đạt mức tăng 2.46% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức mà các nhà phân tích của Reuters dự đoán.4 5 Dù chỉ số giá tiêu dùng có tăng nhẹ vào tháng 10, mức lãi suất cho 10 tháng đầu năm
Trang 1Học viện Ngoại giao Khoa Kinh tế Quốc tế
MÔN: NGOẠI GIAO KINH TẾ
Đề bài: Tình hình kinh tế Brazil năm 2017
và triển vọng năm 2018
Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2017
Trang 2Mục lục
Trang 3I Giới thiệu
Trong những năm gần đây, nền kinh tế Brazil đã và đang phải trải qua suy thoái kinh tế tồi
tệ nhất trong lịch sử nước này Lần đầu tiên trong 70 năm qua, tỷ lệ tăng trưởng của Brazil đạt mức âm liên tiếp trong hai năm 2015 và 2016, ở mức 3.8% và 3.6%.1 Bởi vậy, năm 2017 được
kỳ vọng là năm nền kinh tế Brazil bắt đầu hồi phục
II Tình hình kinh tế Brazil năm 2017
1.1 Tăng trưởng GDP
Trong quý I năm 2017, GDP của Brazil lần đầu đạt mức tăng trưởng dương sau 2 năm suy thoái liên tiếp Tuy nhiên, tăng trưởng quý I mới chỉ ở mức khiêm tốn 1.3% Kết quả trên đạt được nhờ các chỉ số tăng trưởng tích cực trong lĩnh vực nông nghiệp (12.9%), công nghiệp dần phục hồi (1.2%) và dịch vụ duy trì ở mức ổn định (0.3%)
Tuy nhiên, Brazil không thể giữ vững tốc độ tăng trưởng ở quý 2 và quý 3 Theo ghi nhận, tăng trưởng ở quý 2 chỉ đạt 0.7% Tăng trưởng trong lĩnh vực nông nghiệp công nghiệp đều đạt mức âm (2.3% và 0.4%), trong khi đó tăng trưởng ở lĩnh vực dịch vụ duy trì ở mức thấp (0.8%) Nhìn chung, tăng trưởng quý 2 tăng 0.4% so với cùng kỳ năm 2016
Ở quý 3, dù cầu nội địa tăng 1.2% nhưng tổng mức tăng trưởng quý này vẫn chỉ đạt 0.1% Trong khi chỉ số GDP ở lĩnh vực nông nghiệp giảm tới 3%, công nghiệp và dịch vụ đều tăng trưởng nhẹ ở mức 0.8% và 0.6% Nhìn chung, kết quả này cao hơn so với cùng kỳ năm 2016
là 1.4% nhưng lại là kết quả khá thất vọng so với 2 quý đầu năm.2
Nguồn: https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil
1.2 Lạm phát
Năm 2015, khi nền kinh tế mới lâm vào khủng hoảng, Brazil đã phải đối mặt với tỷ lệ lạm phát cao, ở mức 10.67% Tỷ lệ này đã dần được cải thiện và đạt mức 6,29% trong năm 2016 Theo xu hướng này, năm 2017 được kỳ vọng là năm Brazil kiềm chế lạm phát tốt và là năm đầu tiên sau khủng hoảng lạm phát ở quốc gia này thấp hơn mức trần cho phép là 6,0% Tuy nhiên, số liệu của năm 2017 đã cho thấy bức tranh ngược lại.3
Tháng 1/2017, tỷ lệ lạm phát tại Brazil giảm sâu, chỉ đạt 0,38% so với tháng 12 năm 2016
và 5.35% so với cùng kỳ năm trước Đây là mức lạm phát cho tháng 1 thấp nhất ở quốc gia này kể từ năm 1994 và thấp hơn gần ba lần so với con số được ghi nhận của cùng kỳ năm
2016 Mặc dù được kỳ vọng sẽ đạt lãi suất mục tiêu 4.5%, thế nhưng mức lạm phát trong các tháng tiếp theo liên tục giảm sâu và nhanh chóng thấp hơn mức lạm phát mục tiêu từ tháng 4 Tới tháng 8, mức lạm phát tại Brazil tiếp tục giảm tới mức kỉ lục trong vòng 18 năm và chỉ
1 Infoglobo Comunicação e Participações S.A (2017), Economia encolhe 3,6% em 2016, e país tem pior recessão da
História, https://oglobo.globo.com/economia/economia-encolhe-36-em-2016-pais-tem-pior-recessao-da-historia-21022917
2 Itaú BBA (2017), Revised path and strong demand in 3Q17 improve outlook for GDP in 2017,
https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil/revised-path-and-strong-demand-in-3q17-improve-outlook-for-gdp-in-2017
3 Báo Mới (2016), Lạm phát của Brazil chạm mức cao nhất trong vòng 12 năm,
