Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay

MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN NỘI DUNG 4 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY 4 1. Vai trò của công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 4 1.1. Khái quát chung về vai trò của tổ chức Công đoàn trong các doanh nghiệp 4 1.2. Nhiệm vụ và quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 9 1.2.1. Nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Nhà nước 9 1.2.2. Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã 11 1.2.3. Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ngoài Nhà nước 12 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ VIỆT NAM HIỆN NAY 13 2.1. Thực trạng hoạt động của các tổ chức Công đoàn ở nước ta hiện nay 13 2.2. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay 14 2.2.1. Vai trò của công đoàn cơ sở với chế độ việc làm, tiền lương và thu nhập của người lao động 14 2.2.2. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong đảm bảo điều kiện lao động 16 2.2.2.1. Đảm bảo điều kiện lao động 16 2.2.2.2. Đảm bảo an toàn vệ sinh lao động 17 2.2.3. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho người lao động 18 2.2.4. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc thương lượng và ký kết thỏa ước lao động tập thể 19 2.2.5. Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động và đình công 20 CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP Ở NƯỚC TA 23 3.1. Những yêu cầu và mục tiêu chung nhằm nâng cao vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 23 3.2. Kiến nghị những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở nước ta 24 3.2.1. Nhóm giải pháp về đẩy mạnh công tác phát triển đoàn viên, xây dựng tổ chức công đoàn cơ sở và đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở vững mạnh 24 3.2.2. Nhóm giải pháp đổi mới về nội dung, phương pháp hoạt động của tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 30 KẾT LUẬN 34 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN NỘI DUNG 4 CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY 4

1 Vai trò của công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 41.1 Khái quát chung về vai trò của tổ chức Công đoàn trong các doanh nghiệp 41.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 91.2.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Nhà nước 91.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã 111.2.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanhnghiệp ngoài Nhà nước 12

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN

CƠ SỞ VIỆT NAM HIỆN NAY 13

2.1 Thực trạng hoạt động của các tổ chức Công đoàn ở nước ta hiện nay .132.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay 142.2.1 Vai trò của công đoàn cơ sở với chế độ việc làm, tiền lương và thu nhập của người lao động 142.2.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong đảm bảo điều kiện lao động 162.2.2.1 Đảm bảo điều kiện lao động 162.2.2.2 Đảm bảo an toàn vệ sinh lao động 172.2.3 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho người lao động 18

2.2.4 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc thương lượng và ký kết thỏaước lao động tập thể 192.2.5 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động và đình công 20

CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP Ở NƯỚC TA 23

3.1 Những yêu cầu và mục tiêu chung nhằm nâng cao vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 233.2 Kiến nghị những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của công đoàn cơ

sở trong các doanh nghiệp ở nước ta 243.2.1 Nhóm giải pháp về đẩy mạnh công tác phát triển đoàn viên, xây dựng tổ chức công đoàn cơ sở và đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở vững mạnh 243.2.2 Nhóm giải pháp đổi mới về nội dung, phương pháp hoạt động của

tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp 30

KẾT LUẬN 34 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa của từ

CNVCLĐ Công nhân viên chức lao động

PHẦN MỞ ĐẦU

Cùng với quá trình phát triển của Cách mạng Việt Nam, sự lớn mạnhcủa Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, Công đoàn ViệtNam đã thể hiện rõ vai trò của mình đối với đất nước và xã hội, đó là tích cựctuyên truyền, phổ biến và triển khai thực hiện đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của Nhà nước, đặc biệt là đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợppháp, chính đáng của người lao động, góp phần xây dựng đất nước phồn vinh,

ấm no, hạnh phúc, thực hiện công bằng xã hội Nhiều phong trào thi đua doCông đoàn phát động, tổ chức thực hiện đạt hiệu quả Công đoàn cũng đã tíchcực tham gia xây dựng Đảng, bổ sung cho Đảng nhiều cán bộ trưởng thành từphong trào công nhân và hoạt động công đoàn Quan hệ hợp tác, hữu nghịgiữa Công đoàn Việt Nam với các tổ chức công đoàn quốc tế, công đoàn cácnước ngày càng mở rộng Bước vào thời kỳ đổi mới, nền kinh tế Việt Namchuyển đổi vận hành theo cơ chế thị trường, vì vậy, tính chất của quan hệ laođộng so với nền kinh tế kế hoạch hoá trước đây đã thay đổi Do có sự thay đổi

về tính chất của quan hệ lao động, dẫn đến đã ảnh hưởng trực tiếp đối vớihoạt động của các tổ chức Công đoàn Trước đây quan hệ lao động là do Nhànước và công nhân lao động tạo thành và lấy lợi ích chung làm điểm xuấtphát, còn hiện nay, quan hệ lao động là do doanh nghiệp và người lao độngtạo thành trên cơ sở hai bên giúp đỡ lẫn nhau cùng có lợi Do tính chất quan

