Đạo đức cách mạng do Hồ Chí Minh đề xướng về lý luận là đạo đức mang bản chất của giai cấp công nhân và nhân dân lao động kết hợp nhuần nhuyễn và sinh động với những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc ta và những tinh hoa đạo đức của loài người.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
Trang 3TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
LỜI MỞ ĐẦU
Hồ Chí Minh là một người cộng sản coi trọng đạo đức và là tấmgương mẫu mực về đạo đức Người đã từng nói: “Cũng như sôngthì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Câyphải có gốc, không có gốc thì cậy héo Người cách mạng phải cóđạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnhđạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóngcho loài người đã là một công việc to tát, mà tự mình không cóđạo đức… thì còn làm nổi việc gì” Đạo đức cách mạng do HồChí Minh đề xướng về lý luận là đạo đức mang bản chất của giaicấp công nhân và nhân dân lao động kết hợp nhuần nhuyễn vàsinh động với những truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc
ta và những tinh hoa đạo đức của loài người Đạo đức đó khôngphải là đạo đức thủ cựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nókhông phải vì danh vọng của cá nhân mà vì lợi ích chung của
Trang 4Đảng, của dân tộc, của loài người Đạo đức cách mạng thể hiện
ở chỗ biết đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lêntrên, lên trước lợi ích của cá nhân mình Hết lòng, hết sức phục
vụ nhân dân Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gươngmẫu trong mọi việc, đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàncảnh nào, người đảng viên cũng phải đặt lợi ích của Đảng lêntrên hết Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thànhmột khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng lắng nghe ý kiến củaquần chúng Đạo đức cách mạng là đạo đức tập thể, nó phảiđánh thắng và tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân Hồ Chí Minh luônkhẳng định vai trò to lớn của đạo đức cách mạng trong xâydựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa Đạo đức cách mạng là một
bộ phận hợp thành quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh, củavăn hoá Hồ Chí Minh – di sản vô giá cho chúng ta hôm nay vàcác thế hệ mai sau
I Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức 1.1 Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo dức:
Hồ Chí Minh có 2 quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức
Đạo đức là gốc của người cách mạng :
Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là gốc của người cách mạng,đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người như gốccủa cây, như ngọn nguồn của sông suối
“Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thìsông cạn, cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cáchmạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấycũng không lãnh đạo được nhân dân” - (Hồ Chí Minh toàntập.tập 5.tr 252 253)
Trang 5Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sựnghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề:
“Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cáchmạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng mới hoàn thànhđược nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” - (Hồ Chí Minh toàn tâp.t9.tr293)
Muốn cho dân tin, dân phục không phải cứ viết lên trán chữcộng sản mà được nhân dân yêu mến Quần chúng chỉ yêu mếnnhững người có tư cách đạo đức
“Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người làmột công việc to tát mà tự mình không có đạo đức, không cócăn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì” -(Hồ Chí Minh toàn tập.t 5.tr 252.253)
Hồ Chí Minh yêu cầu đối với Đảng cầm quyền thì phải là Đảngđạo đức, Đảng văn minh Di chúc Bác dặn mỗi cán bộ, đảngviên của Đảng phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng,phải là người đầy tớ trung thành của nhân dân
Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh quan hệ đức với tài thốngnhất với nhau, đức là gốc của tài, hồng là gốc của chuyên,phẩm chất là gốc của năng lực Tài là biểu hiện của đức tronghành động
Đạo đức là nhân tố tạo nên sự hấp dẩn của chủ nghĩa
xã hội :
Theo Hồ Chí Minh thì chủ nghĩa xã hội hấp dẫn chưa phải ở lýtưởng cao quý, ở mức sống vật chất đầy đủ, ở tự do tư tưởng
Trang 6mà trước hết ở giá trị đạo đức cao đẹp, ở phẩm chất đạo đứccủa những người cộng sản ưu tú.
