Chờ đợi nghĩa là chàng trai chấp nhận hiện tại không thể thay đổi mà chỉ biết hi vọng vào tương lai và thời gian chờ đợi được tính bằng mùa vụ, bằng sự sinh sôi nảy nở của vạn vật và bằng cả đời người. Không lấy được nhau mùa hạ, ta sẽ lấy nhau mùa đông. Không lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi góa bụa về già. Truyện thơ Tiễn dặn người yêu là truyện thơ đặc sắc, là bản tình ca bất hủ của người Thái. Đoạn Lời tiễn dặn cho ta thấy được những biểu hiện của tình yêu thủy chung, son sắt. Đồng thời cũng thấy được nghịch cảnh của XHPK miền núi xưa
Trang 1Ngày soạn 09/10
Ngày giảng 10A7………; 10A10………
10A13………
Tiết 25 Đọc thờm:
Lời tiễn dặn
(Trớch “ Tiễn dặn người yờu” – Truyện thơ dõn tộc Thỏi)
I Mục tiờu bài học.
1 Kiến thức: Giỳp học sinh biết được.
- Tỡnh yờu tha thiết, thủy chung và khỏt vọng tự do yờu đương của chàng trai, cụ gỏi Thỏi
- Cảm thụng với nỗi đau khổ của chàng trai,cụ gỏi Thỏi trong truyện
- Thấy được đặc điểm nghệ thuật của truyện thơ dõn tộc Thỏi thể hiện qua đoạn trớch: sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tỡnh, cỏch diễn tả tõm trạng nhõn vật
2 Kĩ năng: Kĩ năng tỡm hiểu truyện thơ
3 Thỏi độ: Biết trõn trọng, yờu quý cuộc sống mới.
Từ đú, HS cú thể hỡnh thành cỏc năng lực sau:
- Năng lực thu thập thụng tin cú liờn quan đến văn bản
- Năng lực giải quyết những tỡnh huống đặt ra trong văn bản
- Năng lực trỡnh bày suy nghĩ, cảm nhận của cỏ nhõn về ý nghĩa của văn bản
- Năng lực hợp tỏc khi trao đổi thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản
II Chuẩn bị.
1 Phương phỏp: Trao đổi, thảo luận, phỏt vấn, hoạt động nhúm (tựy vào từng dạng bài) … để
tỡm hiểu nội dung bài học
2 Phương tiện thực hiện: SGK, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, giỏo ỏn…
III Tiến trỡnh dạy học.
1 Ổn định.
2 Kiểm tra Kiểm tra phần chuẩn bị bài của học sinh
3 Bài mới.
* Hoạt động trải nghiệm: Tiết trớc các em đã tỡm hiểu ca dao hài hước với tiếng
cời lạc quan của ngời bình dân xưa cho dù cuộc sống của họ còn nhiều vất vả, lo toan Tiết này chỳng ta cựng tỡm hiểu một thể loại khỏc của VHDG đú là truyện thơ với đoạn trớch “Lời tiễn dặn’’ trích trong truyện thơ “Tiễn dặn ngời yêu” của dân tộc Thái để cảm nhận nhũng tiếng nói yêu thơng tha thiết của chàng trai với cô gái khi đa tiễn đa cô về nhà chồng
* Hoạt động hỡnh thành kiến thức mới; Hoạt
động thực hành.
Khỏi niệm về truyện thơ cỏc em đó được tỡm
hiểu ở bài khỏi quỏt VHDG, tự xem lại
? Phần tiểu dẫn sgk giới thiệu mấy nội dung?
Em hóy trỡnh bày ngắn gọn từng nội dung?
Hai nội dung:
I Tỡm hiểu chung.
1 Truyện thơ “Tiễn dặn người yờu”.
- Tờn tiếng dõn tộc thỏi “Xống chụ xon xao”
- Gồm 1846 cõu thơ.
- Nội dung: kể lại cõu chuyện tỡnh yờu – hụn
Trang 2Từ khi họ còn nhỏ, lớn lên họ yêu nhau nhưng
không đến được với nhau vì cha mẹ cô gái chê
chàng trai nghèo và gả cô cho kẻ nhà giàu
khác, ( chàng trai đâu khổ bỏ đi với quyết tâm
làm giàu, sau đó trở về cưới cô gái, nhưng ngày
chàng trai trở về cũng là ngày cô gái phải về
nhà chồng…)
Truyện thơ ra đời khi xh có sự phân chia giai
cấp trong đời sống cộng đồng của người dân
tộc Thái, với không gian giao tiếp hạn hẹp, với
lối sống coi trọng của cải đã đẩy tình yêu của
chàng trai, cô gái người dân tộc Thái vào
những chuỗi ngày bi thảm, đau thương, đặc
biệt là số phận của cô gái, từ một cô gái:
Ngón tay thon lá hành
Đôi mắt đẹp dài như lá trầu xanh
trở nên tiều tụy, cô bị coi như một món hàng
đem bán ngoài chợ, không ai hỏi mua và cuối
cùng họ đổi cô để lấy một cuôn lá dong.
