Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)

Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất (Luận án tiến sĩ)

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, tài liệu được trích dẫn đúng quy định và được ghi đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Thu Nga

1.3 Khái quát kết quả của các công trình khoa học đã công bố và

những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết 30

Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC

CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGÀNH GIÁO DỤC

2.2 Kỹ năng dạy học của sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất 46 2.3 Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành

2.4 Các yếu tố tác động tới việc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh

Chương 3 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC

CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGÀNH GIÁO DỤC

3.1 Đặc điểm của các trường đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất 98

Chương 4 BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC CHO SINH

VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGÀNH GIÁO DỤC THỂ CHẤT 123 4.1 Giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các lực lượng sư

phạm về rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm

4.2 Xây dựng và thực hiện quy trình rèn luyện kỹ năng dạy học cho

sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất 128 4.3 Phát huy tính tự giác, tích cực và sáng tạo của sinh viên đại học sư

phạm ngành giáo dục thể chất trong quá trình rèn luyện kỹ năng

4.4 Tăng cường rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm

ngành giáo dục thể chất thông qua thực tập sư phạm 143

5.2 Xử lý và phân tích kết quả sau tác động thực nghiệm 161

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

3 3.2 Bảng tổng hợp kết quả tự đánh giá của sinh viên vềtrình độ kỹ năng dạy học 201

4 3.3 Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của cán bộ, giảng viênvề trình độ kỹ năng dạy học của sinh viên 202

Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của cán bộ, giảng viên

về tổ chức các hoạt động rèn luyện kỹ năng dạy học

8 3.7 Bảng tổng hợp kết quả đánh giá của sinh viên về cácyếu tố tác động đến việc rèn luyện kỹ năng dạy học

11 5.2 Bảng phân phối tần số điểm đánh giá trình độ đầu vào kỹnăng dạy học nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng 159

12 5.3 Bảng kết quả khảo sát trình độ đầu vào kỹ năng dạyhọc của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng 159

13 5.4 Bảng thống kê kết quả sau thực nghiệm về sự tiến bộcủa kỹ năng dạy học 162

14 5.5 Bảng phân phối tần suất về sự tiến bộ của kỹ năng dạyhọc 162

đối chứng 162

16 5.7 Bảng mức độ tiến bộ về kỹ năng dạy học sau thực nghiệm 163

17 5.8 Bảng phân phối các tham số đặc trưng về sự tiến bộcủa các nhóm thực nghiệm và đối chứng 165

18 5.9

Bảng so sánh kết quả đánh giá về tính tích cực rènluyện kỹ năng dạy học của sinh viên nhóm thực

19 3.1 Biểu đồ so sánh nhận thức về sự cần thiết của các kỹnăng dạy học giữa sinh viên và cán bộ, giảng viên 104

20 3.2 Biểu đồ nhận thức của sinh viên và cán bộ giảng viênvề rèn luyện kỹ năng dạy học 108

21 3.3 Biểu đồ kết quả đánh giá của sinh viên về tổ chức cáchoạt động sư phạm nhằm rèn luyện kỹ năng dạy học 110

22 3.4

Biểu đồ kết quả đánh giá của cán bộ, giảng viên về tổchức các hoạt động sư phạm nhằm rèn luyện kỹ năng

23 3.5 Biểu đồ kết quả đánh giá của sinh viên về các yếu tố

tác động đến việc rèn luyện kỹ năng dạy học 114

24 3.6 Biểu đồ kết quả đánh giá của cán bộ, giảng viên về các

yếu tố tác động đến việc rèn luyện kỹ năng dạy học 115

25 5.1

Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra đầu vào trình độ kỹnăng dạy học của nhóm thực nghiệm và nhóm đốichứng

159

26 5.3 Biểu đồ so sánh về sự tiến bộ của các kỹ năng dạy học ở nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm 164

1 2.1 Sơ đồ hệ thống các kỹ năng dạy học cần rèn luyện cho

sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất 73

2 2.2 Sơ đồ các yếu tố tác động đến việc rèn luyện kỹ năng

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia luôn gắn liền với

sự phát triển của giáo dục và đào tạo Nhận thức rõ vai trò của giáo dục vàđào tạo Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI của Đảng cộng sản Việt Nam đãkhẳng định: Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp củaĐảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển,được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xãhội Trong nghị quyết hội nghị Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ tình hình và nguyên nhân: “Tuy nhiên, chấtlượng hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, nhất là giáo dụcđại học, giáo dục nghề nghiệp Còn nặng về lý thuyết, nhẹ thực hành Chưachú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng làm việc”[20] Do vậy, mục tiêu cụ thể đã nêu: “Đối với giáo dục đại học, tập trung đàotạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và nănglực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học” [20] Nhiệm vụ, giảipháp được đề ra: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theohướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học” [20]

Ngày 28 tháng 4 năm 2011, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định641/QĐ- TTg:“ Về việc phê duyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vócngười Việt Nam giai đoan 2011 – 2030”, đã chỉ rõ mục tiêu tổng quát: “Pháttriển thể lực, tầm vóc người Việt Nam trong 20 năm tới để nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước” [73] Ở chương trình 3 của Đề án: Phát triển thể lực, tầm vóc bằng giảipháp tăng cường giáo dục thể chất đối với học sinh từ 03 tuổi đến 18 tuổi.Trong đó, nhóm giải pháp huy động nguồn nhân lực đã chỉ rõ: “ Huy động

nguồn nhân lực phục vụ Đề án từ Viện Khoa học Thể dục Thể thao, cáctrường đại học thể dục thể thao, đại học sư phạm thể dục thể thao, khoa giáodục thể chất thuộc các trường đại học và cao đẳng sư phạm; đội ngũ cán bộ,giáo viên thể dục thể thao các trường học ” [73].

Để thực hiện tốt Đề án thì sứ mệnh cao cả của các trường sư phạm đàotạo giáo viên giáo dục thể chất đó chính là giáo dục và đào tạo đội ngũ giáoviên trong tương lai có trình độ chuyên môn tốt, tay nghề vững vàng, trong đóviệc rèn luyện để có kỹ năng dạy học là một trong những vấn đề then chốt

Thời gian gần đây các trường sư phạm nói chung và sư phạm ngànhgiáo dục thể chất nói riêng đã có rất nhiều cố gắng trong việc giáo dục -đào tạo sinh viên - những thầy, cô giáo tương lai có đầy đủ phẩm chất và

năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc“ đổi mới căn bản, toàn diện giáo

dục và đào tạo” [20] và thực hiện Đề án 641 [73] Tuy nhiên so với yêu

cầu đào tạo giáo viên trong tình hình mới thì đội ngũ giáo viên giáo dục thểchất tỷ lệ đạt chuẩn còn thấp Kỹ năng dạy học của một số giáo viên cònhạn chế thể hiện sự lúng túng, thiếu thành thạo trong hoạt động nghềnghiệp Vì vậy, việc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sưphạm ngành giáo dục thể chất cần được triển khai một cách có kế hoạch,khoa học, tổ chức, chỉ đạo chặt chẽ Ngoài ra, cần đòi hỏi cao ở sự tự rènluyện thường xuyên, liên tục, của bản thân sinh viên đại học sư phạmngành giáo dục thể chất

Rèn luyện kỹ năng dạy học là nhiệm vụ quan trọng của các trường sư phạmnói chung và trường sư phạm đào tạo giáo viên giáo dục thể chất nói riêng Bởi vì,giáo dục thể chất là một trong những nội dung giáo dục cơ bản góp phần giáo dụccon người phát triển toàn diện ở nước ta Muốn nâng cao chất lượng giáo dục thểchất ở trường phổ thông thì thầy, cô giáo phải yêu nghề, có trình độ, kỹ năngdạy học thành thạo, biết động viên, khuyến khích học sinh tích cực tập luyện

thể dục thể thao, rèn luyện sức khỏe vì điều đó gắn liền với hạnh phúc củamỗi con người Sứ mệnh cao cả của các trường đại học sư phạm ngành giáodục thể chất, đó là giáo dục, đào tạo đội ngũ giáo viên giáo dục thể chất tươnglai có trình độ chuyên môn tốt, tay nghề vững vàng, trong đó kỹ năng dạy họcthành thạo là một trong những vấn đề then chốt.

Tuy nhiên, so với yêu cầu đào tạo giáo viên trong tình hình mới thì độingũ giáo viên giáo dục thể chất, tỷ lệ đạt chuẩn còn thấp Kỹ năng dạy họccủa một bộ phận giáo viên còn hạn chế, biểu hiện hiện ở sự thiếu thành thạo trong hoạt động nghề nghiệp Vì vậy, đòi hỏi việc rèn luyện kỹ năng dạy họccho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất cần được tổ chức mộtcách khoa học, có kế hoạch, theo quy trình chặt chẽ Mặt khác, cũng cần đòihỏi cao ở sự tự rèn luyện thường xuyên, liên tục của mỗi sinh viên đại học sưphạm ngành giáo dục thể chất

Vấn đề rèn luyện kỹ năng nói chung và kỹ năng dạy học nói riêng đãđược nhiều tác giả, nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam nghiên cứu, đềcập tới ở các góc độ khác nhau Tuy nhiên, việc nghiên cứu quá trình rènluyện kỹ năng dạy học cho sinh viên sư phạm ngành giáo dục thể chất còn ít

đề tài luận án đi sâu nghiên cứu, hoặc chỉ dừng lại nghiên cứu ở góc độ nănglực sư phạm nói chung

Với lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài: “Rèn luyện kỹ năng dạy

học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất” làm luận án tiến

sĩ, chuyên ngành Lý luận và Lịch sử giáo dục

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về kỹ năng dạy học và rènluyện kỹ năng dạy học, đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học chosinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất, góp phần nâng cao chấtlượng đào tạo giáo viên trong tình hình mới

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lý luận về rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viênđại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

- Khảo sát, đánh giá thực trạng kỹ năng dạy học, rèn luyện kỹ năng dạyhọc và các yếu tố tác động đến việc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viênđại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

- Đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đạihọc sư phạm ngành giáo dục thể chất

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của cácbiện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngànhgiáo dục thể chất