Chủ nghĩa xã hội trở thành nhân tố quyết định vận mệnh loàingười không chỉ do chiến lược, sách lược cách mạng vô sản màcòn do phẩm chất đạo đức của người Cộng sản Phẩm chất đạođức cao quý là sức mạnh tạo nên sự hấp dẫn của chủ nghĩa xãhội Sức mạnh đó là chủ nghĩa nhân đạo Cộng sản
Hồ Chí Minh là tấm gương đạo đức trong sáng, vĩ đại cổ vũ nhândân ta và nhân loại đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã hội
1.2 Quan điểm về chuẩn mực đạo đức cách mạng :
Bốn chuẩn mực đạo đức:
- Trung với nước, hiếu với dân
- Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
- Yêu thương con người
- Tinh thần quốc tế trong sáng
Trung với nước, hiếu với dân :
Trung hiếu là mệnh đề có trong truyền thống dân tộc Việt Nam
và các nước phương Đông (trung với vua, hiếu với cha mẹ) HồChí Minh đã đưa vào khái niệm trung, hiếu một nội dung mới làtrung với nước, hiếu với dân
Trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất đạo đức bao trùm màmỗi người Việt Nam phải có Trung với nước phải gắn với hiếuvới dân
Trung với nước:
Trang 7Là trung thành với con đường đi lên của đất nước
Là suốt đời hy sinh phấn đấu cho Đảng, cho cách mạng
Ví dụ: hiện nay Đảng và nhân dân ta đang xây quyết tâm xâydựng thành công chủ nghĩa xã hội Vì vậy những cán bộ đảngviên cần giữ vững lập trường, tư tưởng không nghe kẻ xấu xíugiục mà có những tư tưởng muốn đưa nước ta phát triển theo
1 con đường khác như đi theo con đường tư bản chủ nghĩa
Hiếu với dân:
Đối với cán bộ công chức Nhà nước hiếu với dân là:
+ Nắm vững dân tính
+ Hiểu rõ dân tài
+ Cải thiện dân sinh
+ Nâng cao dân trí
Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư :
Đây là phẩm chất gắn liền với hoạt động hàng ngày của conngười Hồ Chí Minh coi cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư làbiểu hiện của phẩm chất trung với nước, hiếu với dân
Hồ Chí Minh chỉ rõ ngày xưa bọn phong kiến nêu ra cần kiệmliêm chính nhưng không bao giờ thực hiện mà bắt nhân dântuân theo để phụng sự cho quyền lợi của chúng Nay ta đề ra
Trang 8cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gương chonhân dân noi theo để đem lại hạnh phúc cho dân.
Cần, kiệm, liêm, chính được Hồ Chí Minh sử dụng là mệnh đề cótrong đạo đức truyền thống của dân tộc và các nước phươngĐông nhưng với nội dung mới nhằm đáp ứng yêu cầu của cáchmạng
Cần:
Là cần cù, siêng năng, chăm chỉ Nhưng là siêng năng chăm chỉphải có kế hoạch, có hiệu quả, có năng suất cao trong lao động.Cần trong đạo đức Hồ Chí Minh lan tỏa đến các lĩnh vực kháccủa xã hội, nó phục vụ cho mục tiêu, chính trị, kinh tế và vănhóa của cách mạng Ai đã cần trong đạo đức thì sẻ cần tronglao động, học tập Ví dụ: thi tham gia học tập, cần sắp xếp kếhoạch học tập hợp lý, không chỉ học tập trong nhà trường màcòn có sắp xếp thời gian biểu để tham gia các hoạt động xã hộinhư đi tình nguyện…
Kiệm:
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh kiệm là phải tiết kiệm thời gian, củacải, công sức của dân, của nước Ví dụ: khi dân đến các cơ quannhà nước để làm các thủ tục hành chính, cần phải báo rõ cho họbiết ngày nào được nhận lại giấy tờ, để nhân dân đến lấy, tránhtình trạng người dân phải đi lại nhiều lần đến các cơ quan, giúptiết kiệm thời gian, công sức Các cơ quan cũng cần hoàn thànhcác thủ tục cho dân một cách nhanh chóng, trong thời gian sớmnhất
Trang 9Kiệm còn là không được xa xỉ, hoang phí, phô trương hình thức.
