cộng đồng xã hội Đây là điều thiết yếunhất cho nên dạy kỹ năng sống cho trẻ trẻ khuyết tật trí tuệ là phù hợp, là cầnthiết, là chính đáng và cần phải thực hiện ngay lập tức để đáp ứng đúng nhu cầu
và khả năng của trẻ
Sở dĩ, phải giáo dục các kỹ năng sống trên là vì: thực tế cho thấy học sinhhiện nay có kiến thức, có lý thuyết mà thiếu đi thực hành, thiếu đi kỹ năng sống.Không tự quyết định được vấn đề của bản thân mình, xử lí tình huống thụ động
để dẫn đến tình trạng lầm đường lạc lối mà không hề biết, hoặc làm ngơ Nêngiáo dục kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật trí tuệ học hòa nhập là rất cầnthiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình,cộng đồng và hòa nhập; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các
Trang 2sinh khuyết tật Vì vậy tôi chọn đề tài: “Rèn kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật học hòa nhập ở trường tiểu học” Để góp một phần nhỏ của mình
vào việc rèn kỹ năng sống cho học sinh tại địa bàn nơi tôi công tác, để nâng caohiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật trong nhàtrường góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục trẻ hòa nhập trên cơ sở tiếpthu được các kỹ năng sống đầy đủ, giúp các em sau này trở thành những côngdân tốt trong xã hội
II NỘI DUNG:
“khuyết tật”, “Khuyết điểm”, “Tật nguyền” Trong giáo dục, thuậtngữ “khuyết tật” được chấp nhận rộng rãi từ cộng đồng, những người khuyết tậtcũng như những người làm công tác giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật Cho dùthuật ngữ nào thì bản chất khuyết tật là những tổn thương thực thể hoặc sự suygiảm chức năng của cơ thể dẫn đến việc giảm hoặc ảnh hưởng đến hoạt độngcủa cá thể
Trang 3Bộ giáo dục và Đào tạo đã ra quy định về giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tậtlàm cơ sở giúp cho các bộ phận quản lý giáo dục các cấp, nhà trường và giáoviên thực hiện giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật một cách hiệu quả.
Mặc dù giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật ngày càng được quan tâm vàđược xác định là hình thức giáo dục cơ bản đáp ứng nhu cầu giáo dục của trẻkhuyết tật ở Việt Nam Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, nước ta vẫn cònbộc lộ nhiều khó khăn, yếu kém về hệ thống chính sách, phương pháp tổ chức,năng lực và chất lượng đội ngũ giáo viên dạy học hòa nhập, các phương tiện đặcthù, vì vậy chất lượng giáo dục trẻ hòa nhập ở trường tiểu học chưa cao
1.2 Thực trạng tại trường Tiểu học Quỳnh Hồng.
Trường Tiểu học Quỳnh Hồng là trường nằm ở vị trí trung tâm; học sinhhọc ở trường thuộc nhiều xã khác nhau; Hầu hết các em chăm ngoan học giỏi, ýthức học tập của các em cũng khác nhiều so với trường xung quanh, các bậc phụhuynh rất quan tâm đến việc học tập của các em
Trường luôn có truyền thống đi đầu trong công tác triển khai thực hiệncác mục tiêu giáo dục, các phong trào thi đua của Bộ của Ngành Ngay từ đầunăm học, BGH triển khai nhiệm vụ rèn luyện KNS cho học sinh khuyết tật họchòa nhập qua các hoạt động lồng ghép vào chương trình học, các môn học vàcác hoạt động của nhà trường
Đội ngũ CBGV đa số còn trẻ, nhiệt tình, đoàn kết và chịu khó trong mọiviệc giúp đỡ, giáo dục chăm sóc học sinh khuyết tật của trường