hệ lao động thay đổi, nên những xung đột trong quan hệ lao động những nămgần đây ngày càng có xu hướng gia tăng Cũng do sự thay đổi tính chất củaquan hệ lao động, đòi hỏi các tổ chức Công đoàn phải lấy lĩnh vực lao độnglàm lĩnh vực hoạt động cơ bản và lấy việc điều hòa, ổn định quan hệ lao độnglàm nhiệm vụ xã hội cơ bản Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa, Công đoàn có vai trò điều hòa và ổn định quan hệ lao động xãhội, đây là vai trò không một tổ chức nào khác có thể thay thế Bởi vì, Côngđoàn là đại diện một bên của quan hệ lao động, thiếu Công đoàn không thểtạo thành quan hệ lao động hoàn chỉnh Chính sự điều tiết quan hệ lao độngyêu cầu Công đoàn phải tham gia, bởi vì việc điều tiết quan hệ lao động trong

cơ chế thị trường là do hai bên trong quan hệ lao động qua cơ chế thị trường

tự điều tiết, không có sự tham gia của Công đoàn, quan hệ lao động sẽ khôngthể vận hành bình thường Hiện nay, có gần 10 triệu công nhân đang làm việctrong doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, trong đó, có trên 1,5 triệucông nhân làm việc tạicác khu công nghiệp, khu chế xuất, nơi được áp dụngcông nghệ tiên tiến, sảnxuất ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu tiêu dùng trongnước và xuất khẩu, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế xã hội của đấtnước Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã luôn xác định: Phát triển đoànviên, xây dựng công đoàn trong các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh

tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm Các cấp công đoàn, nhất là Côngđoàn cơ sở trong doanh nghiệp cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền trongcông nhân, người lao động và người sử dụng lao động về đường lối của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước, về tổ chức công đoàn với nhiều hình thức

đa dạng, phong phú; coi trọng việc nắm bắt tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyệnvọng của người lao động để kịp thời phản ánh, kiến nghị với cấp ủy, chínhquyền đồng cấp nghiên cứu, giải quyết Tổ chức thực hiện các phong trào

“xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở” và cuộc vận động “xây dựng nếp sốngvăn hóa, văn minh công nghiệp”, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao,cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chăm

lo đời sống văn hóa, tinh thần cho người lao động; góp phần xây dựng cơ sởđảng ở khu vực này

Các cấp Công đoàn đã chủ động hướng dẫn, giúp đỡ Công đoàn cơ sởtrong các doanh nghiệp xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tổchức hội nghị người lao động thương lượng với người sử dụng lao động kýthỏa ước lao động tập thể theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của TổngLiên đoàn Lao động Việt Nam nhằm bảo đảm các quyền lợi cơ bản của ngườilao động; tham gia giải quyết có hiệu quả nhiều vụ tranh chấp lao động dẫnđến ngừng việc tập thể và đình công tự phát, góp phần bảo vệ quyền, lợi íchhợp pháp, chính đáng của người lao động và xây dựng quan hệ lao động hàihòa, ổn định, tiến bộ tại doanh nghiệp Công tác phát triển đoàn viên, thành

lập Công đoàn cơ sở và xây dựng tổ chức công đoàn vững mạnh trong cácdoanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế được thực hiện và đã trở thànhcuộc vận động sâu rộng trong tổ chức công đoàn.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm trên, hoạt động của Công đoàn cơ

sở trong thực tiễn vẫn còn nhiều tồn tại hạn chế đó là: Vai trò tham gia quản

lý, đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao độnghiệu quả còn thấp Một bộ phận cán bộ công đoàn chưa thật sự có tâm huyết,trách nhiệm với công tác công đoàn, chưa phát huy hết chức năng và nhiệm

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÔNG ĐOÀN CƠ

SỞ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Vai trò của công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp

1.1 Khái quát chung về vai trò của tổ chức Công đoàn trong các doanh nghiệp

Trong những năm qua, với sự phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiềuthành phần hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vaitrò của tổ chức công đoàn ngày càng mở rộng và được khẳng định Công đoàn

đã có mặt trong tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế Mọihoạt động của Công đoàn gắn liền với đời sống kinh tế, xã hội Công đoànvận động công nhân, viên chức, lao động thi đua sản xuất, công tác, góp phầnthúc đẩy phát triển nhanh kinh tế, nâng cao đời sống người lao động, làm giàucho đơn vị và đất nước