https://baomoi.com/lam-phat-cua-brazil-cham-muc-cao-nhat-trong-vong-12-nam/c/18620816.epi
Trang 4đạt mức tăng 2.46% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức mà các nhà phân tích của Reuters dự đoán.4 5 Dù chỉ số giá tiêu dùng có tăng nhẹ vào tháng 10, mức lãi suất cho 10 tháng đầu năm của Brazil mới chỉ ở mức 2.21%, vẫn thấp hơn nhiều mức 4.5% mục tiêu mà Chính phủ Brazil đã đặt ra.6 7 Tuy không đạt được mục tiêu, song việc chỉ số giá tiêu dùng giảm sẽ tạo điều kiện để chính phủ Brazil giảm lãi suất cơ bản Selic và nới lỏng chính sách tiền tệ, thúc đẩy kinh tế nước này phát triển sau khủng hoảng
Nguồn: http://www.inflation.eu/inflation-rates/brazil/historic-inflation/cpi-inflation-brazil-2017.aspx
1.3 Thất nghiệp
Kinh tế Brazil suy thoái 2 năm liên tiếp kéo theo hậu quả tất yếu là tỷ lệ thất nghiệp ngày càng gia tăng Tuy nhiên, thất nghiệp tăng cao bất thường vào năm mà giới chuyên gia cho rằng nền kinh tế Brazil bắt đầu phục hồi thì quả thật khó lường Thực tế, kể từ đầu năm 2017, vấn nạn khủng hoảng việc làm ở Brazil đã đạt cực đỉnh, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 2 con số và càng đè nặng lên đất nước Nam Mỹ này
Cuối tháng 2 năm 2017, tỷ lệ thất nghiệp tại Brazil đạt mức 13,2%, tăng 30,6% so với cùng kỳ năm trước và được coi là mức cao kỷ lục vào thời điểm đó Tuy nhiên, tới cuối tháng
3, con số này đã nhảy vọt lên 13.7%, tăng gần 28% so với cùng kỳ năm trước và là tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong lịch sử Brazil Theo đó, khủng hoảng đã đẩy 14,2 triệu người Brazil vào cảnh thất nghiệp dù nền kinh tế đang có dấu hiệu phục hồi, và tỷ lệ người thuộc nhóm lực lượng lao động có việc làm cũng giảm mạnh và đạt mức thấp kỷ lục, 53.1% Đáng chú ý, tuy
tỷ lệ thất nghiệp cao lịch sử giảm không đáng kể trong tháng 4 (chỉ 0.1%), số liệu thực tế này lại thấp hơn mức thị trường dự kiến (13.9%) Như vậy, có thể nhận định rằng tỷ lệ thất nghiệp chững lại và có xu hướng giảm vào tháng 4 chính là dấu mốc báo hiệu tình trạng khủng hoảng việc làm ở Brazil sẽ được cải thiện trong khoảng thời gian tiếp theo
Quả nhiên, sau khi đạt đỉnh vào quý 1 trong năm, tình hình thất nghiệp trong nước đã có dấu hiệu khả quan hơn Tỷ lệ thất nghiệp được ghi nhận giảm dần trong ba tháng tiếp theo của quý 2 và đạt mức 13% vào cuối tháng 6, dù vậy vẫn cao hơn tới 11.3% so với cùng kì năm trước Tới tháng 7, tỷ lệ thất nghiệp giảm còn 12.8%, thấp hơn mức dự kiến là 13% và dần hạ xuống mức 12.2% tính tới tháng 10
Nguồn: https://tradingeconomics.com/brazil/unemployment-rate
Nhìn chung, tại thời điểm cao trào, khủng hoảng việc làm có tác động mạnh mẽ nhất tới các ngành quản lý công, giáo dục, sức khoẻ, dịch vụ xã hội, giao thương, xây dựng và nông nghiệp, ngược lại không quá ảnh hưởng tới các ngành công nghệ thông tin, du lịch, ẩm thực Tuy nhiên, trừ nông nghiệp và xây dựng vẫn có xu hướng giảm nhân lực, các ngành khác đã dần phục hồi và giúp tạo thu nhập cho người dân Brazil tới hết quý 2 năm 2017. 8
4 Báo Mới (2017) Lạm phát trong tháng 1 của Brazil thấp nhất kể từ năm 1994, https://baomoi.com/lam-phat-trong-thang-1-cua-brazil-thap-nhat-ke-tu-nam-1994/c/21514293.epi
5 Reuters (2017), Brazil inflation hits new 18-year low, below all forecasts, https://www.reuters.com/article/us-brazil-economy-inflation/brazil-inflation-hits-new-18-year-low-below-all-forecasts-idUSKCN1BH1UZ
6 Trading Economics (2017), Brazil inflation rate, https://tradingeconomics.com/brazil/inflation-cpi