Tuy nhiên, trường tôi có 5 em khuyết tật về trí tuệ đó là:
Trang 4tập thể, xã hội và khó có thể học tập theo chương trình giáo dục phổ thông; chỉ
sự suy giảm năng lực nhận thức, không thích nghi với các hoạt động xã hội,chỉ số thông minh thấp, xảy ra trước tuổi trưởng thành, khó chữa trị Các embiết thực hiện các yêu cầu về tác phong, quần áo chỉnh tề, mang đủ sách giáokhoa, ngồi đúng vị trí trong lớp Nhưng khi cần hoạt động tư duy, các em gặpkhó khăn thật sự Việc chậm tiếp thu, khó nhớ, không nhớ được lâu, khôngviết được đúng từng con chữ là rất thường xảy ra
Bản thân tôi là cán bộ Tổng phụ trách Đội, tôi thiết nghĩ Tổng phụ tráchphải tự hoàn thiện về nhiều mặt Đó là:
- Nhiệt tình, say mê công việc, đi sâu tìm tòi, nghiên cứu, chuyên sâucông việc nhất là đối với việc rèn kỹ năng sống cho trẻ khuyết tật Từ đó, sẽ làmcho người phụ trách càng thêm yêu trẻ và sự sáng tạo cũng sẽ được hình thành
- Phải thường xuyên đổi mới về hình thức lẫn nội dung, phương phápcách thức tổ chức để giúp các em hòa nhập
Vì vậy, người giáo viên-TPT luôn tìm hiểu tâm tư, sở thích của trẻ, tạocho trẻ niềm tin, coi trẻ khuyết tật tí tuệ như một thành viên đuợc tiếp đón âncần, dạy cho trẻ có những nhu cầu đặc biệt (trẻ khuyết tật) tính tự lực và giúpchúng nắm vững những kỹ năng mới Đối với một số trẻ, đó có thể là lần đầutiên trong đời chúng được mong đợi và khuyến khích làm những điều chúng cóthể làm cho bản thân Làm việc và vui chơi với những trẻ khác khuyết khích trẻkhuyết tật phấn đấu để đạt được những thành tích lớn hơn GV-TPT Đội biếtphối hợp với các ban chuyên môn của nhà trường, tham mưu tốt cho BGHtrường, các đoàn thể, Hội đồng Đội trong công tác Luôn gắn kết 3 khâu: nghĩ -nói-làm, giáo viên-TPT Đội đảm nhận và khẳng định vị trí vai trò của mình cần
có nhằm góp phần giáo dục kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật trí tuệ
Tóm lại, Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh khuyết tật trí tuệ ở trườngTiểu học là giúp trẻ chuẩn bị cho cuộc sống hiện tại cũng như cuộc sống tươnglai của trẻ Tại trường trẻ cũng được học các kỹ năng đọc, viết và làm toán đế cóthể sử dụng trong cuộc sống hàng ngày Tuy nhiên, một số trẻ chỉ có thể học
Trang 5được một phần nào đó của các kỹ năng này Thậm chí có trẻ hoàn toàn không cókhả năng học được các kỹ năng đó Nhưng riêng việc học kỹ năng tự chăm sóc,
kỹ năng hòa nhập là cần thiết và quan trọng hơn cho bản thân trẻ khuyết tật Vìvậy, chương trình dạy cho trẻ phải mang tính “chức năng” và chương trình nàychủ yếu tập trung vào dạy kỹ năng sống cho trẻ bao gồm: Kỹ năng giao tiếp, kỹnăng tự phục vụ, kỹ năng xã hội nhằm hình thành cho trẻ khả năng sống càngđộc lập càng tốt, giúp trẻ có thể hòa nhập vào cộng đồng xã hội
Từ những lý do trên, tôi có thể khẳng định việc giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh khuyết tật trí tuệ học hòa nhập là vấn đề cần thiết, có tầm quantrọng đặc biệt ngay khi ngồi trên ghế nhà trường Tiểu học và coi đây là mộttrong những trọng điểm của chương trình Do vậy tôi đã tiến hành khảo sát thực
tế tại trường tôi như sau:
( Xem trang sau)
Trang 72 GIẢI PHÁP:
Từ thực trạng đó, để hình thành cho học sinh kỹ năng cần thiết cho trẻkhuyết tật trí tuệ học hòa nhập, tôi đã lồng ghép các buổi hoạt động ngoại khóacủa nhà trường gồm những hình thức như: Sinh hoạt lớp, các buổi ngoại khóabằng hoạt động tập thể Phong trào Đội phải lôi cuốn học sinh và có hướng giáodục bằng chính việc làm của học sinh toàn trường nói chung và học sinh khuyết
tật học hòa nhập nói riêng như các phong trào như: Đôi bạn cùng tiến, phong
trào Nghìn việc tốt, phong trào Kế hoạch nhỏ, phong trào Măng non, Giúp bạn đón tết, phong trào Nói lời hay làm việc tốt, Qua những phong trào trên giáo
dục các em lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết và tính hòa đồng tôn trọng, giúp đỡbạn bè
Sau khi nắm rõ đặc điểm của trẻ khuyết tật trí tuệ, tôi xây dựng kế hoạchgiáo dục năm học và từng tháng cho trẻ, đề ra mục tiêu và kế hoạch giáo dục cánhân Xây dựng mục tiêu cho từng học kỳ, từng năm học, bảo đảm tính liên tụcsuốt bậc học, đảm bảo tính khả thi, vừa sức, phù hợp với khả năng và nhu cầucủa học sinh
CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH:
1/ GIÚP TRẺ CÓ KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ:
Kỹ năng tự phục vụ cho trẻ chậm phát triển trí tuệ là một yếu tố quantrọng có thể giúp trẻ tăng cường tính độc lập và cảm giác về sự thành công.Trong thực tế, 5 học sinh khuyết tật của trường tôi chưa có khả năng tự soạnsách vở, sắp xếp bàn học, đi vệ sinh, giữ gìn trường lớp sạch đẹp hay tưới hoa,quét sân hay tham gia vào các công việc trang trí lớp học, trưng bày sản phẩmcủa lớp, lau bảng,
Với những hạn chế do khuyết tật, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt độngthể chất và tinh thần Vì vậy, các em có những nhu cầu cấp bách đòi hỏi phải hỗtrợ, kích thích nhu cầu cũng như mong muốn, nỗ lực để đáp ứng của chính bảnthân trẻ, giúp các em có thể tham gia hoạt động và hòa nhập với xã hội dễ dàng
Trang 8Dạy kỹ năng tự phuc vụ cho trẻ khuyết tật trí tuệ tôi lên kế hoạch, theo dõisát sao sự tiến bộ của trẻ rồi trình với Ban giám hiệu và đã phân công cụ thể đếntừng lớp như sau:
Đối với giáo viên chủ nhiệm:
- Giáo viên thành lập nhóm bạn sẵn sàng giúp đỡ trẻ chậm phát triển trítuệ như: phụ trẻ lấy sách vở, sắp xếp bàn học, đi vệ sinh, giữ gìn trường lớpsách đẹp,
- Giáo viên cho trẻ tham gia các hoạt động tập thể như lao động, vệ sinh trường lớp Giáo viên hướng dẫn cán bộ lớp phân công công việc vừa sức vớitrẻ và được làm chung với một số bạn thân như: tưới hoa, quét sân hay tham giavào các công việc trang trí lớp học, trưng bày sản phẩm của lớp, lau bảng,
- Trao đổi với giáo viên bộ môn trong công tác giáo dục, giảng dạy trẻ nhất
Cán bộ lớp: Theo dõi nhắc nhở việc thực hiện nhiệm vụ trực nhật của các
bạn để các bạn thực hiện đều đặn hơn Đồng thời thường xuyên nhắc nhỡ cácbạn thực hiện ý thức giữ gìn vệ sinh chung như khi ăn xong bỏ rác vào thùng,uống nước xong biết để cốc lại vị trí cũ, đổ rác đúng nơi quy định, nhặt rác vàgiấy rác dưới nền lớp học sau mỗi tiết học cho vào sọt rác,
Phối hợp với phụ huynh của các em:
Tôi trao đổi thường xuyên, trực tiếp với phụ huynh về việc học tập của trẻ,hướng dẫn phụ huynh một số biện pháp giúp trẻ tự tin trong các hoạt động như:luyện đọc bài, chuẩn bị bài, lao động tự phục vụ giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinhchung, không xã rác bừa bãi, thực hiện nội quy nhà trường
