Sự thất bại của cuộc đảo chính này cũng như những phản ứng cứng rắn từ chính phủ đã tạo ra cơ hội cho Tổng thống nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ siết chặt quyền lực của ông bằng những quy tắc k
Trang 1HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ
NGOẠI GIAO KINH TẾ
Tình hình kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ năm 2017
và triển vọng năm 2018
Mã sinh viên : KT41C-082-1418
Hà Nội, 2017
Trang 2I Tổng quan tình hình chính trị, kinh tế xã hộiThổ Nhĩ Kỳ năm 2017
1 Tình hình chính trị
Năm 2016 đã chứng kiến nhiều biến động lớn trong nền chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ Cuộc đảo chính bất thành vào ngày 15/7/2016 đã đưa tình hình chính trị tại đất nước này lên mức báo động Trong năm 2017, nhằm khôi phục tình hình chính trị trong nước cũng như củng cố thêm lòng tin của nhân dân, các chiến dịch truy quét những người có liên quan đến Giáo sĩ Fethullah Gulen đang sống lưu vong tại Mỹ, bị nước này cho là đứng đằng sau âm mưu đảo chính đã bắt giữ gần 50000 người, sa thải hơn 150000 nhân viên, quan chức, cảnh sát, binh lính,… với cáo buộc liên quan tới tổ chức Gulen Sự thất bại của cuộc đảo chính này cũng như những phản ứng cứng rắn từ chính phủ đã tạo ra cơ hội cho Tổng thống nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ siết chặt quyền lực của ông bằng những quy tắc khẩn cấp để tẩy sạch tình trạng của các nhà hoạch định chính sách đảo chính, các phương tiện truyền thông im lặng và trấn áp phe chính trị đối lập Kurdish.1
Thêm vào đó, cuộc chiến giữa Ankara và Syria dường như vẫn chưa
hề có hồi kết Tiến trình đàm phán đang gặp những bế tắc lớn khó có thể tháo gỡ Cùng vời đó là sự chống trả quyết liệt của người Kurd tại Syria khiến cho quan đội cũng như chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ không thể đạt thêm một bước tiến nào mới trong quá trình đưa Syria trở lại hòa bình
Trong quan hệ đối ngoại, năm 2017 là một năm có thể nói là khá thành công với Thổ Nhĩ Kỳ Các quan hệ trên bàn đàm phán quốc tế có nhiều biến chuyển tốt đẹp, tình hình giải quyết mâu thuẫn tại Syria cũng được các quốc gia có liên quan thống nhất lại bằng biện pháp ngoại giao hòa bình Hơn thế nữa, quan hệ hợp tác Nga-Thổ cũng đã trở lại bình thường sau một thời gian dài lạnh nhạt.2 Nhưng quyết định công nhận Jerusalem
1 http://vov.vn Một năm sau đảo chính: Cơ hội và thách thức cảu Thổ Nhĩ Kỳ.
2 http://cand.com.vn Nga và Thổ Nhĩ Kỳ chính thức khôi phục quan hệ ngoại giao.
Trang 3là thủ đô của Isarel của Tổng thống Donald Trump đã gây ra một làn sóng phản đối cực mạnh tới từ chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ nói riêng cũng như từ các nước thành viên của Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) nói chung Sau hội nghị thượng đỉnh tại Istanbul, OIC đã tuyên bố Đông Jerusalem là thủ
đô của Palestin cùng với những kêu gọi Mỹ rút lại tuyên bố của mình đồng thời rút khỏi tiến trình hòa bình Trung Đông
2 Tình hình Kinh tế - Xã hội
Trong năm 2016, chính phủ của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ hi vọng sẽ là một năm tái thiết lập cũng như phát triển sau cuộc bầu cử vào cuối năm
2015 Nhưng không may khi đất nước này vấp phải hàng loạt những biến động lớn cả trong và ngoài nước khiến cho nền kinh tế của họ giảm đi đáng kể, chỉ còn 2,2% trong 3 quý đầu năm 2016.3 Nếu như không có sự đóng góp của chi tiêu tiêu dùng trong chính phủ, thì con số này có lẽ đã thấp hơn rất nhiều Chính vì vậy, năm 2017, khi những biến động dã qua