Công đoàn cũng đã góp phần to lớn vào việc ổn định chính trị, trật tự

an toàn xã hội, chăm lo xây dựng giai cấp công nhân, người lao động ngàycàng vững mạnh, bởi đây là giai cấp tiên phong, lực lượng nòng cốt trong liênminh công, nông, trí, nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân Công đoàntham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền các cấp trong sạch, vữngmạnh, xây dựng và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị màCông đoàn là một thành viên rất quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Về văn hoá - xã hội, hoạt động củaCông đoàn góp phần chăm lo xây dựng, bảo đảm sự thống nhất, đoàn kết củagiai cấp công nhân; làm cho giai cấp công nhân thực sự là giai cấp lãnh đạocách mạng, quyết định quá trình phát triển và tiến bộ của xã hội

Hiện nay, các doanh nghiệp nhà nước và đội ngũ công nhân, lao độngtrong khu vực này có xu hướng giảm dần; công nhân, lao động trong cácthành phần kinh tế khu vực ngoài quốc doanh ngày càng tăng Tuy nhiên, sựgia tăng về số lượng chưa phản ánh được đầy đủ sự lớn mạnh của giai cấp

công nhân và tổ chức công đoàn Hoạt động của các tổ chức công đoàn đã vàđang góp phần giáo dục xây dựng giai cấp công nhân, người lao động trởthành một lực lượng đoàn kết, thống nhất, không ngừng nâng cao trình độgiác ngộ chính trị, nêu cao ý thức cảnh giác cách mạng của công nhân, viênchức, lao động, kiên quyết đấu tranh chống âm mưu diễn biến hoà bình củacác thế lực phản động, thù địch nhằm phá hoại những thành quả của sựnghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo; Công đoàn giáo dục vàrèn luyện nâng cao ý thức tổ chức, kỷ luật, nâng cao trình độ học vấn, taynghề và năng lực làm chủ khoa học công nghệ, đề cao và phát huy những giátrị cao đẹp của truyền thống văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhânloại để xây dựng giai cấp công nhân, lao động thực sự xứng đáng là giai cấptiên phong, lãnh đạo cách mạng Với vai trò đó, một mặt, Công đoànphải tôn trọng, đề cao quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của người sử dụnglao động, góp phần thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức quản

lý kinh tế xã hội của Đảng, Nhà nước; mặt khác, phát huy dân chủ, Công đoàntích cực tham gia xây dựng và thực hiện cơ chế quản lý kinh tế mới, góp phầnlàm cho kinh tế quốc doanh giữ vững vai trò chủ đạo, phát triển, đồng thờikhuyến khích các thành phần kinh tế khác

Trong cơ chế thị trường, do cạnh tranh về kinh tế, người sử dụng laođộng dù vô tình hay cố tình, còn vi phạm lợi ích chính đáng của người laođộng Công đoàn là tổ chức chính trị xã hội của công nhân và lao động trongdoanh nghiệp, có vị trí là người đại diện hợp pháp duy nhất cho người laođộng trong quan hệ lao động với người sử dụng lao động Trong mối quan hệ

đó, Công đoàn và chủ doanh nghiệp đảm bảo sự bình đẳng và tôn trọng lẫnnhau, vừa hợp tác, vừa đấu tranh nhằm giải quyết hài hoà quyền và lợi ích củamỗi bên trong quan hệ lao động Nội dung và mục đích của mối quan hệ giữaCông đoàn và người sử dụng lao động là nhằm làm cho doanh nghiệp pháttriển, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của công nhân, lao động.Công đoàn có trách nhiệm phối hợp với người sử dụng lao động vận độngđoàn viên, công nhân, lao động sản xuất với năng suất, chất lượng và hiệu quả

cao nhất đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của doanh nghiệp; tạo

cơ sở ổn định việc làm, cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao thu nhập chongười lao động

Trong mối quan hệ với người sử dụng lao động, Công đoàn vừa phảixây dựng quan hệ đoàn kết hợp tác vừa phải đấu tranh bảo vệ cho được quyềnlợi của công nhân, lao động nhưng phải theo hướng góp phần nâng cao hiệuquả sản xuất kinh doanh, góp phần giải quyết vấn đề việc làm, đời sống ngườilao động Đây thực sự là mối quan hệ khó khăn, tế nhị và phức tạp trong điềukiện phát triển nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta

Công đoàn còn có nghĩa vụ giáo dục cho công nhân, người lao độnghiểu rõ và thực hiện tốt những quy định của pháp luật về lao động, về quan hệvới người sử dụng lao động Mối quan hệ này có tính chất quan hệ chủ - thợ,Công đoàn cần vừa đấu tranh, vừa hợp tác vì lợi ích hợp pháp của công nhân,lao động và lợi ích chung của xã hội

