ĐỀ tài THỬ NGHIỆM TRỒNG cây THUỐC ACTISÔ tại sơn LA

Là một cán bộ khoa học, tham gia nghiên cứu trong lĩnh vực Nông Lâm nghiệp, tôi mạnh dạn tham gia để tài nghiên cứu: "Thử nghiệm trồng cây thuốc Actisô tại Sơn La" với mong muốn được tha

VIEN KHOA HOC LAM NGHIEP VIET NAM TRUNG TAM KHOA HOC SX LAM NGHIEP VUNG TAY BAC

BAO CAO TONG KET

DE TAI NGHIEN CUU KHOA HOC CONG NGHE

TEN DE TAI

"THU NGHIEM TRONG CAY THUOC ACTISO ( CYNARA SCOLYMUT L.) TAI SON LA"

CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: Kỹ sư Cảm Thị Tú Lan

DANH SÁCH CÁN BỘ THAM GIA:

1 KS Nguyễn Hùng Cường - Trung tâm KHSX LN vùng Tây Bắc

2 KS Nguyễn Đức Hợp - Trung tâm KHSX LN vùng Tây Bác

3 KT Lê Ngọc Hồng - Tiểu khu 40 thị trấn nông trường Mộc Chau Son La

4 DS Lường Văn Ban - Công ty Dược phẩm Sơn La

Sơn La, Tháng 12 năm 2003

wer

LOI CAM ON

Thực hiện chủ chương của Đảng và nhà nước về nghiên cứu, tuyển

chọn những loài cây trồng, vật nuôi có giá trị, mang lại lợi ích cho cộng đồng,

góp phần xoá đói giảm nghèo, phái triển kinh tế cho người dân vàng cao Tây

Bắc Là một cán bộ khoa học, tham gia nghiên cứu trong lĩnh vực Nông Lâm nghiệp, tôi mạnh dạn tham gia để tài nghiên cứu: "Thử nghiệm trồng cây thuốc Actisô tại Sơn La" với mong muốn được tham gia trong chương trình tuyển chọn cây trồng vật nuôi có gía trị, được đóng góp sức mình trong công

cuộc phát triển kinh tế xã hội của Tỉnh nhà

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi xin bày tổ lòng biết ơn sâu sắc tới

các ban nghành đã tận tình giúp đỡ chúng tôi hoàn thành tốt đề tài Trong thời gian gần hai năm thực biện, đề tài đã nhận được sự giúp đỡ của UBND

tỉnh, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường Sơn La, cùng với các cơ quan có

liên quan: Trung Tám sinh thái Môi trường - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt nam; Viện Dược liệu Trung ương, Công ty Dược Sơn La

Đề tài cũng nhận được sự quan tâm giúp đỡ đặc biệt của ban lãnh đạo

Trung tâm Khoa học Sản xuất Lâm nghiệp Tây Bắc, các bạn đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ để đề tài hoạt động có kết quả như ngày hôm nay

Với năng lực bản thân cùng với thời gian nghiên cứu còn nhiều hạn chế, trong khuôn khổ bản báo cáo này không tránh khỏi những hạn chế nhất định, kính mong sự giúp đỡ, xây dựng của những nhà khoa học, các bạn đông nghiệp cũng như các ban nghành có liên quan, giúp đỡ đề tài nghiên cứu thu

được những kết quả khả quan hơn

Xin chân thành cảm ơn.,

Sơn Ìa, ngày 20 tháng 12 năm 2003

Chủ nhiệm đề tài

Ks Cém Thị Tú Lan

MUC LUC

st NOI DUNG CUA ĐỀ TÀI 2

I VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

1 Vật liệu nghiên cứu 6

2 Phương tiện sử đụng trong nghiên cứu 6

3 Phương pháp nghiên cứu 6

CHƯƠNG II KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 9

I KET QUA KHAO SAT, DANH GIA DIEU KIEN THICH UNG LOÀI ACTISÔ 9

TAI 2 VUNG TRONG SA PA VA DA LAT

1 Kết quả khảo sát tại huyện Sa Pa tỉnh Lào Cai 9

2 Kết quả khảo sát tại thành phố Đà Lạt tỉnh Lâm Đồng 10

i KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VƯỜN ƯƠM 14

1 Kết quả nghiên cứu KT gieo ươm tạo cây con giống Actisô 14

2 Kết quả theo đối các chỉ tiêu sinh trưởng cây con vườn ươm 16 1m KẾT QUA XÂY DUNG MO HINH TRONG THU NGHIEM 18

1 Qui hoạch thiết kế địa điểm trồng thử nghiệm 18

2 Kết quả trồng, chăm sóc và theo dõi sinh trưởng tại các MH 20

3 Kết quả sinh trưởng cây Actisô bằng trồng từ hạt 21

4 Kết quả sinh trưởng cây Actisô bằng trồng từ cây tách mầm 26

IV KET QUA PHAN TÍCH KIỀM NGHIỆM HÀM LƯỢNG CYNARIN 29

TAI LIEU THAM KHAO

PHU LUC

CAC THUAT NGU VA CAC CHUVIET TAT

SUDUNG TRONG BAO CAO

LOI NOI DAU

Trong những năm gần day Dang va nhà nước ta đang có chính sách và

chủ chương ưu tiên nghiên cứu, tuyển chọn những loài cây trồng, vật nuôi có

giá trị, nhằm giúp người dân vùng cao xoá đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế

Vì vậy để tài nghiên cứu gây trồng nhằm mục đích phát triển loài Actisô tại

vùng cao Sơn La, là đi đúng hướng và thiết thực Sự nghiên cứu thành công

của đề tài sẽ góp phần tìm ra một loài Dược liệu quí đối với ngành Dược Tỉnh Sơn La, là cơ sở đề xuất với Tỉnh trong chương trình chuyển đổi cơ cấu cây

trồng, bằng loài cây có giá trị, tạo cơ hội cho người dân vùng cao Sơn La nâng

cao nguồn thu, phát triển kinh tế gia đình

Actisô là một loài đã được nhiều nơi nghiên cứu thành công và hiện

nay đang là mặt hàng có gí trị cao trong Đông Dược Do đặc điểm loài Actisô

có tính thích nghi cao đối với các vùng miền núi, cây tự phát tán rất mạnh Có thể nhận định tại một số vùng cao Sơn La, với chất đất và khí hậu ưu đãi sẽ rất

thích hợp cho phát triển loài Actisô

Kết quả thành công của của đề tài là cơ sở để xuất dự án ứng dụng triển

khai cho Tỉnh, tạo thị trường cho các nhà kinh doanh, đầu tư trong và ngoài

nước.

