Hoàn thiện quản lý thu chi ngân sách cấp xã, phường ở thành phố ninh bình

Bên cạnh những kết quả đạt đươc, NS xã, phường còn những bất cập như: Quy mô NS xã, phường còn nhỏ bé, chưa đáp ứng với yêu cầu phát triển; Quản lý thu NS ở nhiều địa phương chưa tốt, cò

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Những số liệu, thông tin và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ bất cứ một luận văn nào Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 06 tháng 10 năm 2016

Tác giả Luận văn

Đinh Mạnh Trường

Mở Hà Nội trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Qua đây, tôi cũng xin được cảm ơn lãnh đạo và chuyên viên phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Ninh Binh và chi cục Thống kê thành phố Ninh Bình đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thu thập tài liệu phục vụ cho đề tài luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Hà Nội, ngày 06 tháng 10 năm 2016

Tác giả Luận văn

Đinh Mạnh Trường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 4

DANH MỤC CÁC BẢNG 8

PHẦN MỞ ĐẦU 9

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU - CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG 16

1.1 Ngân sách và thu – chi ngân sách 16

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm 16

1.1.2 Vai trò của thu - chi ngân sách xã, phường 21

1.1.3 Nội dung của thu - chi ngân sách xã, phường 24

1.2 Quản lý thu - chi ngân sách cấp xã, phường tại các thành phố trực thuộc tỉnh 27

1.2.1 Nguyên tắc và mục tiêu 27

1.2.2 Phân cấp quản lý thu - chi ngân sách xã, phường 27

1.2.3 Nội dung quản lý thu - chi ngân sách xã, phường 29

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng tới thu - chi ngân sách xã, phường: 36

1.3 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với thu – chi ngân sách cấp xã, phường ở một số thành phố 38

1.3.1 Hoạt động quản lý thu - chi đối với ngân sách cấp xã, phường ở một số thành phố 38

1.3.2 Bài học kinh nghiệm 41

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU - CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG Ở THÀNH PHỐ NINH BÌNH 43

2.1 Tổng quan về thành phố Ninh Bình 43

2.1.1 Lịch sử hình thành 43

2.1.2 Đặc điểm thành phố Ninh Bình 43

2.2 Thực trạng quản lý thu - chi ngân sách cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007 - 2015 50

2.2.1 Tình hình ngân sách xã, phường ở Thành phố Ninh Bình 50

2.2.2 Tình hình phân cấp quản lý thu – chi ngân sách xã, phường 55

2.2.3 Tình hình quản lý thu – chi ngân sách xã, phường: 62

2.3 Đánh giá chung về quản lý thu – chi nhà nước đối với ngân sách cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình 79

2.3.1 Những kết quả đạt được: 79

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 83

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU - CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG Ở THÀNH PHỐ NINH

BÌNH 95

3.1 Bối cảnh mới và định hướng tăng cường quản lý thu - chi ngân sách cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình 95

3.1.1 Bối cảnh mới ảnh hưởng tới quản lý thu - chi ngân sách xã, phường 95

3.1.2 Định hướng và mục tiêu tăng cường quản lý thu - chi ngân sách xã, phường 96

3.2 Giải pháp tăng cường quản lý thu - chi ngân sách cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình 98

3.2.1 Hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý thu – chi; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phần trăm phân chia giữa các cấp ngân sách 98

3.2.2 Xây dựng định mức tiêu chuẩn chi tiêu ngân sách 99

3.2.3 Tăng cường quản lý chu trình ngân sách xã, phường: 101

3.2.4.Nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu: 106

3.2.5 Nâng cao năng lực quản lý, điều hành thu – chi ngân sách 109

3.2.6 Tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo, thanh tra, kiểm tra, giám sát 111

3.2.7 Đẩy mạnh cải cách hành chính, thực hiện công khai minh bạch trong quản lý thu - chi ngân sách 114

3.2.8 Nâng cao nhận thức, ý thức của đối tượng chấp hành và quản lý thu - chi ngân sách 117

3.3 Một số khuyến nghị với cấp trên và các ban ngành liên quan 117

3.3.1 Khuyến nghị với nhà nước 117

3.3.2 Khuyến nghị với Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình 118

3.3.3 Khuyến nghị với các ban ngành liên quan 119

KẾT LUẬN 120

TÀI LIỆU THAM KHẢO 122

PHỤ LỤC 126

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Tình hình thu ngân sách xã, phường ở thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007-2015………50 Bảng 2.2 Tình hình chi ngân sách xã, phường ở thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007-2015………52 Bảng 2.3 Tổng hợp các khoản thu có tỷ lệ phân chia ổn định trong 2 thời kỳ ổn định ngân sách (2007 – 2015)……….54 Bảng 2.4 Tổng hợp các khoản thu có sự thay đổi tỷ lệ phân chia tại 2 thời kỳ ổn định ngân sách ( 2007-2015) 55 Bảng 2.5 Tổng hợp dự toán thu NS xã, phường của Thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007- 2015……… 61 Bảng 2.6 Tổng hợp dự toán chi NS xã, phường của Thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007- 2015……… 64 Bảng 2.7 Tình hình thực hiện dự toán thu NS xã, phường ở thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007-2015……… 68 Bảng 2.8 Tình hình thực hiện dự toán chi NS xã, phường ở Thành phố Ninh Bình giai đoạn 2007- 2015……… 70 Bảng số 2.9 Tổng hợp kết quả thẩm định quyết toán các công trình, dự án do xã, phường làm chủ đầu tư giai đoạn 2007-2015 72 Bảng 2.10 Tổng hợp nợ XDCB các công trình do xã, phường làm chủ đầu tư đến 31/12/2015………98

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xã, phường là một cấp chính quyền cơ sở và có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống hành chính nhà nước ở nước ta Là cấp trực tiếp triển khai mọi chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật của Đảng và Nhà nước đến với người dân, giải quyết toàn bộ các quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước với người dân

Đề đáp ứng với vai trò và nhiệm vụ quan trọng của chính quyền cấp xã, phường, đòi hỏi NS xã, phường phải là công cụ thực sự và phương tiện vật chất bằng tiền tương xứng với nhiệm vụ đó

Là một cấp NS trong hệ thống NSNN, trong những năm qua, NS xã, phường đã có những biển chuyển tích cực và có sự thay đổi, cơ bản đã tập trung

và thu đúng, thu đủ, kịp thời các nguồn thu trên địa bàn xã, phường, chi ngân sách theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, công tác quản lý, điều hành NS xã, phường từng bước được nâng cao, NS sách xã, phường đã có những đóng góp quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội cũng như đảm bảo tình hình an ninh trị, trật tự an toàn xã hội ở địa phương

Bên cạnh những kết quả đạt đươc, NS xã, phường còn những bất cập như: Quy mô NS xã, phường còn nhỏ bé, chưa đáp ứng với yêu cầu phát triển; Quản

lý thu NS ở nhiều địa phương chưa tốt, còn để thất thu, nợ đọng nhiều, chưa quan tâm nuôi dưỡng nguồn thu; Công tác quản lý chi NS chưa thực sự tiết kiệm

và hiệu quả, nhất là công tác quản lý đất đai, đầu tư xây dựng cơ bản, từ đó, ngân sách xã chưa phát huy hết vai trò là công cụ sắc bén của cấp uỷ chính quyền cơ sở trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội ở địa phương Điều đó đòi hỏi cần phải tập trung khắc phục những bất cập của NS xã, phường, đáp ứng được sự phát triển lớn mạnh của nền kinh tế đất nước, đóng góp vào sự

ổn định, phát triển của NSNN và nền tài chính Quốc gia

Thành phố Ninh Bình là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội của tỉnh Ninh Bình, là một đô thị trẻ (Thành phố Ninh Bình được công nhận Thành phố vào năm 2007) với định hướng cơ cấu kinh tế lấy thương mại - du lịch làm nòng cốt Do có vị trí giao thông đắc địa, sở hữu nhiều danh lam thắng cảnh, có nền văn hóa đặc sắc mang đậm dấu ấn văn minh châu thổ sông Hồng và nền văn

hóa hợp lưu, thành phố Ninh Bình có nhiều tiềm năng phát triển đồng bộ

KT-XH

Theo quy hoạch mở rộng thành phố Ninh Bình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, thành phố Ninh Bình sẽ trở thành thành phố Hoa Lư với tổng diện tích rộng gấp 4 lần hiện tại, một đầu mối giao thông quan trọng với các tuyến đường quốc lộ 1A, quốc lộ 10, quốc lộ 38B, đường bộ cao tốc và đường sắt Bắc - Nam và là đô thị du lịch quốc gia với các khu du lịch lớn như: khu du lịch Tràng An, khu văn hóa tâm linh núi chùa Bái Đính, quần thể di tích Cố đô Hoa Lư, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động và các tuyến điểm du lịch khác

Trong bối cảnh chung của cả nước, tại thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình, NS thành phố, trong đó có NS xã, phường đã có những cải thiện tích cực,

cơ bản đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ chính tri, kinh tế xã hội tại địa phường, đặc biệt là yêu cầu phát triển, nâng cấp đô thị Tuy nhiên, NS xã, phường ở thành phố Ninh Bình hiện nay vẫn còn những bất cập như: tính ổn định và khả năng cân đối của NS xã, phường, vấn đề quản lý, khai thác, nuôi dưỡng nguồn thu trên địa bàn xã, phường, đặc biệt là các khoản thu do xã, phường tổ chức thu; công tác quản lý, điều hành NS xã, phường, quản lý chi đầu tư XDCB, chi thường xuyên, chi dự phòng còn để sảy ra tình trạng lạm nguồn, sai mục đích