Với tư cách là người đại diện cho người lao động, Công đoàn còn cótrách nhiệm tham gia xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, ổn định, bảo vệ lợiích hợp pháp của người lao động Khi quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng củangười lao động được bảo vệ, người lao động sẽ tự nguyện, nhiệt tình, hăng háihoạt động Công đoàn, làm cho vai trò của Công đoàn ngày càng có ảnhhưởng tích cực hơn đối với doanh nghiệp nói riêng và trong đời sống xã hộinói chung

Có thể thấy, hoạt động đại diện và bảo vệ cho người lao động vừa làchức năng, vai trò vừa là nhiệm vụ của tổ chức công đoàn Những nhiệm vụnày đã được thể chế trong các văn bản pháp luật của nhà nước như Hiến pháp,Luật Công đoàn, Bộ luật Lao động và được chi tiết hóa thành những nhiệm vụtrực tiếp của tổ chức công đoàn trong suốt quá trình hoạt động Đây là nhữngnhiệm vụ trọng tâm mà công đoàn cần phải thực hiện trong điều kiện nền kinh

tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Hơn nữa, vai trò của Công đoàn cơ sở nói riêng và các cấp công đoànnói chung cũng đã được pháp luật Việt Nam quan tâm và quy định khá rõ

ràng Cụ thể, theo điều 188 Bộ Luật lao động năm 2012 quy định:

“1 Công đoàn cơ sở thực hiện vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn, người lao động, tham gia, thương lượng, ký kết và giám sát việc thỏa ước lao động tập thể, thang lương, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chế thưởng, nội quy lao động, quy chế dân chủ ở doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, tham gia, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động, đối thoại, hợp tác với người sử dụng lao động xây dựng quan hệ hài hòa, ổn định, tiến bộ tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.

2 Công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở, có trách nhiệm hỗ trợ công đoàn

cơ sở thực hiện các chức năng, nhiệm vụ theo quy định tại khoản 1 Điều này, tuyên truyền giáo dục nâng cao hiểu biết về pháp luật về lao động, pháp luật

về công đoàn cho người lao động.

3 Ở những nơi chưa thành lập tổ chức công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở thực hiện trách nhiệm như quy định tại khoản 1 Điều này

4 Tổ chức công đoàn các cấp tham gia với cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp và tổ chức đại diện người sử dụng lao động để trao đổi, giải quyết các vấn đề về lao động.”

Vai trò và lợi ích của tổ chức Công đoàn đối với người lao động

Nếu trong doanh nghiệp tổ chức được Công đoàn cơ sở, thì tổ chức này

sẽ đại diện tham gia giám sát doanh nghiệp trong việc ký kết Hợp đồng laođộng cho người lao động Bên cạnh đó, Công đoàn cơ sở còn chủ động phốihợp cùng doanh nghiệp xây dựng thoả ước lao động tập thể, nội quy lao động,đôn đốc doanh nghiệp mua bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người laođộng

Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp cũng là nơi giải quyết nhữngkhúc mắc của người lao động với doanh nghiệp, tham gia ý kiến với doanhnghiệp trong việc tổ chức bữa ăn ca cho người lao động, đóng góp ý kiến vớidoanh nghiệp về môi trường làm việc, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi

của người lao động; đề nghị doanh nghiệp kiểm tra lại hệ thống thông gió,chống nóng, hạn chế tiếng ồn và trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ lao động theođúng công việc cho người lao động

Vai trò và lợi ích của tổ chức Công đoàn cơ sở đối với doanh nghiệp

Công đoàn cơ sở sẽ trực tiếp tham gia hỗ trợ người sử dụng lao độngxây dựng nội quy lao động, bảng lương, thỏa ước lao động tập thể Khi doanhnghiệp phải thay đổi cơ cấu hoặc cải tiến công nghệ, tổ chức công đoàn có thểgiúp doanh nghiệp sắp xếp lao động một cách hợp lý để phát huy tối đa hiệuquả của nguồn lực lao động, cũng như chấm dứt hợp đồng lao động đối vớinhững trường hợp không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp

Khi có tranh chấp xảy ra như đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động,

kỷ luật lao động, đình công…, Công đoàn cơ sở sẽ tổ chức đối thoại nhằmdung hòa lợi ích của người lao động với người sử dụng lao động trên tư cách

là một chủ thể độc lập, trung gian giải quyết tranh chấp lao động Khi có tổchức công đoàn, doanh nghiệp sẽ có "người" giám sát thực hiện các quy địnhcủa pháp luật về chế độ của người lao động, từ đó sẽ hạn chế mạnh tai nạn laođộng, công nhân hoặc người lao động bỏ việc, làm việc không hết tráchnhiệm, không tôn trọng cam kết, thoả ước lao động