CHUGNGI: PHAN MO DAU

I- ĐẶT VẤN ĐỀ

Actisô có nguồn gốc từ vùng Carthage và các vùng Địa Trung Hải, cây được trông nhiêu nhất ở Ý vào đầu thế kỷ 18 -19 và sau đó được đem

vào Pháp và được trồng đại trà ở rất nhiều vùng Các nước phát triển đã

rất chú trọng trồng Actisô vì loài này có giá trị rất lớn trong y học cũng

như xuất khẩu (trà Actisô của Pháp, cao dán, cồn xoa bóp, thuốc uống .)

Khi người Pháp sang xâm chiếm nước ta, từ thế kỷ 19, Actisô được

mang sang Việt Nam và đầu tiên được trồng nhiều nhất ở Sa Pa, Tam Đảo, Lâm đồng, ở những vùng này người dân đã quen dùng từ nhiều chục năm nay và coi đó như một thứ đặc sản vùng Hiện nay các sản phẩm Đông Dược của Actisô rất đa dạng, phong phú và có giá trị rất lớn đối với

thị trường trong nước và nước ngoài

Sơn La là một tỉnh miền núi có tiềm năng về phát triển một số loài

cây công nghiệp và Dược liệu, qua tìm hiểu chúng tôi có thể nhận định

điều kiện sinh thái và khí hậu ở Sơn La có thể thuận lợi cho phát triển loài

Actisô như ở vùng cao Co Mạ (Thuận Châu) vùng cao Tà Xùa (Bắc Yên)

và đặc biệt vùng cao nguyên Mộc Châu, nơi có khí hậu và đất đai cùng

với các điều kiện như kinh tế xã hội và giao thông thuận tiện, có thể tạo

thành thị trường để phát triển loài Actisô đại trà, cùng với các loài cây công nghiệp khác, hướng phát triển nguồn Dược liệu này ở các vùng cao

Sơn La sẽ là cơ sở để xuất với Tỉnh, trong chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị, tạo cơ hội cho người dân vùng cao nâng cao nguồn

thu, phát triển kinh tế gia đình

Để có cơ sở khoa học đánh giá sự sinh trưởng và phát triển cũng như chất lượng trong Đông được của loài này trên khu vực Tây Bắc, chúng tôi thấy cần phải đi sâu nghiên cứu, nhất là các biện pháp kỹ thuật

thời vu trồng khảo nghiệm để chọn ra vùng trồng thích hợp tại Sơn La

Đánh giá định tính và định lượng của thành phần Đông dược trong cây

Actisô tại Sơn La Là những công việc rất quan trọng cần thiết trong những quá trình nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở những quan điểm trên, được sự nhất trí của Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường và Uỷ ban nhân dân Tỉnh Sơn La Trung tam Khoa Học sản xuất Lâm nghiệp vùng Tay Bắc tiến hành thực hiện đề

tài "Thử nghiệm trồng cây thuốc Acfisô tại Sơn La"

Đề tài nầy đựoc thực hiện với mục đích xác định điều kiện gây trồng loài Actisô tại Sơn La, trên cơ sở kế thừa những kinh nghiệm một số

vùng đã trồng đại trà Actisô trong nước Qua xây dựng mô hình trồng thử

nghiệm tại Sơn La, phát huy tiểm năng sẵn có của Sơn La tại một số

vùng, nhằm xây dựng dự án triển khai vé phát triển nguồn Dược liệu có

giá trị cho Tỉnh nhà

II- MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

1-Nghiên cứu trồng thử nghiệm cây Actfisô di thực từ vùng Sa

Pa - Lào Cai và vùng Dag Lạt - Lâm Đông, trông khảo nghiệm trên một số vùng sinh thái phù hợp tại Sơn La (cao nguyên Mộc Châu; Thị xã Sơn La; vùng cao Co Mạ - Thuận Châu)

2- Từ kết quả thành công của đề tài, triển khai phát triển đại

trà tại Sơn la, tạo nguồn dược liệu thế mạnh, sản xuất ra hàng hoá có giá trị, góp phần tăng thu nhập, phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo cho người dân một số vùng cao Sơn La

II- NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1- Điều tra, học tập kinh nghiệm gây trồng, khảo sát tình hình sinh

trưởng và phát triển, chế biến thu hoạch của loài Actisô trên một só vùng

2- Tìm hiểu một số đặc điểm về sinh thái, vat hậu, điều kiện lập địa đất đai, tái sinh để xác định điều kiện gây trồng và phát triển của một

số loài Actisô tuyển chọn tại Sơn La

3- Nghiên cứu thực nghiệm tại vườn ươm và xây dựng mô hình trồng khảo nghiệm tại 3 vùng Sơn La: Thị Xã; cao nguyên Mộc Châu và Thuận Châu (vùng cao Co Mạ)

+ Nghiên cứu thực nghiệm vườn ươm: Kỹ thuật gieo ươm tạo cây

con từ hạt bằng cây con có bầu hoặc tạo cây giống bằng tách mầm kỹ

thuật sử lý hạt giống, tạo bầu, lượng phân bón, chế độ ánh sáng chú

trọng các chỉ tiêu nghiên cứu về đường kính gốc (D0) chiều cao vút ngọn (HVN) của cây con xuất vườn

+ Xây dựng mô hình trồng thử nghiệm (Nghiên cứu sinh thái thực

nghiệm loài) Thiết kế kỹ thuật về xây dựng mô hình thử nghiệm, từ sử lý

thực bì, kỹ thuật làm đất, kỹ thuật trồng, phương pháp và phương thức

tròng kích thước, mật độ trồng, kỹ thuật chăm sóc, bón phân và các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại .)

-Theo dõi nghiên cứu về tỉnh hình sinh trưởng: đo đếm các chỉ tiêu

về đường kính và chiều cao của cây trồng cùng các yếu tố ảnh hưởng

khác

4- Xây dựng qui trình hướng dẫn kỹ thuật gây tròng, thu hái và sơ chế của loài Actisô tại Sơn La

5- Phân tích, kiểm nghiệm đánh giá hoạt chất chính của loài Actisô tại 3

vùng nghiên cứu trồng khảo nghiệm

6- Hội thảo khoa học nội dung nghiên cứu.