7 Banco Central do Brasil (2017), Ìnlation Targeting Table, http://www.bcb.gov.br/pec/metas/InflationTargetingTable.pdf
8 Trading Economics (2017), Brazil unemployment rate, https://tradingeconomics.com/brazil/unemployment-rate
Trang 51.4 Tài chính công
Nhờ các khoản thu muộn còn sót lại từ cuối năm 2016 mà ngân sách Brazil đã có khởi đầu khá suôn sẻ, đạt dương 19 tỷ Reais trong tháng Giêng 9 Tuy vậy, tình hình chi tiêu các tháng tiếp theo lại rất đáng lo ngại Cụ thể, trừ khoản bội thu trong tháng 4, do có thêm nguồn thu từ thuế dầu mỏ, và trong tháng 10, nhờ giảm chi tiêu không cố định, ngân sách quốc gia của Brazil ở tất cả các tháng còn lại trong năm đều gặp phải tình trạng bội chi 10
Thâm hụt ngân sách trong 6 tháng đầu năm nay đã lên tới gần 36 tỷ Reais, tương đương 11
tỷ USD Đây là mức cao kỷ lục trong suốt 16 năm qua và cao hơn gần gấp đôi mức thâm hụt trong nửa đầu năm 2016 Trong vòng 12 tháng tính từ tháng 6 năm 2016 tới tháng 6 năm
2017, mức thâm hụt tổng cộng đã tăng hơn 52,2 tỷ USD, tương đương 2,62% tổng sản phẩm quốc nội (GDP).11 Tới tháng 10, mức thâm hụt cộng dồn đã tăng 2.9% GDP.12
Nguồn: https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil
Thực trạng này buộc Chính phủ Brazil phải đưa ra biện pháp tăng gấp đôi thuế xăng dầu, nhiên liệu, đồng thời cân nhắc thêm các thuế thu nhập mới cao hơn mức tối đa hiện giờ (27.5%) Chính phủ nước này mong muốn có thể tăng thêm 10.4 tỷ Reais (gần 3.3 tỷ USD) cho ngân sách quốc gia Bên cạnh đó, chính quyền Brazil cũng tiếp tục cắt giảm thêm 5.9 tỷ Reais (1.9 tỷ USD) dành cho chi tiêu công trong năm 2017, tăng mức cắt giảm từ 39 tỷ Reais lên 50 tỷ Reais (15.4 tỷ USD) tính tới tháng 7
Cần phải lưu ý, dù đã dự báo trước năm 2017 sẽ là năm thứ 4 liên tiếp nền Brazil gặp phải tình trạng thâm hụt ngân sách, song Chính phủ nước này đã kỳ vọng có thể giảm thâm hụt ngân sách xuống 139 tỷ Reais (khoảng 44 tỷ USD), chiếm 2% GDP.13 Mặc dù vậy, những nỗ lực của chính phủ Brazil thể hiện qua biện pháp tăng thuế là chưa đủ hiệu quả để thay đổi thực tế nêu trên Đối mặt với thực trạng đáng lo ngại này và việc Quốc hội Brazil từ chối tăng thuế hơn nữa, vào tháng 8, Chính phủ Brazil đã phải quyết định nâng mức thâm hụt ngân sách mục tiêu lên 159 tỷ Reais cho năm 2017 và 2018, tương đương khoảng 50 tỷ USD Mức mục tiêu mới này tăng 20 tỷ Reais so với mức đề ra trước đó cho năm 2017 (139 tỷ Reais) và tăng
30 tỷ Reais cho năm 2018 (129 tỷ Reais).14
Tình hình nợ công của Brazil trong năm 2017 cũng không khả quan hơn Cụ thể, ngoại trừ tháng 4 và tháng 8 có dấu hiệu chững lại, nợ công tăng tương đối đều trong cả năm, đạt mức 74.4% GDP tính tới tháng 10 và khiến cho Brazil trở thành quốc gia có khoản nợ công lớn
9 Itaú BBA (2017), Higher than expected primary surplus in January,
https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil/higher-than-expected-primary-surplus-in-january
10 Itaú BBA (2017), Primary surplus of 13 billion Reais in April,
https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil/primary-surplus-of-13-billion-reais-in-april
11 Invertalia (2017), Brazil registers its largest public deficit in 16 years,
https://us.invertalia.net/news/brazil-registers-its-largest-public-deficit-in-16-years-7503
12 Itaú BBA (2017), Temporary primary surplus in October,
https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil/temporary-primary-surplus-in-october