đi, cũng như sự phục hồi dần dần của các quan hệ quốc tế đã khiến nền kinh tế của quốc gia này trở nên tươi sáng hơn Theo số liệu của Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ (TurkStat), quý 2/2017 kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục
đà tăng trưởng tốt của quý 1, đạt 5,1% do sự phục hồi tốt trong các lĩnh vực đầu tư, xuất khẩu và ảnh hưởng tích cực của các biện pháp kích thích tăng trưởng của chính phủ để khắc phục hậu quả của cuộc đảo chính trong năm 2016 Theo đó tăng trưởng kinh tế ước tính trong năm 2017 sẽ
có thể vượt quá 6%.4 Nhưng đối diện với một thực tế là nguồn vốn từ các tài khoản vãng lai luôn luôn thiếu hụt do lãi suất ngân hàng thấp, Thổ Nhĩ
Kỳ luôn luôn phải phụ thuộc vào nguồn tiền từ nước ngoài, một nguồn cung khá nhiều rủi ro Mặc dù vậy, theo như số liệu thu thập được từ World Bank, tăng trưởng của Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2017 sẽ chỉ có thể
3 http://www.tusiad.us The economy in Turkey in 2017
4 http://www.turkstat.gov.tr
Trang 4dừng lại quanh mức 3,5% Xu hướng tăng trưởng GDP trong 3 quý đầu năm nay dường như biến mất và sự mất cân bằng về cơ cấu của đát nước ngày càng trở nên cấp bách hơn Thêm vào đó lạm phát tiêu dùng vẫn còn
ở mức khá cao (10,7% trong quý 3) và giảm phát tiêu dùng vẫn còn khá chậm.5
OECD cũng nhận định tương tự về hệ thống tài chính cũng như sự phục hồi của Thổ Nhĩ kỳ trong năm 2017 nhưng có phần tốt hơn nhận định của
WB Các lỗ hổng về tài chính vẫn ở mức cao do nhu cầu tài chính nước ngoài ngày càng tăng vì tình trạng thâm hụt tài khoản vãng lai diễn ra khá phổ biến Các công ty phi tài chính cũng rơi vào tình trạng mắc kẹt khi đòn bẩy nợ của họ tăng đáng kể khiến cho họ không thể vay cũng như
5 http://data.worldbank.org
Trang 5đầu tư thêm Chính vì vậy, nhằm tăng cường sự phục hồi của nền kinh tế, OECD đánh giá Ankara cần mở rộng hệ sinh thái, cho sự tham gia của các nhà đầu tư trong và ngoài nước vào các doanh nghiệp thuộc mọi loại quy mô.6
Chương trình Kinh tế Trung hạn của Thổ Nhĩ Kỳ 2018-2020, được công bố trong tháng 9/2017 vừa qua đã đặt các mục tiêu về tài chính công
và kinh tế vĩ mô của đất nước một cách tương đối thận trọng Nếu như Ankara có thể thực hiện được thì nó sẽ làm giảm sự không chắc chắn về các chính sách kinh tế trong thời gian bẩu cử tổng thống nhiệm kì mới vào năm 2019 Việc củng cố tài chính dự kiến sẽ có tác động tiêu cực đến tăng trưởng ngắn hạn, nhưng nếu nó giúp cải thiện lòng tin thì sẽ giảm thiểu được rủi ro, chi phí tài chính của doanh nghiệp cũng như hỗ trợ tiêu dùng và đầu tư Về chính sách tiền tệ, lạm phát đang ở mức khá cao, vượt
xa sự kì vọng là 5% vào năm 2017 Theo OECD, sự tin cậy và khả năng
dự báo của Ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ kỳ sẽ chính xác hơn nếu họ sử dụng tỉ lệ repo chuẩn một tuần hơn là điều chỉnh hệ thống thanh khoản thông qua các cửa sổ đặc biệt với các mức giá đặc biệt theo tiêu chuẩn của chính sách tiền tệ hiện tại Thêm vào đó, chương trình Kinh tế Trung hạn này cũng được kỳ vọng sẽ góp phần lớn để làm minh bạch hệ thống tài chính và dự đoán chính sách của Thổ Nhĩ Kỳ.6
3 Sự phục hồi của nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ trong năm 2017
Sự phục hồi của nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ năm 2017 được đánh giá là dựa vào sự thúc đẩy của đầu tư và xuất khẩu công Sự tăng trưởng được lấy đà trong năm 2017 bằng các biện pháp thuế tạm thời nhằm kích thích tiêu dùng cũng như đảm bảo tín dụng của chính phủ và phục hồi được thị trường xuất khẩu một cách mạnh mẽ
6 http://www.oecd.org Turkey – Economic forecast summary.