Actisô là một loài cây được liệu được biết đến trên thế giới từ nhiều

thế kỷ trước và cho đến nay vẫn đang phát triển nhiều trên một só nước,

các sản phẩm được chế xuất từ cây Actisô hiện đang là mặt hàng có gí trị

cao trong Đông dược và xuất khẩu

Actisô là một loại cây Dược liệu có chứa nhiều axít amin, muối

hữu cơ và các kim loại K,Ca,Mg,Na các chất bổ dưỡng cho gan và rất

giàu vitamin C Actisô là vị thuốc chữa gan mật lâu đời tại nhiều nước,

có tác dụng lợi mật, tăng thải trừ các chất thải của mật, giảm cholesterol

trong máu, giảm urê máu, giảm lipit - máu, giúp bảo vệ gan Actisô có

thể dùng uống hàng ngày giúp thông mật, nhuận tràng, lợi tiểu, tẩy rửa

các chất cặn bã trong gan, làm giảm stress Actisô có thể duoc ché thành chè uống trà Actisô của Pháp và một số nước khác, trong đó có Việt nam,

có thể được chiết xuất rồi đóng thành viên hay được dùng dưới dạng thuốc tiêm, cao đán, cao lỏng, cồn xoa bóp

Trên thế giới, cây Actisô rất phổ biến và được trồng ở các vùng ôn đới như Địa Trung Hải, Bắc Trung Quốc và Nhật Bản Ơ Việt Nam cây Actisô được người Pháp di thực đến từ đầu thế kỷ 20, trồng tại các vùng

cao, khí hậu mát lạnh có sương mù như ở Tam Đảo (Vĩnh Phúc), Đà Lạt (Lâm đồng), Sa Pa (Lào Cai) để làm món ăn, thức uống phục vụ cho người Pháp

Loài Actisô rất thích hợp với những điều kiện khí hậu và đất đai

những vùng núi cao, cây sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao

Hiện nay Actisô được chế biến và sử dụng rộng rãi với nhu cầu trong

- Đặc điểm hình thái: Cây Actisô cao từ 1-1,5m, những nơi đất tốt

phù hợp, chăm bón tốt có khi cao tới trên 2m Trên thân và lá có lông

màu trắng như bông, lá to mọc cách, phiến lá khía sâu, có gai, mặt dưới

có lông trắng, hoa hoa có dạng hình búp, màu xanh nhạt, hoặc xanh đậm

(có pha lẫn màu tím nhạt tuỳ từng loại giống) lá bắc ngoài của cụm hoa tự đầy và nhọn Bông và cuống lá tươi được chế biến thành món ăn đặc sản rất ngon và bổ

- Phân bố thu hái và sơ chế: Cay được di thực đến trông ở nước ta

từ hơn 1 thế kỷ nay và được trồng nhiều nhất ở Sa Pa, Đà Lạt và Tam Đảo, một số nơi ở đồng bằng cũng được trồng (như Nghệ An, Hà Tĩnh,

Hải Dương, Ba Vì.) Thu hái lá vào lúc cây sắp hoặc đang ra hoa (kỹ thuật

đọc bỏ sống lá, sấy hay phơi khô) cây trồng ở đồng bằng không cho thu hoạch cao như trồng ở miền núi

Đặc điểm loài Actisô có thể phát triển thích hợp ở những vùng núi

cao, khí hậu mát mẻ Cây có thể tái sinh bằng hạt rất mạnh Cây giống

gieo ươm sau 1,5 - 2 tháng có thể xuất vườn đem trồng Thời gian sinh trưởng từ trồng cho đến lúc thu hoạch loà 5-6 tháng (thu lá và hoa) kéo

đài thời gian thu hoạch 8-10 tháng (thu rễ và thân) Thời vụ trồng từ tháng

4 đến tháng 6, thu hoạc từ tháng 11-12 trở đi (thu đúng vụ vào tháng 2)

hiện nay tại những vùng trồng đại trà Actisô như Sa Pa và Đà Lạt đã nghiên cứu thành công trồng Actisô trái vụ, năng xuất không kém cây

trồng đúng vụ

- Thành phần hoá học: Hoạt chất Actisô mới được xác định trong

lá có một chất đắng, có phản ứng Axít gọi là Cynarin, đã tổng hợp được

Công thức đã được xác định là Axít I - 4 dicafein quinic

Ngoài ra còn thấy inulin, inulinnaza, tanin, các muối hữu cơ kim

loai, kali, canxi magiê, natri (tỷ lệkali rất cao)

- Công dụng và cách dùng: Actisô là cây thuốc lợi mật được biết

đến từ nhiều thế kỷ trước Bông Actisô là rau ăn cao cấp, các sản phẩm

thận cấp tính và kinh niên, chữa xưng khớp xương, chống thấp khớp, sốt

rét, nhuận và chảy máu nhẹ đối với trẻ em

Actisô được sử dụng dưới nhiều dạng, dùng tươi hay hãm khô

ưống, có thể nấu thành cao lỏng, cao men Có đạng chiết tươi thành cồn, làm cồn thuốc (cao trà Actisô, Cynaraphitol viên, thuốc ngọt Cynaraphytol, thuốc nước đóng ống Actisamu Có thể chế thuốc tiêm dưới da hay mạch máu Tại những vùng trồng đại trà Actisô, người dân

còn bán cả thân và rễ Actisô, thái mỏng phơi khô, với cùng công dung

như lá

I-VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Vật liệu nghiên cứu:

Cây Actisô di thực từ vùng Sa Pa (Lào Cai) và vùng Da Lat (Lam

Đồng), với nguồn giống nghiên cứu trồng từ hạt và bằng cây mầm

(những loại giống có năng suất cao và hiện đang được trồng phổ biến ở 2

vung Sa Pa va Da Lat)

2 Phương tiện sử dụng trong nghiên cứu

La bo kiểm nghiệm, kiểm tra chất lượng dược liệu và được phẩm

(tại Công ty dược liệu trung ương I)

3- Phương pháp nghiên cứu

3.1- Phương pháp kế thừa:

- Kế thừa, tham khảo các tài liệu đã có, các thông tin khoa học đã nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề nghiên cứu

3.2- Phương pháp điều tra, đánh gía, khảo sát trực tiếp

- Tham quan, học tập kinh nghiệm tại 2 vùng trồng nổi tiếng ở Việt

Nam (sa Pa và Đà Lạt) Thu thập được tài liệu, khí hậu, đất đai, kỹ thuật

gây trồng, chăm sóc, sơ chế .đánh giá khả năng thích ứng của Actisô

trên một số vùng sinh thái Sơn la Qua đó giúp ta có được những thông tin

và dữ liệu quí giá trong kinh nghiệm gây trồng, chế biến thu hoạch Actisô

- Phỏng vấn dân địa phương, các doanh nghiệp tư nhân và nhà

nước tại vùng Sa Pa và Đà Lại

3.3 - Nghiên cứu các đặc điểm sinh vật học

- Nghiên cứu vật hậu, mùa ra hoa, quả, khả năng kết hạt, chất lượng hạt 3.4- Nghiên cứu kỹ thuật Lâm sinh