Ví dụ: khi Hồ Chí Minh yêu cầu kiệm phải đi liền với cần, bởi cần
mà không kiệm cũng giống như thùng không đáy
Trang 10Đối với mình : không tự cao, tự đại, phải khiêm tốn học hỏi,phát triển cái hay, sửa chữa cái dở.
Đối với người : không xu nịnh người trên, không ghét ngườidưới, thật thà không dối trá
Đối với việc : phải để việc công trên việc tư, việc thiện thì nhỏmấy cũng phải làm, việc ác nhỏ mấy cũng phải trách
Theo Hồ Chí Minh thì cần, kiệm, liêm, chính quan hệ chặt chẽvới nhau, là nền tảng, gốc rễ của đạo đức mới, là thước đo đạođức của mỗi người và nền văn minh của mỗi dân tộc Hồ ChíMinh cũng chỉ ra cần, kiệm, liêm, chính cũng là qui luật vậnđộng nội tại, khách quan để đi đến một xã hội văn minh
Chí công vô tư :
Là công bằng, công tâm, không thiên tư, thiên vị
Là vì dân, vì nước, lo cho dân trước, lo cho nước trước
Theo Hồ Chí Minh thực chất của chí công vô tư là chủ nghĩa tậpthể, là nối tiếp của cần, kiệm, liêm, chính.Hồ Chí Minh cho rằngchí công vô tư là phải nêu cao chủ nghĩa tập thể, từ bỏ chủnghĩa cá nhân
Chủ nghĩa tập thể đối lập với chủ nghĩa cá nhân
Chủ nghĩa cá nhân là lối sống ích kỷ, thu vén cho riêng mình,chỉ thấy công lao của mình Nó là vết tích của xã hội cũ, đồngminh của đế quốc, là thứ vi trùng độc ác Chủ nghĩa cá nhân
đẻ ra trăm thứ bệnh nguy hiểm, là kẻ thù gian xảo, quỷ quyệt
Hồ Chí Minh kết luận: chủ nghĩa xã hội không thể thắng lợi nếukhông loại trừ chủ nghĩa cá nhân
Chủ trương chống chủ nghĩa cá nhân để nâng cao đạo đức cáchmạng nhưng Hồ Chí Minh yêu cầu phải tôn trọng lợi ích cá nhân,
Trang 11tôn trọng nhu cầu, đời sống riêng chính đáng của mỗi người.vídụ: Chí công vô tư ở người giảng viên là tích cực giảng dạy,truyền thụ những kiến thức cơ bản cho người học, giúp ích cho
xã hội, không mong người khác ca ngợi mình
Thương yêu con người, sống có nghĩa, có tình:
Thương yêu con người là phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất củacon người mới
Theo Hồ Chí Minh người cách mạng là người giàu tình cảm cáchmạng, có tình cảm cách mạng mới đi làm cách mạng.Vì yêuthương nhân dân, yêu thương con người mà chấp nhận hy sinh,gian khổ để đem lại độc lập, tự do, cơm áo, ấm no hạnh phúccho nhân dân
Là tình cảm dành cho những người nghèo khổ bị áp bức, bịbóc lột Đó là tất cả những người lao động, không phân biệtmàu da, tiếng nói, dân tộc
Tình yêu thương con người phải được xây dựng trên lậptrường của giai cấp công nhân và thể hiện trong quan hệhằng ngày của con người
Yêu thương con người đòi hỏi mỗi người phải chặt chẽ,nghiêm khắc với bản thân mình nhưng lại phải rộng rãi, baodung, độ lượng, vị tha với người khác Nó đòi hỏi thái độ tôntrọng những quyền của con người, nâng nhân phẩm, giá trịcon người lên kể cả những người có lỗi lầm nhưng biết sửachữa, ăn năn,hối cải
Tinh thần quốc tế trong sáng:
- Theo tư tưởng Hồ Chí Minh tinh thần quốc tế là phẩm chất
quan trọng nhất của đạo đức cộng sản Nó bắt nguồn từ bảnchất của giai cấp công nhân, nhằm vào mối quan hệ rộng lớn
Trang 12vượt khỏi phạm vi quốc gia, dân tộc Hồ Chí Minh là người đặtnền tảng vun đắp cho mối quan hệ đó :
Quan san muôn dặm một nhà
Bốn phương vô sản đều là anh em
Tinh thần quốc tế là chủ nghĩa quốc tế vô sản