13 Báo Quốc tế (2017), Thâm hụt ngân sách Brazil đạt mức kỷ lục,
http://baoquocte.vn/tham-hut-ngan-sach-brazil-dat-muc-ky-luc-53962.html
14Reuters (2017), Brazil revised budget deficit target to 159 billion Reais for 2017 & 2018,
https://www.reuters.com/article/brazil-economy-budget-meirelles/brazil-revised-budget-deficit-target-to-159-bln-reais-for-2017-2018-idUSE4N1IY00R
Trang 6nhất trong khu vực Mỹ - La Tinh Tuy vậy, với các lý do nguồn thu thuế thấp hơn dự tính, chính sách cải cách lương hưu chưa được thông qua cũng như thiếu biện pháp cắt giảm chi tiêu không cố định (vốn chỉ chiếm 10%), thâm hụt ngân sách và nợ công của Brazil có nguy
cơ sẽ còn tăng nữa trong hai tháng cuối năm 15
Nguồn: https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil
2.1 Thương mại
Tình hình thương mại của Brazil trong năm 2017 là vô cùng khả quan Tính từ đầu năm tới nay, nền kinh tế nước này luôn ở trạng thái xuất siêu, mức thặng dư thương mại ở hầu hết các tháng trong năm cũng đều được duy trì trên 5 tỷ Reais và đạt mức cao kỷ lục so với cùng
kỳ các năm trước Trong khi sản lượng xuất khẩu đạt đỉnh vào tháng 3, (20.1 tỷ Reais), lượng nhập khẩu nhiều nhất được ghi nhận vào tháng 8 (13.9 tỷ Reais)
Tính tới hết quý III, thặng dư thương mại của Brazil đạt 53.2 tỷ USD, cao hơn 47.3% cao hơn so với cùng kỳ năm trước, và thậm chí cao hơn mức thặng dư của cả năm 2016 (47.7 tỷ USD).16
Nguồn: https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil
Cụ thể, cả 3 nhóm mặt hàng xuất khẩu của Brazil trong năm 2017 đều tăng trưởng so với cùng kỳ năm trước: sản phẩm thô tăng 26.9%, sản phẩm bán thành phẩm tăng 13.7% và sản phẩm chế biến tăng 11.2%
Các sản phẩm thô xuất khẩu từ Brazil nhiều nhất là ngô, dầu thô, quặng sắt, quặng đồng, đậu nành và hạt cà phê; các sản phẩm bán thành phẩm xuất khẩu chủ yếu gồm sắt, thép, gang,
gỗ, da, đường, bột và dầu đậu nành; các sản phẩm chế biến được xuất khẩu nhiều nhất là dầu động cơ, xe chở người, xe chở hàng, máy kéo, máy vận chuyển đất, đường tinh chế, phụ tùng ôtô, giày dép, lốp xe, động cơ moto, máy bơm và máy nén
Brazil chủ yếu nhập khẩu nhiên liệu, dầu nhờn, hàng tiêu dùng, hàng hoá trung gian, và đặc biệt là các sản phẩm xăng, đầu vào cho các nhà máy công nghiệp, ôtô, thiết bị vận chuyển
và các mặt hàng khác.17
Dù cho xuất khẩu tháng 11 có giảm nhẹ, chỉ đạt 16.7 tỷ USD trong khi nhập khẩu duy trì
ở mức tương đối cao (13.1 tỷ USD), cán cân thương mại năm 2017 của Brazil vẫn ở mức kỷ
15Fox Business (2017), Brazil abandons fiscal targets for this year and 2018,
http://www.foxbusiness.com/features/2017/08/15/brazil-abandons-fiscal-targets-for-this-year-and-2018-update.html
16
17 Brasil Governo Federal (2017), Trade balance hits record $53.2 billion surplus,
http://www.brazilgovnews.gov.br/news/2017/10/trade-balance-hits-record-53-2-billion-surplus
Trang 7lục từ năm 1992 và đây được coi là nhân tố quan trọng thúc đẩy nền kinh tế nước này sớm phục hồi.18
Với các thông số khả quan này, Chính phủ Brazil đã tăng dự kiến thặng dư thương mại cả năm 2017 từ mức 55 tỷ USD lên 60 tỷ USD, và một lần nữa khẳng định triển vọng phục hồi kinh tế của nước này sau cuộc suy thoái kỷ lục.19
2.2 Đầu tư