3 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và giả thuyết khoa học

* Khách thể nghiên cứu

Quá trình đào tạo sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

* Đối tượng nghiên cứu

Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáodục thể chất

* Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu về rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Sinh viên được đào tạo, saukhi tốt nghiệp ra trường, họ sẽ là những giáo viên dạy môn giáo dục thể chất ởcác trường phổ thông

Luận án nghiên cứu, khảo sát ở các trường: Trường Đại học Sư phạmThể dục Thể thao Hà Nội, Khoa Giáo dục Thể chất Trường Đại học Sư phạm

Hà Nội, Khoa Giáo dục Thể chất Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyênthuộc Trường Đại học Thái Nguyên

* Giả thuyết khoa học

Kỹ năng dạy học chỉ có thể được hình thành, phát triển vững chắc thôngqua quá trình rèn luyện và trải nghiệm thực tiễn hoạt động sư phạm Nếu trongquá trình đào tạo, các lực lượng sư phạm được nâng cao ý thức trách nhiệm, thựchiện quy trình rèn luyện kỹ năng dạy học hợp lý, sinh viên được tổ chức rènluyện kỹ năng một cách khoa học, đồng thời phát huy được tính tích cực tự rènluyện của sinh viên, thì kỹ năng dạy học của sinh viên đại học sư phạm ngànhgiáo dục thể chất sẽ được hình thành, phát triển vững chắc, đáp ứng mục tiêu,yêu cầu đào tạo của nhà trường trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận nghiên cứu

Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biệnchứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quán triệt quanđiểm của Đảng cộng sản Việt Nam về giáo dục và đào tạo

Tiếp cận hệ thống: Quá trình đào tạo ở trường đại học sư phạm là một

hệ thống toàn vẹn bao gồm các thành tố có quan hệ mật thiết với nhau như:Mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức, người dạy,người học, môi trường và kết quả đào tạo Quá trình rèn luyện kỹ năng dạyhọc cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất phải được tiếp cậnnghiên cứu trong hệ thống các mối quan hệ của cấu trúc quá trình đào tạo

Tiếp cận lịch sử - logic: Kế thừa những thành quả cũng như các bài học

kinh nghiệm từ nhiều nghiên cứu về kỹ năng dạy học để đưa ra những biệppháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên theo tuần tự logic chặt chẽ

Tiếp cận thực tiễn: Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về kỹ năng dạy học

môn giáo dục thể chất ở trường phổ thông và rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Thể hiện sự thống nhất, gắn kếtchặt chẽ giữa thực tiễn đào tạo ở trường sư phạm và yêu cầu công việc trongtương lai của giáo viên giáo dục thể chất ở trường phổ thông trong bối cảnh đổimới giáo dục

* Phương pháp nghiên cứu

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh… Cáccông trình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam có liên quan đến đề tài,nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu

Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát: Trong quá trình thực hiện đề tài, thông qua quansát, theo dõi, dự giờ giảng dạy của giảng viên các bộ môn chuyên sâu và sinhviên, kết hợp với giờ dạy của giáo viên trung học phổ thông và sinh viên quađợt thực tập sư phạm

Phương pháp điều tra: Thiết kế hệ thống bảng hỏi nhằm điều tra kỹnăng dạy học của sinh viên và hoạt động rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên tại các trường đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Bao gồm: Cán

bộ, giảng viên (Số lượng 243) và sinh viên (Số lượng 426)

Phương pháp tọa đàm: Trao đổi với cán bộ, giảng viên, sinh viên về kỹnăng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học

Phương pháp phỏng vấn: Thiết kế hệ thống câu hỏi để phỏng vấn trựctiếp đội ngũ cán bộ giảng viên, sinh viên về những vấn đề liên quan đến kỹnăng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Tổng kết kinh nghiệm rènluyện kỹ năng dạy học ở các trường đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia về hệ thống các kỹnăng dạy học cần rèn luyện cho sinh viên và các biện pháp rèn luyện kỹ năngdạy học đã được đề xuất

Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra tính hiệu quả của quytrình rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đã đề xuất

Phương pháp hỗ trợ

Phương pháp toán học: Bằng việc sử dụng một số thuật toán của toánhọc thống kê với mục đích phân tích số liệu khảo sát thực trạng và thựcnghiệm sư phạm

5 Những đóng góp mới của luận án

Luận giải làm sáng tỏ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của rèn luyện kỹnăng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Xâydựng được các nhóm và hệ thống các kỹ năng dạy học cụ thể cần rèn luyệncho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất, khái quát những yếu

tố tác động tới việc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạmngành giáo dục thể chất

Trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học chosinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất, góp phần nâng cao chấtlượng giáo dục và đào tạo giáo viên trong tình hình mới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ góp phần bổ sung, phát triển làmphong phú thêm lý luận, thực tiễn về kỹ năng dạy học và hoạt động rèn luyện

kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

Trên cơ sở đề xuất 4 biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên, luận án còn có ý nghĩa nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho cán bộ,giảng viên cũng như sinh viên trong hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm,giáo dục và đào tạo đội ngũ giáo viên giáo dục thể chất ở trường phổ thông

Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác giảngdạy, nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạmngành giáo dục thể chất

7 Kết cấu của luận án

Luận án kết cấu gồm: Mở đầu, 5 chương (16 tiết), kết luận, kiến nghị, danhmục các công trình khoa học của tác giả đã công bố, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Các công trình nghiên cứu về kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học

1.1.1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới

Ngay từ thời cổ đại, các nhà giáo dục tiêu biểu đã quan tâm đề cập đếnvấn đề năng lực và phẩm hạnh của người giáo viên Đại diện cho các nhà giáodục tiêu biểu như: Socrate, Platon, Aristote, Khổng Tử, Mạnh Tử…

Khổng Tử (551 - 479 TCN), người được tôn vinh là "Vạn thế sư biểu"(Người thầy của muôn đời) đã chỉ rõ: Trong giảng dạy, người thầy phải biếtcách (kỹ năng) để truyền thụ kiến thức cho học trò như: Dụ: Ví von Đạo:Hướng dẫn Trợ: Giúp đỡ Khải: Mở mang Phát: Khêu gợi "Tuần tuần thiện

dụ nhân" (Thầy khéo dẫn dắt người từng bước, mở rộng tri thức ta bằng vănchương, ước thúc hành vi ta bằng lễ tiết, khiến ta muốn ngừng hoạt động cũngkhông thể được) Cách dạy học của Khổng Tử là sự gợi mở để trò tự tìm rachân lý, thầy không bao giờ làm thay, bày sẵn cho người học mà phải bằng sựkhéo léo, hướng dẫn, khêu gợi, mở mang tạo nên ở người học sự hứng thú,tích cực, độc lập nhận thức trong quá trình dạy học [8, tr.8-13] Đồng thờiKhổng Tử đã chỉ ra vai trò quan trọng của việc tu dưỡng, rèn luyện nhữngphẩm chất và năng lực của người thầy giáo Người thầy phải trở thành hìnhảnh mẫu mực nhất, toàn diện nhất trước học trò

Socrate (469- 399 TCN), đã sáng tạo ra phương pháp tranh luận (Thuật

đỡ đẻ) trong dạy học với những kỹ năng gợi mở cần thiết của người thầy giúpcho người học tự suy nghĩ, tự tìm tòi và tự tìm ra chân lý Ở mức độ nào đó,Socrate đã đưa ra được các yêu cầu trong tổ chức quá trình nhận thức củangười học với cách thức, phương pháp dạy học, kỹ thuật dạy học hướng tớiphát huy được sự sáng tạo của học sinh, làm cho họ tích cực, chủ độngnhận thức nhằm nâng cao hiệu quả dạy học [68, tr.40]

Từ thời kỳ phục hưng trở đi, vấn đề kỹ năng dạy học và việc rèn luyện

kỹ năng dạy học của người thầy giáo trong các nhà trường được quan tâmnghiên cứu nhiều hơn với những quan điểm khoa học và những hoạt động cụthể được tiến hành nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên, cácnghiên cứu gắn với tên tuổi của các nhà sư phạm nổi tiếng như: Mông-te-nhơ(Pháp), Kômenxki (Cộng hòa Séc), Rút-xô (Pháp), Usin-xki (Nga), Đitexvec(Đức) Trong đó, nổi bật là tư tưởng của Kômenxki (1592 - 1670), ngườiđược mệnh danh là “Ông tổ của nền sư phạm cận đại” cho rằng: Người thầyphải có phương pháp giảng dạy thích hợp với từng đối tượng và sáng tạonhiều phương pháp phong phú như: Trực quan, Đàm thoại, kể chuyện, luyệntập; Người giáo viên phải quan tâm tìm tòi tất cả mọi con đường dẫn tới việc

mở mang trí tuệ và tận dụng hợp lý những con đường đó

Kômenxki luôn quý trọng, tôn vinh nghề dạy học và vai trò người thầygiáo Với vị trí, chức năng của nghề dạy học, ông yêu cầu người thầy phảimẫu mực, trong sáng về đạo đức và tác phong, có lòng nhân ái: “Không thể trởthành người thầy nếu không phải là một người cha” [68, tr.88]

Cũng đề cao vai trò của người thầy giáo, theo Usinxki (1824 - 1870)người thầy giáo là cầu nối giữa quá khứ và tương lai, sự nghiệp của ngườithầy giáo là sự nghiệp vĩ đại nhất trong lịch sử Trong dạy học và giáo dục, ôngcho rằng: “Điều chủ yếu là nhân cách của người giáo viên trực tiếp làm việc vớihọc sinh Nhân cách của nhà giáo dục có sức mạnh giáo dục to lớn đến mứckhông thể thay thế bằng sách giáo khoa, bằng lời khuyên bảo về đạo đức, bằng

hệ thống khen thưởng và kỷ luật nào cả” [16, tr.75] Đánh giá cao vai trò, tầmquan trọng của người thầy trong giáo dục, Usinxki là người đầu tiên trong lịch sửgiáo dục thế giới đã đề xuất ý tưởng thành lập trường sư phạm, trường chuyênlàm nhiệm vụ đào tạo giáo viên Qua môi trường chuyên biệt đó, các phẩm chất

và năng lực sư phạm của người giáo viên được hình thành, rèn luyện và pháttriển một cách có hệ thống và khoa học Đây là cơ sở quan trọng giúp người giáoviên tự hoàn thiện tay nghề trước những yêu cầu của thực tiễn sư phạm Nhưngphải đến thế kỷ XX, vấn đề kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy họccho người thầy giáo mới được đề cập một cách chi tiết và khoa học.