Tóm lại rèn kỹ năng tự phục vụ giúp học sinh biết cách tự phục vụ, chămsóc cho bản thân Trên cơ sở vận dụng những kiến thức đã được học, kĩ năng tự
Trang 9phục vụ giúp học sinh không còn tính ỉ lại, trông chờ vào sự giúp đỡ của ngườikhác, bước đầu rèn luyện cho học sinh khả năng tự lập để sau này các em có thể
dễ dàng thích nghi với môi trường sống mới Cha mẹ và giáo viên chủ nhiệmđóng vai trò quan trọng trong việc dạy các kỹ năng hằng ngày cho các em
Ảnh minh họa: Các em làm vệ sinh trường lớp, GV hướng dẫn các em làm vệ cá sinh
cá nhân
Trang 102/ GIÚP TRẺ CÓ KỸ NĂNG MẠNH DẠN, TỰ TIN TRONG GIAO TIẾP:
Học sinh khuyết tật trường tôi thường có những biểu hiện như: bỡ ngỡ vớimôi trường lạ, không mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, cảm thấy đơn độc, nghĩrằng không ai hiểu mình sinh ra khép kín Trở nên một con người tự ti, mấtniềm tin trong cuộc sống Chính vì vậy khi giáo dục kỹ năng mạnh dạn, tự tintrong giao tiếp cho học sinh khuyết tật tôi đã làm chú trọng đến các vấn đề sau:
- Trước hết, ta phải tìm cách giúp các em biết yêu thương chính bản thânmình Vì điều này làm cho các em cảm thấy tự tin hơn nhiều
- Hãy là người bạn đồng hành thay vì là người thầy khó tính
- Hãy là hoa tiêu của các em (Người dẫn đường)
Giáo dục kỹ năng giáo dục kỹ năng mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp cho trẻkhuyết tật trí tuệ tôi lên kế hoạch, theo dõi sát sao sự tiến bộ của trẻ rồi trình vớiBan giám hiệu và đã phân công cụ thể đến từng lớp như sau:
Đối với giáo viên chủ nhiệm:
Giáo viên tiếp cận để chia sẻ, giúp đỡ và giáo dục các em trẻ chậm pháttriển trí tuệ trong việc rèn kỹ năng mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp như: quantâm, lo lắng, thường xuyên tìm hiểu những tâm tư, tình cảm của các em để kịpthời động viên, an ủi, khích lệ và uốn nắn
Xếp chỗ cho trẻ ngồi cạnh bàn giáo viên, tạo điều kiện thuận lợi cho giáoviên quan sát và giúp đỡ trẻ khi cần thiết
Cho trẻ ngồi cạnh những bạn chăm ngoan, học khá thân thiện với trẻ đểtạo sự yên tâm thoải mái và trẻ luôn khuyến khích, nhắc nhở bạn
Đối với các thành viên trong lớp:
Để giúp các bạn khuyết tật trong lớp xoá bỏ mặc cảm, tự ti, cởi mở và cóniềm tin trong giao tiếp và trong học tập, các thành viên trong lớp đã bố trí,khích lệ các bạn cùng tham gia các hoạt động như: sắm vai, tiếp sức, đố bạn,kéo co, nhảy dây, ô ăn quan, đá bóng,… từng bước giúp các bạn tự tin hơn
Phối hợp với phụ huynh của các em:
Để có cơ sở tiếp tục giáo dục định hướng tâm lý cho trẻ, tôi cùng với cácgiáo viên chủ nhiệm đến từng gia đình học sinh khuyết tật nắm các thông tin,
Trang 11hành vi, thói quen của các học sinh khuyết tật ở nhà và chẩn đoán của bác sĩ về
sự tiến triển của học sinh Đồng thời chúng tôi cung cấp cho gia đình nhữngbiểu hiện và các hoạt động của các em ở trường để phụ huynh biết từ đó thốngnhất những biện pháp giáo dục các em Qua đó, giúp gia đình trẻ nhận thứcđúng đắn về vai trò của mình trong việc chăm sóc, giáo dục con
Tóm lại, rèn luyện kỹ năng mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp cho học sinhkhuyết tật trí tuệ là giúp các em nhận biết những gì đang xảy ra trong môitrường xung quanh, chú ý, tiếp thu, chơi cùng các bạn, dần cải thiện kỹ nănggiao tiếp của trẻ
Trang 12Ảnh chụp: Các em cùng tham gia thi đấu các trò chơi dân gian.