Đây là một trong những truyện thơ hay nhất
của người dân tộc Thái, họ coi “Tiễn dặn
người yêu” là truyện Kiều, là niềm tự hào của
dân tộc Thái và họ nói: đọc tiễn dặn người yêu
ai không biết hát cũng phải biết hát, nghe tiễn
dặn người yêu “gà ấp phải bỏ ổ, cô gái quên
hái rau, anh đi cày quên cày”
Nội dung của tác phẩm xem thêm sgk/93
? Diễn tả tâm trạng của ai và trong hoàn cảnh
nào?
Bố cục của đoạn trích theo hai phần như sgk/
94, 95
Đoạn trích gồm hai lời tiễn dặn: lời thứ nhất
gồm 24 câu và lời thứ hai gồm 31 câu Ý nghĩa
của lời tiễn dặn như thế nào, chúng ta cùng tìm
hiểu:
GV gọi học sinh đọc, chú ý phần chú thích cuối
sách trang 94, 95, 96
Tiễn dặn người yêu gồm 1846 câu, trong đó chỉ
nhân đày đau khổ và khát vọng tình yêu, hạnh phúc lứa đôi tự do của đôi trai, gái người dân
tộc Thái
Cốt truyện của truyện thơ: 3 phần.
- P1: Tình yêu tha thiết của chàng trai, cô gái.
- P2: Tình yêu tan vỡ và đau khổ.
- P3: Tìm cách thoát khỏi cảnh ngộ, chết cùng nhau hoặc vượt qua khó khăn trở về sống hạnh phúc bên nhau.
2 §o¹n trÝch “Lêi tiÔn dÆn”.
- Tâm trạng của chàng trai :
+ Tiễn cô gái về nhà chồng.
+ Chứng kiến cảnh cô gái bị người chồng đánh đập.
II Đọc - hiểu đoạn trích.
Trang 3cú gần 400 cõu tiễn dặn và nội dung tiễn dặn
được lấy làm nhan đề cho cả truyện vỡ đõy là
những cõu thơ phản ỏnh chõn thực tỡnh cảm
cũng như khỏt vọng tỡnh yờu tự do của chàng
trai, cụ gỏi người dõn tộc Thỏi.
Tỡnh cảm, khỏt vọng ấy được thể hiện như thế
nào…
Trên đờng tiễn dặn ngời yêu về nhà
chồng, tâm trạng của chàng trai diễn
biến nh thế nào? Hãy tỡm những câu
thơ, dân chứng thể hiện tâm trạng
đó ?
( Gợi mở :Dù biết sự thực là cô gái
đang cất bớc về nhà chồng nhng
chàng trai vẫn gọi cô là ngời đẹp
anh yêu
Chỳ ý chỳ thớch 4/94
Cách gọi đó bộc tình cảm nh thế
nào?
? Chỉ cú điều tỡnh yờu ấy lại bị đặt trong hoàn
cảnh hiện tại như thế nào?
Cú thể thấy đõy là một thực tại đau lũng của
những người yờu nhau nhưng khụng đến được
với nhau
Trên đờng tiễn cụ gỏi về nhà chồng
tõm trạng của chàng trai cũn thể hiện qua
những chi tiết nào khỏc? ( cử chỉ, hành động
ntn?)
Đợc nhủ đôi câu, anh mới đành lòng
quay lại,
Đợc dặn đôi lời, anh yêu em mới
chịu quay đi.
- Xin hãy cho anh kề …quấn…ủ…
Cho mai sau lửa xác đợm hơi ,,
- Con nhỏ hãy đa anh bế,
Bé xinh hãy đa anh bồng
Cho anh bế con dòng …nựng con
rồng,con phợng….
Chỳ thớch số 5/94 tập tục hỏa tỏng của người
Thỏi để hiểu được mong muốn của chàng trai.
1 Tâm trạng của chàng trai trên
đờng tiễn dặn.