- Dự báo vùng có khí hậu thích nghỉ để có thể trồng và phát triển

Actisô (sử dụng chương trình của CSIRO) xác định một số vùng cao Sơn

La cố khả năng gây trồng và phát triển

- Tạo cây con vườn ươmn: tiêu chuẩn cây con, tuổi cây con, mùa vụ gieo ươm, thành phần ruột bầu tạo cây con bằng hạt, bằng tách mầm

-Kỹ thuật trồng:

- Mật độ trồng

- Phương thức trồng (trồng thuần loài đại trà, trồng xen rau màu,

trồng nông lâm kết hợp, dưới tán cây ăn quả, cây lâm nghiệp)

- Kỹ thuật làm đất

- Kỹ thuật chăm sóc

3.5 - Phương pháp sinh thái thực nghiệm

- Phương pháp bố trí thí nghiệm:

Trên hiện trường bố trí thí nghiệm theo kiểu phân khối hệ thống,

mỗi khối bao gồm các phương thức là các công thức trồng (thuần loài, trồng đưới tán cây ăn quả, cây lâm nghiệp, hay trồng xen với các loài cây

rau màu khác) với chế độ chăm sóc và bón phân khác nhau, có đối chứng

để so sánh

-Lập các ô tiêu chuẩn trong các công thức thí nghiệm đề thu thập

số liệu định kỳ

3.6 - Phương pháp thu thập và sử lý số liệu:

- Ở vườn ươm theo dõi 10 ngày lấy số liệu 1 lần, sau 20 và 30 đến

45 ngày tiếp tục lấy só liệu

- Tại các khu vực trồng khảo nghiệm, đo 62 cây (2 ô thí nghiệm

(Hvn) định kỳ đo 1 tháng sau trồng và tiếp tuc do sau 3 thang dén 6- 8-10 tháng

- Sử đụng chương trình phần mềm Excel để tổng hợp và tính toán

số liệu nghiên cứu

- Vận dụng các phương pháp sử lý thống kê trong nghiên cứu nông

lâm nghiệp, giá trị trung bình của các ô làm cơ sở để so sánh kết quả thực

nghiệm

- Căn cứ vào các chỉ tiêu định lượng và định tính đề đánh giá các

kết quả thu được

3.7- Thiết kế địa điểm trồng AcHsô:

- Mô hình trồng khảo nghiệm tại 3 khu vực có điện tích từ 1500-

2000m2, sau khi sử lý thực bì toàn diện, cày và cuốc đất toàn bộ, sau đó

đập đất thật nhỏ, xới đất cho tơi xốp và đánh luống cao 15-20cm (đễ thoát

nước) rộng tuỳ theo điện tích, luống cách luống 50cm, xung quang có

hàng rào bảo vệ, bố trí giàn che bằng lưới 60% ánh nắng thời kỳ khi bắt đầu trồng, sau 1 tháng dỡ bỏ dần cho cây có ánh sáng hoàn toàn từ tháng

thứ 2 trở đi.

CHƯƠNG IIL

KET QUA NGHIEN CUU VA THAO LUAN

I- KET QUA KHAO SAT, DANH GIA DIEU KIEN THICH UNG CUA LOAI

ACTISO TAI 2 VUNG TRONG SA PA VA DA LAT

1- Két qua khao sat tai huyén Sa Pa - Tinh Lao Cai

Nhóm nghiên cứu tổ chức chuyến đi học tập kinh nghiệm gây trồng

và khảo sát tình hình sinh trưởng của Actisô trong năm 2002, tổ chức

chuyến đi học tập kinh nghiệm tại Sa Pa và đã được tham quan một số mô

hình trồng đại trà Actisô trong các hộ nông dân, nhóm đã được thảo luận với dân về kỹ thuật và các phương pháp trồng cũng như kinh nghiệm thu hoạch, sơ chế của Actisô tại Sa Pa

Đặc điểm vùng Sa Pa có khí hậu ôn hoà và mát lạnh quanh năm

- Nhiệt độ bình quân năm là 15,8- 22°C, vào tháng riêng lạnh nhất

có ngày dưới %C

- Độ ẩm không khí cao >84%

- Lượng mưa trung bình là 2374,4mm, mùa mưa tập trung nhiều

nhất từ tháng 5 đén tháng 9

- Độ cao tương đối từ 800-2000m

Về thời vụ tại Sa Pa người dân đã trồng liên tục 2 vụ, vụ đâu trồng

từ tháng 7 đến tháng 8, vụ thứ 2 vào mùa xuân tháng 1 đén tháng 2, ở Sa

Pa người dân trồng đại trà trên vườn, nương, hay trến đồi dưới tắn cây ăn

quả và các cây lâm nghiệp và trồng xen với các cây nông nghiệp và được liệu khác

Qua tham khảo tại Sa Pa cho thấy loài Actisô thích nghỉ với các

loại đất phiến thạch sét và không phát triển được trên đất pha cát, độ pH

đất từ chua vừa đến trung tính (4,4 - 6,8) Đất chính trên Sa Pa là loại đất

đỏ vàng phát triển trên đá vôi (FV), thịt pha sét, độ dây tâng đất từ 70cm

Với đặc tính của loài Actisô đã thích nghi từ hàng trăm năm nay

trên Sa Pa, người dân ở đây họ không có điều kiện, nên chỉ đầu tư với

mức độ thấp, tuy chăm bón ít, nhưng vẫn cho thu hoạch cao, cây được

phát tán mạnh và mọc hoang ở khắp mọi nơi

Kinh nghiệm thu hái và sơ chế trong dân thường dùng thân, rễ, lá được thái nhỏ, phơi khô và được bày bán tại chợ rất nhiều với giá 25.000 -

30.000d/kg, rễ và củ trên 50.000đ/kg Cây Actisô cho hiệu quả kinh tế rát

lớn, lợi nhuận đạt 5-7 triệu/ 1 sào bắc bộ/ năm (không kể chỉ phí đầu tư),

có thẻ bán sản phẩm tươi, hay đã sơ chế cho công ty Dược Trapacô Cách

sử dụng rất đơn giản và tiện lợi, sao khô và để dùng như một thứ chè uống hàng ngày (rễ có vị ngọt và được ưa dùng hơn)

Nhóm nghiên cứu đã đến thăm cơ sở nghiên cứu phát triển Dược

liệu của công ty TrapacÔ tại Sa Pa Actisô được trồng đại trà rất lớn phục

vụ mục đích cung cấp giống và kinh doanh, ở đây chỉ trồng một loại giống năng xuất nhất hiện nay đã qua tuyển chọn từ vài năm gần đây