John Dewey (1859- 1952) người Mỹ với chủ trương là dựa vào kinhnghiệm thực tế của người học, việc giảng dạy của thầy giáo phải kích thíchđược sự hứng thú, phải để người học độc lập tìm tòi, thầy giáo là người thiết

kế, cố vấn

Từ những năm 30 của thế kỷ XX, hầu hết các nước trên thế giới đều rấtquan tâm đến việc nâng cao chất lượng đào tạo, rèn luyện kỹ xảo, kỹ năng nghềnghiệp sư phạm Đặc biệt, ở Liên Xô (trước đây) và các nước xã hội chủ nghĩa ởĐông Âu, hàng loạt các công trình nghiên cứu về vấn đề này đã ra đời Dựa trênnền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhiều nhà giáo dục đã tiếp tục khẳngđịnh sự cần thiết và tầm quan trọng của các kỹ năng dạy học và việc rèn luyện

kỹ năng dạy học của người giáo viên nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả dạyhọc Đặc biệt, các nghiên cứu về kỹ năng dạy học, rèn luyện kỹ năng dạy họckhông chỉ hướng tới mục đích giúp sinh viên sau khi ra trường có thể thích ứngnhanh với nghề nghiệp mà còn hướng tới cho họ khả năng tự hoàn thiện, tự đàotạo mình trong cuộc sống

Đầu những năm 60 của thế kỷ XX, O.A.Apdullina với công trình: “Bàn

về kỹ năng sư phạm”, đã nêu rõ từng loại kỹ năng sư phạm của giáo viên,đồng thời đi sâu phân tích kỹ năng chung và kỹ năng chuyên biệt trong hoạtđộng giảng dạy và giáo dục của họ Cùng quan điểm đó, Ph.N.Gônôbôlin(1976) trong tác phẩm: “Những phẩm chất tâm lý của người giáo viên” đã đưa

ra những năng lực sư phạm, mà sinh viên cần rèn luyện và phát triển Theo

ông, phát triển và hoàn thiện các năng lực cho sinh viên phải được tổ chứcthường xuyên ở trên lớp và trong thực tập sư phạm, đây là các cơ hội để "lầnđầu tiên" "lựa chọn", "lắp ráp", "ứng dụng" các thuộc tính tâm lý của giáo viênvào những yêu cầu hoạt động sư phạm" [24, tr.111], từng bước giúp sinh viênrèn luyện và tự hoàn thiện năng lực sư phạm của mình.

Năm 1961, N.V.Cu-dơ-min-na trong công trình nghiên cứu “Hình thành

các năng lực sư phạm” đã xác định năng lực sư phạm cần có của giáo viên, mối

quan hệ giữa năng lực chuyên môn và năng lực nghiệp vụ, giữa năng khiếu sưphạm và việc bồi dưỡng năng khiếu sư phạm thành năng lực sư phạm Đặc biệt,

công trình nghiên cứu của X.I.Ki-xê-gôp: “Hình thành các kỹ năng, kỹ xảo sư

phạm trong điều kiện giáo dục đại học” [41], trong đó đã nêu ra hơn 100 kỹ

năng nghiệp vụ sư phạm, trong đó tập trung vào 50 kỹ năng cần thiết nhất,được phân chia luyện tập theo từng thời kỳ thực hành, thực tập sư phạm cụthể Công trình này đồng thời nghiên cứu sự hình thành kỹ năng sư phạm củasinh viên dưới góc độ là một quá trình có tổ chức trong nhà trường sư phạm

và chia quá trình này thành 5 giai đoạn

Những năm 70, nhiều công trình nghiên cứu về kỹ năng dạy học và rènluyện kỹ năng dạy học cho giáo viên ra đời nhằm nâng cao chất lượng quátrình dạy học, đào tạo nguồn nhân lực Tiêu biểu có các tác giả như: M.Ia.Côvaliôv, Iu.K.Babanxki, N.I.Bônđưrev… Nổi bật là công trình nghiên cứucủa X.I.Kixegop: “Hình thành các kỹ năng, kỹ xảo sư phạm trong điều kiệngiáo dục đại học” Tác giả đã khẳng định kỹ năng dạy học được hình thànhthông qua luyện tập, qua rèn luyện nghiệp vụ trong nhà trường sư phạm

Tuy nhiên, việc rèn luyện để hoàn thiện các kỹ năng dạy học đó như thế nàosau khi họ ra trường thì chưa được bàn đến Cùng với X.I.Kixegop, O.A.Apđulinnacũng đã luận chứng đưa ra một hệ thống các kỹ năng giảng dạy và các kỹ nănggiáo dục riêng biệt, các kỹ năng được mô tả cụ thể theo thứ bậc

Trung Quốc là quốc gia gần gũi với Việt Nam, công cuộc cải cách giáodục của họ đang được tiến hành rất mạnh mẽ, nhất là trong lĩnh vực phươngpháp giảng dạy Những cách dạy học trước đây được các nhà sư phạm làmmới lại theo tinh thần coi người học là trung tâm, một trong những nghiên cứu

về kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học nổi bật là “Bộ sách bồidưỡng kỹ năng dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên Trung học cơ sở, Trunghọc phổ thông” Theo các tác giả, thông qua việc bồi dưỡng nâng cao các kỹnăng dạy học này: Sinh viên sư phạm có thể có được trình độ cơ bản để đảmnhiệm công việc dạy học của giáo viên; Giáo viên mới vào nghề có thể làmcho kỹ năng dạy học của mình được chuẩn hoá, thuần thục hơn, nhanh chóngđáp ứng được những yêu cầu trong công tác giảng dạy; Giáo viên lâu năm thì

có thể tôi luyện kỹ năng dạy học của mình thành thạo, điêu luyện hơn, đồngthời kết hợp giữa kinh nghiệm dạy học phong phú của bản thân với kiến thứcchuyên ngành để hình thành được phong cách và màu sắc độc đáo trong giảngdạy [77,tr.7] Đây là những cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn sinh động để tiếnhành hoàn thiện các kỹ năng dạy học cho giảng viên đại học

Theo UNESCO: Người thầy giáo thế kỷ XXI phải là một nhà chuyênmôn nắm vững khoa học cơ bản, thấm nhuần một khoa học sư phạm mới dựatrên cơ sở liên ngành, có khả năng đối thoại với sinh viên, chuẩn bị cho sinhviên lựa chọn và sử dụng một cách có phê phán các thông tin công cộng và làmquen với một vài nguyên tắc cơ bản về giáo dục người lớn

Khi bàn về xã hội tương lai là “xã hội dựa vào tri thức”, “kiến thức là sứcmạnh”, với mục tiêu đào tạo những con người hiếu học, một “xã hội học tập”, R.Singh đã yêu cầu cần nhận thức lại vai trò của người giáo viên trong dạy học Ông chorằng:

Giáo viên không chỉ là người truyền thụ những phần tri thức rời rạc, giáoviên phải là người cố vấn, hướng dẫn, người mẫu mực của người học Để cóđược điều đó, giáo viên phải có các kỹ năng tương ứng, và muốn như vậy không

có cách nào tốt hơn giáo viên phải được thường xuyên bồi dưỡng về mọi mặt,phải là người học tập suốt đời [62, tr.90-115].

Ngoài ra, còn rất nhiều tác giả và các công trình nghiên cứu khác đềcập đến vấn đề kỹ năng dạy học, rèn luyện để hoàn thiện kỹ năng dạy học.Các nghiên cứu đều rất quan tâm đến việc hoàn thiện tay nghề cho sinh viên,đặc biệt là hình thành và rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên sư phạm

Ở các nước như Canada, Australia, Hoa kỳ Dựa trên cơ sở các thànhtựu tâm lý học hành vi và tâm lý học chức năng để tổ chức rèn luyện các kỹnăng thực hành giảng dạy cho sinh viên Những luận điểm của J.Watson

1926, A.Pojoux 1926, F.Skinner 1963 Những công trình: Quá trình giảng

dạy của J.B Bigs và R.Tellfer 1987 [107], Bắt đầu giảng dạy của K.Barri và

L.King 1993 [103] đang được sử dụng và đưa vào giáo trình thực hành lý luậndạy học trong đào tạo giáo viên ở Australia và một số nước khác

Vai trò và nhiệm vụ hình thành kỹ năng sư phạm cũng đã được xácđịnh ở “Hội thảo về cách tân việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên của các nướcChâu Á và Thái Bình Dương” do APEID thuộc UNESCO tổ chức tại Seoul,Hàn Quốc năm 1998 Các báo cáo của hội thảo đã xác định tầm quan trọngcủa việc hình thành tri thức và hình thành các kỹ năng sư phạm cho sinh viêntrong quá trình đào tạo

Cuốn Những kỹ năng dạy học cần thiết (1998) của Chris Kyriacou

[107] đã trình bày những kĩ năng cơ bản để giáo viên lên lớp thành công nhưviệc lên kế hoạch, soạn bài, trình bày bài giảng (từ phong cách đứng lớp, diễngiảng, đến các phong cách dạy và học, thích ứng bài giảng với khả năng củahọc sinh, sử dụng tài liệu tham khảo và tài liệu giảng dạy); quản lý lớp học,Những vấn đề tương tự cũng được tìm thấy trong các cuốn sách: Thực hànhdạy học (2006) của A.Duminy và cộng sự [104], Sổ tay quản lý lớp học

(Nghiên cứu, thực tiễn và những vấn đề hiện đại) (2006) của C.M.Evertson,C.S.Weinstein Đây đều là những kỹ năng chung, nền tảng cho mọi giáo viên.