Để góp phần thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ KT-XH trong giai đoạn

2015-2020 và những năm tiếp theo, đặc biệt là mục tiêu xây dựng và phát triển thành phố Ninh Bình theo tiêu chí đô thị loại I, hướng tới thành phố du lịch văn minh, hiện đại, một trong những yếu tố quan trọng là đảm bảo NSNN, trong đó có NS

xã, phường, góp phần tạo ra nguồn lực tài chính mạnh mẽ cho thành phố, xứng đáng với vị trí trung tâm của tỉnh Ninh Bình

Điều đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, phân tích và đánh giá về hoạt động quản lý thu, chi đối với NS xã, phường để tìm ra những giải pháp hữu hiệu để góp phần tăng nguồn thu cho NS và đảm bảo chi NS công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng NSNN tại các xã, phường của Thành phố

Vì những vấn đề trên tôi lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện quản lý thu - chi

với ngân sách cấp: xã, phường ở Thành phố Ninh Bình” làm đề tài luận văn

thạc sỹ của mình

2 Tổng quan nghiên cứu

Các luận án, luận văn nghiên cứu về NSNN và NS xã, phường tại các khu vực, các địa phương khác nhau:

- Luận án tiến sỹ “Đổi mới quản lý ngân sách địa phương các tỉnh đồng

b ằng Sông Hồng“ của tác giả Trần Quốc Vinh, Trường Đại học Kinh tế Quốc

dân, năm 2009

Luận án đã hệ thống hóa một số vấn đề cơ bản liên quan đến NSNN, NSĐP, vai trò của NSNN, NSĐP, các căn cứ và nội dung quản lý NSĐP, các nhân tố ảnh hưởng tới NSĐP Luận án cũng đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý NSĐP các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng (trong đó có tỉnh Ninh Bình), những kết quả đã đạt được, những vấn đề còn tồn tại, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đã đề xuất những giải pháp cụ thể để đổi mới quản lý ngân sách địa phương các tỉnh đồng bằng sông Hồng và đề xuất kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật và các chính sách vĩ mô để tạo điều kiện cho việc thực hiện các giải pháp đó

Luận văn thạc sỹ “Nghiên cứu công tác quản lý ngân sách xã, phường ở

thành ph ố Việt Trì“ của tác giả Nguyễn Hà Phương ,Trường Đại học Nông

nghiệp Hà Nội, năm 2011

Luận văn đã nghiên cứu công tác quản lý ngân sách xã, phường ở thành phố Việt Trì, bao gồm các khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán ngân sách, công tác kiểm tra, kiểm toán NSX và ảnh hưởng của NSX đến đời sống kinh tế -xã hội địa phương, từ đó đánh giá thực trạng , xác định những vấn đề còn tồn tại, khó khăn và đề xuất những giải pháp tăng cường công tác quản lý ngân sách xã, phường ở thành phố Việt Tri, trong đó chủ yếu tập trung vào nhóm giải pháp về xây dựng đội ngũ cán bộ, về ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách và hệ thống kế toán ngân sách xã, phường

Luận văn thạc sĩ “Thực trạng và giải pháp đổi mới quản lý ngân sách xã

trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Nguyễn Thành Nam, Học viện tài chính,

năm 2008

Luận văn đã nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về ngân sách

xã, để đề xuất một số giải pháp đổi mới quản lý ngân sách xã nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tiêu cực trong thu - chi ngân sách xã ở địa phương, trong đó tập trung nghiên về thực trạng và sự cần thiết phải đổi mới quản lý ngân sách xã trên địa bàn tỉnh

Bắc Ninh, căn cứ vào quan điểm, chủ trường của Đảng về phát triển nông nghiệp nông thôn, bối cảnh và xu hướng phát triển kinh tế của đất nước và định hướng phát triển KT-XH của tỉnh Bắc Ninh, tác giả đã đề xuất một số giải pháp đổi mới quản lý ngân sách xã trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh theo hướng : tiếp tục đổi mới quản lý thu, chi, nâng cao năng lực quản lý điều hành ngân sách, tăng cường công tác thanh tra, giám sát hoạt động ngân sách,hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách xã, tăng cường quản lý tài chính thôn, khu phố, đổi mới quản

lý ngân sách xã qua KBNN

Luận văn thạc sĩ “Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn tỉnh

Hà T ĩnh,” của tác giả Phạm Chí Hiếu, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia

Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 2010

Luận văn đã nghiên cứu một số vấn đề tổng quan về quản lý NSNN và

NS cấp xã , quy trình quản lý ngân sách xã, phường , tổng hợp, phân tích ,đánh giá thực trạng công tác quản lý NS xã trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý NS xã ở tỉnh Hà Tĩnh Những vấn đề nghiên cứu của luận văn về quản lý NS xã, phường được xem xét và đánh giá trên pham vị và quy mô toàn tỉnh Hà Tĩnh, do vậy việc xem xét , đánh giá các yếu tố đặc thù với với từng địa bàn từng huyện, thị xã, thành phố chưa được nghiên cứu và đề cấp một cách thấu đáo

Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác quản lý Ngân sách cấp xã, thị trấn

trên địa bàn huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương” của tác giả Nguyễn Thị Châm,

Học viện Tài chính, năm 2012

Luận văn đã nghiên cứu một số vấn đề tổng quan về ngân sách xã, thị trấn và đi sâu nghiên cứu về quản lý NS cấp xã, thị trấn Phân tích , đánh giá thực trạng công tác quản lý NS xã, thị trấn trên địa bàn huyện Ninh Giang , tỉnh Hải Dương Trên cơ sở những vấn đề nghiên cứu về lý luận và thực tiến, luận văn đã đưa ra những giải pháp cũng như một số đề xuất kiến nghi để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp xã, thị trấn trên địa bàn huyện Ninh Giang

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Mục đích nghiên cứu đề tài là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của chính quyền địa phương về quản lý ngân sách cấp xã, phường tại các thành phố trực thuộc tỉnh; Từ đó vận dụng vào việc phân tích, đánh giá thực trạng

quản lý ngân sách xã, phường tại một thành phố trực thuộc tỉnh, đó là UBND Thành phố Ninh Bình và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với NSNN và NS xã, phường của chính quyền địa phương

- Phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình từ năm 2007 đến nay; Đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của tình hình

- Đề xuất các giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm hoàn thiện công tác quản

lý nhà nước đối với NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng

Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nước đối với ngân sách xã, phường của của các cấp chính quyền địa phương cấp tỉnh theo cách tiếp cận khoa học kinh tế chính trị Vấn đề nghiên cứu gắn với các công cụ, cơ chế, chính sách của Nhà nước và các nhân tố ảnh hưởng đến ngân sách xã, phường cũng như ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước đối với ngân sách địa phương

4.2 Phạm vi nghiên cứu

* Ph ạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu vấn đề quản lý nhà nước đối

với NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

* Ph ạm vi thời gian: Nghiên cứu đề tài giai đoạn từ năm 2007 đến nay và

tầm nhìn đến năm 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Các phương pháp chủ yếu được sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài gồm: phương pháp logic – lịch sử là phương pháp nghiên cứu tổng quát các sự kiện, hiện tượng lịch sử, loại bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, không cơ bản để làm bộc lộ bản chất, tính tất yếu và quy luật vận động và phát triển khách quan của sự kiện, hiện tượng lịch sử đang “ẩn mình” trong các yếu tố tất nhiên lẫn ngẫu nhiên phức tạp ấy; phương pháp phân tích – tổng hợp là phương pháp nghiên cứu và xem xét lại những thành quả thực

tiễn trong quá khứ để rút ra kết luận bổ ích cho thực tiễn và khoa học; phương pháp thống kê là một hệ thống các phương pháp (thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu và tính toán các đặc trưng của đối tượng nghiên cứu) nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và ra quyết định; phương pháp so sánh là phương pháp

làm rõ sự khác biệt hay đặc trưng riêng của rối tượng nghiên cứu … Cụ thể:

Phương pháp logic, tổng hợp được sử dụng để xây dựng khung khổ lý thuyết về ngân sách nhà nước nói chung, ngân sách xã, phường nói riêng và công tác quản lý nhà nước đối với NS xã, phường Phương pháp lịch sử được sử dụng để nghiên cứu kinh nghiệm của một số địa phương trong quản lý ngân sách

xã, phường Sử dụng kết hợp phương pháp logic và phương pháp lịch sử được thể hiện tập trung nhất trong cấu trúc toàn bộ luận văn, đặc biệt trong nghiên cứu chương 1

Để phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với ngân sách xã, phường của UBND Thành phố Ninh Bình trong chương 2, luận văn sử dụng phương pháp thống kê các số liệu, tài liệu, tình hình thực tế tại UBND Thành phố Ninh Bình Phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp so sánh được sử dụng trong việc đánh giá những thành công, những hạn chế và nguyên nhân của tình hình quản lý NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

Ở chương 3, phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp, phương pháp logic được sử dụng chủ yếu nhằm làm rõ cơ hội và thách thức đối với việc quản lý NS cấp xã, phường, cũng như đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước của UBND Thành phố Ninh Bình

Luận văn sử dụng các công cụ phân tích kinh tế như: dãy số liệu, mô hình kinh tế, biểu đồ để minh họa và phân tích nội dung

6 Những đóng góp của luận văn

- Làm rõ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với ngân sách xã, phường

- Đánh giá những thành công, những hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý nhà nước ngân sách xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

- Đề xuất những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình trong thời gian tới, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương và 9 tiết:

Chương 1: Lý luận về quản lý thu - chi NS cấp xã, phường của thành phố trực thuộc tỉnh