Khi vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp được pháthuy hiệu quả thì phong trào sản xuất, kinh doanh trong doanh nghiệp đượcđẩy mạnh, sẽ đem lại những lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp cũng nhưngười lao động trong doanh nghiệp Đồng thời, tạo động lực cho doanhnghiệp phát triển bền vững và xây dựng đội ngũ lao động vững mạnh, gópphần nâng cao sức cạnh tranh, uy tín, hình ảnh, thương hiệu của doanh nghiệptrên thị trường

Bên cạnh đó, Công đoàn cơ sở còn đóng một vai trò quan trọng trongviệc tham gia xây dựng các tiêu chí văn hoá của doanh nghiệp, tuyên truyềnsâu rộng nhằm góp phần xây dựng văn hoá ở doanh nghiệp Cụ thể, Côngđoàn cơ sở tham gia với lãnh đạo đặt ra một định hướng và tầm nhìn mang

tính chiến lược của doanh nghiệp (đây cũng chính là để thực hiện chức năngtham gia quản lý) Dựa vào hiểu biết về hoạt động của doanh nghiệp, cũngnhư những mặt mạnh, mặt yếu, những cơ hội, khó khăn mà doanh nghiệpđang và sẽ phải đối mặt để góp ý với lãnh đạo nên tập trung nguồn lực vàođâu, đầu tư vào đâu, áp dụng các biện pháp quản lý nào để doanh nghiệp cóthể phát triển bền vững Công đoàn cơ sở cũng tham gia thực hiện khenthưởng trên cơ sở công bằng và tạo ra môi trường làm việc trong sạch, cởi

mở, dân chủ Để làm được việc này, tổ chức công đoàn cơ sở cần tham mưu

và tham gia cùng lãnh đạo xây dựng quy chế khen thưởng rõ ràng trên cơ sởđánh giá hiệu quả công việc Khen thưởng ở đây không chỉ là khen thưởngvật chất mà còn bao hàm cả về mặt tinh thần Đó là lời khen ngợi chân thành,lời động viên khích lệ đúng lúc, đúng chỗ của lãnh đạo đối với ngườilao động Khen thưởng không công bằng sẽ phản tác dụng và chắc chắn sẽhuỷ hoại danh tính, hình ảnh của người lãnh đạo, của doanh nghiệp trong conmắt người lao động Môi trường làm việc trong sạch, cởi mở, dân chủ là yếu

tố cơ bản của văn hoá doanh nghiệp Đây chính là những nội dung của quychế dân chủ mà công đoàn tham gia cùng lãnh đạo doanh nghiệp xây dựng vàchỉ đạo thực hiện

1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong cácdoanh nghiệp

1.2.1 Nhiệm vụ, quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong cácdoanh nghiệp Nhà nước

Theo điều 19 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013 có quy định về nhiệm

vụ, quyền hạn của các tổ chức công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp Nhànước, cụ thể:

- Tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách,pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn và nghĩa vụ củangười lao động; vận động người lao động chấp hành chính sách, pháp luật củaNhà nước, nội quy, quy chế của doanh nghiệp và thực hiện tốt nhiệm vụ đượcgiao

- Phối hợp với người sử dụng lao động tổ chức thực hiện quy chế dânchủ ở doanh nghiệp, tổ chức các hình thức thực hiện dân chủ tại nơi làm việc;đại diện cho tập thể lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiệnthỏa ước lao động tập thể; tham gia xây dựng điều lệ hoạt động, các nội quy,quy chế, phương án sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; xây dựng, ký kếtquy chế phối hợp hoạt động với Giám đốc doanh nghiệp

- Tập hợp yêu cầu, nguyện vọng chính đáng, hợp pháp của đoàn viên,người lao động; tổ chức đối thoại giữa người lao động và Giám đốc doanhnghiệp; hướng dẫn người lao động giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làmviệc; cử đại diện tham gia các hội đồng xét và giải quyết các quyền lợi củađoàn viên, người lao động; tham gia với Giám đốc giải quyết việc làm, cảithiện điều kiện làm việc, chăm sóc sức khỏe người lao động, nâng cao thunhập, đời sống và phúc lợi của đoàn viên, người lao động; vận động đoànviên, người lao động tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, xã hội, tươngtrợ giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, khi khó khăn, hoạn nạn và đấu tranhchống tham nhũng, lãng phí, ngăn chặn các tệ nạn xã hội