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Sau Cách mạng tháng Tám thành công, khi đất nước còn nhiều việc cầnphải cải cách, thì chúng ta đã sớm nhận ra vai trò của giáo dục đối với sựhưng thịnh của một đất nước và bắt tay vào thực hiện cải cách nền giáo dục.Trong đó, Đảng ta xác định vấn đề then chốt, quyết định chất lượng giáo dụcchính là đội ngũ thầy giáo, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo cả về sốlượng và chất lượng Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: Phải xây dựng được độingũ đông đảo những người làm công tác giáo dục yêu nghề, yêu trường, hếtlòng thương yêu, chăm sóc giáo dục học sinh, không ngừng trau dồi đạo đức,

tự bồi dưỡng nâng cao tay nghề để thực sự là tấm gương sáng cho học sinhnoi theo Người thường nhắc nhở các thầy, cô giáo: “Dạy cũng như học phảibiết chú trọng cả tài lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc, rấtquan trọng Nếu không có đạo đức cách mạng thì có tài cũng vô dụng”[49,tr.329] Người đề cao vai trò của đạo đức, coi đạo đức là linh hồn củangười thầy giáo, Người luôn căn dặn: “Muốn cho học sinh có đạo đức thì giáoviên phải có đức… Cho nên thầy giáo, cô giáo phải gương mẫu” [49, tr.492]

Vì vậy, Hồ Chí Minh luôn coi trọng và dành sự quan tâm đặc biệt đối với sựtrau dồi, rèn luyện phẩm chất và năng lực của người làm công tác giáo dục.Theo Người thì tự trau dồi đạo đức là nguyên tắc để phát triển các phẩm chấtđạo đức cách mạng, để “tự mình tiến bộ mãi”, đây là một trong những cơ sởxuất phát quan trọng cho việc nghiên cứu, phát triển các phẩm chất nhân cách,hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp của người giáo viên

Cùng với các quan điểm đó là các trường sư phạm, các trung tâm bồidưỡng giáo viên được thành lập, đặc biệt là các công trình nghiên cứu về kỹnăng dạy học và những yêu cầu hoàn thiện phẩm chất nhân cách của ngườigiáo viên được tiến hành một cách toàn diện và sâu sắc

Tác giả Lê Văn Hồng (1975) với công trình nghiên cứu về: “Một sốvấn đề về năng lực sư phạm của giáo viên xã hội chủ nghĩa”, đã đưa ra hệthống những năng lực sư phạm của người giáo viên xã hội chủ nghĩa cần phải cótrong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, phát triển con người Đây là công trìnhnghiên cứu đầu tiên của nước ta đã đề cập đến kỹ năng dạy học, bồi dưỡng, rènluyện một số kỹ năng dạy học để hình thành và phát triển năng lực sư phạm chogiáo viên.

Từ những năm 1990, các vấn đề chương trình đào tạo, rèn luyện nghiệp

vụ sư phạm mới được đề cập chính thức trong các văn bản pháp quy của ngànhgiáo dục về mục tiêu, chương trình đào tạo

Năm 1995, đề tài “Hình thành kỹ năng sư phạm cho giáo sinh sưphạm” [17] của tác giả Nguyễn Hữu Dũng đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về kỹnăng sư phạm, vị trí của kỹ năng sư phạm trong việc hình thành năng lực sưphạm cho sinh viên Năm 1996, trong đề tài cấp Bộ mang mã số B94-37-46: “Định hướng đổi mới phương pháp đào tạo và bồi dưỡng giáo viên”[18] Ông đã đề cập đến nhiều kỹ năng cần có của người giáo viên Trên cơ

sở đó, ông đã đưa ra một số định hướng đổi mới quy trình đào tạo giáo viênnhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đảmbảo người giáo viên sau khi ra trường có khả năng tự hoàn thiện mình, đápứng được những yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn sư phạm

Năm 1997, Nguyễn Đình Chỉnh đã xuất bản tài liệu có tính chuyênkhảo về thực tập sư phạm, trong đó tác giả đã giải quyết được những vấn đề

cơ bản như: Xác định khái niệm năng lực sư phạm; cấu trúc của năng lực sưphạm; các con đường hình thành và phát triển năng lực sư phạm Trong cấutrúc năng lực sư phạm, tác giả đã đề cập đến năng lực dạy học, con đườngphát triển, hoàn thiện các năng lực dạy học của giáo sinh sư phạm [9]

Tác giả Phan Thị Hồng Vinh (2007) trong giáo trình “Phương pháp dạyhọc giáo dục học”, cũng cho rằng, kỹ năng dạy học là kỹ năng thuộc nhómcác kỹ năng sư phạm chuyên biệt [94] Trong dạy học giáo dục học, tác giảyêu cầu cần rèn luyện nghiêm túc các kỹ năng sư phạm cơ bản và các kỹ năng

sư phạm chuyên biệt, trên cơ sở đó, hình thành và phát triển năng lực sưphạm Mặc dù chưa đưa ra hệ thống các kỹ năng dạy học cụ thể nhưng tác giả

đã đưa ra quy trình 6 bước để rèn luyện kỹ năng sư phạm cho sinh viên; cácđiều kiện và phương pháp rèn luyện kỹ năng sư phạm có hiệu quả trong dạyhọc giáo dục học

Tác phẩm “Rèn luyện kỹ năng sư phạm” của Hà Nhật Thăng và LêQuang Sơn (2010) đã đề cập đến hầu hết các kỹ năng dạy học và các hoạtđộng của giáo viên ở nhà trường phổ thông trước ý nghĩa và yêu cầu đổi mớigiáo dục hiện nay Theo các tác giả thì tổ chức hoạt động dạy học ngày nay cónhững yêu cầu khác trước đây, vì dạy học ngày nay là tạo cơ hội cho học sinhphát huy tính tích cực nhận thức và rèn luyện, là dạy cho học sinh cách học,cách chiếm lĩnh tri thức của nhân loại Dạy học là kích thích sự ham hiểu biết,tạo ra và phát triển động cơ thái độ học tập tự giác sáng tạo ở học sinh Khơidậy ở thế hệ trẻ ý thức trách nhiệm, sự ham mê cống hiến cho xã hội để khẳngđịnh vai trò chủ thể trong cuộc sống [69, tr.53]

Quá trình dạy học ngày nay đã có nhiều thay đổi và yêu cầu ngày càngcao, dạy học không phải theo tiếp cận nội dung mà theo hướng tiếp cận nănglực của người học, nó không phải là quá trình truyền thụ tri thức một chiều

mà là quá trình tương tác, trong đó người học đóng vai trò làm trung tâm Vìvậy, giáo viên cũng cần phải có nhiều tri thức mới, đặc biệt là phải thườngxuyên tự tu dưỡng, rèn luyện để nâng cao tay nghề Nhận thức được tầm quantrọng và yêu cầu của thực tiễn như vậy, các tác giả đã chỉ ra 22 kỹ năng dạyhọc mà sinh viên sư phạm cũng như giáo viên phổ thông cần phải rèn luyện

Trong đó, có các kỹ năng dạy học đã có và những kỹ năng dạy học mới,những yêu cầu mới trong rèn luyện, hoàn thiện kỹ năng dạy học của sinh viên

sư phạm ngày nay

Trong thời gian những năm 70 trở về trước, ở Việt Nam chưa có nhữngnghiên cứu cơ bản về rèn luyện nghề giáo viên Tay nghề sư phạm của ngườigiáo viên chỉ được đề cập đến trong các giáo trình tâm lý học, giáo dục họcviết dựa trên các giáo trình của Liên xô

Đến năm 1979, trước những yêu cầu đổi mới việc đào tạo giáo viên,vấn đề mới được giới nghiên cứu quan tâm mà mở đầu là đề cương nghiêncứu: “Cải cách công tác giáo dục nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên trường đạihọc sư phạm Hà Nội”

Về vấn đề thực hành nghề, năm 1982, cục Đào tạo, bồi dưỡng giáo viêncủa Bộ Giáo dục đã ban hành tài liệu: “Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thườngxuyên cho sinh viên các trường sư phạm” Đây là tài liệu có tính chất chỉ đạocho hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, nhằm đưa hoạt động này trởthành một thành tố quan trọng của nội dung và chương trình đào tạo của cáctrường sư phạm [12]

Từ những năm 90, vấn đề rèn luyện, hình thành kỹ năng sư phạm chosinh viên qua quá trình thực hành nghề mới được nhiều tác giả chú ý nghiêncứu và thể hiện chính thức trong các văn bản có tính pháp quy về đào tạo sinhviên sư phạm Những nghiên cứu đáng chú ý là:

Năm 1993, tác giả Nguyễn Như An đã nghiên cứu về: “Hệ thống kỹnăng giảng dạy trên lớp về môn giáo dục học và quy trình rèn luyện các kỹnăng đó cho sinh viên khoa Tâm lý - giáo dục học” [1] Luận án đã tiếp cậnvấn đề một cách hệ thống về lý luận cơ bản và đã xây dựng một quy trình rènluyện kỹ năng giảng dạy cho sinh viên khoa Tâm lý - Giáo dục

Năm 1996, Trần Anh Tuấn với công trình nghiên cứu: “Xây dựng quytrình tập luyện các kỹ năng giảng dạy cơ bản trong các hình thức thực hành,thực tập sư phạm” [83] Trong đó, qua quá trình nghiên cứu thực trạng, tác

giả đã chỉ ra những điều được và chưa được của hoạt động thực hành nghề ởcác trường sư phạm và đưa ra một quy trình luyện tập các kỹ năng dạy học cơbản qua hoạt động thực hành nghề trong quá trình đào tạo.