Chương 2: Thực trạng quản lý thu - chi NS cấp xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu - chi ngân sách cấp NS xã, phường ở Thành phố Ninh Bình

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU - CHI NGÂN SÁCH CẤP XÃ, PHƯỜNG

1.1 Ngân sách và thu – chi ngân sách

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm

1.1.1.1 Khái niệm:

* Ngân sách nhà n ước

Trong lịch sử, thuật ngữ NSNN xuất hiện khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ra đời, nghĩa là khi nền sản xuất xã hội đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Sự xuất hiện của phạm trù NSNN gắn liền với sự xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa và nhà nước Chính vì vậy, NSNN vừa là một phạm trù kinh tế, vừa mang bản chất chính trị

Các nhà xã hội học quan niệm, NSNN thể hiện các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình nhà nước thực hiện huy động và chi tiêu các khoản bằng tiền

Theo Điều 1, Luật NSNN được Quốc hội khóa XI nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ 2, năm 2002: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” [1, tr.5]

Xét về biểu hiện bên ngoài, NSNN là một bản dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm

Xét về bản chất kinh tế: Bản chất kinh tế của NSNN là mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong nền kinh tế Mối quan hệ này được thể hiện thông qua quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ NSNN Để tạo lập được một NSNN bền vững, các chủ thể quản lý tài chính công phải giải quyết hài hòa mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước và các chủ thể trong nền kinh tế

Có thể hiểu một cách khái quát: Xét về hình thức, biểu hiện bên ngoài của NSNN là một bản dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định Xét về mặt bản chất, NSNN phản ánh mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể khác trong nền kinh tế NSNN là công cụ chủ đạo được Nhà nước sử dụng để động viên, phân phối nguồn lực tài chính quốc gia, nhằm duy trì sự hoạt động của bộ máy nhà nước và đảm bảo cho Nhà nước thực

hiện các chức năng, nhiệm vụ về KT-XH

Ngân sách nhà nước được phân định thành ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách Trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang

bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có HĐND và UBND (Tỉnh, huyện, xã)

* Khái ni ệm thu NSNN

Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình nhà nước dùng quyền lực chính trị ddeer thực hiện phân phối các nguồn tài chính dưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ nhà nước Như vậy, thu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ NSNN đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu xác định của nhà nước

Nét nổi bật của thu NSNN là: trong bất cứ xã hội nào, cơ cấu các khoản thu NSNN đều gắn liền với chức năng, nhiệm vụ và quyền lực chính trị của Nhà nước Sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước là điều kiện xuất hiện các khoản thu NSNN Ngược lại, các khoản thu NSNN là tiền đề vật chất không thể thiếu để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Một đặc trưng khác của thu NSNN là luôn luôn gắn chặt với các quá trình knih tế và các phạm trù giá trị Kết quả của quá trình hoạt động knih tế và hình thức, phạm vi, mức độ vận động của các phạm trù giá trị là tiền đề quan trọng xuất hiện hệ thống thu NSNN Nhưng chinh hệ thống thu NSNN lại là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả của quá trình kinh tế cũng như vận động của phạm trù kinh tế

Thu NSNN trước hết và chủ yếu gắn liền với các hoạt động kinh tế trong xã hội Mức độ phát triển kinh tế, tỷ lệ tăng trưởng GDP hang năm là tiền đề đồng thời là yếu tố khách quanhinhf thành các khoản thu NSNN và quyết định mức

độ động viên các khoản thu của NSNN

Thu NSNN ảnh hưởng lớn đến tốc độ, chất lượng và tính bền vững trong phát triển của một quốc gia Trong cơ cấu thu, nguồn thu nội địa phải luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, không thể nói đến sự bền vững nếu thu từ nước ngoài chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu

Trong cơ cấu thu của hầu hết các quốc gia trên thế giới, thuế luôn là nguồn thu chủ yếu, chiếm tỷ trọng lớn nhất bởi nó được trích xuất chủ yếu từ những giá

trị do nền kinh tế tạo ra và thể hiện rõ nét nguồn lực của nhà nước nền kinh tế quốc dân càng phát triển với tốc độ cao thì nguồn thu của nhà nước từ thuế chiếm tỷ trọng càng lớn trong tổng thu NSNN Thu NSNN bao gồm, các loại thuế, phí, lệ phí, thu từ các hoạt động kinh tế của nhà nước, thu đóng góp của các tổ chức cá nhâ, các khoản viện trợ và các khoản thu hợp pháp khác

* Khái niệm chi NSNN:

Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phânn phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí bộ máy QLNN và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội mà nahf nước đảm nhận theo nguyên tăccs nhất định Chi NSNN là sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN Quá trình phân phối là qus trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dung khoản tiền cấp phát không trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng

Luật NSNN đã xác định cụ thể chi NSNN bao gồm: các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng; đảm bảo hoạt động của bộ máy nahf nước; chi trả nợ nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo pháp luật

Mỗi chế dộ xã hội, mỗi giai đoạn phát triển của lịch sử, chi NSNN có những nội dung và cơ cấu khác nhau, song dều có những đặc trưng cơ bản như sau:

Chi NSNN luôn gắn chặt với bộ máy nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế chính trị xã hội mà nhà nước đó đảm nhiệm theo quy định hoặc phân cấp quản

lý NSNN để đảm bảo thực hiện chức năng quản lý, phát triển kinh tế - xã hội Các cấp của cơ uqan quyền lực nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định cơ cấu, nội dung, mức độ của các khoản chi NSNN vì các cơ quan đó quyết định các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội của vùng miền, đất nước; thể hiện ý chí nguyện vọng của nhân dân

Chi ngân sách nhằm phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng dân cư ở các vùng hay ở phạm vi quốc gia Điều này xuất phát từ chức năng quản lý toàn diện nền kinh tế xã hội đất nước

* Thu – chi NS c ấp xã, phường:

Ngân sách xã, phường là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, là quỹ

tiền tệ tập trung phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa một bên là chính quyền xã, phường với một bên là các chủ thể khác thông qua sự vận động của các nguồn tài chính nhằm đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã, phường trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh trật tự và văn hoá, xã hội trên địa bàn theo phân cấp Trong đó:

+ Thu ngân sách xã gồm: các khoản thu NS xã hưởng 100%; các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách xã với ngân sách cấp trên; thu

bổ sung từ NS cấp trên; các khoản thu khác của NS xã theo quy quy định của pháp luật và các khoản huy động, đóng góp tự nguyện hợp pháp

+ Chi ngân sách xã gồm: chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên và chi dự phòng

Tóm lại: Thu - chi NS xã, phường là toàn bộ các khoản thu, chi được quy định trong dự toán hàng năm do HĐND cấp xã, phường quyết định dựa trên số liệu giao dự toán hàng năm của cấp trên (cấp trên trực tiếp là Hội đồng nhân dân cấp huyện) và giao cho UBND cấp xã, phường thực hiện nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, phường

1.1.1.2 Đặc điểm của xã, phường và thu - chi NS xã, phường tại các thành phố trực thuộc tỉnh

Cấp xã, phường tại thành phố trực thuộc tỉnh có một số đặc điểm sau:

- Cơ sở hạ tầng kỹ thuật được quan tâm đầu tư, tốc độ đô thị hóa nhanh, trình độ dân trí cao, các hoạt động văn hóa phong phú

- Kinh tế ở các xã, phường chủ yếu phát triển các loại hình dịch vụ, trồng rau, hoa và các ngành nghề thủ công

- Đặc thù địa bàn đặt ra một số nhiệm vụ cần tập trung giải quyết như : công tác quản lý đô thị, quản lý xã hội, vấn đề chuyển đổi ngành nghề, giải quyết việc làm cho lao động thu hồi đất nông nghiệp, xây dựng nếp sống văn minh đô thị…

Những đặc điểm trên khiến cho thu – chi NS cấp xã, phường tại thành phố trực thuộc tỉnh có những đặc điểm sau :

M ột là, Chịu ảnh hưởng lớn từ vấn đề đô thị hóa cũng như yêu cầu về văn

minh đô thị mà cần có yêu cầu cao hơn trong công tác quản lý, trong đó có vấn

đề về nguồn lực để thực thi nhiệm vụ

Hai là, thu – chi NS cấp xã, phường gắn liền với chính quyền cấp xã,

phường - chính quyền cơ sở gần dân, trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề của dân,

là đầu mối quan trọng nối kết giữa người dân với chính quyền các cấp Do vậy, việc quản lý tốt công tác thu và nhiệm vụ chi cấp xã có tác động rất lớn đến việc nâng cao năng lực của chính quyền cấp xã

Ba là, Xã, phường vừa là cấp NS hoàn chỉnh, vừa là đơn vị dự toán (dưới

xã, phường không có đơn vị dự toán độc lập), xã, phường phải đảm nhiệm đồng thời nhiệm vụ thu, phân bổ ngân sách và sử dụng ngân sách đã phân bổ chi tiêu cho xã, phường do đó hoạt động của công tác thu - chi NS xã, phường rất phức tạp

B ốn là, NS xã, phường có những nguồn thu và nhiệm vụ chi tuy không

lớn về quy mô nhưng rất đa dạng, phong phú về tính chất mà NS cấp tỉnh, huyện không có như thu, chi về một số hoạt động sự nghiệp, thu từ quỹ đất công ích và quỹ đất công, các khoản huy động đóng góp Ngoài ra một số khoản chi tại địa bàn xã thuộc nhiệm vụ chi của nhiều cấp như các chương trình mục tiêu Y

tế, Giáo dục

N ăm là, Giữa các xã, phường có sự khác biệt về quy mô ngân sách dẫn

đến sự khác biệt trong phạm vi ảnh hưởng cũng như trong công tác quản lý điều hành thu – chi ngân sách