Số liệu mới nhất cho thấy trong tháng mười, đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt 8.2 tỷ USD, trong đó 5.9 tỷ USD đầu tư dưới dạng cổ phần và 2.4 tỷ USD dành cho các hoạt động kinh doanh liên doanh nghiệp Trong 10 tháng đầu năm 2017, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các ngành sản xuất của Brazil đạt gần 60 tỷ USD, tăng 9.3% so với cùng kỳ năm trước.20 Tổng vốn nước ngoài từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 10 năm 2017 đạt hơn 83 tỷ USD, chiếm khoảng 4.14% Tổng sản phẩm quốc nội của nước này.21 Ước tính tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Brazil trong năm 2017 đạt 73.5 tỷ USD
Nguồn: https://tradingeconomics.com/brazil/foreign-direct-investment/forecast
Về cơ cấu, Ngân hàng Trung ương nước này cho hay vốn đầu tư vào công nghiệp và nông nghiệp đều giảm trong năm nay Cụ thể, lượng vốn đăng ký cho công nghiệp giảm 4%, cho nông nghiệp giảm mạnh 60.4% so với năm 2016 Ngược lại, vốn đầu tư đăng ký cho ngành dịch vụ tăng mạnh
Tính tới hết tháng 10, Hoa Kỳ vẫn là nhà đầu tư lớn nhất vào Brazil Các nhà đầu tư đến từ Hoa Kỳ đã rót vào thị trường này khoảng 10 tỷ USD trong 10 tháng đầu năm 2017 Ngoài ra, các nhà đầu tư quan trọng khác đối với Brazil là Anh và Hà Lan Trong 10 tháng đầu năm, nguồn vốn đầu tư từ hai quốc gia này ở mức 8.5 tỷ USD (Anh) và 7.1 tỷ USD (Hà Lan).22
18 Itaú BBA (2017), Exports decline and trade balande loses momentum in November,
https://www.itau.com.br/itaubba-en/economic-analysis/publications/macro-brazil/exports-decline-and-trade-balance-loses-momentum-in-november
19 Reuters (2017), Brazil economy trade surplus,
https://www.reuters.com/article/us-brazil-economy-trade-surplus-idUSKBN19O2BF
20 Banco Central do Brasil (2017), Setor Externo, https://www.bcb.gov.br/htms/notecon1-p.asp
21 Editora Globo S/A (2017), Investimento Direto no País soma US$ 8,240 bilhões em outubro, revela BC,
http://epocanegocios.globo.com/Economia/noticia/2017/11/investimento-direto-no-pais-soma-us-8240-bilhoes-em-outubro-revela-bc.html
22 Painel Florestal (2017), Investimento estrangeiro no Brasil aumenta 9% entre janeiro e outubro,
http://www.painelflorestal.com.br/noticias/internacional/investimento-estrangeiro-no-brasil-aumenta-9-entre-janeiro-e-outubro
Trang 8III Tác nhân ảnh hưởng tới sự phục hồi của nền kinh tế Brazil
1 Kinh tế
Trong 8 tháng đầu năm 2017, chỉ số giá tiêu dùng nói chung và giá lương thực nói riêng tại Brazil đã giảm mạnh Bên cạnh đó, xuất khẩu đối với các mặt hàng nông sản, đặc biệt là ngô, cũng tăng tới mức kỷ lục Lý do chính cho tín hiệu tích cực này xuất phát từ việc điều kiện thời tiết phù hợp, người nông dân Brazil được mùa và vì vậy sản lượng thu hoạch đạt mức cao kỷ lục Hàng nông sản dư thừa trên thị trường nội địa khiến cho giá lương thực giảm mạnh; mặt khác thúc đẩy sản lượng nông sản xuất khẩu của nước này Cụ thể, sản lượng của hai vụ ngô chính trong năm 2017 của Brazil ước đạt tổng cộng hơn 97.1 triệu tấn (30.5 triệu trong vụ tháng 4-5 và 66.6 triệu trong vụ tháng 7-8), tăng hơn 46% so với sản lượng ngô của cùng kỳ năm 2016.23 Nhờ đó, xuất khẩu ước đạt 35 triệu tấn trong cả năm, tăng hơn hai lần so với mức 14 triệu tấn của năm 2016.24 Từ tháng 9 tới tháng 11, Brazil cũng xuất khẩu được 8.9 triệu tấn đậu nành, cao hơn 15% so với mức cùng kỳ năm 2015 và cao hơn gấp 3 lần mức của
cả thập kỷ trước.25 Bên cạnh đó, nền kinh tế đã kiệt quệ từ 2 năm trước khiến cho người tiêu dùng dè dặt hơn trong chi tiêu Hiểu rõ điều này, các công ty phân phối sản phẩm lương thực nhập khẩu như cà chua, khoai tây và hoa quả từ Anh, đều thực hiện các chính sách giảm giá mạnh để thu hút người tiêu dùng, từ đó tác động tới số giá tiêu dùng ở Brazil 26