Trang 6Mặc dù việc làm được tăng lên một cách nhanh chóng do sự yêu cầu
về nhân công gia tăng nhanh nhưng số lượng người lao động còn gia tăng một cách nhanh hơn, khoảng 3% một năm Một phần cũng do các yếu tố đến từ người dân di cư cũng như nhập cư và tị nạn Việc đó dẫn đến tỉ lệ thất nghiệp vào khoảng 11%
Nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã chú trọng đầu tư vào cơ sở hạ tầng, bao gồm các hợp tác giữa nhà nước và tư nhân nhằm gỡ bỏ vướng mắc của các nhà đầu tư tư nhân mặc dù lớn nhưng vẫn bị hạn chế và trong tư thế chờ đợi chính phủ của mình Từ cuộc cải cách nâng cao cơ sở hạ tầng này, các nhà đầu tư tư nhân cũng có nhiều cơ hội hơn trong cách phát triển cũng như sản xuất của mình Xuất khẩu từ đó cũng được phục hồi, nhưng chủ yếu là đến từ các đối tác giá trị tại Châu Âu Thêm vào đó, số lượng khách du lịch đến Thổ Nhĩ Kỳ đã được phục hồi ngang với mức trước khi xảy ra đảo chính nhưng thành phần khách hàng bị thay đổi khá mạnh, và bình quân chi tiêu của khách du lịch cũng giảm đi đáng kể.7
Turkey.
Trang 7II Các yếu tố tác động đến nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ
1 Yếu tố từ bên trong
Thứ nhất, Thổ Nhĩ Kỳ vừa trải qua một cuộc khủng hoảng chính trị khá lớn vào năm 2016 Sự thất bại trong cuộc đảo chính đã gây ra khá nhiều rối ren trong bộ máy cầm quyền cũng như các chính sách của nhà nước này Đầu tiên phải kể đến sự thâu tóm quyền lực vào tay tổng thống Tayyip Erdogan sau vụ đảo chính Ông đã trưng cầu dân ý
và có được sự ủng hộ đông đảo từ người dân, biến Thổ Nhĩ Kỳ từ một nước Cộng hòa đại nghị trở thành quốc gia Tổng thống chế.8 Cùng với
sự thay đổi ấy, các chính sách về kinh tế, chính trị, ngoại giao,… đều được thông qua Tổng thống Erdugan và mọi quyết định của ông đều
có hiệu lực cao nhất Từ đó, Tổng thống Erdugan đã có một số thay đổi trong chính sách đối nội cũng như đối ngoại Điển hình trong việc
8 https://www.turkiye.gov.tr
Trang 8ông thúc đẩy khiến cho quan hệ hợp tác Nga – Thổ trở lại bình thường sau thời gian hạn chế kinh tế cũng như chế tài và các rào cản thương mại của Nga Đồng thời, Nga cũng đồng ý về việc giải quyết khủng hoảng tại Syria chỉ bằng ngoại giao và đàm phán, không có những hoạt động quân sự vượt quyền, để cho Thổ Nhĩ Kỳ có quyền tự quyết trong việc chiến tranh với người Kurd tại Syria.9 Còn trong nội bộ đất nước, Tổng thống Erdugan đã khởi động chiến dịch truy quét các phần
tử chống đối cũng như thân Giáo sĩ Fethullah Gulen, người được cho
là khởi nguồn của cuộc đảo chính vào năm 2016 Cũng phải nói thêm rằng, các chính sách về chính trị của ông Erdugan khá được lòng của dân chúng Thổ Nhĩ Kỳ, chính vì vậy mặc dù có những bất ổn trong bộ máy cầm quyền nhưng xã hội của đất nước này khá ổn định Thu nhập bình quân đầu người rơi vào khoảng hơn 10000$ một năm, đứng ở sát mức thu nhập cao theo tiêu chuẩn của WB.10