Năm 2007, tác giả Phan Quốc Lâm chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khoahọc và công nghệ trọng điểm cấp bộ về: “Xây dựng nội dung quy trình hìnhthành kỹ năng sư phạm theo chuẩn nghề nghiệp cho sinh viên ngành giáo dụctiểu học qua hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên” Trong đónhóm nghiên cứu đã xác định những nội dung cơ bản, tối thiểu, cần thiết vàkhả thi về những kỹ năng sư phạm tiểu học cần hình thành cho sinh viên quahoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên Từ đó thiết kế một quytrình chi tiết các hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên ngànhgiáo dục tiểu học và một quy trình hướng dẫn sinh viên thực hiện hoạt động rènluyện nghiệp vụ sư phạm cho cán bộ giảng dạy và giáo viên phổ thông [44]

Năm 2005 trở lại đây, một loạt các bài báo của tác giả Đặng ThànhHưng về con đường, các biện pháp kỹ thuật và cách đánh giá các kỹ năng dạyhọc giáo dục như: “Kỹ năng dạy học và tiêu chí đánh giá”, đã chỉ ra nhữngđặc điểm của kỹ năng dạy học Căn cứ vào các nhiệm vụ dạy học, tác giả đãxác định 4 nhóm kỹ năng dạy học cơ bản Cách phân chia kỹ năng này của tácgiả Đặng Thành Hưng có ưu điểm là những kỹ năng cùng nhóm sẽ tập trungvào nhiệm vụ đặc thù, song các kỹ năng khác nhau cũng chỉ được phân biệttương đối với nhau và khi giáo viên thực hiện hoạt động giảng dạy đòi hỏi sự

hỗ trợ mật thiết của các kỹ năng này [35]

Cũng trong tác phẩm khác của Đặng Thành Hưng (2002) “Dạy học

hiện đại: lý luận - biện pháp - kỹ thuật”, tư tưởng xuyên suốt nghiên cứunày nhằm khai thác và phát triển những quan niệm lý thuyết, những biệnpháp và kỹ thuật dạy học phong phú trong khoa học giáo dục và thực tiễnnhà trường nhằm tích cực hóa người học và quá trình học tập [37] Nhìnchung, các kết quả nghiên cứu đã góp phần xây dựng một nền tảng cơ sở lýluận sâu sắc về đào tạo nghề cho sinh viên đại học sư phạm, đã chỉ ra được

nội dung và con đường cơ bản của vấn đề đào tạo tay nghề cho sinh viên sưphạm Chúng có giá trị đối với việc xây dựng nội dung và phương pháp đàotạo giáo viên trong các trường đại học sư phạm hiện nay.

Năm 1987, Nguyễn Quang Uẩn [89] nghiên cứu “Vấn đề rèn luyệnnghiệp vụ sư phạm thường xuyên cho sinh viên” đề cập nhiều vấn đề liênquan đến việc hình thành kỹ năng sư phạm, bước đầu đề ra phương hướng rènluyện năng lực sư phạm ở góc độ lý luận

Năm 1995, công trình nghiên cứu của Nguyễn Hữu Dũng “Hình thành

kỹ năng sư phạm cho giáo sinh sư phạm”, các tác giả đã làm sáng tỏ thêm cơ

sở lý luận về kỹ năng sư phạm, vị trí của kỹ năng sư phạm trong việc hìnhthành năng lực sư phạm cho sinh viên [17]

Ngoài những nghiên cứu kể trên, có một số cuốn sách đề cập đến vấn

đề rèn luyện kỹ năng, trong đó có thể kể đến cuốn Hoạt động- Giao

tiếp-Nhân cách của Hoàng Anh (chủ biên) (2007) Phần đầu của cuốn sách dành

khá nhiều trang để phân tích các yếu tố liên quan đến các lĩnh vực của tâm lýhọc hoạt động như: Cấu trúc của hoạt động, phân loại hoạt động… Trong đó

kỹ năng, kỹ xảo, thói quen được nhóm tác giả đề cập đến như những mức độkhác nhau của lĩnh hội hoạt động Do đó, những nội dung liên quan đến như:Quá trình hình thành kỹ năng, các điều kiện để hình thành kỹ năng hay mốiquan hệ giữa kỹ năng, kỹ xảo và thói quen được phân tích rất chi tiết

Trong những năm gần đây một số luận án tiến sĩ liên quan đến kỹ năng

sư phạm, đáng lưu ý là luận án tiến sĩ: “Hệ thống kỹ năng dạy học và quátrình rèn luyện hệ thống kỹ năng đó cho sinh viên khoa tâm lý - giáo dục” củatác giả Nguyễn Duy Ân; Năm 1993; Tác giả Hà Thị Đức với đề tài: “Vấn đềrèn luyện kỹ năng sư phạm cho sinh viên, cơ sở lý luận và giải pháp”

Mặc dù ở những luận án này các tác giả đã có những đóng góp nhấtđịnh về cơ sở lý luận cũng như thực tiễn về vấn đề kỹ năng sư phạm, xây

dựng được những biện pháp, làm định hướng để sinh viên rèn luyện kỹ năng

sư phạm Tuy nhiên, các luận án này mới chủ yếu đề cập đến vấn đề kỹ năng

sư phạm nói chung, chưa đi sâu rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên

1.2 Các công trình nghiên cứu về kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

1.2.1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới

Từ khi học thuyết Mác - Lênin ra đời vào cuối thế kỷ XIX và hìnhthành quan điểm con người phát triển toàn diện và coi giáo dục là một hệthống nhất bao gồm ba mặt hữu cơ không thể tách rời “Giáo dục trí tuệ -Giáo dục thể chất - Giáo dục kỹ thuật” và khẳng định sự kết hợp giáo dụcthể chất với các mặt khác không chỉ là một phương tiện để nâng cao sảnxuất xã hội mà còn là phương thức duy nhất để tạo ra con người phát triểnmột cách toàn diện

Ở Liên Xô trước đây quan điểm giáo dục con người toàn diện đã đượcV.I.Lênin quan tâm và phát triển Đã vạch ra mối tương quan giữa giáo dục

và điều kiện vật chất xã hội Đồng thời làm phong phú thêm cho tư tưởngMác- Ăngghen được áp dụng cho chế độ xã hội chủ nghĩa Lênin là người đầutiên đưa giáo dục thể chất là nội dung bắt buộc vào trong nhà trường

Nghiên cứu của Е.М.Agool, Trường đại học tổng hợp quốc giaTuvinski, nước cộng hòa Tuva đã đưa ra những nền tảng cơ bản của môn học

"văn hóa thể chất" Tác giả cho rằng, cơ sở của ngành học này tạo thành kiếnthức và kỹ năng chủ yếu trong lĩnh vực khoa học giáo dục thể chất nói chung

và giáo dục thể chất trong nhà trường Một trong những vấn đề cơ bản để pháttriển giáo dục thể chất hiện đại, đặc biệt là hoạt động giáo dục thể chất trongcác nhà trường phổ thông là phải xác định được vai trò của phương tiện,phương pháp và hệ thống kỹ năng giảng dạy của giáo viên giáo dục thể chất

Trên cơ sở đó phát triển thể chất và động cơ tập luyện và hình thành kỹ năngtrong tập luyện cũng như thi đấu thể dục thể thao.

Tác giả Shushunov (2008) cho rằng, nguồn nhân lực của thể thao quốc giađược phát triển đáng kể khi tăng cường các hoạt động vận động học sinh trong

độ tuổi trung học ở nước Cộng hòa Kalmykia thông qua các môn thể thao Điềunày giúp tăng cường tính tích cực, tự giác trong tập luyện thể dục thể thao, thúcđẩy sự phát triển trí tuệ, tinh thần, đạo đức và nâng cao thể chất cho học sinh.Khi nghiên cứu về đặc điểm chuẩn bị nghề nghiệp của các giáo viên giáo dục thểchất (Yekaterinburg), Nazarova (1999) đã cho thấy, sự cần thiết phải phát triểncác vấn đề về đào tạo nghề nghiệp để nâng cao trình độ đào tạo, đặc biệt là việcrèn luyện các kỹ năng dạy học của giáo viên giáo dục thể chất

1.2.2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước

Giáo dục thể chất là một bộ phận không thể thiếu của nền giáo dục xãhội chủ nghĩa Giáo dục thể chất có tác dụng tích cực đối với sự hoàn thiệnnhân cách, những phẩm chất cần thiết và hoàn thiện thể chất cho học sinhnhằm đào tạo con người mới phát triển toàn diện, phục vụ đắc lực cho sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, giữ vững an ninh quốc phòng

Trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu của giáo dục thể chất trong nhàtrường các cấp là gắn liền và góp phần thực hiện mục tiêu của giáo dục và đàotạo theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam, nhằm nângcao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ laođộng có tri thức, có năng lực thực hành, tự chủ và năng động sáng tạo

Để đáp ứng với những yêu cầu mới về giáo dục thể chất, đặc biệt lànhững yêu cầu đối với giáo viên giáo dục thể chất cả về kiến thức chuyênmôn, năng lực sư phạm, kỹ năng nền tảng của nghề nghiệp… Đã có nhiều nhàgiáo dục trong lĩnh vực giáo dục thể chất và thể thao rất quan tâm nghiên cứunăng lực sư phạm mang tính chuyên biệt trong giáo dục thể chất

Hồ Đắc Sơn với luận án tiến sĩ giáo dục học, đã đề cập năng lực nghềnghiệp của giáo viên dạy môn giáo dục thể chất ở bậc tiểu học gồm năng lực

cơ bản và năng lực bổ trợ Năng lực cơ bản gồm: Năng lực lý luận chuyênngành, năng lực phương pháp và thực hành, năng lực giảng dạy và nghiệp vụ

sư phạm, năng lực thể chất Còn năng lực bổ trợ gồm năng lực xã hội, nănglực bản ngã, năng lực nhận thức môn học và thực tiễn, năng lực mở rộngphạm vi hoạt động nghề Khi phân tích nội dung của mỗi nhóm năng lực tácgiả cũng đề cập chi tiết như nhiều nhà giáo dục học từng xác định, chẳng hạnnăng lực dạy học, năng lực thiết kế, năng lực phân tích chương trình và soạnbài, năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục, năng lực kiểm tra đánh giá kếtquả Nói khác đi, khái niệm năng lực nghề nghiệp hàm chứa nội dung nhưnăng lực sư phạm của giáo viên giáo dục thể chất [65]

Một số luận án tiến sĩ chuyên ngành giáo dục thể chất những năm gầnđây đã nghiên cứu một số nội dung liên quan tới năng lực sư phạm của sinhviên ở các khoa giáo dục thể chất thuộc các trường đại học, cao đẳng sư phạm

ở trung ương và địa phương Nguyễn Văn Bền phân tích nhu cầu đổi mới chấtlượng đào tạo giáo viên giáo dục thể chất

Đồng Văn Triệu (2006), với luận án tiến sĩ giáo dục học: “Ứng dụng nhómphương pháp dạy học môn lý luận và phương pháp dạy học thể dục thể thao” đãxác định những nhóm phương pháp dạy học hiện đại theo hướng “lấy người họclàm trung tâm”, kích thích sinh viên tích cực, tự giác, tự học [79]

Đặng Quốc Nam (1998), với công trình “Nghiên cứu một số giải pháp

để nâng cao chất lượng đào tạo trung học thể dục thể thao” đã phân tíchnhững vấn đề cơ bản liên quan tới thực tập sư phạm cho sinh viên trường caođẳng thể dục thể thao Đà Nẵng Tác giả xác định năng lực sư phạm giữ vị tríquan trọng đặc biệt và là đặc trưng cơ bản của giáo viên thể hiện trong chức

năng dạy học và giáo dục Năng lực sư phạm gồm hệ thống tri thức và kỹnăng về nghiệp vụ sư phạm [54].