3/ GIÚP TRẺ CÓ KỸ NĂNG HÒA NHẬP:
Tôi thấy học sinh khuyết tật trí tuệ tại trường Tiểu học Quỳnh Hồng rấthạn chế trong vấn đề giao tiếp xã hội, tình cảm rất hạn chế ngay cả với bạn bè,anh em Không chia sẻ cảm xúc buồn vui, không quan tâm đến những hoạt độngxung quanh Trong lớp học, các em thường ít nói, cô giáo hỏi không trả lời, ítbiểu hiện cảm xúc, không giơ tay phát biểu ý kiến Không thích hoạt động theonhóm và không thiết lập được quan hệ với bạn cùng trang lứa Các em ít hiểulời người khác và cũng không biểu đạt được ý nghĩ của mình nên hay nói nhữngcâu, từ vô nghĩa hoặc không ăn nhập với hoàn cảnh
Để rèn kỹ năng hòa nhập cho học sinh khuyết tật trí tuệ, tôi cùng giáo viênchủ nhiệm thực hiện bằng các biện pháp như sau:
* Biện pháp 2: Gần gũi, khuyên bảo:
Chúng tôi dành thời gian phân tích, nói cho học sinh hiểu bằng hành độngnhẹ nhàng, có những phần thưởng nho nhỏ mỗi khi các trò trở nên ngoan hơn,hoặc hòa đồng cùng các bạn hơn Bảo ban, khuyến khích các trò khác trong lớp
có cái nhìn thân ái, gần gũi với bạn, thường xuyên rủ bạn ra chơi cùng, khikhông may bị bạn làm đau cũng không giận, không buồn Trong những buổitrao đổi với phụ huynh, chúng tôi thường đưa ra những tình huống để các bậccha mẹ tìm cách giải quyết tích cực nhất và có lợi nhất cho tất cả HS mà khôngphân biệt, kì thị với những học sinh không may mắn Ví dụ: Em Ngô Hồng Đức
ở lớp 5E muốn cùng các bạn trong lớp chơi đá bóng nhưng các bạn không cho vì
Trang 13sợ thua Việc làm đó dẫn đến sự kỳ thị đối với Đức và Đức có cảm giác bị côđộc Chúng tôi đã gặp phụ huynh của học sinh bình thường, trao đổi, bàn bạc vàđưa ra biện pháp như: Trong cuộc thi Nếu đội nào có các bạn khuyết tật thamgia thì được cộng điểm ưu tiên
* Biện pháp 3: Quan tâm chăm sóc
Dành thời gian cho những HS khuyết tật vào các giờ nghỉ cá nhân, chămsóc, hỏi han, dạy dỗ, tạo điều kiện cho các em hòa nhập với các bạn, bổ sungthêm những kiến thức mà học sinh chưa nắm được do tiếp thu chậm Thườngxuyên gọi lên bảng, nếu trẻ sai thì khuyến khích HS khác giúp đỡ bạn, khôngphân biệt, không quát mắng để các em không thấy cảm giác bị cô độc và xalánh
Cuối tuần tổ chức cho HS chơi các trò chơi và hướng dẫn cụ thể, theo dõichặt chẽ để ý hành động của trẻ, tránh để cho trẻ bị rơi vào tình trạng cô lậphoặc gây những hành động ảnh hưởng đến các bạn khác Thường xuyên trao đổivới phụ huynh vào thứ 6 cuối tuần về các biểu hiện của các emvà thống nhấtphương pháp giáo dục tốt nhất
Khi giao việc cho học sinh, chúng tôi chia công việc theo từng bước nhỏ
để các em dễ thực hiện, nói chuyện với trẻ bằng giọng nói bình thường, êm dịu,khuyến khích những biểu hiện cư xử tốt Bằng cách này, học sinh sẽ học đượccách cư xử đúng đắn và thích hợp: chẳng hạn như chờ đến lượt mình, yêu cầu
sự giúp đỡ khi bị trêu chọc Ngoài ra học sinh sẽ được học cách “đọc” cảm xúccủa người khác qua biểu hiện trên khuôn mặt, giọng nói, để từ đó trẻ có sự phảnkháng đúng đắn nhất
* Biện pháp 4: Kết hợp với cha mẹ học sinh:
Chúng tôi trao đổi với phụ huynh rằng: trường học chỉ là nơi cung cấpcho bố mẹ những kiến thức, hỗ trợ và giám sát chương trình chăm sóc, giáo dụctại chính gia đình học sinh mà sự giao tiếp và hội nhập của các em phải đượcđiều chỉnh ngay chính từ gia đình
Trao đổi với cha mẹ HS những tiến bộ của con khi ở trường, những điềuchưa khắc phục được rồi bàn bạc, tìm ra phương pháp có lợi nhất cho sự phát