Thứ hai, chính sách tài khóa trong nửa đầu năm 2017 của Thổ Nhĩ
Kỳ khá mở nhằm kích thích nền kinh tế phát triển, nhưng cũng chính
vì lí do ấy mà thâm hụt ngân sách 9 tháng đầu năm của chính phủ rơi vào mức cao nhất trong 8 năm trở lại đây Lạm phát tăng cao đến mức đáng lo ngại (10,7% vào tháng 10 và 13% vào tháng 11)10 khiến cho
sự phát triển của thị trường tiết kiệm trong nước bị ức chế trong khi các điều kiện tài chính toàn cầu đang ngày càng thắt chặt khiến cho tình hình đầu tư cũng như phát triển sản xuất của các doanh nghiệp càng ngày càng khó khăn hơn Vào quý cuối cùng của năm 2017, nhà cầm quyền của Thổ Nhĩ Kỳ đã thắt chặt lại hệ thống tài khóa, cùng các biện pháp ngân sách đã được phê duyệt nhằm thu hẹp thâm hụt ngân sách cũng như tạo tiền đề cho năm tài khóa 2018 có sự biến chuyển tích cực hơn Ngân hàng Trung ương Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ đã
9 http://www.mfa.gov.tr
10 http://www.turkstat.gov.tr
Trang 9tăng lãi suất lên đến 12,75% nhằm theo đuổi mục tiêu ổn định giá cả Cùng với đó quan điểm cứng rắn trong chính sách tiền tệ sẽ được duy trì một cách quyết liệt cho đến khi triển vọng lạm phát cho thấy một
sự cải thiện đáng kể và trở nên phù hợp với các mục tiêu Các kỳ vọng lạm phát, hành vi định giá và các yếu tố khác ảnh hưởng đến lạm phát
sẽ được theo dõi chặt chẽ và, nếu cần, sẽ tiếp tục thắt chặt tiền tệ.1112
Thứ ba, đối với bối cảnh rối ren hiện nay, chi tiêu cho quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ trong năm 2017 đã đạt hơn 14 tỉ đô Việc chi tiêu cho quân sự này cũng là điều tất yếu khi Thổ Nhĩ Kỳ có tới gần 600.000 binh lính thường trực sẵn sàng chiến đấu, là một trong 5 quốc gia thành viên NATO có chính sách chia sẻ hạt nhân.13
2 Yếu tố từ bên ngoài
Thứ nhất, Thổ Nhĩ Kỳ là một nước nằm giữ hai khu vực kinh tế
Á-Âu, là cầu nối giữa hai lục địa nên có vị trí chiến lược trong sự phát triển kinh tế thế giới nói chung cũng như kinh tế của quốc gia nói riêng Nằm sát cạnh các quốc gia Tây Á, có nguồn thu nhập lớn tới từ dầu mỏ, Thổ Nhĩ Kỳ cũng thu được nguồn lợi không nhỏ từ việc buôn bán cũng như vận chuyển dầu mỏ Thêm vào đó, các ngành công nghiệp liên quan như lọc hóa dầu, sản xuất ô tô, sản xuất tàu cũng như gang thép và chế tạo máy chiếm đến 18% GDP quốc gia Cùng với đó,
vị trí thuận lợi cũng đem đến cho ngành dịch vụ của Thổ Nhĩ Kỳ nhiều lợi ích không ngờ tới Nằm giữa Biển Đen và Địa Trung Hải, Thổ Nhĩ Kỳ có một nền khí hậu vô cùng thoải mái hầu như quanh năm Thêm vào đó là một lịch sử hình thành lâu đời khiến cho nền văn hóa của người dân quốc gia gà tây này trở nên đa dạng và đặc sắc hơn bao giờ hết Trong 9 tháng đầu năm 2017, Thổ Nhĩ Kỳ thu hút tới gần
11 https://www.reuters.com Fitch: turkey tightening show moneytary, fiscal policy contrast.