Ngoài lương thực, giá điện và xăng dầu cũng giảm rõ rệt Cụ thể, do giá xăng dầu nhập khẩu từ Mỹ thấp hơn xăng dầu trong nước, Brazil nhập khẩu lượng lớn mặt hàng này trong 6 tháng đầu năm (tăng 96% so với cùng kỳ năm trước).27 Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh thu của doanh nghiệp xăng dầu nhà nước lớn nhất Brazil – Petrobras Để chiếm lại thị phần, doanh nghiệp này đã cắt giảm 2.3% giá xăng và 5.8% giá dầu diesel, từ đó góp phần làm giảm chỉ số tiêu dùng ở Brazil trong năm nay 28
Bên cạnh đó, hạ lãi suất là một trong những chính sách được chính phủ Brazil tích cực thực hiện trong năm 2017 Nội trong năm nay, Ngân hàng Trung ương Brazil đã 7 lần cắt giảm lãi suất cơ bản của nước này (Selic) Mức lãi suất được giảm dần từ mức 13% đầu năm
2017 xuống còn 7.00% vào ngày 06 tháng 12.29 Chính sách này đã giúp đẩy mạnh cầu nội địa
từ quý 2 và thúc đẩy kinh tế Brazil nhanh chóng phục hồi
Nguồn: https://countryeconomy.com/key-rates/brazil
23 Meredith Corporation (2017), Brazil harvests record-large corn crop, soybean sales slow,
https://www.agriculture.com/news/crops/brazil-harvests-record-large-corn-crop-soybean-sales-slow
24 Sosland Publishing Company (2017), Brazil expecting record corn production, exports,
http://www.world- grain.com/articles/news_home/World_Grain_News/2017/10/Brazil_expecting_record_corn_p.aspx?ID=%7B82CFE3FD-550F-4AE9-9842-557E405B4ADA%7D&cck=1
25 Reuters (2017), US Soy exports falter in October while Braizil’s shine: Braun, https://www.reuters.com/article/us-usa-soybeans-braun/u-s-soy-exports-falter-in-october-while-brazils-shine-braun-idUSKBN1E105K
26 Financial Times (2017), Brazil sees first monthly inflation drop in more than a decade,
https://www.ft.com/content/ecf3c0c0-632e-11e7-91a7-502f7ee26895
27 Bloomberg (2017), Petrobras suffers growing pains in Brazil’s freed up fuel market,
https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-08-22/petrobras-suffers-growing-pains-in-brazil-s-freed-up-fuel-market
28 The Rio Times (2017), Petrobras of Brazil Decreases Gasoline Prices 2.3% and Diesel 5.8%,
http://riotimesonline.com/brazil-news/rio-business/petrobras-decreases-gasoline-diesel-prices-at-refineries/
29 Country Economy (2017), Brazil Central Bank key rates, https://countryeconomy.com/key-rates/brazil
Trang 92 Chính trị
Nền kinh tế Brazil đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi vụ bê bối tham nhũng lớn nhất trong lịch sử nước này từ năm 2015 Vụ việc bắt nguồn từ đầu năm 2014, sau khi cựu Giám đốc bộ phận cung ứng Paulo Roberto Costa của tập đoàn dầu khí lớn nhất Brazil – Petrobras – khai báo về những khoản hối lộ từ mạng lưới rửa tiền quy mô lớn do các đối tác xây dựng và
kỹ thuật hàng đầu Brazil cấu kết thành lập Ước tính có khoảng 4 tỷ USD đã được sử dụng để hối lộ quan chức lãnh đạo Petrobras và các chính trị gia nước này Điều tra thêm, có khoảng 1/3 thành viên trong nội các Brazil, bao gồm các hạ nghị sĩ, thượng nghị sĩ và thống đốc bang, thuộc diện bị điều tra và hơn 100 cá nhân đã bị kết tội tham nhũng, rửa tiền và thành lập băng nhóm, trong đó có hàng chục lãnh đạo các tập đoàn xây dựng và kỹ thuật hàng đầu Brazil Cựu Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva (nhiệm kỳ 2003 – 2011) đã bị kết án 9 năm rưỡi tù