1.1.1.3 Phương pháp đánh giá tình hình thu - chi ngân sách xã, phường

Việc quản lý, đánh giá tình hình thu – chi NS là vấn đề rất quan trọng giúp đơn vị quản lý cấp trên kiểm tra giám sát công tác thu và nhiệm vụ chi của đơn vị dự toán cấp dưới để đảm bảo không xảy ra tình trạng chi vượt nguồn thu, chi sai nguyên tắc, chi sai mục đích

Về căn bản có một số điều cần lưu ý khi đánh giá tình hình thu chi ngân sách cấp xã phường như sau:

M ột là đối với thu thường xuyên là các khoản thu bao gồm thuế, phí, lệ

phí để đảm bảo tốt NS xã, phường thì khi quyết toán vào cuối năm ngân sách tổng thu thường xuyên phải vượt số giao thu thường xuyên do HĐND cấp xã, phường quyết định

Hai là để tránh xảy ra tình trạng lạm nguồn tổng chi đầu tư xây dựng cơ bản phải cao hơn số giao chi hàng năm của HĐND cấp xã, phường

Ba là các khoản chi đầu tư phát triển, chi dự phòng, chi có mục tiêu cần phải được đảm bảo chi đủ và chi đúng mục đích

Nguyên tắc quan trọng nhất đối với thu – chi NS là cân đối ngân sách xã phải đảm bảo nguyên tắc chi không vượt quá nguồn thu quy định

1.1.2 Vai trò của thu - chi ngân sách xã, phường

Trong hệ thống NSNN thì NS xã, phường được coi là NS cấp cơ sở, thể hiện rất sống động các quan hệ của Nhà nước với dân Mọi chủ trương, chính sách của Nhà nước mang tính khả thi như thế nào, mọi hiệu lực quản lý của Nhà nước đạt ở mức độ nào đều được thể hiện rất rõ ở cấp này Chính vì vậy, có thể nói NS xã, phường có một vai trò hết sức quan trọng

Ngân sách xã, ph ường cung cấp các phương tiện, vật chất cho sự tồn tại

và ho ạt động của bộ máy nhà nước ở cơ sở

Thực tế cho thấy nguồn kinh phí để trang trải các khoản chi phí của bộ máy nhà nước chỉ có thể được đảm bảo từ NSNN Trong điều kiện hình thành chính quyền cấp xã và ngân sách cấp xã thì chi phí cho hoạt động của bộ máy nhà nước do ngân sách xã đảm bảo; nó có vai trò cung cấp các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy nhà nước cơ sở Nhờ có nguồn ngân sách này mà các khoản chi trả lương, sinh hoạt phí, phụ cấp của cán bộ, công chức, viên chức, các khoản chi tiêu cho quản lý hành chính hay mua sắm các trang thiết

bị cho văn phòng mới có thể thực hiện được

Thông qua nhiệm vụ chi thường xuyên của NS xã mà các hoạt động của

hệ thống chính trị cấp xã, phường được duy trì và phát triển một cách liên tục và

ổn định Nhờ đó mà nâng cao được hiệu lực, hiệu quả QLNN ở cơ sở Khi có nguồn NS đầy đủ, phong phú, xã, phường bố trí các khoản chi tiêu hợp lý để đảm bảo tăng cường hiệu lực và hiệu quả các hoạt động của chính quyền phường về quản lý pháp luật giữ vững trật tự, trị an, bảo vệ tài sản công cộng, bảo vệ lợi ích hợp pháp của công dân, quản lý đô thị, quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hoá, thực hiện các chính sách của xã, phường làm cho phúc lợi công cộng của người dân được tăng lên, đảm bảo công bằng xã hội

Vì vậy có thể nói, không có các khoản chi NS xã thì bộ máy Nhà nước cấp cơ sở không thể tồn tại và phát triển với tư cách là bộ máy quản lý mọi hoạt động KT-XH trên địa bàn xã, phường

Ngân sách xã, phường góp phần lành mạnh hóa tài chính địa phương và tài chính quốc gia, là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã, phường thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, xã hội tại địa phương

Để thực hiện được chức năng nhiệm vụ của chính quyền cấp cơ sở, xã phải có NS đủ mạnh để điều chỉnh các hoạt động ở xã đi đúng hướng góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước Bởi vậy

NS xã phải là một bộ phận hữu cơ trong hệ thống NSNN, được kết cấu chặt chẽ

và chịu sự điều chỉnh vĩ mô của NSNN theo mục tiêu chung của Nhà nước Trung ương

Thực tiễn phát triển KT-XH cho thấy với một thực lực kinh tế đủ mạnh sẽ cho phép xã, phường hoàn thành tốt các kế hoạch, mục tiêu của mình Ngược lại, với một nguồn kinh phí ít ỏi, thụ động, trông chờ vào ngân sách cấp trên sẽ làm một cản trở đối với chính quyền xã, phường trong việc đạt mục tiêu mong muốn Ngân sách xã, phường là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã, phường thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, xã hội tại địa phương

Vai trò này được biểu hiện qua hoạt động thu, chi NS xã, phường:

Thông qua hoạt động thu NS xã mà các nguồn thu được tập trung nhằm

tạo lập quỹ tiền tệ để sử dụng vào các mục đích mà xã, phường được phân cấp quản lý KT-XH, đồng thời giúp chính quyền xã, phường thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh và các hoạt động khác theo đúng quy định của pháp luật Từ đó, có những điều tiết, kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển đúng mục tiêu và theo một hướng tích cực

Thu NS xã, phường còn góp phần vào việc thực hiện đúng các chính sách xã hội, như: đảm bảo công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng góp cho NS hoặc miễn giảm cho các loại hình sản xuất-kinh doanh mới, chưa ai làm, cần vốn lớn, nhất là những ngành nghề thu hút nhiều lao động của địa phương, đặc biệt là lao động trẻ, giải quyết công ăn việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, góp phần phát triển kinh tế chung của xã, phường, ổn định an ninh trật tự… Ngoài

ra, việc áp dụng đúng các hình thức và mức thu phạt đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm trật tự, an toàn xã hội đã được coi như là một công cụ pháp lý buộc họ phải nghiêm chỉnh thực hiện tốt nghĩa vụ của mình trước cộng đồng xã hội Như vậy, thu ngân sách có vị trí, vai trò quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu KT-XH tại địa bàn do chính quyền Nhà nước cấp cơ sở quản lý Đồng thời,

xét trên phương diện quan hệ giữa hai mặt hoạt động (thu và chi) của NS xã, phường thì thu NS xã, phường là nguồn chủ yếu để đáp ứng các nhu cầu chi ngày càng tăng ở xã, phường, nó mang tính quyết định đến chi NS xã, phường bởi vì trên cơ sở có nguồn thu mới có nguồn để bố trí cho nhiệm vụ chi NS xã, phường là một công cụ để điều chỉnh, điều tiết, kích thích mọi hoạt động của xã, phường đi đúng định hướng, đúng chính sách chế độ và tăng cường mục tiêu phát triển KT-XH, thực hiện công bằng xã hội trên địa bàn, với các hình thức và mức thu thích hợp, chế độ miễn giảm công bằng thu NS xã đã tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn xã, phường

Chi ngân sách xã có ý nghĩa hết sức quan trọng, thông qua việc bố trí các khoản chi nhằm đảm bảo duy trì và tăng cường hiệu lực, hiệu quả các hoạt động của chính quyền trong việc quản lý mọi mặt hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội Thông qua chi NS mà hình thành nên các quan hệ tỷ lệ phân phối thu nhập trong phạm vi của xã, đảm bảo cho việc thực hiện công bằng xã hội và kích thích sản xuất phát triển

Việc bố trí chi từ NS xã, phường cho phát triển văn hoá, thể dục thể thao,y tế đã góp phần nâng cao dân trí, nâng cao sức khoẻ cho nhân dân, góp phần loại trừ các phong tục lạc hậu và từng bước xây dựng xã, phường văn minh-hiện đại theo đúng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Bằng việc trợ cấp cho những gia đình khó khăn, chăm lo các gia đình đối tượng chính sách, những công việc tình làng nghĩa xóm, NS xã, phường đã tạo điều kiện cho chính quyền thực hiện các công việc xã hội có ý nghĩa sâu sắc và lớn lao để tạo dựng và củng cố thêm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền cơ sở

Ngân sách xã, phường góp phần quan trọng trong việc tạo dựng và phát triển kết cấu hạ tầng ở cơ sở

Ngoài việc duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy chính quyền và hoạt động của các tổ chức chính trị, chính trị xã hội của xã, phường thì một phần hết sức quan trọng trong chi NS xã, phường đó là chi đầu tư phát triển Thông qua chi đầu tư phát triển ở xã phường trong việc sửa chữa, bảo dưỡng; phối hợp cùng thành phố xây dựng trụ sở làm việc, khu vui chơi, bê tông hoá đường ngõ, xóm, xây mới hoặc sửa chữa hệ thống thoát nước , với phương châm “Nhà

nước và nhân dân cùng làm” theo nguyên tắc dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, từ khâu lập dự toán, quyết định đầu tư đến khi công trình bàn giao đưa vào sử dụng, đã khai thác mọi nguồn lực, đa dạng hoá hình thức đóng góp của nhân dân, thực hiện có hiệu quả chương trình phát triển kết cấu hạ tầng ở địa

phương

1.1.3 Nội dung của thu - chi ngân sách xã, phường

1.1.3.1 Nguồn thu ngân sách xã, phường:

a Các khoản thu ngân sách xã, phường được hưởng 100%

Là các khoản thu dành cho xã, phường sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn tài chính bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển Căn cứ quy mô nguồn thu, chế độ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội và nguyên tắc đảm bảo tối đa nguồn tại chỗ cân đối cho các nhiệm vụ chi thường xuyên, khi phân cấp nguồn thu, HĐND cấp tỉnh xem xét dành cho NS xã hưởng 100% các khoản thu dưới đây:

- Các khoản phí, lệ phí thu vào NS xã theo quy định

- Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào NSNN theo chế

xã quản lý và các khoản đóng góp tự nguyện khác

- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức và cá nhân ở ngoài nước trực tiếp cho NS xã theo chế độ quy định

- Thu kết dư NS xã năm trước

- Các khoản thu khác của NS xã theo quy định của pháp luật

b Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ % giữa ngân sách xã, phường với ngân sách cấp trên

Đây là các khoản thu chủ yếu do ngành thuế đảm nhận nhưng NS xã được hưởng một phần điều tiết quy định nhằm gắn trách nhiệm của chính quyền cấp

xã vào quá trình quản lý, thu nộp trên địa bàn xã, phấn đấu tăng thu đồng thời bổ

sung nguồn thu thường xuyên cho xã đáp ứng nhu cầu chi ngày càng cao của xã Các khoản thu này bao gồm: Thuế sử dụng đất nông nghiệp, Thuế chuyển quyền sử dụng đất, Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (trước đây là thuế Nhà đất), Tiền sử dụng đất, Lệ phí trước bạ, Thuế giá trị gia tăng, Thuế thu nhập và các khoản thu phân chia khác

c Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách xã, phường

Thu bổ sung để cân đối NS là mức chênh lệch giữa dự toán chi được giao và

dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp (các khoản thu 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm) Số bổ sung cân đối này được xác định từ năm đầu của thời kỳ ổn định NS và được giao ổn định từ 3 đến 5 năm

Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản bổ sung theo từng năm để hỗ trợ xã thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể Tuỳ theo khả năng của NS và chủ trương chung của tỉnh, của thành phố

1.1.3.2 Nhiệm vụ chi của ngân sách xã, phường:

a Chi đầu tư phát triển

Chi đầu tư phát triển bao gồm:

M ột là, Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội

không có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của cấp tỉnh

Hai là, Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của xã từ nguồn huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định của pháp luật, do HĐND xã quyết định đưa vào NS xã quản lý

Ba là, Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

b Các khoản chi thường xuyên

Chi cho hoạt động của các cơ quan nhà nước ở xã, bao gồm: Tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức cấp xã; Sinh hoạt phí đại biểu Hội đồng nhân dân; Các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước; Công tác phí; Chi về hoạt động, văn phòng, như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phí bưu điện, điện thoại, hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết; Chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc; Chi khác theo chế độ quy định

Kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng ở xã, phường

Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã (Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam) sau khi trừ các khoản thu theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có)

Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã và các đối tượng khác

theo chế độ quy định

Chi cho công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn xã hội, bao gồm: Chi huấn luyện dân quân tự vệ, các khoản phụ cấp huy động dân quân tự vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi của NS xã theo quy định của Pháp lệnh về dân quân tự vệ; Chi thực hiện việc đăng ký nghĩa vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi của NS xã theo quy định của pháp luật; Chi tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã và các khoản chi khác theo chế độ quy định

Chi cho công tác xã hội và hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục thể thao

do xã quản lý: Bao gồm cả trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc theo chế

độ quy định (không kể trợ cấp hàng tháng cho cán bộ xã nghỉ việc và trợ cấp thôi việc 1 lần cho cán bộ xã nghỉ việc từ ngày 01/01/1998 trở về sau do tổ chức bảo hiểm xã hội chi); chi thăm hỏi các gia đình chính sách; cứu tế xã hội và công tác

xã hội khác; Chi hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục, thể thao, truyền thanh do

xã quản lý

Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hoá, trợ cấp nhà trẻ, lớp mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo và cô nuôi dạy trẻ do xã quản lý (đối với phường do NS cấp trên chi)

Chi sự nghiệp y tế: Hỗ trợ chi thường xuyên và mua sắm các khoản trang thiết bị phục vụ cho khám chữa bệnh của trạm y tế xã

Chi sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng do xã quản lý như: trường học, trạm y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn hoá, thư viện, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình cấp và thoát nước công cộng, ; riêng đối với thị trấn còn có nhiệm vụ chi sửa chữa cải tạo vỉa hè, đường phố nội thị, đèn chiếu sáng, công viên, cây xanh (đối với phường do NS cấp trên chi)

Hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định

Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật

1.2 Quản lý thu - chi ngân sách cấp xã, phường tại các thành phố trực thuộc tỉnh

Nguyên tắc đảm bảo tính đầy đủ và toàn vẹn của NSNN

Mọi khoản thu và chi của ngân sách đều phải tập trung đầy đủ, toàn bộ vào NSNN

Nguyên tắc đảm bảo thực hiện theo đúng mục tiêu kinh tế, xã hội, đảm

b ảo tiết kiệm, hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế- xã hội tại địa phương

Nguyên t ắc đảm bảo tính trung thực, công khai của NSNN

Nguyên t ắc đảm bảo tính kỷ cương theo pháp luật

QLNN đối với chi NS xã, phường phải chấp hành nghiêm túc Luật NSNN, các Luật thuế, các văn bản pháp lý của nhà nước, đảm bảo trật tự, kỷ cương trong quản lý tài chính

1.2.1.2 Mục tiêu

QLNN đối với chi NS xã, phường nhằm khai thác triệt để, huy động, tập hợp được toàn bộ các nguồn thu theo quy định vào ngân sách; Thực hiện thu đúng, thu đủ, thu các khoản thu phát sinh kịp thời vào ngân sách nhà nước; Các khoản chi phải đúng đối tượng, đúng mục đích, đúng định mức tiêu chuẩn quy định, phải đảm bảo tiết kiệm, công khai, minh bạch, đúng nguyên tắc, phải được kiểm tra, kiểm soát một cách chặt chẽ

Các hoạt động, nghiệp vụ phát sinh phải được hạch toán, ghi chép theo đúng chế độ Kế toán quy định và phải đảm bảo cân đối NS

1.2.2 Phân cấp quản lý thu - chi ngân sách xã, phường

Phân cấp quản lý thu - chi NS là sự phân cấp quyền hạn, trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý, điều hành nguồn thu và nhiệm vụ chi

của NS

* N ội dung của phân cấp quản lý NS:

Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức tài chính Đây là nội dung chủ yếu của phân cấp NS

Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nguồn thu, nhiệm vụ chi và cân đối ngân sách Đây là mối quan hệ lợi ích nên trong thực tế giái quyết mối quan hệ này rất khó khăn và phức tạp Do đó phải xác định rõ nhiệm vụ kinh tế, chính trị của mỗi cấp chính quyền Phân cấp này phải ổn định đảm bảo cho ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, tập trung những nguồn thu lớn để thực hiện những nhiệm vu quan trong trên phạm vi cả nước, đồng thời những nhiệm vụ nào ổn định mang tính thường xuyên, có tính xã hội rộng phân cấp cho chính quyền địa phương

Giải quyết những mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình ngân sách Đó là quá trình lập, thi hành và quyết toán

* Nguyên t ắc phân cấp quản lý NS:

Phân cấp ngân sách nhà nước phải phù hợp với hiến pháp, với luật tổ chức HĐND và UBND các cấp Nguyên tắc này đảm bảo cho mỗi chính quyền về quyền hạn, trách nhiệm trong điều hành NSNN các cấp Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của NS trung ương và vị trí độc lập của NS địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất; Đảm bảo công bằng trong phân cấp NS

Từ những nguyên tắc này, NSNN được phân chia thành 4 cấp: NSTW,

NS cấp tỉnh, NS cấp huyện, NS cấp xã Theo đó, NSTW và NSĐP được phân định nguồn thu, nhiệm vụ chi cụ thể

NSTW giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia như : các dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế -

xã hội có tác động đến cả nước hoặc nhiều địa phương, các chương trình, dự án quốc gia, các chính sách xã hội quan trọng, điều phối hoạt động kinh tế vĩ mô của đất nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hỗ trợ những địa phương chưa cân đối được thu, chi NS;

NSĐP được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trong phạm vi quản lý;

Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa NS các cấp chính quyền địa phương do HĐND cấp tỉnh quyết định, thời gian thực hiện phân cấp này phải phù hợp với thời kỳ ổn định ngân sách ở địa phương; cấp xã được tăng cường nguồn thu, phương tiện và cán bộ quản lý tài chính - ngân sách để quản lý tốt, có hiệu quả các nguồn lực tài chính trên địa bàn được phân cấp;

Kết thúc mỗi kỳ ổn định ngân sách, căn cứ vào khả năng nguồn thu và nhiệm vụ chi của từng cấp, Quốc hội, HĐND điều chỉnh mức bổ sung cân đối từ

NS cấp trên cho NS cấp dưới; Ủy ban Thường vụ Quốc hội, HĐND cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa NS các cấp

Trong hệ thống NSNN, ngân sách xã vừa là cấp ngân sách cơ sở trong

hệ thống NSNN, vừa là đơn vị dự toán đặc biệt với tư cách thụ hưởng NSNN

Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở

Nội dung phân cấp quản lý NS xã là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý

và sử dụng NS bao gồm các nội dung: Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế

độ quản lý NS xã; Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nhiệm vụ chi, nguồn thu và cân đối NS xã; Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NS xã