12 http://www.oecd.org
13 http://www.turkstat.gov.tr
Trang 1030 triệu lượt khách du lịch và cùng với đó, nguồn thu từ dịch vụ của đất nước này chiếm tới 65% GDP cả nước
Thứ hai, dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Thổ Nhĩ Kỳ trong 6 tháng đầu năm 2017 đã đạt ngưỡng 8,7 tỉ đô, vượt qua ngưỡng thời điểm cùng kỳ năm 2016 Sự kiện này cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài đã dần có niềm tin trở lại sau một năm 2016 đầy biến động của Thổ Nhĩ Kỳ Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư cũng là một trogn những mối
lo ngại khá lớn do nền kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ phụ thuộc khá nhiều vào thị trường quốc tế, chính vì thế khả năng mà nền kinh tế có thể bị ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế thế giới cũng cao hơn bao giờ hết Thứ ba, trong năm 2017, Thổ Nhĩ Kỳ cũng mở rộng quan hệ hợp tác với nhiều quốc gia hơn, đặc biệt là đã có những bước tiến mới tại khu vực Đông Nam Á điển hình như Việt Nam Điều đó cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ cũng bắt đầu quan tâm đến việc mở rộng tầm ảnh hưởng của mình tới thị trường quốc tế Cũng cần nói thêm là Thổ Nhĩ Kỳ có một
vị trí đứng khá vững chắc trong Liên Hợp Quốc, OEC, G20,… vì vậy việc mở rộng ảnh hưởng cũng là một trong những điều tất yếu của đất nước này
Thứ tư, sự phát triển cảu dân số cũng là một yếu tố gây ra cản trở lớn về phát triển kinh tế cho Ankara Với việc mở cửa biên giới, Thổ Nhĩ Kỳ càng ngày càng đón số lượng người nhập cư cao hơn, khiến cho tình trạng thất nghiệp ngày càng nặng nề Chi tiêu chính phủ dành cho phúc lợi xã hội ở Thổ Nhĩ Kỳ chiếm một phần khá lớn so vwois GDP cả nước Nếu như tình hình này còn tiếp diễn, thu nhập bình quân đầu người có khả năng sẽ giảm xuống dưới 10000$ trong năm tới
Thứ năm, sự nóng lên của các tranh chấp giữa các quốc gia trên thế giới cũng như các hành động từ Triều Tiên, Mỹ,… khiến cho nền kinh
tế thế giới nói chung và nền kinh tế của Thổ Nhĩ Kỳ nói riêng bị ảnh
Trang 11hưởng ít nhiều Riêng về quân sự, sự chi tiêu mạnh tay của chính phủ nhằm củng cố lực lượng phòng vệ quốc gia của đất nước này là một trong những hành động rõ ràng nhất nhằm bảo vệ người dân trước những mối đe dọa từ quốc tế Thêm vào đó tình hình chiến sự ở Syria cũng khiến cho Thổ Nhĩ Kỳ phải đau đầu về việc giải quyết tình hình căng thẳng này
III Triển vọng phát triển kinh tế trong năm 2018 của Thổ Nhĩ Kỳ
Trước bước thềm sự kiện bầu cử vào năm 2019, năm 2018 dường như sẽ là một năm thử thách đối với chính quyền hiện thời của Thổ Nhĩ Kỳ Tăng trưởng GDP được kì vọng ở mức 3,5-3,9% trong năm tới Thu nhập bình quân đầu người được kì vọng sẽ đạt ngưỡng 13000$/ người /năm Chỉ số tiêu dùng kì vọng sẽ tiếp tục gia tăng theo mức độ tăng trưởng rơi vào 16-18% một năm Với chương trình Kinh
tế Trung hạn của mình, Thổ Nhĩ Kỳ hi vọng sẽ kéo mức lạm phát xuống còn 5-7% trong năm 2018 thay vì mức lạm phát 2 con số như hiện nay Tỉ lệ thất nghiệp cũng được kì vọng sẽ giảm từ 11% trong năm 2017 xuống còn 10% trong năm 2018 Nợ công trong năm 2018 được kì vọng giảm xuống còn 20% trong năm 2018 Nếu như thực hiện được chương trình Kinh tế Trung hạn, Thổ Nhĩ Kỳ hi vọng sẽ đưa đất nước trở về lại đúng con đường phát triển trong vòng 10 năm qua Hiện nay, tình hình kinh tế trên thế giới được đánh giá đang diễn
ra theo hướng khá tốt đẹp cho đến năm 2020 Vì vậy, sự đe dọa duy nhất chỉ tới từ vấn đề về địa chính trị của vùng Trung Đông, Triều Tiên Cùng với đó là chủ nghĩa bảo hộ dần dần xuất hiện nhiều hơn ở các nước có nên công nghiệp đang phát triển cũng là một mối đe dọa dành cho nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ.1415
14 http://www.worldbank.org Global Economic Prospects
15 http://ngkt.mofa.gov.vn Kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ phát triển tốt với nhiều mục tiêu tham vọng.