Tại cơ sở sản xuất chế biến của công ty Trapacô, ở Sa Pa công ty

mới chỉ lập xưởng sơ chế, làm thành sản phẩm khó, sau đó chuyển về Hà

Nội tỉnh chế thành các sản phẩm như chè thuốc và Dược liệu bán ra thị

trường hiện nay sản phẩm cao lỏng được công ty sản xuất tại chỗ

2 - Kết quả chuyến đi khảo sát tại thành phố Đà Lạt - Tỉnh Lâm Đông

Qua một thời gian ngắn, nhóm nghiên cứu đã được đến Thành phố

Đà Lạt đề học hỏi kinh nghiệm và tham quan một số mô hình, về qui mô

ở Đà Lạt người dân trồng đại trà nhiều hơn ở Sa Pa, Actisô cũng được coi

là mặt hàng cao cấp có giá trị không kém những sản phẩm đặc sản khác

ở Đà Lạt như trồng rau và hoa

Hiện nay ở Đà Lạt cây Actisô được trồng nhiều nhất ở vùng Thái Phiên (phường 12 Đà Lạt) khoảng trên 50 ha Sau đó đến vùng Nam Hồ

(phường 11 Hào Nam) và một số vùng ở các phường khác của Đà Lat

Tổng số diện tích trồng Actisô tại Đà Lạt trên 70 ha

Từ những người dân làm vườn quanh thành phố đến các doanh

nghiệp nhỏ tại thành phố Đà Lạt, đa số rất nhiều người đã trồng và sản xuất các mặt hàng từ Actisô từ nhiều năm nay, người làm vườn ở đây rất

chú trọng về nguồn giống, theo ý kiến họ cho rằng giống và kỹ thuật

chăm sóc, có tính chất quyết định rất lớn đến năng suất, chất lượng cây trồng

Đặc điểm khí hậu Đà Lạt rất thích nghi cho phát triển các loài cây

rau, hoa và cây công nghiệp vùng ôn đới, cây phát triển thích hợp trên đất

Feralit đỏ vàng Bazan, và đất cát pha mùn (loại đất đặc trưng của vùng Tây nguyên) độ pH từ chua vừa đến trung tính 6,4-7,2 ở vùng Đà Lạt hàm lượng mùn từ trung bình đến khá.Mùa mưa kéo dài từ 5-6 tháng,

nhiệt độ trung bình 16-22°C, độ ẩm không khí cao, trung bình năm 86%

Lượng mưa từ 1480mm - 2135m, độ đầy tầng đất từ 70 cm đến trên 1m Actisô ở đây có thể trồng được 2 vụ và cho năng suất rất cao

- Kỹ thuật: ương cây từ củ, thu hoạch về chặt thành 2-4 khúc, lấp

xuống luống 2-3cm, tưới đủ ẩm thường xuyên, kích thích chăm bón tăng

thêm nước và phân chuồng tươi, sau thời gian 1-2 tháng, nảy mầm thành cây con, tiến hành chiết (tách cây con) ra trồng, cắt bỏ bớt 1/2 phần lá trước khi trồng

- Khoảng cách cây x cây 60x70cm, luống rộng 1m va khoảng cách

luống 1,2m Mật độ trồng 9000 - 10.000 cây/1 ha

- Có thể trồng Actisô xen canh với rau cải và xúp lơ, sau khi thu

hoạch rau người ta bắt đầu chăm sóc Actisô

- Bón lót phân chuồng hữu cơ đã qua ủ (2-3kg/hố) và phân N-P-K (20-20-15) trước khi trồng (phòng nấm và mối bằng rắc vôi lên đất trước khi chuẩn bị trồng) tại Đà Lạt theo kinh nghiệm người dân cho rằng

muốn cho năng suất cao, phải chú ý chế độ nước luôn phải đảm bảo đủ

ẩm cho cây khi còn non và lúc sắp ra bông, quá trình chăm sóc bón thêm

NPK và tưới thêm phân chuồng tươi, muốn cho bông năng suất tưới phun thêm thuốc kích thích ra bông Crown

- Khi cây lớn thúc bằng cách tưới phân tím nồng độ 95% (phân Nitrophoska của Đức) trực tiếp trên lá và gốc Khi bón phân NPK phải bỏ

cáh xa gốc 15cm mỗi tháng bón phân đặm I1 lần

Lá Actisô có vị đắng đặc trưng nên rất ít bị sâu bệnh, chỉ khi cây

còn non, phòng trừ bằng thuốc trị sâu lông và dùng bột thuốc trị ốc sên cắn lá (rắc ở gốc và trên lá) kinh nghiệm làm luống cao, đảm bảo đất luôn tơi xốp, đào rãnh thoát nước (vì cây Actisô rất đễ bị thối cổ rễ khi nước bị

ngập úng)

+ Bộ giống cdy Actisé tai Da Lat:

Hiện nay tại Trung Tâm giống cây công nghiệp Đà Lạt đang

nghiên cứu tuyển chọn 1 số giống năng suất cao, nhập từ Uc, Pháp, Nhật

bằng công nghệ nuôi cấy mô, đặc diểm những giống mới này thời gian

sinh trưởng ngắn, sau 3 tháng đã cho thu bông, số lượng bông rất nhiều 6-

8 bông/cây và có thể trồng trái vụ, nhưng vẫn cho thu hoạch cao, tai Trung tâm hiện có 5-6 giống đang nằm trong ngân hàng gien

Đề tài đã di thực được 3 giống năng suất từ Trung tâm và 1 loại giống từ người dân, hiện đang được trồng thịnh hành ở thị trường Đà Lạt, gồm các loại sau:

- Giống số I: (Bông tròn tím) loại giống cũ của Pháp., bông có hình như búp sen, xanh đậm và tím, chất lượng tốt, thơm ngon, năng suất

thấp, khoảng 2-3 bông/cây, Chủ yếu trồng cho thu hoạch bông và nhánh non làm rau ăn Thời gian trồng đến lúc thu hoạch 10-12 tháng