- Giám sát việc thi hành pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụ củaCông đoàn, đoàn viên, người lao động; tham gia giải quyết tranh chấp laođộng, thực hiện các quyền của Công đoàn cơ sở, tổ chức và Lãnh đạo đìnhcông theo đúng quy định của pháp luật; tổ chức, quản lý mạng lưới an toàn,

vệ sinh viên và giám sát công tác an toàn vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏengười lao động trong doanh nghiệp; phát động, phối hợp tổ chức các phongtrào thi đua trong doanh nghiệp

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh

và tham gia xây dựng Đảng

- Quản lý tài chính, tài sản của công đoàn theo quy định của pháp luật

và tổ chức Công đoàn

Như vậy, có thể thấy, trong các doanh nghiệp Nhà nước thì công đoàn

cơ sở đóng vai trò là tổ chức quan trọng trong việc xây dựng quan hệ lao độnghài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp, vừa đảm bảo quyền lợi của

Người lao động, cũng vừa đảm bảo quyền lợi cho Người sử dụng lao động.

Từ đó, tạo tiền đề cho quan hệ lao động phát triển dựa trên mối quan hệ chặtchẽ giữa NLĐ và NSDLĐ

1.2.2 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong các hợptác xã, liên hiệp hợp tác xã

Theo điều 21 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013

- Tuyên truyền, phổ biến và vận động thành viên, người lao động thựchiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước,nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn, Nghị quyết Đại hội thành viên và điều lệhợp tác xã

- Đại diện người lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thựchiện thỏa ước lao động tập thể; hướng dẫn người lao động (không phải làthành viên) giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc Giám sát Hộiđồng Quản trị thực hiện chế độ, chính sách, phân phối thu nhập, lợi nhuận đốivới thành viên

- Tham gia với Hội đồng Quản trị, Giám đốc (Tổng Giám đốc) để cóbiện pháp cải thiện điều kiện làm việc, chăm sóc sức khỏe người lao động,nâng cao thu nhập, đời sống, phúc lợi của thành viên và người lao động; thamgia giải quyết tranh chấp lao động; thực hiện các quyền của Công đoàn cơ sở

về tổ chức và Lãnh đạo đình công; tổ chức, quản lý mạng lưới an toàn vệ sinhviên và giám sát công tác an toàn, vệ sinh lao động, chăm sóc sức khỏe ngườilao động trong hợp tác xã; vận động thành viên và người lao động tham giacác hoạt động, văn hóa, thể thao, hoạt động xã hội, giúp đỡ nhau trong nghềnghiệp, khi khó khăn, hoạn nạn

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh

và tham gia xây dựng Đảng

- Quản lý tài chính, tài sản của Công đoàn theo quy định của pháp luật

và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

1.2.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ chức Công đoàn cơ sở trong cácdoanh nghiệp ngoài Nhà nước

Theo điều 22 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2013

- Tuyên truyền, phổ biến, vận động người lao động thực hiện đường lối,chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của tổchức Công đoàn và nội quy, quy chế của doanh nghiệp

- Đại diện tập thể lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thựchiện thỏa ước lao động tập thể; phối hợp với người sử dụng lao động hoặc đạidiện người sử dụng lao động thực hiện quy chế dân chủ, mở hội nghị ngườilao động, xây dựng và ký kết quy chế phối hợp hoạt động; hướng dẫn ngườilao động giao kết hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc Đại diện cho tập thểlao động tham gia giải quyết các tranh chấp lao động, thực hiện các quyền củaCông đoàn cơ sở, tổ chức và Lãnh đạo đình công theo quy định của pháp luật

- Tập hợp yêu cầu, nguyện vọng hợp pháp, chính đáng của đoàn viên

và người lao động; tổ chức đối thoại giữa người lao động và người sử dụnglao động; phối hợp với người sử dụng lao động tổ chức các phong trào thiđua, phát triển sản xuất kinh doanh chăm lo đời sống vật chất, tinh thần đốivới người lao động; vận động người lao động tham gia các hoạt động văn hóa,thể thao, hoạt động xã hội, hỗ trợ giúp đỡ nhau trong nghề nghiệp, trong cuộcsống, đấu tranh ngăn chặn các tệ nạn xã hội

- Giám sát việc thực hiện pháp luật có liên quan đến quyền, nghĩa vụngười lao động và Công đoàn; tham gia các hội đồng của doanh nghiệp theoquy định của pháp luật và điều lệ doanh nghiệp; tham gia xây dựng các nộiquy, quy chế có liên quan đến quyền, lợi ích của người lao động; tổ chức,quản lý mạng lưới an toàn, vệ sinh viên và giám sát công tác an toàn vệ sinhlao động, chăm sóc sức khỏe người lao động trong doanh nghiệp