vì tội danh tham nhũng và sẽ phải đối mặt với 4 phiên xét xử khác30 Đáng lưu ý, người kế nhiệm ông và cũng là nữ nguyên thủ đầu tiên của Brazil, Bà Dilma Rousseff, cũng bị cáo buộc vì đã thực hiện những hành vi phi pháp nhằm che đậy bê bối tham nhũng, thâm hụt ngân sách, vi phạm các quy định về điều hành, quản lý đất nước Tháng 5 năm 2016, Thượng viện Brazil bỏ phiếu đình chỉ chức vụ tổng thống của bà Rousseff và bắt đầu quá trình luận tội, kết thúc 13 năm cầm quyền của đảng Lao động cánh tả. 31 Ngày 31 tháng 8, vị nữ nguyên thủ chính thức bị phế truất và phải nhường vị trí tổng thống cho ông Michel Temer - phó tổng thống vốn đã điều hành đất nước kể từ khi bà Rousseff bị đình chỉ.32 Cho tới, nay, dù chưa có bằng chứng nào trực tiếp liên hệ bà Rousseff với mạng lưới tham nhũng, song với cương vị là chủ tịch hội đồng quản trị Petrobras từ năm 2003 đến 2010, trùng với khoảng thời gian mà hoạt động hối lộ và gian lận đấu thầu diễn ra, uy tín của bà và Đảng Lao động cánh tả đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng 33
Việc phế truất bà Rousseff không chỉ ảnh hưởng tới nền kinh tế Brazil trong năm 2016
mà nó còn để lại những hệ quả lâu dài đối với Brazil Cụ thể, việc một đất nước dân chủ nhưng lại không được lãnh đạo bởi một chính phủ dân cử mà bởi những dàn xếp chính trị sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng tới ổn định ở đất nước này Hơn thế nữa, việc đảng Phong trào dân chủ Brazil (PMDB) của ông Temer lên nắm quyền thay thế cho đảng Công nhân của bà Rousseff sẽ tạo nên những xáo trộn đáng kể trong đời sống chính trị nước này Sau 4 năm tranh cử thất bại trước đảng đối lập, đảng PMDB sẽ tìm cách thay đổi hoàn toàn các chính sách kinh tế - xã hội như chỉnh sửa luật bảo vệ công nhân, cắt giảm ngân sách cho các chương trình giáo dục và sức khỏe cộng đồng, tác động đến đất đai của các dân tộc thiểu số, nới lỏng các biện pháp bảo vệ môi trường, … và châm ngòi cho những bất ổn xã hội tiềm tàng ở Brazil.34 Thực tế điều này đã diễn ra một phần, tuy nhiên vấn đề chính trị lại tiếp tục nảy sinh dưới thời Tổng thống Temer
30 VnExpress (2017), Cựu tổng thống Brazil bị kết án gần 10 năm tù vì tham nhũng, https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/cuu-tong-thong-brazil-bi-ket-an-gan-10-nam-tu-vi-tham-nhung-3612625.html
31 VnExpress (2016), Brazil đình chỉ chức vụ của tổng thống Rousseff, https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/brazil-dinh-chi-chuc-vu-cua-tong-thong-rousseff-3402016.html
32 VnExpress (2016), Nữ tổng thống Brazil bị phế truất, https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/nu-tong-thong-brazil-bi-phe-truat-3461532.html
33 Báo tin tức (2015), Vụ bê bối Petrobras: Quả bom tấn trên chính trường Brazil, http://baotintuc.vn/kinh-te/vu-be-boi-petrobras-qua-bom-tan-tren-chinh-truong-brazil-20150314083450011.htm
34 Báo Pháp luật (2016), Đại án tham nhũng hạ bệ tổng thống Brazil, http://plo.vn/ho-so-phong-su/dai-an-tham-nhung-ha-be-tong-thong-brazil-650348.html
Trang 10Ngỡ tưởng sau khi Michel Temer nhậm chức và tuyên bố dọn sạch nạn tham nhũng, Brazil sẽ có sự chuyển mình tích cực, nhưng dư chấn của cuộc khủng hoảng chính trị không những không thuyên giảm mà còn leo thang một lần nữa Chỉ 3 tháng sau khi nhậm chức, ông