- Giống số 2: (Bông dài xanh) loại giống mới, bông to có hình búp đài (như bông súng) mỗi cây từ 3-5 bông/cây, thời gian trồng và thu

hoạch khoảng 10 tháng, chủ yếu trồng làm dược liệu

- Giống số 3: (Bông tròn xanh): giống mới, được trồng khoảng 2

năm nay ở Đà Lạt, búp tròn màu xanh nhạt, mỗi cây có từ 4-8 bông/cây,

năng suất cao, ưu điểm thời kỳ sinh trưởng ngắn, 6-8 tháng đã cho thu

hoạch hiện cho năng suất cao và có giá trị trong đông dược nhất tại Đà

Lạt

Ngoài ra đề tài di thực được lloại giống (chưa xác định được tên)

lấy từ người dân đã trồng ở Đà Lạt từ nhiều năm nay (lá dài và có nhiều

gai nhọn xung quanh phiến lá)

+ Giá thành và năng suất tại Đà Lại

-Toàn bộ từ thân, rễ, củ, lá của Actisô đều có giá trị, bông là rau ăn

cao cấp cung ứng cho các nhà hàng khách sạn

+Giá thời điểm hiện nay (năm 2003) tại nhà vườn thành phố Đà

- Giá hạt giống 3.500.000 - 4.000.000đ/kg (nhưng rất hiếm )

- Giá thành cây con giống tách từ mầm: 400-500đ/cây

-Binh quân I cây Actisô khi thu hoạch phơi khô (xắt thái) đạt

khoảng 2,5 kg nguyên liệu khô (trong đó rễ và thân chiếm khoảng 65-

70%)

Năng suất đạt 70 tấn/ha (sản phẩm tươi), cao Actisô hiện cũng là

mặt hàng rất có giá trị (70 kg sản phẩm lá tươi chiết suất được 1 kg cao

lỏng, tỷ lệ 10kg tươi =lkg khô) năng suất trung bình đạt từ 150-170 triệu đồng/ha, theo ý kiến nhà làm vườn cây thu hoạch trước năng suất đạt cao

hơn Tại mô hình trồng thâm canh với mức đầu tư cao (50.000 triệu đồng/ha) giống mới cho năng suất đạt tới 200 triệu đồng/ha (lãi 150.000 triệu đồng)

II- KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VƯỜN ƯƠM

1- Kết quả nghiên cứu kỹ thuật vườn ươm, gieo ươm và tạo cây con giống Actisô

-Địa điểm tiến hành nghiên cứu thí nghiệm được tiến hành tại 2 khu vực: vườn ươm Trung tâm Khoa học SX Lâm nghiệp Tây Bắc và

vườn trồng thử nghiệm Actisô tại Thị trấn Nông trường Mộc Châu

- Nguồn gốc hạt giống: hạt lấy từ Sa Pa (loại giống đang được trông phổ biến nhất tại Sa Pa hiện nay) chất lượng tốt, đã qua kiểm tra độ thuần

từ nơi lấy giống (căn cứu vào màu sắc, hình dạng và độ cứng của hạt, màu

sắc của phôi, phôi màu trắng là chát lượng hạt tốt)

-Thời vụ thu hát hạt: từ tháng 12 đến tháng 1 hàng năm: quả thu hái sau khi đã chín sinh lý trên cây, đem về phơi khô và tách lấy hạt, cất trữ nơi khô ráo

+ Chỉ tiêu chất lượng hạt tại Sa Pa như sau:

- Trọng lượng hạt: 8000 - 9000 hạt/kg

- Tỷ lệ nảy mầm đạt 85-90% (đối với hạt mới thu hái, sau bảo quản

được gieo ươm ngay)

- Quá trình nảy mầm ngắn từ 3-6 ngày

- Thời vụ gieo ươm và kỹ thuật làm đất: chuẩn bị làm đất đóng bầu

vào đầu mùa thu, tháng 7-8 Chọn nơi vườn ươm thích hợp, đất phải thoáng và tơi xốp, chú ý phòng trừ mối, kiến côn trùng bằng phun hoặc rắc thuốc chống côn trùng xung quanh, trước khi đóng bầu

-Thành phần ruột bầu: 80% đất mùn, 20% phân chuồng hoại và

1% phân NPK, luống có kích thước rộng khoảng 80cm-1m (yêu cầu phải

cao ráo, thoát nước, chú ý phòng chống mối và kiến, phun thuốc xung quanh luống

- Kỹ thuật xử lý hạt giống, gieo ươm: hạt được sử lý bằng ngâm trong nước nóng ấm 30-40°C, ngâm trong 8-10 tiếng, sau đó được ủ trong túi vải và được rửa chua hàng ngày, thời gian sau 3 ngày hạt bất đầu nảy mâm, tỷ lệ nảy mầm tương đối cao (>90%) Chọn những hạt đã nảy mâm cấy thẳng vào bầu, độ sâu lấp đất khi gieo hạt 0,5-0,8cm (thời

kỳ này chú ý thường xuyên kiểm tra cây mầm, điều chỉnh rễ, không để

lượng nước quá nhiều dẫn đến thối cổ rễ)

-Kỹ thuật chăm sóc cây con: Sau 5-10 ngày cây bắt đầu ra từ 3-4 lá, Thời gian này cây đòi hỏi phải che bóng 60% tránh nắng nóng và mưa rào

và luôn đâm bảo tưới đủ nước, sau 10 ngày tăng dinh dưỡng cho cây bằng

phun thêm phân hữu cơ bón lá, nồng dọ 10% và trước khi suất vườn 10 ngày có thể dỡ bỏ giàn che.Thời gian cây con sinh trưởng trong vườn ươm

30-45 ngày có thể xuất vườn

+ Số lượng cây con được gieo ươm tại các vùng trồng khảo nghiệm

2.Kết quả theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng cây con vườn ươm

Số liệu thô được tổng hợp theo chương trình Exel, sau đó được tính

toán theo qui trình (áp đụng phương pháp xử lý thống kê trong nông lâm

nghiệp, tính giá trị trung bình) để đánh giá lượng sinh trưởng của cây trông

Kết quả cây con sinh trưởng vườn ươm được thể hiện như sau:

Biểu 1: Tổng hợp kết quả sinh trưởng cây con vườn ươm

Qua kết quả biểu 1 ta thấy loài cây astisô giai đoạn vườn ươm sinh

trưởng tương đối nhanh:10 ngày tuổi ở Mộc Châu đường kính gốc trung

bình đạt 0,41cm, chiều cao trung bình đạt 2cm; ở Thị Xã đường kính gốc trung bình đạt 0,31cm, chiều cao trung bình đạt 1,54cm