Trường Đại học Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Nội trong nhiều nămqua thường xuyên tổ chức hội nghị chuyên đề nhằm nâng cao chất lượng đàotạo cho sinh viên của nhà trường, trong đó vấn đề năng lực sư phạm luônđược đặt ra như trọng tâm của đổi mới chương trình và phương pháp giảngdạy Đề tài cấp Bộ của trường năm 2004 “Xây dựng hệ thống đánh giá nănglực nghiệp vụ, kỹ năng chuyên môn cho sinh viên hệ đại học Trường Đại học

Sư phạm Thể dục Thể thao Hà Tây” do Đào Ngọc Dũng và các cộng sự tiếnhành đã xác định năng lực nghiệp vụ sinh viên sư phạm thể dục thể thao

Đề tài đã xác định năng lực sư phạm thể hiện kết quả ở hai nội dung:Năng lực nghiệp vụ và kỹ năng sư phạm là yêu cầu cơ bản của mục đích đàotạo giáo viên giáo dục thể chất cho nhà trường phổ thông Tuy nhiên, đề tàimới xác định chứ chưa chỉ rõ được hệ thống những kỹ năng riêng biệt củangười giáo viên giáo dục thể chất, đặc biệt chưa đề cập tới việc làm thế nào đểhoàn thiện những kỹ năng đó cho giáo viên giáo dục thể chất

Trong các tài liệu của ngành thể dục thể thao và các báo cáo tổng kết,hội nghị khoa học thể dục thể thao trước đây Trường đại học Sư phạm Thểdục Thể thao Hà Nội đã từng đề ra những giải pháp nâng cao kỹ năng nghiệp

vụ sư phạm Nghiên cứu tổng hợp các tài liệu cho thấy hoạt động sư phạmcủa giáo viên giáo dục thể chất thể hiện ở sự ứng dụng khối lượng kiến thứcchuyên ngành và năng lực tổ chức các hoạt động nghiệp vụ có tính sư phạm

Nghiên cứu thực tiễn quá trình đào tạo nghề cho sinh viên đại học sưphạm ngành giáo dục thể chất cho thấy, xác định nội dung hoạt động sư phạmcủa người giáo viên giáo dục thể chất trong trường phổ thông là cơ sở thựctiễn mang tính hướng nghiệp đối với chương trình đào tạo của nhà trường vàgiữ vai trò rất quan trọng trong mục tiêu đào tạo của nhà trường

Sự hình thành năng lực sư phạm cho sinh viên gồm hai hoạt động chủyếu: Một là hoạt động học tập nhằm lĩnh hội các tri thức khoa học cần thiết;

Hai là hoạt động thực tiễn của bản thân nhằm biến những hiểu biết tri thứckhoa học thành những kỹ năng nghề nghiệp Việc tìm giải pháp nhằm nângcao năng lực sư phạm cho sinh viên hướng vào các nội dung nâng cao hiệuquả của hai hoạt động này trong công tác đào tạo mới tạo được kết quả nhưmong muốn.

Những hoạt động đó có hiệu quả không thể thiếu tình yêu nghề nghiệp.Những phẩm chất thuộc về nhân cách đó chính là nhân sinh quan, lý tưởng màmỗi nhà giáo không thể coi nhẹ Tấm gương đạo đức nhân cách của thầy giáocoi như một năng lực của cơ sở nền tảng đảm bảo cho năng lực sư phạm củagiáo viên giáo dục thể chất Nói khác đi, năng lực sư phạm giáo viên giáo dụcthể chất thể hiện trong hai phương diện trình độ kiến thức chuyên ngành và kỹnăng chuyển chúng vào các hoạt động sư phạm là dạy học, tổ chức các hoạtđộng giáo dục có hiệu quả và chất lượng cả về nghề nghiệp và nhân cách

Nguyễn Kỳ Anh, Vũ Đức Thu và cộng sự (1993), đã tiến hành nghiêncứu xây dựng: “Chương trình đồng bộ có mục tiêu về cải tiến công tác giáo

dục thể chất trong nhà trường các cấp đến năm 2000" [2] Chương trình đã được

báo cáo trong kỳ họp toàn thể Ban chỉ đạo xây dựng chiến lược thể dục thể thao

và lãnh đạo Bộ giáo dục và đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Chươngtrình đã xác định được cơ sở lý luận, các quan điểm chỉ đạo và mục tiêu chủ yếucủa công tác giáo dục thể chất trong nhà trường các cấp

Nguyễn Kỳ Anh, Vũ Đức Thu (1998), tiến hành đề tài: "Nghiên cứuxác định cơ chế chính sách và giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện quy hoạchcông tác thể dục thể thao ngành Giáo dục và đào tạo từ năm 1998 - 2000 và

định hướng đến năm 2005" Đề tài đã đề xuất giải pháp củng cố và phát triển

các tổ chức sự nghiệp về thể dục thể thao; các biện pháp nâng cao trình độquản lý, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất, đạo đức, ý chí của độingũ cán bộ, giáo viên giáo dục thể chất [3]

Mai Văn Muôn (1998), có bài viết "Giáo viên thể dục thể thao - vấn đề

bức xúc nhất trong trong công tác giáo dục thể chất hiện nay" [53] Kết quả

nghiên cứu cho thấy, ở tất cả các cấp học, bậc học đều thiếu giáo viên giáo dụcthể chất, nhất là giáo dục tiểu học Nếu tính tối thiểu, mỗi trường tiểu học cầnmột giáo viên giáo dục thể chất thì cả nước còn thiếu khoảng 11.000 giáo viên.Chất lượng giáo viên giáo dục thể chất trong hầu hết các nhà trường còn nhiềubất cập so với yêu cầu, nhiệm vụ Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, đề tài đã phântích các nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế, yếu kém đó là nhận thức của xãhội, các nhà quản lý giáo dục và đội ngũ giáo viên chưa thật sự coi trọng côngtác giáo dục thể chất trong nhà trường; Cơ sở, trường lớp đào tạo giáo viên giáodục thể chất vừa nhỏ về quy mô, vừa chưa đáp ứng được yêu cầu nâng cao chấtlượng đào tạo Đồng thời, đề tài cũng đề xuất về chủ trương, chính sách và cácgiải pháp cụ thể để từng bước nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên giáo dụcthể chất trong nhà trường các cấp.

Đặng Đức Thao, Nguyễn Trương Tuấn, Phan Đức Phú (1993), nghiêncứu: "Một số nét về công tác đào tạo giáo viên thể dục ngành giáo dục” (từ

1956 đến nay) [71] Đây là công trình khá quy mô, tổng kết quá trình đào tạo

giáo viên giáo dục thể chất của ngành giáo dục, cũng như dự báo nhu cầu đàotạo và sử dụng giáo viên giáo dục thể chất từ 1993 – 2000

Vũ Đức Thu và cộng sự (1998) đã tiến hành thực hiện đề tài "Nghiêncứu định hướng và giải pháp đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giáo viên giáodục thể chất trường học" [72] Đề tài đã tiến hành phân tích, đánh giá thựctrạng đội ngũ giáo viên giáo dục thể chất trong nhà trường các cấp về các mặt:

Số lượng, trình độ đào tạo và chất lượng chuyên môn, đồng thời, chỉ ra nguyênnhân của- các yếu kém Đề tài cũng đề ra nhiều giải pháp chủ yếu khả thi, hữuích về xây dựng định biên, định chuẩn giáo viên; nghiên cứu quy hoạch hệthống các cơ sở đào tạo giáo viên giáo dục thể chất…

Nguyễn Thị Kim Thục, Hồ Đắc Sơn (2006) nghiên cứu “Định hướngđổi mới phương pháp thực hiện chương trình môn học thể dục nhằm tích cực

hoá người học ở các trường trung học cơ sở quận Cầu Giấy, Hà Nội” [74], làmột trong số rất ít các công trình nghiên cứu lý luận và ứng dụng phươngpháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập môn giáo dục thểchất của học sinh trung học cơ sở trong điều kiện cụ thể của các trường ở mộtquận nội thành Hà Nội.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, để nâng cao hiệu quả công tác đào tạo cán

bộ, giáo viên giáo dục thể chất có trình độ đại học có thể áp dụng nhiều môhình đào tạo khác nhau, song cơ bản vẫn phải là mô hình đào tạo toàn diện,trang bị đầy đủ các chuẩn kiến thức, kỹ năng chuyên ngành, có đủ luận cứkhoa học, đáp ứng được yêu cầu và nhu cầu của xã hội hiện nay

1.3 Khái quát kết quả của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

1.3.1 Khái quát kết quả của các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài

Khái quát chung kết quả các công trình nghiên cứu có liên quan đến kỹnăng dạy học và kỹ năng dạy học của sinh viên đại học sư phạm ngành giáodục thể chất cho thấy:

Thứ nhất, về tầm quan trọng của kỹ năng dạy học, rèn luyện kỹ năng

dạy học cho sinh viên sư phạm đã được nhiều nhà khoa học ở các quốc giatiên tiến, nhiều tác giả khẳng định Nhìn chung các nhà khoa học, các tác giảđều thống nhất rằng, đây là một yếu tố quan trọng giúp sinh viên đạt được taynghề vững vàng sau khi ra trường, qua đó khẳng định được vị thế nghề nghiệpcủa mình Mặc dù vậy, do đặc điểm khác biệt về điều kiện, trình độ ở các nhàtrường khác nhau, nên việc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên có sựkhác nhau về mức độ và cách thức thực hiện

Thứ hai, việc rèn luyện kỹ năng dạy học đã có rất nhiều công trình tiếp

cận ở các góc độ khác nhau và đã làm sáng tỏ một số nội dung lý luận, thựctiễn về kỹ năng dạy học, vai trò của kỹ năng dạy học đối với hoạt động nghềnghiệp của sinh viên sau khi tốt nghiệp Tuy nhiên, các tác giả tập trung

nghiên cứu kỹ năng dạy học cần có của sinh viên nói chung thông qua cáchoạt động, chưa có những công trình nghiên cứu sâu về kỹ năng dạy học củasinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Vấn đề đặt ra là, cần thiếtphải nghiên cứu, xác định rõ hệ thống các kỹ năng dạy học cần rèn luyện chosinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất một cách có hiệu quả.