Tôn trọng, yêu thương, hiểu biết và đoàn kết với giai cấp côngnhân và các dân tộc, nhân dân lao động và loài người tiến bộtrên toàn thế giới
Chống lại âm mưu chia rẽ, hằn thù, chủ nghĩa dân tộc hẹphòi, chủ nghĩa sô vanh, bá quyền, bành trướng
Trong thời kỳ mới của cách mạng, nguồn lực quan trọng để xâydựng và phát triển đất nước chính là mở rộng tình đoàn kếtquốc tế, quan hệ hợp tác cùng có lợi, chủ động, tích cực hộinhập
Muốn như vậy, trước hết bản thân chúng ta phải không ngừngnâng cao trình độ ngoại ngữ Vì muốn học hỏi, giao lưu và hợptác với nước bạn nhất thiết phải có tiếng nói chung
Chúng ta phải nghiên cứu phong tục, tập quán và luật pháp củacác nước bạn vì hiểu bạn mới chơi với bạn được lâu dài Tiếp thu
có chọn lọc những tinh hoa văn hóa của nhân loại
1.3 Quan điểm về những nguyên tắc xây dựng đạo đức mới :
Ba nguyên tắc để rèn luyện, xây dựng đạo đức mới :
+ Nói đi đôi với làm, nêu gương đạo đức
+ Phải tu dưỡng, rèn luyện suốt đời
Trang 13+ Xây dựng đạo đức mới phải đi đôi với cuộc đấu tranhchống lại chủ nghĩa cá nhân, thói phi đạo đức
Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức :
Nói đi đôi với làm: là nguyên tắc quan trọng bậc nhất để xâydựng đạo đức mới
Hồ Chí Minh thẳng thắn chỉ ra căn bệnh quan liêu, coi thườngquần chúng của một số cán bộ “vác mặt làm quan cách mạng”nói mà không làm, “miệng thì nói dân chủ nhưng làm việc theolối “quan” chủ, miệng thì nói “phụng sự quần chúng” nhưng họlàm trái ngược với lợi ích quần chúng, làm tổn hại uy tín củaĐảng và Chính phủ trước nhân dân” - (Hồ Chí Minh toàn tập.t6.tr292)
- Nêu gương về đạo đức, đạo làm gương :
Đạo làm gương là nét đẹp của văn hóa truyền thống dân tộc vàphương Đông
+ Nói đi đôi với làm phải đi liền với nêu gương đạo đức Đểxây dựng nền đạo đức mới phải đặc biệt chú trọng đạo làmgương, xây dựng gương người tốt, việc tốt:
Trang 14“Lấy gương người tốt, việc tốt đề hàng ngày giáo dục lẫnnhau là một cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổchức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” - (HồChí Minh toàn tập.t12.tr558)
+ Đạo làm gương phải được quán triệt ở tất cả mọi người,trong mọi lĩnh vực, trong Đảng, Nhà nước, gia đình và xã hội
Hồ Chí Minh là tấm gương mẫu mực trên tất cả các lĩnh vực HồChí Minh đào tạo các thế hệ cách mạng không chỉ bằng tưtưởng cách mạng tiên phong mà còn bằng chính tấm gươngđạo đức cao đẹp của mình để mọi người noi theo
Xây đi đôi với chống :
Trong rèn luyện đạo đức, xây phải đi đôi với chống vì trong đờisống hàng ngày giữa cái tốt và cái xấu, cái đúng và cái sai, đạođức và vô đạo đức thường đan xen nhau Do đó phải kết hợpchặt chẽ xây và chống trong đó :
Xây đi đôi với chống
Muốn xây phải chống
Chống nhằm mục đích xây
Xây: là giáo dục những chuẩn mực đạo đức mới, trong đó tự rèn
luyện là yêu cầu hết sức cần thiết của mỗi người.Trong tự rènluyện, Hồ Chí Minh yêu cầu phải chiến thắng kẻ thù ngay trongmỗi người
Chống: là loại bỏ dần cái sai, cái lạc hậu, vô đạo đức trong đời
sống hàng ngày
Hồ Chí Minh coi nhiệm vụ xây và chống trong rèn luyện đạo đứccũng là “cuộc chiến đấu khổng lồ” giữa tiến bộ và lạc hậu, giữa
Trang 15chiến đấu đó phải hình thành được phong trào quần chúng rộngrãi để tiến hành cuộc đấu tranh thì cái mới, cái tiến bộ mới cóthể chiến thắng.