Giai đoạn 45 ngày tuổi ở Mộc Châu đạt đường kính gốc trung bình 1cm,

chiều cao trung bình 17,92cm, ở Thị Xã đạt đường kính gốc trung bình

0,87cm, chiều cao trung bình 15,38cm

Lượng tăng trưởng sau 45 ngày tuổi ở Mộc Châu Do=0,6cm,

Hvn=15,92cm; ở Thị Xã Do=0,57cm, Hvn=13,82cm

+ Dùng phương pháp kiểm tra theo tiêu chuẩn U giữa các mẫu, để

Biểu 2: Kết quả kiểm tra giữa các ô thí nghiệm

trong cùng một địa điểm

Mỗi địa điểm ta đo đếm 2 ô thí nghiệm qua kết quả kiểm tra sự

thuần nhất giữa các ô thí nghiệm trong cùng một địa điểm bằng tiêu

chuẩn U của phân bố chuẩn tiêu chuẩn ta thấy các gía trị của U đêu nhỏ

hơn 1,96 (biểu 2) điều đó cho thấy các cây trong các ô thí nghiệm khác

nhau trong cùng một địa điểm sinh trưởng tương đối đồng nhất là do trong cùng một địa điểm các yếu tố tác động đến sinh trưởng của chúng như điều kiện khí hâu, Đất đai là như nhau

+ Dùng phương pháp kiểm tra theo tiêu chuẩn U giữa các mẫu, để so

sánh sự sinh trưởng giữa các ô thí nghiệm trong các khu vực khác nhau

Để so sánh sinh trưởng của 2 vùng, ta gộp các ô thí nghiệm ở cùng

một địa điểm thành một mẫu rồi so sánh giữa Mộc Châu với Thị Xã theo

tiêu chuẩn U của phân bố chuẩn tiêu chuẩn ta thấy:

Biểu 3: Kết qủa kiểm tra theo tiêu chuẩn U của phân bố chuẩn

tiêu chuẩn giữa Mộc Châu với Thị Xã

Mộc Châu với 10 ngày 8,77 14,27

Nhận xét:

Các giá tri U tính đều lớn hơn 1,96 (biểu 3) chứng tỏ sinh trưởng

giữa hai nơi có sự khác biệt nhau rõ rệt, khác biệt lớn nhất là sinh trưởng

giai đoạn 10 ngày tuổi với Ut của Do=8,77, Ut của Hvn= 14,27

Từ những kết quả phân tích số liệu trên, ta có thể kết luận trong

giai đoạn vườn ươm, sinh trưởng của cây con giống trong giai đoạn vườn

ươm, được gieo ươm tại khu vực Mộc Châu tốt hơn ở khu vực Thị Xã

II- KẾT QUẢ XAY DUNG MO HINH TRONG THU NGHIEM

1- Qui hoạch thiết kế điểm trông thử nghiệm

Qua thời gian gần 2 năm thực hiện, đề tài đã bố trí xây dựng được

các mô hình trồng thử nghiệm Actisô trên 3 vùng sinh thái tại Sơn La

1.1 - Mô hình trồng thực nghiệm tại Thị xã

Được xây dựng tại 2 điểm:

- Vườn thực nghiệm tại Trung Tâm (diện tích 700m2)

- Vườn hộ gia đình: ông Đào Văn Sinh, tiểu khu 1 Chiểng Sinh; mô

hình trồng xen Actisô với cây rau màu (diện tích 600m2) và trồng dưới tấn vườn cây ăn quả, cây lâm nghiệp: mận, nhãn, Tông dù (diện tích

800m2)

- Đặc điểm điều kiện tự nhiên vùng Thị Xã:

1.2 - Mô hình trồng thực nghiệm tại Mộc Châu:

Bố trí tại thị trấn Nông trường huyện Mộc Châu, được xây dựng tại

3 điểm:

- Vườn nhà ông Nguyễn Xuân Mùi, tiểu khu cơ quan - Thị trấn

Nông trường Huyên Mộc Châu (diện tích 1500m2)

- Vườn trồng cây ăn quả nhà anh Lê Ngọc Hồng, tiểu khu 38 -thị

trấn Nông trường Mộc Châu (1000m2)

- Khu vực đất trồng hoa màu thuộc cơ quan bệnh viện huyện Mộc

Châu -tiểu khu 40 - thị trấn Nông trường Mộc Châu, do anh Lê Ngọc

Hồng nhận thuê khoán (diện tích 1000m2)

- Đặc điểm điều kiện tự nhiên vùng cao nguyên Mộc Châu:

- Đất có hàm lượng mùn khá, thành phần cơ giới thịt nhẹ đến trung

bình, độ pH từ chua vừa đến trung tính ( 4,38 - 6,78), độ dầy tầng đất từ

80cm - 1,2m

1.3 - Mé hinh tréng thuc nghiém tai Co Ma:

Bố trí xây dựng tại trạm thực nghiệm Co Mạ (diện tích 2000m2)

- Đặc điểm tự nhiên vùng Co Ma - Thuân Châu:

Các chỉ tiêu kỹ thuật về sử lý thực bì, làm đất, đánh luống, hàng rào

và làm giàn che đạt yêu cầu đề ra trong phương pháp nghiên cứu sinh

thái thực nghiệm, về thiết kế địa điểm nghiên cứu

2 Kết quả trồng, chăm sóc và theo dõi sinh trưởng Actisô tại các mô hình trồng khảo nghiệm

Trồng bằng cây con tách từ mầm (cây con bằng tia) được di thực từ

2 vùng Sa Pa và Đà Lạt, (trồng khảo nghiệm và theo dõi các chỉ tiêu như cây trồng từ hạt, chủ yếu trồng ở Mộc Châu, một số ít tại khu vực Thị xã trồng đối chứng

+ Kết quả nghiên cứu phương thức trồng:

Bố trí thí nghiệm theo khối với 3 công thức thí nghiệm khác nhau:

- Kích thước: 40cm x 50cm

- Mật độ: 6000 - 7000cay/ha

- Bón lót 2kg phân chuồng hoai + 0,3kgNPK

+ Công thức ÏÏ: (rồng Actisô xen với cây rau màu: các loại rau cải và các cây họ đậu) chế độ phân bón như trên

- Kích thước: 50cm x 70 cm

- Mật độ: 5000-6000 cây/ha

- Bón lót 2kg phân chuồng hoai + 0,3kgNPK

+ Công thức III: (trông Actisô dưới tán cây ăn quả và cây lâm nghiệp:

nhãn, mận hậu, xoài, lát, xoan, pơ mu)

- Kích thước: 50cm x 70cm

- Mại độ: 5000 - 6000cây/ha

- Bón lót 2kg phân chuồng hoai + 0,3kgNPK

+ Bố trí công thức đối chứng cho cả 3 công thức thí nghiệm trên

- Ngoài ra tại 2 khu vực Thị xã và Mộc Châu bố trí thêm công thức trồng thuần lơại (không có giàn che, kích thước và mật độ như công thức