Thứ ba, vấn đề rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm

ngành giáo dục thể chất, chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu Do đó, cầnphải có những nghiên cứu cơ bản, hệ thống các vấn đề lý luận, thực tiễn vềviệc rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dụcthể chất, tạo cơ sở khoa học vững chắc cho công tác giáo dục, đào tạo giáoviên giáo dục thể chất trong tương lai

Thứ tư, vấn đề đặt ra đối với việc nghiên cứu đề tài luận án là phải đề

xuất được các biện pháp khoa học để rèn luyện có hiệu quả các kỹ năng dạyhọc cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

1.3.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục giải quyết

Những nghiên cứu trên, có giá trị to lớn về mặt lý luận và thực tiễn rènluyện kỹ năng dạy học, một bộ phận cấu thành tài nghệ sư phạm của giáoviên Tuy nhiên, để giúp cho sinh viên rèn luyện kỹ năng dạy học một cáchthuận lợi, một số vấn đề đặt ra về mặt lý luận đòi hỏi cần tiếp tục nghiên cứugiải quyết:

Một là, để rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm

ngành giáo dục thể chất, điều đầu tiên chúng ta cần thực hiện là xây dựngđược khái niệm về kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất, đây chính là nền tảng để tiếptục phát triển lý luận về kỹ năng dạy học và là cơ sở để tiến hành rèn luyện kỹnăng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất

Hai là, xây dựng hệ thống các kỹ năng dạy học cần rèn luyện cho sinh

viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Các nghiên cứu trước đây đãchỉ ra hệ thống các kỹ năng dạy học cần rèn luyện cho sinh viên nói chung,

nhưng chưa có nghiên cứu sâu về hệ thống kỹ năng dạy học cần rèn luyện chosinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất.

Ba là, chỉ ra các yếu tố tác động đến việc rèn luyện kỹ năng dạy học

cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Việc rèn luyện kỹnăng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất chịu tácđộng bởi các yếu tố khác nhau

Bốn là, xây dựng quy trình rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại

học sư phạm ngành giáo dục thể chất Rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinhviên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất có thể được tiến hành qua nhiềucon đường khác nhau, nhưng con đường quan trọng nhất là phải được rènluyện theo một quy trình khoa học, tuân thủ theo logic các bước, từ nâng caonhận thức đến tổ chức rèn luyện và kiểm tra, đánh giá kết quả rèn luyện Cầndựa trên các đặc điểm của ngành giáo dục thể chất để nghiên cứu quy trìnhrèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên phù hợp và có tính khả thi

Năm là, khảo sát, đánh giá thực trạng kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ

năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Tìmhiểu cả nhận thức của cán bộ, giảng viên, sinh viên về kỹ năng dạy học, thựctiễn rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên trong quá trình đào tạo ở nhàtrường Từ đó có cơ sở đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học chosinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất Việc khảo sát, phân tích

và đánh giá khách quan kỹ năng dạy học của sinh viên hiện nay làm đó là căn

cứ để rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáodục thể chất

Sáu là, đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên

đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất đạt hiệu quả Rèn luyện kỹ năng dạyhọc cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất là một quá trìnhkhó khăn, lâu dài với nhiều con đường và biện pháp khác nhau Quá trình rèn

luyện kỹ năng dạy học của sinh viên không chỉ đòi hỏi ý thức nghề nghiệpcao, sự nỗ lực, cố gắng và kiên trì của bản thân sinh viên, mà còn cần sự hỗtrợ, tạo điều kiện của cán bộ, giảng viên, đặc biệt là giảng viên ở các mônchuyên sâu Chính vì vậy muốn rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đạihọc sư phạm ngành giáo dục thể chất cần có hệ thống các biện pháp khoa học

và khả thi

Kết luận chương 1

Vấn đề kỹ năng dạy học và rèn luyện kỹ năng dạy học đã có nhiều côngtrình khoa học trong và ngoài nước đề cập ở các góc độ khác nhau Cơ bảncác công trình nghiên cứu đều khẳng định kỹ năng dạy học có vị trí rất quantrọng giúp sinh viên đạt được tay nghề vững vàng sau khi ra trường, qua đókhẳng định được vị thế nghề nghiệp của mình Vì vậy, rèn luyện kỹ năng dạyhọc cho sinh viên là vấn đề quan trọng trong quá trình giáo dục, đào tạo Cáctác giả đều có chung ý kiến rằng, để kỹ năng dạy học của sinh viên đượcthành thạo đòi hỏi phải được tiến hành rèn luyện

Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cụ thể và toàndiện về rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáodục thể chất Vì vậy, vấn đề cấp thiết đặt ra là, cần phải làm rõ cơ sở lý luận vàthực tiễn của vấn đề nghiên cứu, từ đó có cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháprèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên đại học sư phạm ngành giáo dục thể chất,góp phần thiết thực nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên giáo dục thể chất trongtình hình mới

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA RÈN LUYỆN KỸ NĂNG DẠY HỌC CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGÀNH GIÁO DỤC THỂ CHẤT 2.1 Các khái niệm cơ bản

2.1.1 Khái niệm kỹ năng

Khi nghiên cứu luận giải về kỹ năng, các nhà tâm lý học đã đưa ra cácquan niệm khác nhau về kỹ năng được phân thành 2 nhóm:

Nhóm thứ nhất chú trọng khía cạnh cách thức hành động, coi việc nắm đượccách thức hành động là có kỹ năng Đại diện cho quan niệm này là các tác giả:Ph.N.Cônôbôlin, V.A.Crutetxki, V.X.Cudin, A.G.Covaliôp, V.A.Crutetxki cho rằng

kỹ năng là phương thức thực hiện hoạt động đã được con người nắm vững

Nhóm thứ hai coi kỹ năng không đơn thuần là mặt kỹ thuật của hànhđộng mà còn là một biểu hiện năng lực của con người Đại diện cho quanniệm này có N.Đ.Lêvitốp, K.K.Platônốp, A.V.Pêtrôpxki, F.K.Kharlamốp Kỹnăng theo quan niệm này vừa có tính ổn định, lại vừa có tính mềm dẻo, tínhlinh hoạt và tính mục đích

Theo tác giả Exipov B.P., (1997): “Kỹ năng thường được quan niệm làkhả năng của con người thực hiện có hiệu quả hành động tương ứng với cácmục đích và điều kiện trong đó hành động xảy ra” [23, tr.4] Kỹ năng bao giờcũng có tính khái quát và được sử dụng trong các tình huống khác nhau [40]

Theo từ điển Giáo dục học của Bùi Hiền, Nguyễn Văn Giao, Nguyễn HữuQuỳnh, Vũ Văn Tảo (2001) thì: “Kỹ năng là khả năng thực hiện đúng hànhđộng, hoạt động phù hợp với những mục tiêu và điều kiện cụ thể tiến hành hànhđộng ấy, cho dù đó là hành động cụ thể hay hành động trí tuệ” [26, tr.220]

Tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng: Kỹ năng là hệ thống các thao tác trítuệ và thực hành Thực hiện trọn vẹn hệ thống thao tác này sẽ đảm bảo đạtđược mục đích đã đề ra Điều đáng chú ý là sự thực hiện kỹ năng luôn luônđược kiểm tra bằng ý thức [85, tr.142]

Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng: Kỹ năng là một dạng hành độngđược thực hiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận động vànhững điều kiện sinh học, tâm lý khác của cá nhân (chủ thể có kỹ năng đó) nhưnhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân… Để đạt được kết quả theo mụcđích hay tiêu chí đã định, hoặc mức độ thành công theo chuẩn quy định Kỹnăng không phải là khả năng, không phải là kỹ thuật hành động, mà chính làhành động được thực hiện có ý thức, có kỹ thuật và có kết quả [38, tr.72].

Về bản chất, các quan niệm về kỹ năng không mâu thuẫn nhau Sựkhác nhau là ở chỗ mở rộng hay thu hẹp phạm vi triển khai của một kỹ nănghành động trong các tình huống, công việc khác nhau

Từ cách tiếp cận trên, có thể khái quát: Kỹ năng là khả năng của con

người thực hiện có kết quả một hoạt động nào đó trên cơ sở vận dụng những kiến thức đã biết vào việc giải quyết nhiệm vụ cụ thể.