- Cách gọi cô gái: ngời đẹp anh yêu ><
tự xưng: anh yờu em
-> khẳng định tình yêu dành cho cụ gỏi vẫn như xưa khụng thay đổi
-> hoàn cảnh trớ trờu: cụ gỏi về nhà chồng
- Cử chỉ, hành động:
+ Muốn ngồi bờn cụ gỏi: nhủ đụi cõu, dặn đụi lời, kề vúc mảnh, ủ lấy hương người
+ Muốn chăm súc con của cụ gỏi với người chồng như chớnh đứa con của mỡnh
Trang 4Người Thỏi cú tục ở rể: rể ngoài và rể trong
kộo dài, nờn khi cco gỏi về nhà chồng thỡ họ đó
cú con Ở đõy chàng trai gọi con của người
yờu là: con nhỏ, bộ xinh, con dũng, con
phượng
? Những cử chỉ, hành động này thể hiện tỡnh
cảm ntn của chàng trai?
Qua lời của chàng trai ta còn cảm
nhận đợc tâm trạng, hành động của
cô gái Cô cú tâm trạng ntn?
Học sinh theo dừi và trả lời nhanh theo nd bài,
Gv khỏi quỏt lại:
- Tâm trạng của cô gái trong cảm
nhận của chàng trai:
+ Chân bớc đi - đầu còn ngoảnh lại
+ mắt còn ngoái trông
+ Càng bớc xa- càng đau nhớ
+ Chờ, đợi, ngóng trông chàng trai….
Chàng trai rất thấu hiểu tình cảm
của cô gái Hai ngời có chung một
cảm nhận khi phải xa nhau: lưu luyến,
nuối tiếc, đau khổ khi phải chia lìa
Cụ gỏi ko chấp nhận cuộc hụn nhõn của mỡnh,
cụ vẫn luụn hướng về chàng trai mà cụ yờu.
Nguyờn nhõn của những đau khổ ấy là do ai?
Chế độ hụn nhõn bắt buộc, hụn nhõn gả bỏn.
Chàng trai và cụ gỏi cú chung cảnh ngộ và
trong cảnh ấy chàng trai nói điều gì
vời cô gái? Nghệ thuật nào đợc sử
dụng và nêu tác dụng của nó?
Chờ đợi nghĩa là chàng trai chấp nhận hiện tại
khụng thể thay đổi mà chỉ biết hi vọng vào
tương lai và thời gian chờ đợi được tớnh bằng
mựa vụ, bằng sự sinh sụi nảy nở của vạn vật và
bằng cả đời người.
Khụng lấy được nhau mựa hạ, ta sẽ lấy nhau
(ẵm, bồng, bế )
-> Tỡnh yờu thủy chung sự luyến tiếc, muốn níu kéo những giây phút cuối cùng còn đợc ở bên cô gái trên đờng tiễn dặn
* Tõm trạng của cụ gỏi.
- Đau khổ, muốn kéo dài thời gian được
ở bờn chàng trai trờn đường về nhà chồng
-> Tõm trạng cay đắng, tuyệt vọng của cụ gỏi
- Quyết tõm giữ trọn tỡnh yờu của chàng trai, cụ gỏi:
+ Nghệ thuật: - điệp từ: đợi
- điệp ngữ: ta sẽ lấy
=> Thể hiện tỡnh yờu sõu sắc, thủy chung, ý chí sẽ đoàn tụ bên nhau của chàng trai
Trang 5mựa đụng.
Khụng lấy được nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau
khi gúa bụa về già.
Theo phong tục của người Thỏi khi cụ gỏi về cú
thể dẫn theo bạn về cựng trong thời gian đầu để
giỳp đỡ cụ khi cụ chưa quen với cuộc sống mới
nơi nhà chồng và chàng trai đó vào đỏm bạn
của cụ gỏi ở lại đú cựng cụ gỏi một thời gian
Chứng kiến cảnh cụ gỏi bị nhà đối xử bbaats
cụng chàng trai cú tõm trạng ntn…
Chứng kiến cảnh cụ gỏi bị đánh đập,
hành hạ, chàng trai có những cử chỉ,
hành động và tâm trạng nh thế
nào ?
- HS trả lời
? Cử chỉ, hành động này núi lờn điều gỡ?
Hỡnh ảnh cụ gỏi bị hành hạ đó khỏi quỏt một
hiện thực đau lũng về số phận người phụ nữ
trong xh miền nỳi lạc hậu
Đau đớn, xót xa,thơng cảm khi ngời
yêu bị hành hạ,chàng trai đã nhắn
nhủ cô gái điều gì ?
“ Tơ rối……khụng nghe”
( Gợi mở: chàng trai đã nói về vấn đề
sống - chết của hai ngời Nếu sống
thi hai ngời ra sao? chết thì nh thế
nào?)
Nghệ thuật nào đợc sử dụng? Hãy nờu
tác dụng của chúng ?