1.2.3 Nội dung quản lý thu - chi ngân sách xã, phường

NS xã, phường là một cấp của hệ thống NSNN, chính vì vậy việc quản

lý NS xã, phường cũng chính là thực hiện quản lý NSNN, tuy nhiên NS xã, phường là một cấp cơ sở có những đặc thù riêng vì thế nội dung quản lý NS

xã, phường cũng sẽ có những đặc thù riêng, bao gồm các khâu sau:

1.2.3.1 Lập và giao dự toán thu - chi ngân sách xã, phường

Đối với Việt Nam, Luật NSNN quy định, hàng năm trên cơ sở hướng dẫn của UBND cấp trên, UBND cấp xã tiến hành lập dự toán ngân sách năm sau của cấp mình trình HĐND xã, và HĐND xã quyết định dự toán ngân sách

Lập dự toán ngân sách xã, phường cần phải đáp ứng các yêu cầu:

- Dự toán NS xã, phường phải tập hợp được đầy đủ các khoản thu, chi

và tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi

- Dự toán chi đầu tư phát triển căn cứ vào các dự án đầu tư có đủ điều kiện và nguồn vốn được đảm bảo, ưu tiên bố trí cho các công trình đang thực hiện dở dang

- Dự toán chi thường xuyên phải được tuân theo các chính sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành

- Lập dự toán NS xã, phường phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi không được vượt quá nguồn thu quy định có thể thực hiện trong năm kế hoạch Nghiêm cấm vay, chiếm dụng vốn hoặc cho vay dưới mọi hình thức để cân đối ngân sách xã, phường

- Dự toán phải được lập theo đúng biểu mẫu quy định, đúng thời gian, đúng mục lục NSNN, gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của Nhà nước xét duyệt, tổng hợp, đồng thời phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở,

rõ căn cứ tính toán

Căn cứ lập dự toán NS xã, phường bao gồm: Các nhiệm vụ phát triển KTXH, đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội ở xã, phường; Chính sách, chế độ thu, chi NSNN, phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi NS xã, phường; chế độ tiêu chuẩn định mức thu, chi NS của cấp có thẩm quyền ban hành và định mức phân bổ NS do HĐND cấp tỉnh quy định; Số kiểm tra về dự toán NS xã, phường do UBND cấp huyện thông báo; Tình hình thực hiện dự toán NS xã, phường năm trước, ước thực hiện NS năm hiện hành

Trình tự lập dự toán ngân sách xã,phường như sau:

Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường phối hợp với cơ quan thuế, tổ đội thuế xã, phường (nếu có), tổ uỷ nhiệm thu, các phố, thôn, để tính toán các khoản thu ngân sách ở (Trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý)

Các ban ngành, tổ chức của xã, phường căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ định mức, tiêu chuẩn chi tiến hành lập dự toán chi cho đơn vị,

tổ chức mình

Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xã, phường trình UBND, báo cáo thường trực HĐND cấp xã để xem xét gửi UBND huyện và phòng Tài chính cấp huyện Thời gian báo cáo dự toán NS xã, phường do UBND cấp tỉnh quy định Trên cơ sở đó UBND cấp huyện kiểm tra, tổng hợp và ra quyết định giao nhiệm vụ thu, chi chính thức cho NS xã, phường

Căn cứ nhiệm vụ thu, chi NS xã, phường do UBND cấp huyện giao, UBND xã, phường hoàn chỉnh dự toán thu, chi trình HĐND cấp xã quyết định trước ngày 31/12 năm trước

Dự toán NS xã, phường sau khi được HĐND cấp xã quyết định, UBND

xã, phường báo cáo UBND cấp huyện và phòng Tài chính cấp huyện; đồng thời thông báo công khai dự toán NS xã, phường theo chế độ công khai Tài chính về NS do Thủ tướng Chính phủ quy định

Dự toán ngân sách xã, phường gồm hai phần:

Phần 1: Dự toán thu NS xã, phường, được tổng hợp theo nội dung thu

được phân cấp và dự toán chi tiết thu theo Chương, loại, khoản, mục, tiểu mục của Mục lục NSNN

Phần 2: Dự toán chi NS xã, phường: Được tổng hợp theo nhiệm vụ chi

được giao và dự toán chi tiết chi theo Chương, loại, khoản, mục, tiểu mục của Mục lục NSNN

Cụ thể nội dung dự toán thu, chi NS xã, phường như sau:

Nội dung thu NS xã theo luật NSNN, bao gồm: Các khoản thu ngân sách hưởng 100%, các khoản thu phân chia tỷ lệ % (phân chia tỷ lệ điều tiết) và thu

bổ sung từ ngân sách cấp trên:

Nội dung chi NSX theo luật NSNN, bao gồm: Chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên và dự phòng ngân sách

1.2.3.2 Chấp hành dự toán thu – chi ngân sách xã, phường

Chấp hành dự toán NS xã, phường là khâu tiếp theo khâu lập dự toán của chu trình ngân sách Đó là quá trình tìm kiếm và thực hiện các giải pháp hữu hiệu nhất nhằm thực hiện tốt các chỉ tiêu của kế hoạch NS xã, phường đã đặt ra Chấp hành NS xã, phường có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác quản lý

và điều hành ngân sách, là khâu cốt yếu, trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đối với một chu trình ngân sách

Theo Luật NSNN, mọi khoản thu, chi của NS xã, phường đều phải thực hiện thông qua hệ thống KBNN, các xã, phường đều phải tiến hành mở tài khoản Ngân sách để giao dịch tại KBNN huyện Chủ tài khoản là Chủ tịch UBND xã, phường (Hoặc người được uỷ quyền), kế toán là kế toán Ngân sách xã, các chức danh Chủ tài khoản và Kế toán phải đăng ký chữ ký và mẫu dấu tại KBNN

Căn cứ vào dự toán và phương án phân bổ dự toán thu, chi NS xã, phường

cả năm đã được HĐND xã, phường quyết định, UBND xã, phường thực hiện phân bổ chi tiết dự toán chi NS xã, phường theo mục lục NSNN gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán và kiểm soát chi

* Tổ chức thu ngân sách xã, phường

Bộ phận Tài chính- Kế toán xã, phường phối hợp cùng cơ quan Thuế, các

tổ, đội, bộ phận ủy nhiệm thu tiến hành thực hiện công tác thu NS xã, phường đối với các khoản thu ở xã, phường Thu NS xã, phường phải đảm bảo thực hiện theo dự toán đã được phê duyệt và các khoản phát sinh, tổ chức thu đúng, thu

đủ, thu kịp thời các khoản được phân giao và nộp vào tài khoản ngân sách tại KBNN

Các đơn vị, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách, căn cứ vào thông báo của

cơ quan Thuế hoặc Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường lập giấy nộp tiền (bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản) trực tiếp đến nộp vào KBNN Trường hợp đối tượng không có điều kiện nộp trực tiếp vào KBNN thì có thể nộp thông qua

cơ quan Thuế, hoặc tổ, đội ủy nhiệm thu Việc thực hiện thu phải sử dụng biên lai thu tiền, mở sổ sách theo dõi thu đầy đủ, chấp hành chế độ báo cáo việc sử dụng biên lai hàng tháng đối với cơ quan Thuế và phòng Tài chính cấp huyện

Việc tính toán tỷ lệ điều tiết và luân chuyển chứng từ sẽ do KBNN thực hiện Đối với các khoản thu 100% KBNN sẽ chuyển cho Cơ quan Tài chính xã, phường một liên, đối với những khoản khoản thu điều tiết KBNN sẽ lập bảng

kê các khoản thu phân chia cho xã , phường theo từng tháng

Đối với thu bổ sung từ NS cấp huyện cho NS xã, phường, UBND cấp

xã, phường căn cứ số giao thu bổ sung từ NS cấp trên tại Quyết định giao dự toán đầu năm và Quyết định giao dự toán bổ sung trong năm của UBND cấp huyện để thực hiện rút dự toán bổ sung từ NS cấp huyện tại KBNN

* Tổ chức thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách

Các tổ chức, đơn vị được giao nguồn kinh phí thuộc NS xã, phường có trách nhiệm lập dự toán sử dụng kinh phí hàng quý (có thể chia theo tháng) gửi

Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường Khi có nhu cầu chi, làm thủ tục đề nghị Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường rút tiền để thực hiện, quá trình tổ chức thực hiện phải chấp hành đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống

kê, quyết toán kinh phí với Bộ phận Tài chính- Kế toán xã và thực hiện công

khai kết quả thu, chi tài chính của tổ chức, đơn vị mình

Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường có trách nhiệm: Thẩm định nhu cầu và nội dung sử dụng kinh phí của các tổ chức, đơn vị đảm bảo theo đúng quy định Bố trí nguồn theo dự toán hàng năm và dự toán quý để đáp ứng nhu cầu chi trên nguyên tắc đảm bảo chi lương, các khoản có tính chất lương, phụ cấp, chế độ cho các cán bộ, công chức đầy đủ, kịp thời Kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi ngân sách, sử dụng tài sản của các tổ chức, cá nhân, đơn vị trực thuộc, phát hiện và báo cáo, đề xuất phương án xử lý kịp thời với Chủ tịch UBND xã, phường về những hành vi vi phạm chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi hiện hành của cấp có thẩm quyền ban hành

Chủ tịch UBND xã, phường: Là người trực tiếp quyết định và duyệt các khoản chi tại xã, phường Các khoản chi phải được ghi trong dự toán được giao, đối với việc điều hành từ nguồn bổ sung có mục tiêu trong năm của NS cấp trên, điều hành chi từ nguồn chưa giao chi tiết (Chi khác, mua sắm tài sản, nguồn tăng thu, nguồn dự phòng ngân sách ) phải báo cáo xin ý kiến và được sự đồng