Như vậy, để hình thành và phát triển thành thạo một kỹ năng nào đó,phải được trang bị đầy đủ về mặt kiến thức và được vận dụng vào các tìnhhuống cụ thể để giải quyết nhiệm vụ đặt ra Sự thành thạo của kỹ năng thểhiện ở chỗ: Cùng một khối lượng kiến thức nhưng có thể giải quyết đượcnhiều nhiệm vụ khác nhau và mang lại hiệu quả tối ưu Với tính chất phức tạpcủa các nhiệm vụ đặt ra trong thực tiễn, kỹ năng cũng rất phong phú và đadạng, ở mỗi tình huống, nhiệm vụ khác nhau thì có những kỹ năng khác nhau.Tuy nhiên, các kỹ năng không tách rời mà luôn tác động qua lại, hỗ trợ chonhau nhằm thực hiện tốt nhất các nhiệm vụ đặt ra, trên cơ sở đó kỹ năng đượcthực hiện theo đúng quy trình và có sự tham gia của các thuộc tính tâm lýnhư: Xu hướng, động cơ của chủ thể hành động Điều này giúp sự lựa chọn

kỹ năng và thực hiện kỹ năng phù hợp với thực tiễn và nhiệm vụ cụ thể, khắcphục mọi khó khăn trở ngại để hình thành kỹ năng một cách thành thạo

2.1.2 Khái niệm kỹ năng dạy học

Theo tác giả Nguyễn Như An: “Kỹ năng dạy học là việc thực hiện cóhiệu quả một số thao tác hay một loạt thao tác phức tạp của một hành độnggiảng dạy, bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, những cách thức

và quy trình đúng đắn” [1] Tương tự như vậy, theo tác giả Trần Anh Tuấn:

“Kỹ năng dạy học là thực hiện có kết quả một số thao tác hay một loạt thaotác phức hợp của một hành động giảng dạy bằng cách lựa chọn và vận dụngnhững tri thức chuyên môn và nghiệp vụ cần thiết vào các tình huống dạy họcxác định” [83, tr.71]

Theo tác giả Đặng Thành Hưng: Kỹ năng dạy học là kiểu kỹ năng nghềnghiệp mà nhà giáo cần có và sử dụng trong hoạt động dạy học để tiến hành

có kết quả các nhiệm vụ dạy học theo mục tiêu hay tiêu chuẩn đã quy định[37] Xét về khía cạnh nào đó, kỹ năng dạy học là loại kỹ năng chuyên môncủa nghề nhà giáo

Trong lý luận và thực tiễn, kỹ năng dạy học được xem xét trên hai gócđộ: Một là theo tiếp cận cấu trúc hoạt động dạy học; Hai là theo cấu trúc quátrình dạy học Theo tiếp cận cấu trúc hoạt động dạy học, các nhà khoa họcnghiên cứu những kỹ năng, kỹ xảo, thủ thuật, thao tác trí tuệ, hoạt động tưduy trong dạy học Theo cấu trúc quá trình dạy học, họ xem xét các kỹ năngdạy học bên ngoài, tức là cách thức tiến hành dạy học

Từ những vấn đề đã trình bày ở trên, có thể quan niệm: Kỹ năng dạy

học là khả năng của giáo viên thực hiện có kết quả hoạt động dạy học trên cơ

sở vận dụng những kiến thức vào việc giải quyết nhiệm vụ cụ thể của quá trình dạy học.

Từ quan niệm trên cho thấy kỹ năng dạy học của giáo viên bao gồm hệthống các kiến thức và kinh nghiệm được vận dụng vào hoạt động dạy họctrong việc giải quyết từng nhiệm vụ cụ thể Để có được kết quả tốt nhất thìviệc vận dụng kỹ năng dạy học luôn phù hợp với đối tượng và điều kiện

phương tiện thực hiện Bất kỳ giáo viên nào cũng đều có một số lượng nhấtđịnh các kỹ năng dạy học và luôn có mối quan hệ mật thiết gắn bó với nhaugiúp giáo viên thực hiện hoạt động dạy học có hiệu quả Ở các giáo viên khácnhau hệ thống kỹ năng dạy học này có sự khác nhau về số lượng, sự thànhthạo và trình độ sử dụng.

Số lượng kỹ năng dạy học nhiều hay ít, trình độ sử dụng các kỹ năngdạy học thành thạo đến đâu, phụ thuộc vào kiến thức, kinh nghiệm dạy học vàkhả năng chuyên môn của mỗi người, cũng như việc nắm bắt đặc điểm ngườihọc và những điều kiện phương tiện cụ thể để thực hiện kỹ năng dạy học.Kiến thức là trình độ học vấn, hiểu biết của giáo viên về khoa học chuyênngành, khoa học sư phạm, về nội dung các kỹ năng dạy học và các môn khoahọc khác, đối với giáo viên giáo dục thể chất còn bao gồm cả hiểu biết về lĩnhvực thể dục thể thao, công tác huấn luyện, trọng tài, bồi dưỡng năng khiếuban đầu… Kiến thức của mỗi giáo viên có sự khác nhau, phụ thuộc vào trình

độ đào tạo, sự nỗ lực tự học tập, tự nghiên cứu của giáo viên Bất kỳ giáo viênnào cũng có những kinh nghiệm dạy học nhất định, đó là những kinh nghiệm

họ rút ra từ thực tiễn tiến hành hoạt động dạy học Những bài học cả thànhcông và thất bại là cơ sở giúp cho giáo viên trưởng thành trong nghề nghiệp

và tiến hành hoạt động dạy học ngày càng hiệu quả trên cơ sở hoàn thiện các

kỹ năng dạy học Tuy nhiên, kinh nghiệm dạy học của giáo viên đạt hiệu quảnhư thế nào trong thực tiễn phụ thuộc vào xu hướng, động cơ sư phạm và sựnhạy bén, sắc sảo, lòng quyết tâm của giáo viên Một yếu tố góp phần giúpgiáo viên sử dụng thành thạo các kỹ năng dạy học, chính là khả năng haynăng khiếu sư phạm của giáo viên Cùng một kỹ năng dạy học ở giáo viên cónăng khiếu sư phạm thì thường sử dụng thành thạo và có hiệu quả Khi sửdụng các kỹ năng dạy học, giáo viên cần đánh giá chính xác khả năng sưphạm của mình để lựa chọn và sử dụng các kỹ năng dạy học cho phù hợp, bêncạnh đó cũng không được coi nhẹ việc rèn luyện kỹ năng dạy học

2.1.3 Khái niệm kỹ năng dạy học môn giáo dục thể chất

Từ những phân tích luận giải về kỹ năng dạy học để tiếp tục đi vàonghiên cứu làm sáng tỏ kỹ năng dạy học môn giáo dục thể chất Có thể thấyrằng, kỹ năng dạy học môn giáo dục thể chất, một bộ phận quan trọng tạo nênnăng lực dạy học của giáo viên giáo dục thể chất, là hệ thống và được hìnhthành thông qua quá trình rèn luyện, thực tế dạy học, giáo dục thể chất Việcthành thạo các kỹ năng dạy học cơ bản sẽ giúp giáo viên gia tăng đáng kể hiệuquả dạy học, kỹ năng giảng dạy của giáo viên đóng vai trò quan trọng trongkết quả học tập của học sinh

Năng lực dạy học của giáo viên giáo dục thể chất được hình thành từ cácyếu tố chủ yếu: Kiến thức bộ môn, phương pháp giảng dạy và kinh nghiệm sưphạm Để cải thiện chất lượng đội ngũ, nâng cao năng lực sư phạm của giáoviên là một quá trình tổng thể, đề cập tới rất nhiều vấn đề: Kiến thức, phươngpháp, kinh nghiệm, tài chính, phương tiện, thái độ, trách nhiệm, tổ chức, quảnlý trong đó kỹ năng dạy học giáo dục thể chất là hết sức quan trọng

Giáo dục thể chất đặc trưng của nó thể hiện ở việc giảng dạy các độngtác, trang bị các tri thức về thể dục thể thao, rèn luyện các kỹ năng và hìnhthành các kỹ xảo vận động của các môn thể thao và phát triển thể lực Mụcđích của quá trình này là duy trì và phát triển sức khoẻ, giáo dục, xây dựngthói quen vận động suốt đời cho học sinh Muốn vậy hoạt động giáo dục thểchất phải tuân thủ các nguyên tắc giáo dục con người mới toàn diện, hệ thống,tích cực tự giác và theo lứa tuổi… Từ tính chất đặc thù đó, nhiều nhà khoahọc khi nghiên cứu về lĩnh vực giáo dục thể chất đã phân tích các đặc điểmlao động sư phạm của giáo viên giáo dục thể chất Giáo viên giáo dục thể chấtcũng như các nhà sư phạm khác, hoạt động trong môi trường giáo dục, nên cóđặc điểm lao động chung của nhà giáo dục

Thực hiện tốt chức năng giảng dạy và có hiệu quả kỹ năng dạy học củamình, giáo viên giáo dục thể chất luôn có những phẩm chất và năng lực riêngnhư: Thế giới quan khoa học, có trình độ chuyên môn thể dục thể thao sâu,nghiệp vụ giảng dạy huấn luyện vững vàng, có trình độ văn hóa chung rộng

và phương pháp tư duy biện chứng Đồng thời, cần phải có một số phẩm chấttâm lý đặc trưng về trí tuệ, tình cảm nghề nghiệp và ý chí vượt khó, năngđộng quyết đoán Những đặc điểm đó liên quan mật thiết với nhau, tạo thànhcấu trúc thống nhất với yêu cầu của hoạt động sư phạm giáo dục thể chất

Như vậy, có thể thấy rằng, là giáo viên thì làm bất cứ việc gì cũng phải

có tâm, trí và lực, mà nội lực bao giờ cũng giữ vai trò quyết định Do đó đòihỏi giáo viên giáo dục thể chất với tư cách là nhà giáo dục, phải biết “luyệntâm, dục trí, dưỡng thân”, nhằm tạo nên sự hài hòa giữa thể chất cường tráng

và tinh thần phong phú, giữa trí tuệ cao rộng và tâm hồn trong sáng Quanghiên cứu quan điểm của các nhà sư phạm, các nhà khoa học giáo dục vềnhững vần đề năng lực sư phạm của giáo viên giáo dục thể chất, cho phép rút

ra nhận định sau đây:

Hoạt động dạy học của giáo viên giáo dục thể chất không thể tách rờicác nhiệm vụ sư phạm nói chung, chứa đựng các nét đặc thù là sư phạm giáodục đào tạo về mặt thể chất, tinh thần của con người Các tác giả đã cho rằng:Năng lực sư phạm của giáo viên giáo dục thể chất biểu hiện cụ thể qua các kỹnăng dạy học giáo dục thể chất

Những nội dung cần được đổi mới phải xuất phát từ cơ sở lý luận vềcấu trúc nội dung và năng lực sư phạm của sinh viên đại học sư phạm ngànhgiáo dục thể chất, trong đó việc đổi mới nội dung nhằm nâng cao năng lựcchuyên môn, kỹ năng sư phạm trong giảng dạy đóng vai trò chủ đạo, việc sửdụng hệ thống các bài tập bổ trợ, sử dụng các dụng cụ, phương tiện kỹ thuậttrong quá trình giảng dạy là một trong những yêu cầu thiết yếu có ý nghĩa