I, tưới ít nước và hầu như không chăm sóc) để so sánh đối chứng với các công thức thí nghiệm trên

3 - Kết quả sinh trưởng cây Acfisô bằng phương pháp trồng từ hạt

- Đề tài đã xây dựng được các mô hình trồng khảo nghiệm trên 3

khu vực, trong đó khu vực Thị Xã và Mộc Châu trồng liên tục đượcc 2 vụ

(nguồn gốc hạt giống chủ yếu lấy từ Sa Pa Lào Cai)

Thu thập số liệu định kỳ trên các ô thí nghiệm, mỗi ô đo 31 cây về các chỉ tiêu đường kính gốc (Do) và chiều cao vút ngọn (Hvn), đo 1 tháng

sau trồng và sau 3-6-§-10 tháng

Các số liệu được tổng hợp, sử lý theo phương pháp thống kê thực nghiệm, để đánh giá sinh trưởng và phát triển của Actisô tại 3 mô hình

trồng khảo nghiệm trên Sơn La

Biểu 4 Sinh trưởng đường kính và chiều cao trong các

công thức thí nghiệm tại Mộc Châu

Trồng toàn diện | Xen rau (màu) Dưới tán cây ăn Đối chứng

(thuần loài) qua+cay LN

(NL két hop)

Do(cm | Hvn(m) | Do(cm) | HvnGm) | Do(cm) | Hvyn(m) | Do(cm) | Hvn(m)

1 théng | 1,95 | 0,25 1,93 | 0,23 1,89 | 0,21 1,88 | 0,20

3 thing | 2,44; 0,39 2,30 0,37 2,23 0,33 2,25 0,30 6tháng | 3,15 | 0,65 2,75 0,62 2,68 0,59 2,67 0,58

diện có khả năng sinh trưởng đường kính và chiều cao tốt nhất và công

thức trồng Actisô xen cây rau màu và công thức trồng dưới tán (nông lâm kết hợp) cũng phát triển tương đối tốt

Biểu 5 Sinh trưởng đường kínhvà chiều cao trong

các công thức thí nghiệm tại Thị Xã

Trồngtoàn | Xenrau (màu) | Dưới tán cây ăn Đối chứng Không bón

Tuổi diện quả+câyLN phân

(thuần loài) (NL kết hợp)

Do(€m ] Hvnm | Đo(€m) | Hvnm | Do(€m) |Hvnm | Do(em) | HvnGm | Đoem) | Hvnem) Itháng | 1,74 |0,18 | 1,70 | 0,16 1,69 | 0,16 1,72 | 0,16 1,02 | 0,16 3thang | 2,03 | 0,28 | 2,01 |0,26 |2,00 |0,24 | 2,03 | 0,25 187 | 0,19

6 thang || 2,67 | 0,53 | 2,63 |0,51 |2,62 |0,49 |2,66 |0,50 | 2,35 | 0,32

8 thang || 3,31 | 0,86 | 3,28 |0,83 | 3,26 |0,80 ¡330 |0,82 {2,80 | 0,41

10 thang | 3,87 | 1,06 | 3,82 103 | 3,79 | 0,95 | 3,85 104 | 2,98 | 0,54

Tại khu vực Thị Xã, trong các công thức thí nghiệm thì công thức

trồng thuần loài cây Actisô cũng phát triển vượt trội hơn cả, các công

thức trồng xen rau màu và trồng dưới tán phát triển cũng tương đương

Với công thức không bón phân và chăm sóc ít, ta thấy cây phát

triển kém hơn hẳn, sau 10 tháng về đường kính gốc (Do) và chiều cao

(Hvn) mới chỉ tương đương cây 6 tháng tuổi ở các công thức khác (biểu

5) Chứng tỏ sự sinh trưởng và phát triển của loài Actisô có chịu ảnh

hưởng rất lớn của chế độ chăm sóc

Biểu 6 Sinh trưởng đường kính và chiều cao trong

các công thức thí nghiệm tại Co Mạ

Nhận xét:

Tại khu vực Co Mạ có thể nhận định ở đây thích hợp cho loài

Actisô sinh trưởng và phát triển không kém khu vực Mộc Châu, cây trồng

sau 2-3 tháng đã có chiều cao và đường kính tương đương với cây 6 tháng

tuổi ở vùng Thị Xã

Trong đánh giá kết quả, do khu vực Co Mạ thời gian trồng mới

được 1 vụ trong năm 2003, cho nên chưa đủ thời gian để lấy số liệu so

sánh Kết quảvề sinh trưởng đường kính và chiều cao chỉ so sánh tại 2

khu vực Thị Xã và Mộc Châu

Dùng phương pháp so sánh các mẫu quan sát và thí nghiệm độc lập, vì ở những khu vực khác nhau, cho nên có thể loại bỏ những tác động

giống nhau về điều kiện đất đai, khí hậu, các yếu tố ngoại cảnh khác

Thực hiện thủ tục của quy trình phân tích theo SPSS (kiểm định T

cho hai mẫu độc lập để so sánh hai giá trị trung bình) thống kê các đặc

trưng mẫu

cho khu vực Thị Xã và Mộc Châu, ta được kết quả so sanh dưới đây:

Biêủ 7: Kết quả so sánh sinh trưởng đường kính và chiều cao

tại khu vực Thị Xã và Mộc Châu

Khu vực Dung lượng | Sốtrung | Saitiêu Sai số của số

quan sát (số bình chuản trung bình cây đo) mẫu

Bảng trên là thống kê các đặc trưng mẫu cho khu vực Thị Xã va Mộc Châu, lần lượt dung lượng quan sát (60 cây), số trung bình, sai tiêu

chuẩn mẫu, sai số của số trung bình

Nhận xét:

Theo số liệu két quả (bảng 7) ta thấy giá trị sinh trưởng đường kính

gốc trung bình ở khu vực thị xã là 3,873 còn ở khu vực Mộc Châu là 4,455 như vậy có sự khác biệt rõ ràng về sinh trưởng đường kính ở 2 khu vực, khu vực Mộc Châu cây sinh trưởng về đường kính tốt hơn

Về giá trị chiều cao trung bình ở Thị Xã là 1,037, ở Mộc Châu là

1,318, điều đó cho ta thấy cũng có sự khác biệt rõ ràng về sinh trưởng chiều cao giữa 2 khu vực Từ đó ta có thể kết luận ở vùng Mộc Châu cây sinh trưởng về chiều cao tốt hơn ở khu vực Thị Xã

Biêủ 8: Kết quả so sánh lượng tăng trưởng bình quân năm

giữa 3 khu vực trồng khảo nghiệm