ý của Thường trực HĐND xã, sau đó có quyết định phân bổ chi tiết

Đối với chi đầu tư XDCB được thực hiện theo phân cấp quản lý của UBND tỉnh, thành phố và cơ chế quản lý đầu tư xây dựng của Nhà nước Việc cấp phát, thanh toán, quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của NS xã, phường phải thực hiện theo đúng quy định của Bộ Tài chính và hướng dẫn của các cấp

có thẩm quyền

Quá trình thực hiện dự toán phải quán triệt nguyên tắc đảm bảo cân đối thu, chi ngân sách, các khoản chi phải được kiểm soát chặt chẽ, đúng quy định, đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả

* Điều chỉnh, bổ sung dự toán (nếu có)

Trong quá trình chấp hành ngân sách, có thể có những trường hợp phải điều chỉnh hoặc bổ sung dự toán cho phù hợp với những yêu cầu đặt ra

Điều chỉnh kế hoạch khi: tình hình KTXH có sự thay đổi hoặc do Nhà nước có những thay đổi về cơ chế chính sách, khi có những biến động lớn xảy

ra, có sự thay đổi nhu cầu chi tiêu

Bổ sung dự toán NS khi có các nguồn thu phát sinh, các nhiệm vụ chi cấp thiết cần giải quyết, khắc phục,… trên cơ sở có nguồn thu phát sinh

Trong trường hợp cần phải điều chỉnh, bổ sung dự toán, UBND xã,

phường tiến hành lập dự toán điều chỉnh, bổ sung trình HĐND xã, phường quyết định và báo cáo UBND cấp huyện

1.2.3.3 Hạch toán kế toán và quyết toán thu – chi ngân sách xã, phường

*Ghi chép v ề NS xã, phường

- Mở hệ thống sổ sách, chứng từ kế toán

- Thực hiện việc ghi chép các nghiệp vụ phát sinh: Mọi khoản thu, chi NS

xã, phường phát sinh phải được ghi chép, phản ánh đầy đủ vào hệ thống chứng

từ, sổ sách, báo cáo kế toán theo quy định Việc hạch toán kế toán và quyết toán ngân sách phải thực hiện theo đúng mục lục NSNN và chế độ kế toán NS xã hiện hành

- Lập báo cáo kế toán, quyết toán theo đúng các biểu mẫu và thực hiện báo cáo định kỳ hàng tháng, quý theo quy định

- KBNN cấp huyện nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu chi quỹ

NS xã, phường theo quy định Định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi NS xã, phường, tồn quỹ NS xã, phường gửi UBND xã, phường và

có thể báo cáo đột xuất khi có yêu cầu

* Công tác khóa s ổ và quyết toán ngân sách xã, phường hàng năm

Để thực hiện việc khóa sổ kế toán và quyết toán NS hàng năm, Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường cần thực hiện một số việc gồm:

Th ứ nhất, Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo

dự toán, có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào NS và giải quyết kịp thời nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt NS phải có phương án chủ động sắp xếp lại các khoản chi để đảm bảo cân đối NS xã

Th ứ hai, Phối hợp với KBNN thành phố nơi giao dịch để đối chiếu tất cả

các khoản thu, chi NS xã, phường trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ chính xác các khoản thu, chi theo mục lục NSNN, kiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp NS theo tỷ lệ quy định,

Th ứ ba, Đối với những khoản tạm thu, tạm giữ, tạm vay (nếu có) phải

xem xét xử lý hoặc hoàn trả, trường hợp chưa xử lý được thì phải làm thủ tục chuyển năm sau

Th ứ tư, Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực

hiện theo nguyên tắc sau:

Đối với thu NS xã, phường: các khoản thu nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày 31/12, nếu nộp sau thời hạn trên sẽ chuyển vào thu năm sau Đối với chi NS xã, phường: Nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán NS năm chỉ được chi trong niên độ NS năm đó, các khoản chi có trong dự toán đến 31/12 chưa thực hiện được không được chuyển sang năm sau chi tiếp Trường hợp cần thiết phải chi nhưng chưa chi được phải được UBND xã, phường quyết định cho chi tiếp và được thanh quyết toán theo quy định

* L ập báo cáo quyết toán ngân sách xã, phường hàng năm

Bộ phận Tài chính - Kế toán xã, phường lập báo cáo quyết toán thu, chi

NS xã, phường hàng năm theo đúng biểu, đúng mục lục NSNN báo cáo UBND

xã xem xét để trình HĐND xã phê chuẩn, đồng thời gửi phòng TCKH cấp huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho phòng TCKH cấp huyện do UBND tỉnh quy định

Quyết toán chi NS xã, phường không được lớn hơn quyết toán thu NS

xã, phường Số chênh lệch thu lớn hơn chi gọi là kết dư NS xã, phường Toàn

bộ kết dư năm trước (nếu có) sẽ được chuyển vào thu NS năm sau

Sau khi HĐND xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản

để gửi cho HĐND xã, UBND xã, Phòng TCKH cấp huyện , KBNN cấp huyện nơi giao dịch (để làm thủ tục ghi kết dư ngân sách), lưu Bộ phận Tài chính xã, phường và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân biết

Phòng TCKH cấp huyện là đơn vị được giao trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi NS xã, phường, trường hợp có sai sót phải báo cáo UBND cấp huyện yêu cầu HĐND cấp xã điều chỉnh

* Th ời hạn chỉnh lý quyết toán ngân sách xã, phường

Theo quy định, thời gian chỉnh lý quyết toán NS xã, phường được thực hiện đến hết ngày 31/01 của năm sau

1.2.3.4 Công tác thanh tra, kiểm tra giám sát

a Kiểm tra NS xã, phường

Kiểm tra là một biện pháp nhằm đảm bảo cho việc thực hiện tốt các quy định về QLNS, việc kiểm tra, kiểm toán phải được tiến hành một cách thường xuyên và ở tất cả các bước trong quản lý NS xã, phường, thông qua kiểm tra để phát hiện ra những vấn đề không đúng chế độ, không đúng pháp luật để từ đó có

các biện pháp xử lý và uốn nắn kịp thời

Để thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát, phải nâng cao vai trò giám sát của HĐND cấp xã đối với công tác NS xã, phường; các cơ quan Tài chính cấp trên, đặc biệt là phòng TCKH cấp huyện phải thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn

về mặt chuyên môn nghiệp vụ cho công tác quản lý NS xã, phường

Hình thức kiểm tra bao gồm:

Ki ểm tra định kỳ: Đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng

theo kế hoạch nhất định Việc kiểm tra được tiến hành đối với hoạt động của

NS xã, phường trong một thời gian nhất định

Ki ểm tra đột xuất: đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng

một cách đột xuất, thường khi có các sự việc xảy ra hoặc có đơn thư khiếu nại,

tố cáo liên quan đến công tác quản lý NS xã, phường

Ki ểm tra thường xuyên: đây là công tác kiểm tra thường xuyên trong quá

trình hoạt động của NS xã, phường Công tác kiểm tra thường gắn với các cơ quan chủ quản của NS xã, phường như ngành Tài chính, Thuế

b Phân tích và đánh giá việc chấp hành NS xã, phường

Phân tích và đánh giá đó là một hoạt động cần thiết cho sự phát triển của

NS xã, phường nhằm đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu, chi ngân sách trong một thời kỳ; đối chiếu việc chấp hành thực tế so với các chế độ, định mức, tiêu chuẩn quy định hiện hành Từ đó phát hiện ra những sai sót, hạn chế trong công tác NS xã, phường Trên cơ sở đó có các định hướng, biện pháp cho

sự phát triển của ngân sách xã, phường trong giai đoạn tiếp theo

1.2.4 Nhân tố ảnh hưởng tới thu - chi ngân sách xã, phường:

1.2.4.1 Cơ chế, chính sách về quản lý thu - chi ngân sách

Cơ chế, chính sách về quản lý thu – chi NS được thể hiện dưới hình thức những văn bản của Nhà nước, có tính quy phạm pháp luật, chi phối và tạo hành lang pháp lý cho các hoạt động trong quy trình quản lý thu – chi từ khâu lập dự toán, chấp hành dự toán đến khâu quyết toán

Cơ chế, chính sách về quản lý thu - chi bao gồm: Các quy định về phạm

vi, đối tượng; về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, quản lý thu, chi ngân sách của các cấp chính quyền; Các quy định về trình tự, nội dung lập, chấp hành và quyết toán NSNN; Các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan

nhà nước trong quá trình quản lý NSNN; Các chính sách tài chính, tiền tệ, ưu đãi trong đầu tư phát triển kinh tế - xã hội ; Các quy định về nguyên tắc, chế độ, định mức chi NSNN

Cơ chế, chính sách được ban hành có đúng đắn, hợp lý, phù hợp với thực tiễn mới tạo điều kiện cho hoạt động quản lý thu, chi NSNN, trong đó có NS xã, phường đạt được hiệu quả

1.2.4.2 Bộ máy và đội ngũ cán bộ quản lý thu - chi ngân sách

Trình độ cán bộ cũng ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của công tác quản lý thu – chi NS xã, phường Nếu trình độ cán bộ thấp, cán bộ không nắm vững quy trình quản lý và các cơ chế, chính sách cũng như nội dung của các khoản thu, chi NS xã, phường sẽ dẫn đến tình trạng tổ chức thu hoặc chi sai quy định và là mầm mống phát sinh các hiện tượng tiêu cực: thất thoát, bỏ sót nguồn thu, tham