bị cựu bộ trưởng văn hóa Marcelo Calero tố cáo gây sức ép để ông thông qua một dự án xây dựng trái phép tại thành phố Salvador.35 Tuy chính quyền tổng thống đã sớm phủ nhận cáo buộc này song trợ thủ thân tín của ông là bộ trưởng thư ký chính phủ Geddel Vieira Lima đã phải từ chức.36 Từ đây, niềm tin của nhân dân Brazil và thế giới vào vị tổng thống này dần sụt giảm sau những cáo buộc liên tiếp trong năm 2017 Tháng 5 năm 2017, Tòa án Tối cao Brazil chính thức ra lệnh điều tra đương kim tổng Michel Temer vì đã cản trở quá trình điều tra trong
vụ bê bối tham nhũng của Tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras.37 Sau 1 tháng thu thập bằng chứng, mà quan trọng nhất là đoạn băng ghi âm bí mật do cựu Chủ tịch Tập đoàn sản xuất thực phẩm JBS, Joesley Batista, nộp cho cơ quan điều tra, viện Kiểm sát Brazil kết luận rằng Tổng thống Michel Temer có dính líu tới tham nhũng Đoạn ghi âm cho thấy Tổng thống Temer đã ra quyết định mua chuộc cựu Chủ tịch Hạ viện Eduardo Cunha để ông này không khai báo các thông tin trong vụ bê bối tham nhũng ở Tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras Đáng nói là cùng thời điểm, ông lại tiếp tục vấp phải những cáo buộc tham nhũng khác có liên quan tới hãng sản xuất thịt hộp lớn nhất thế giới JBS SA kể trên Các lãnh đạo công ty này đã khai báo hối lộ vị tổng thống khoảng $150,000 USD để giúp họ giải quyết các vấn đề về thuế, tạo điều kiện giải ngân những khoản vay lớn từ các ngân hàng nhà nước và nhiều vấn đề khác Ngoài ra, tài liệu tố cáo trình lên tòa án tối cao Brazil ngày 26 tháng 6 cũng cho biết khoảng 11.5 triệu USD cũng đã được công ty JBS SA thu xếp để chuyển cho ông Temer trong vòng 9 tháng tiếp theo. 38 39
Do phát hiện nhiều dấu hiệu tội phạm, một cuộc điều tra khác lại được mở ra để xem xét các cáo buộc tham nhũng liên quan đến một sắc lệnh về quản lý cảng mà ông Temer đã ký Bằng chứng chính của cuộc điều tra là đoạn ghi âm lén cuộc nói chuyện của tổng thống với một cựu trợ lý của ông, Rodrigo Rocha Loures, trong đó có đề cập tới những khoản tiền một công ty quản lý cảng hối lộ cho tân tổng thống.40
Trước cuộc điều tra nói trên một ngày, Cảnh sát liên bang Brazil đã kết thúc một cuộc điều tra Tổng thống Michel Temer và các chính trị gia cấp cao khác bởi họ đã sớm tìm được bằng chứng phạm tội Theo bản tuyên bố được đưa ra vào ngày 14/9, Tổng thống Michel Temer bị cáo buộc là thủ lĩnh một nhóm các quan chức cấp cao trong đảng trung hữu Phong trào dân chủ Brazil, đã nhận các khoản tiền hối lộ lên tới 190 triệu USD cho những hợp đồng đấu thầu tại các công ty nhà nước, trong đó có Tập đoàn dầu khí quốc gia Brazil Petrobras Theo cáo buộc, nhóm này bắt đầu hoạt động từ tháng 5/2016, trùng với thời điểm ông Temer
35 Báo Mới (2016), Tổng thống Brazil bị cáo buộc tham nhũng, http://www.baomoi.com/tong-thong-brazil-bi-cao-buoc-tham-nhung/c/20924998.epi
36 Tuổi trẻ (2016), Đến lượt tân tổng thống Brazil bị cáo buộc tham nhũng, http://tuoitre.vn/den-luot-tan-tong-thong-brazil-bi-cao-buoc-tham-nhung-1225864.htm
37 Báo Mới (2017), Brazil: 3 đời tổng thống liên tiếp bị cáo buộc tham nhũng, http://www.baomoi.com/brazil-3-doi-tong-thong-lien-tiep-bi-cao-buoc-tham-nhung/c/22328616.epi
38 Báo Mới (2017), Viện kiểm sát Brazil khởi tố tổng thống đương nhiệm Temer, http://www.baomoi.com/vien-kiem-sat-brazil-khoi-to-tong-thong-duong-nhiem-temer/c/22622574.epi
39 Tuổi trẻ (2017), Tổng thống Brazil bị cáo buộc tham nhũng, http://tuoitre.vn/tong-thong-brazil-bi-cao-buoc-tham-nhung-1339008.htm
40 TTXVN (2017), Tổng thống Brazil Michel Temer bị điều tra với cáo buộc tham nhũng, http://bnews.vn/tong-thong-brazil-michel-temer-bi-dieu-tra-voi-cao-buoc-tham-nhung/56683.html