Tu dưỡng đạo đức suốt đời :
Đạo đức cách mạng chỉ có thể hình thành trên cơ sở tự giác tudưỡng của mỗi người, phải làm thế nào để mỗi người tự nhậnthấy việc trau dồi tu dưỡng đạo đức cách mạng là công việcsung sướng, vẻ vang nhất
Hồ Chí Minh nhắc lại luận điểm “chính tâm tu thân” của Khổng
Tử và chỉ rõ “chính tâm tu thân” là cải tạo Cải tạo cũng phảitrường kỳ gian khổ vì đó là một cuộc cách mạng trong bản thânmỗi người Bồi dưỡng tư tưởng mới để đánh thắng tư tưởng cũ,đoạn tuyệt với con người cũ để trở thành con người mới khôngphải là một công việc dễ dàng Dù khó khăn, gian khổ nhưngmuốn cải tạo thì nhất định thành công” - (Hồ Chí Minh toàntập.t7.tr148)
Đạo đức cách mạng là đạo đức dấn thân, đạo đức trong hànhđộng vì độc lập tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Chỉ
có trong hành động đạo đức cách mạng mới bộc lộ rõ những giátrị của mình vì vậy phải rèn luyện tu dưỡng đạo đức suốt đờicũng như việc “rửa mặt hàng ngày”
“Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó do đấutranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố,cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càngtrong”
II Sinh viên học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Trang 162.1 Học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh cho rằng, trong thế hệ trẻ việc tu dưỡng đạo đức là
vô cùng quan trọng vì đối với mỗi sinh viên, họ chính là nhữngcon người được đào tạo bài bản để đóng góp cho đất nước củachúng ta khi họ ra trường hay nói cách khác sinh viên chính là
“người chủ tương lai của nước nhà” ; là cầu nối giữa các thế hệ
và sinh viên là “người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niêngià, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niêntrong tương lai” Chính vì vậy, việc giáo dục đạo đức và chăm locho việc rèn luyện đạo đức của sinh viên đã được Chủ tịch HồChí Minh quan tâm từ rất sớm
Sinh viên là những con người được đào tạo trong các trường đạihọc và có tài năng tuy nhiên có tài mà không có đức thì chỉ làngười vô dụng, cho nên việc tu dưỡng đạo đức cho sinh viên là
vô cùng quan trọng và cần thiết
Hồ Chí Minh không chỉ là nhà đạo đức học lỗi lạc mà còn là mộttấm gương đạo đức vô song Chính điều này đã đem lại cho tưtưởng và tấm gương đạo đức của Người có một sức sống mãnhliệt và cổ vũ lớn lao với nhân dân ta và nhân dân thế giới Để có
đủ tài đức để trở thành chủ nhân tương lai của đất nước thanhniên cần phải học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ ChíMinh
Không chỉ như vậy mà còn phải kiên trì tu dưỡng theo các phẩmchất đạo đưc Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh đã sớm xác định phẩmchất đạo đức tối cần thiết để họ có phương hướng phấn đấu rènluyện Trong bài nói tại Đại hội sinh viên Việt Nam lần thứ hai(7-5-1958), những phẩm chất đạo đức đó được Người tóm tắt