ô, lãng phí, biển thủ quỹ NSNN…Hơn nữa, phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán

bộ quản lý là nhân tố ảnh hưởng quan trọng tới chất lượng quản lý NS

1.2.4.3 Thực trạng và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội

Quản lý thu, chi NSNN xét theo nghĩa rộng là việc sử dụng NSNN làm công cụ quản lý hệ thống KT-XH, như vậy, quản lý phải luôn phù hợp với hệ thống KT-XH đó, quản lý không thể tách rời hạ tầng KT-XH, các yếu tố chính trị, đặc thù văn hóa…

Quản lý thu, chi NS xã, phường cũng phải phù hợp với thực trạng

KT-XH trên địa bàn xã, phường Khi trình độ kinh tế phát triển và mức thu nhập của người dân tăng lên sẽ tác động, đòi hỏi cơ chế quản lý, chính sách, chế độ, định mức thu, chi ngân sách xã, phường phải thay đổi cho phù hợp

Ngoài ra, các diễn biến bất thường của điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội trên địa bàn trong năm ngân sách cũng sẽ ảnh hưởng tới việc thức hiện nhiệm vụ thu, chi cũng như công tác quản lý thu, chi ngân sách xã, phường

1.2.4.4 Ý thức, trình độ của đối tượng chấp hành và sử dụng ngân sách nhà nước

Việc khai thác nguồn thu, tổ chức thu hay sử dụng nguồn NSNN có sát đúng với thực tế, đúng quy định, đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào ý thức, trình độ của các đối tượng chấp hành và sử dụng

NS

Nếu đối tượng chấp hành và sử dụng NS có ý thức chấp hành và hiểu biết pháp luật tốt, có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực hoạt động của mình sẽ giúp cho công tác tổ chức thu cũng như quản lý chi NS xã, phường được thuận lợi, khi đó việc khai thác nguồn thu cũng như các khoản chi ngân sách xã, phường được khai thác, sử dụng một cách có hiệu quả

Ngược lại, nếu các đối tượng này không có ý thức chấp hành pháp luật, không tuân thủ các quy trình trong tổ chức, quản lý thu, chi NS xã, phường sẽ gây khó khăn trong công tác quản lý NS xã, phường, dễ làm phát sinh các hiện tượng tiêu cực như thất thoát nguồn thu, chi sai mục đích, chi không hiệu quả, tham ô, lãng phí…

1.3 Kinh nghiệm quản lý nhà nước đối với thu – chi ngân sách cấp

nông, thương nghiệp và dịch vụ

Trong những năm qua, hoạt động quản lý nhà nước đối với ngân sách

xã, phường của Thành phố Việt trì đã có nhiều chuyển biến tích cực, công tác quản lý NS xã, phường đã dần đi vào nền nếp Các xã phường đã lập được dự toán NS, tổ chức thực hiện theo dự toán đã được phê duyệt Các khoản thu NS

xã, phường được huy động khai thác cơ bản triệt để, đảm bảo thu đúng, thu đủ, kịp thời và được nộp vào NSNN, thực hiện thu năm sau cao hơn năm trước và đáp ứng được các nhiệm vụ của chính quyền địa phương Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp để tăng cường quản lý và khai thác các khoản thu NS trên địa bàn xã, phường, đặc biệt là các khoản thu NS xã, phường hưởng 100%, bên cạnh đó các nguồn thu từ sử dụng đất và từ quỹ đất công ích tại xã, phường cũng được quan tâm khai thác để tạo nguồn lực đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng tại cơ sở Các khoản chi NS xã cơ bản đúng mục đích, chế độ, công khai, minh bạch được thực hiện theo nguyên tắc tài chính, đảm bảo mọi hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã Bên cạnh việc đảm bảo các hoạt động chi thường

xuyên, công tác quản lý chi đầu tư XDCB cũng được quan tâm chú trọng, các công trình hạ tầng được đầu tư đáp ứng được yêu cầu phát triển đô thị, việc kiểm tra, giám sát NS xã, phường được thành phố coi là nhiệm vụ rất quan trọng, thông qua công tác kiểm tra, giám sát ngân sách xã, phường của phòng TCKH thành phố cũng như ngành tài chính đã có những uốn nắn, điều chỉnh hoạt động của NS xã, phường đi vào nề nếp Hoạt động của ngân sách xã, phường đã góp phần không nhỏ làm thay đổi bộ mặt của khu vực và góp phần nâng cao đời sống người dân

Tuy nhiên, công tác quản lý NS xã, phường của Thành phố vẫn còn nhiều những tồn tại cần khắc phục Công tác lập dự toán chưa được coi trọng, chất lượng dự toán NS xã, phường chưa cao; Công tác quản lý NS xã, phường tại một số đơn vị còn lỏng lẻo, việc chấp hành thu, chi NS xã, phường còn nhiều sai phạm, còn tình trạng tự thu tự chi, thu để ngoài NS, không sử dụng đúng chứng từ thu, vẫn còn tình trạng lãng phí NSNN; cán bộ quản lý NS xã, phường còn hạn chế về năng lực, trình độ NS xã, phường vẫn chưa thực sự được quan tâm đúng mức của các cấp uỷ Đảng, chính quyền và các cơ quan chức năng; Việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng chưa được thường xuyên, chặt chẽ

1.3.1.2 Thành phố Thanh Hoá, tỉnh Thanh Hoá

Thanh Hoá là một tỉnh lớn, thuộc Bắc trung bộ, địa hình chia thành 3 vùng: đồng bằng và trung du, miền núi và ven biển với nhiều tiền năng, thế mạnh trong phát triển kinh tế xã hội Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh, thành phố Thanh Hóa ngày càng phát triển và có nhiều khởi sắc Cùng với các hoạt động QLNN khác, công tác quản lý NS xã, phường của thành phố Thanh Hóa đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền từ thành phố đến cơ sở

đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần tăng cường và phát huy nội lực của bộ máy chính quyền cơ sở

Công tác lập dự toán được coi trọng hơn, nhìn chung lập dự toán tương đối sát với thực tế ở mỗi địa phương, hạn chế tình trạng áp đặt từ trên xuống, do vậy việc chấp hành dự toán được tiến hành thuận lợi hơn, các đơn vị đã chủ động khai thác các nguồn thu để đáp ứng yêu cầu chi ngân sách theo dự toán được duyệt và các khoản phát sinh, nhiều khoản thu có triển vọng ổn định và phát triển Chi NS xã, phường đã đáp ứng chi thường xuyên theo dự toán năm, các

chương trình, mục tiêu quan trọng và các khoản chi phát sinh đột xuất Chi đầu

tư phát triển được đặc biệt quan tâm chú trọng, thành phố đã triển khai huy động nguồn kinh phí đóng góp của nhân dân cùng với nguồn ngân sách nhà nước trong xây dựng kết cấu hạ tầng đô thị với nhiều công trình, hạng mục công trình được đầu tư xây dựng Công tác quyết toán NS xã, phường đã được thực hiện theo đúng trình tự, thời gian quy định Việc kiểm tra, kiểm soát của các ngành chức năng được quan tâm thực hiện thường xuyên, từ đó có tác dụng tích cực trong công tác quản lý thu,chi NS xã, phường, hạn chế và ngăn chặn kịp thời những khoản thu, chi sai chế độ, chính sách của Nhà nước Hoạt động của Hội đồng tư vấn thuế tại các xã phường được duy trì và đạt hiệu quả khá tốt, góp phần tăng cường nguồn thu và tham gia các giải pháp hữu hiệu để tổ chức thực hiện thu ngân ngân sách trên địa bàn Công tác quản lý tài chính, ngân sách xã, phường đã thúc đẩy kinh tế tăng trưởng góp phần ổn định chính trị và phát triển

kinh tế - xã hội ở mỗi địa phương

Tuy nhiên, trong công tác quản lý NS xã, phường trên địa bàn thành phố

Thanh Hóa cũng còn có những vấn đề khó khăn, tồn tại cần có sự quan tâm giải quyết trong thời gian trước mắt và lâu dài Kết quả thu đạt được tuy cao nhưng chưa đồng đều và chưa vững chắc Phần đông các xã, phường chưa thể tự cân đối được ngân sách Công tác quản lý thu ngân sách đã có nhiều cố gắng nhưng tình trạng thất thu vẫn còn, lớn nhất là khu vực ngoài quốc doanh Tỷ lệ phân cấp một số khoản thu điều tiết cho cấp xã được hưởng còn thấp, chưa khuyến khích được các xã, phường tích cực trong quá trình đôn đốc, tổ chức thu Phí, lệ phí và một số khoản thu khác chưa được quản lý đầy đủ vào ngân sách Tình trạng chi vượt định mức còn phổ biến, một số khoản chi hiệu quả chưa cao, chi quản lý hành chính có xu hướng tăng lên Việc tổ chức hội nghị, tham quan học tập nội dung chưa thiết thực Một số xã vẫn còn tình trạng chông chờ vào sự bao cấp của ngân sách, chưa coi trọng công tác xã hội hóa để giảm sức ép chi ngân sách cho các lĩnh vực như văn hóa, xã hội Nợ xây dựng căn bản còn tồn đọng, chủ yếu thuộc phần kinh tế đóng góp của nhân dân chưa thu được Tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tập trung, lãng phí còn lớn Sự phối hợp trách nhiệm giữa

cơ quan thuế, cơ quan tài chính với chính quyền cấp xã, các nghành chưa thật chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ, còn mang tính hình thức Mặc dù thành phố đã quan tâm tới công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Tài chính - Kế toán xã, song công tác này nhìn chung vẫn còn nhiều bất cập Đội ngũ cán bộ Tài chính -