- Phát triển, quản lý đoàn viên; xây dựng Công đoàn cơ sở vững mạnh

và tham gia xây dựng Đảng

- Quản lý tài chính, tài sản của Công đoàn theo quy định của pháp luật

và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ VIỆT

NAM HIỆN NAY2.1 Thực trạng hoạt động của các tổ chức Công đoàn ở nước ta hiệnnay

Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, lực lượngCNVCLĐ của nước ta tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng, cơ cấu laođộng thay đổi theo hướng giảm ở khu vực nhà nước và tăng nhanh ở khu vựcngoài nhà nước Chất lượng CNVCLĐ được nâng lên nhiều mặt: tuổi đời trẻ,được đào tạo cơ bản, có tác phong làm việc công nghiệp, kỷ luật lao động, cótay nghề và khả năng tiếp cận khoa học kĩ thuật, công nghệ hiện đại Đa sốCNVCLĐ có phẩm chất đạo đức tốt, bản lĩnh chính trị vững vàng, tin tưởng,ủng hộ và quyết tâm thực hiện đường lối của Đảng Tuy nhiên, vẫn còn bộphận CNVCLĐ ngoài khu vực nhà nước ít quan tâm đến chính trị, hiểu biếtpháp luật còn hạn chế

Trong những năm gần đây, nước ta kêu gọi đầu tư, mở rộng các khucông nghiệp ở các thành phố cũng như khu vực nông thôn, mỗi năm giảiquyết việc làm cho hàng triệu lao động Tuy nhiên, do tình hình suy giảmkinh tế, một số doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, ngừng hoạt động hoặc giải thểnên một bộ phận CNVCLĐ thiếu việc làm Về việc tăng lương tối thiểu vùng

đã được tăng lên theo nghị định 153/2016/NĐ – CP của Chính phủ Tiềnlương tăng nhưng mức sống chưa được cải thiện vì giá cả tiêu dung tăngnhanh hơn tiền lương, do đó, phần lớn CNVCLĐ đời sống khó khăn, không

có điều kiện tích lũy CNVCLĐ tại các khu công nghiệp phải sống trongnhững khu nhà trọ tạm bợ, thiếu thốn, không có điều kiện sinh hoạt văn hóatinh thần

Việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế(BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đối với CNVCLĐ ở cơ quan hànhchính, đơn vị sự nghiệp đạt 98% Tại các khu công nghiệp và chế xuất, hơn80% CNVCLĐ được tham gia BHXH, BHYT, BHTN Tuy nhiên, hầu hết các

doanh nghiệp đóng bảo hiểm theo mức lương tối thiểu, một số doanh nghiệp

áp dụng theo mức lương làm căn cứ ký hợp đồng lao động đã gây thiệt thòicho người lao động (NLĐ) Tình trạng doanh nghiệp chiếm dụng, đóng chậm,

nợ BHXH với số tiền hàng chục tỷ đồng đã xâm hại đến quyền lợi hợp phápcủa NLĐ

2.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp ở nước ta hiệnnay

2.2.1 Vai trò của công đoàn cơ sở với chế độ việc làm, tiền lương vàthu nhập của người lao động

Theo khoản 2 Điều 44 Bộ luật Lao động 2012, trong trường hợp vì lí

do kinh tế mà nhiều người lao động có nguy cơ mất việc làm, phải thôi việc,thì người sử dụng lao động có trách nhiệm xây dựng và thực hiện phương án

sử dụng lao động theo qui định Điều 46 của Bộ luật này; trong trường hợpngười sử dụng lao động không thế giải quyết được việc làm mà phải chongười lao động thôi việc thì phải trả trợ cấp mất việc làm cho người lao độngtheo quy định tại điều 49 của Bộ luật này Việc cho thôi việc đối với nhiềungười lao động theo quy định tại điều này chỉ được tiến hành sau khi đã traođổi với tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở và thông báo trước 30 ngàycho cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp tỉnh

Theo điều 129 Bộ Luật lao động 2012 cũng cho phép người sử dụnglao động được quyền tạm đình chỉ công việc của người lao động trong trườnghợp cần thiết theo luật định Nhưng để đảm bảo an toàn cho lợi ích của ngườilao động trong trường hợp này thì pháp luật cũng quy định thêm: “ Việc tạmđình chỉ công việc của người lao động chỉ được thực hiện sau khi tham khảo ýkiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở” Điều này khẳng định tổchức công đoàn cơ sở là tổ chức của người lao động, đại diện cho tập thể laođộng và thiết thực bảo vệ quyền lợi của người lao động

Mặt khác, điều mà người lao động quan tâm trên hết khi tham gia vàoquan hệ lao động không gì khác hơn là tiền lương và thu nhập Theo điều 90

Bộ Luật lao động 2012 thì:

- Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người laođộng để thực hiện công việc theo thỏa thuận.

Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụcấp lương và các khoản bổ sung khác

Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tốithiểu do Chính phủ quy định

- Tiền lương trả cho người lao động căn cứ vào năng suất lao động vàchất lượng công việc

- Người sử dụng lao động phải đảm bảo trả lương bình đẳng, khôngphân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau

Tổ chức công đoàn là tổ chức đại diện và trực tiếp bảo vệ quyền lợi tậpthể của người lao động trong các doanh nghiệp Vai trò của Công đoàn trongviệc đảm bảo tiền lương cho người lao động tức là Công đoàn vừa thực hiệnchức năng bảo vệ lợi ích vừa phát huy chức năng tham gia quản lý kinh tế,bởi tiền lương luôn gắn với năng suất lao động và hiệu quả sản xuất Đây làmột trong những nội dung quan trọng trong hoạt động bảo vệ lợi ích ngườilao động của Công đoàn Để thực hiện tốt vai trò này của Công đoàn cơ sởtrong các doanh nghiệp, Điều 93 Bộ luật Lao động 2012 quy định : "Khi xâydựng thang lương, bảng lương, định mức lao động, người sử dụng lao độngphải tham khảo ý kiến của Ban chấp hành Công đoàn cơ sở"

Như vậy, để đảm bảo cho người lao động trong các doanh nghiệp đượctrả lương xứng đáng với sức lao động của họ bỏ ra, Công đoàn cơ sở cần chủđộng nghiên cứu đặc điểm sản xuất, quy trình công nghệ, tổ chức lao động đểgóp ý kiến với Ban Giám đốc lựa chọn hình thức trả lương hợp lý

Một việc thiết thực khác để bảo vệ người lao động trong doanh nghiệp

là Công đoàn cơ sở phải tham gia xây dựng định mức lao động ở các doanhnghiệp Trong các doanh nghiệp, định mức lao động thường được nâng lên rấtcao nhằm đạt mục tiêu của các doanh nghiệp Chính vì vậy, việc gia tăng địnhmức để tính lương sản lượng, hoặc việc thuê lao động thời vụ để chạy kịp tiến

độ đơn hàng sẽ là một trong những yếu tố không nhỏ gây ảnh hưởng đến thu

nhập của người lao động.

Để bảo vệ người lao động, Công đoàn nên thường xuyên tổ chức chocông nhân lao động bàn bạc và trao đổi về tình hình thực hiện thực hiện địnhmức lao động qua từng thời gian, theo dõi và kiểm tra việc xây dựng địnhmức của các doanh nghiệp Việc xây dựng định mức lao động phải có căn cứ

kỹ thuật, đảm bảo tính hiện thực, phải phù hợp với khả năng của người laođộng, với điều kiện sản xuất kinh doanh và tiền lương thu nhập của họ

2.2.2 Vai trò của Công đoàn cơ sở trong đảm bảo điều kiện lao độngCông đoàn cơ sở tại các doanh nghiệp là tổ chức đại diện cho quyền lợicủa người lao động Công đoàn cơ sở thông qua thỏa ước lao động tập thểthông qua quyền thương lượng đối với chủ doanh nghiệp để thực hiện vai tròcủa mình trong việc đảm bảo điều kiện lao động và an toàn vệ sinh lao độngcho người lao động

2.2.2.1 Đảm bảo điều kiện lao động

Các điều kiện lao động được đề cập ở đây bao gồm những phương tiện,công cụ, trang thiết bị, máy móc, các điều kiện về nhà xưởng, không gian đểngười lao động làm việc và những điều kiện đáp ứng nhu cầu tinh thần, nhucầu giao tiếp xã hội của người lao động

Những doanh nghiệp quan tâm đến sức khỏe người lao động đều phảixây dựng đầy đủ các điều kiện lao động, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.Điều này không chỉ giúp người lao động hoàn thành công việc, đảm bảo sứckhỏe, mà còn làm cho họ cảm thấy an toàn, từ đó gắn bó với công ty, tăngđộng lực làm việc Bên cạnh sự quan tâm đầu tư của chủ doanh nghiệp, tổchức công đoàn cơ sở có nhiệm vụ là người đại diện cho quyền lợi người laođộng, đồng thời là người trực tiếp tham gia sản xuất có quyền đề nghị, đề xuất

về công tác trang bị các phương tiện, công cụ phục vụ, bảo hộ lao động, cácyêu cầu về môi trường không gian làm việc hay là các chế độ phụ cấp độc hạikèm theo

Điều kiện lao động đối với người lao động không chỉ dừng lại ở việctrang bị máy móc, các dụng cụ trang thiết bị cá nhân, môi trường làm việc lao