- HS thảo luận trả lời
- Gv : Cái chết được chàng trai nhắc
lại 6 lần nhng không trùng lặp, lời
tiễn dặn tuy xót xa nhng không bi
luỵ Nó vẫn hớng tới sự sống, đoàn tụ
của một tình yêu đích thực
Chính vì vậy, trong lời tiễn dặn
và cô gỏi
2 Tâm trạng của chàng trai lúc ở nhà chồng của cô gái.
- Cử chỉ, hành động: đỡ cô gái dậy ->
rũ áo, phủi ỏo -> chải đầu -> đun thuốc cho cô gỏi
-> Sự quan tõm, chăm súc õn cần, niềm xót
xa, thơng cảm đối với cụ gỏi
- Sống: ( Đôi ta cùng gỡ, ta vuốt lại ): Sẽ
bên nhau vượt khú
- Chết: vẫn bên nhau.
- > Chàng trai khẳng định cựng cô gái sống chết luụn bờn nhau không gì có thể chia lìa
- Nghệ thuật:
+ Điệp từ: chết, điệp ngữ - > lời
nguyền gắn bó thuỷ chung của chàng trai với cô gái
Trang 6cuối cùng khi ở nhà cô gái, chàng trai
khẳng định lại một lần nữa tình
yêu của mình đối với cô gái
- Gv đọc đoạn cuối: “Đôi ta yêu
nhau, tình Lú – Ủa mặn nồng…”
-GV: Em hãy tìm những biện
pháp tu từ trong đoạn thơ này ?
- HS tìm, pt và trả lời
- Gv định hớng
đợc sử dụng tài tình, có tác dụng
Dự giú cú ngừng thổi thỡ tỡnh yờu của họ cũng
khụng thay đổi Đó là khát vọng tự do,
khát vọng đợc sống trong tình yêu và
hạnh phúc của chàng trai và cô gái
Thái
? Mượn tõm trạng của chàng trai,cụ gỏi tỏc giả
dõn gian cũn muốn lờn ỏn điều gỡ?
Lời tiễn dặn còn nh là lời phản
kháng quyết liệt chống lại những tập
tục phong kiến hà khắc đối với tình
yêu và hạnh phúc lứa đụi
+ Nghệ thuật so sánh, điệp từ, điệp ngữ, đối lập
Điệp ngữ: yờu nhau, yờu trọn đời, yờu trọn
kiếp -> kđịnh kvọng tự do yờu đương.
+ Điệp từ khụng -> kđịnh sự bền vững của tỡnh
yờu khụng gỡ lay chuyển.
+ Hỡnh ảnh thiờn nhiờn: gỗ cứng, giú… -> sự
bất diệt của tyờu -> đậm bản sắc dộc tộc Thỏi Tõy Bắc.
=> Khỏt vọng được tự do, được giải phúng, được sống trong tỡnh yờu
-> tình cảm nồng nàn, thuỷ chung, niềm tin, ý chí đoàn tụ khụng gỡ lay chuyển được của chàng trai và cụ gỏi
III Tổng kết.
1 Đặc sắc nghệ thuật:
- Sự kết hợp nghệ thuật trữ tỡnh với nghệ thuật tự sự
- Kế thừa truyền thống nghệ thuật của ca dao trữ tỡnh
- Hỡnh ảnh đậm màu sắc thiờn nhiờn nỳi rừng hựng vĩ, vừa mộc mạc vừa giàu chất thơ
2 Nội dung:
- Truyện thơ Tiễn dặn người yờu là truyện thơ đặc
sắc, là bản tỡnh ca bất hủ của người Thỏi
- Đoạn Lời tiễn dặn cho ta thấy được những biểu
hiện của tỡnh yờu thủy chung, son sắt Đồng thời cũng thấy được nghịch cảnh của XHPK miền nỳi xưa
4 Củng cố: BT2: Cựng là tõm trạng đau đớn bất lực
- So sỏnh 2 lối diễn đạt ở 2 tỏc phẩm
- Truyện Kiều (NDu): Dựng hỡnh ảnh ước lệ tượng trưng
+ Vẫy giú, tuụn mưa: đau khổ
+ giọt ngọc: nước mắt
+ thẫn thờ hồn mai: tinh thần bất an
Trang 7-> bút pháp đặc trưng của vhọc trung đại.
- Lời tiễn dặn: hình ảnh gần gũi, cụ thể, phù hợp với lối sống giản dị của người thiểu số: gốc dưa, trâu, lúa, đá,gỗ…
5 Hư ớng dẫn học và chuẩn bị bài.
- Học bài, học thuộc những câu thơ tiêu biểu
- Chuẩn bị bài viết số 2