ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG áp DỤNG VIETGAP TRONG sản XUẤT RAU tại hợp tác xã PHƯỚC hải TỈNH bà rịa – VŨNG tàu LAM HAI SAM

“ Assessment of the VietGAP adoption in Vegetable Production at Phuoc Hai Agricultural Cooperative, Ba Ria – Vung Tau Province ” Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP là hướng phát

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP HỒ CHÍ MINH

ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG VIETGAP TRONG SẢN XUẤT RAU TẠI HỢP TÁC XÃ PHƯỚC HẢI

TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU

LÂM HẢI SÂM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ĐỂ NHẬN VĂN BẰNG CỬ NHÂN NGÀNH KINH TẾ TÀI NGUYÊN MÔI TRƯỜNG

Thành phố Hồ Chí MinhTháng 07/2010

Hội đồng chấm báo cáo khóa luận tốt nghiệp đại học khoa Kinh Tế, trường Đại HọcNông Lâm Thành Phố Hồ Chi Minh xác nhận khóa luận “ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG

ÁP DỤNG VIETGAP TRONG SẢN XUẤT RAU TẠI HỢP TÁC XÃ PHƯỚC HẢI

TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU” do LÂM HẢI SÂM, sinh viên khoá 32, chuyên ngành

KINH TẾ TÀI NGUYÊN MÔI TRƯỜNG, đã bảo vệ thành công trước hội đồng vàongày

TS PHAN THỊ GIÁC TÂMNgười hướng dẫn,

Ngày tháng năm

Chủ tịch hội đồng chấm báo cáo Thư ký hội đồng chấm báo cáo

Ngày tháng năm Ngày tháng năm

LỜI CẢM TẠ

Thấm thoát bốn năm trên giảng đường đại học đã sắp kết thúc, những gì tôi đạt được trong thời gian qua là sự động viên và giúp đỡ của gia đình, thầy cô, bạn bè, tất

cả tôi xin ghi mãi trong lòng

Đầu tiên con xin gởi sự biết ơn sâu sắc của mình đối với người dưỡng dục con đạt được ngày hôm nay là Ba, Mẹ và những người thân trong gia đình đã nâng đỡ con trong cuộc sống và là nguồn động lực rất lớn để con phấn đấu trong học tập

Xin gởi lời cảm ơn đến cô Phan Thị Giác Tâm, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi, cho tôi những ý kiến quý báu để có thể hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu Tôi cũng xin cảm ơn đến toàn thể quý thầy cô trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố

Hồ Chí Minh đã truyền đạt cho tôi một lượng kiến thức rất lớn làm hành trang để tôi vào đời

Xin chân thành cảm ơn Cô, Chú, Anh, Chị tại Chi cục Bảo vệ thực vật, Hợp tác

xã Phước Hải Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã nhiệt tình giúp đỡ và cung cấp những thông tin, kinh nghiệm cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Sau cùng tôi muốn gởi lời cám ơn của mình đến tất cả bạn bè đã ủng hộ, cổ vũ tôi trong thời gian thực hiện đề tài này

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 7 năm 2010 Sinh viên thực hiện

Lâm Hải Sâm

NỘI DUNG TÓM TẮT

LÂM HẢI SÂM Tháng 7 năm 2010 “Đánh Giá Khả Năng Áp Dụng

VietGAP trong Sản Xuất Rau tại Hợp Tác Xã Phước Hải, Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”.

LAM HAI SAM JULY 2010 “ Assessment of the VietGAP adoption in

Vegetable Production at Phuoc Hai Agricultural Cooperative, Ba Ria – Vung Tau Province ”

Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) là hướng phát triển cho ngànhnông nghiệp Việt Nam trong xu thế nước ta hội nhập ngày càng sâu rộng với thế giới.Bên cạnh nhiều lợi ích mang lại từ GAP như nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiệnmôi trường trong nghiệp, có thể kiểm tra nguồn gốc sản phẩm…thì người sản xuấttheo GAP cũng gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện như: tăng chi phísản xuất, chi phí cho công tác tập huấn và cấp giấy chứng nhận; thói quen ghi chép củangười nông dân chưa có; thiếu thông tin và các dịch vụ hỗ trợ người sản xuất

Đề tài thu thập dữ liệu, gồm thu thập dữ liệu thứ cấp từ Chi cục Bảo vệ thựcvật, các tài liệu nghiên cứu có liên quan…và thu thập dữ liệu sơ cấp từ 80 người dân,trong đó 40 người là xã viên HTX Phước Hải, 40 người là nông dân ngoài HTX vềtình hình sản xuất rau Qua đó đề tài sử dụng phương pháp phân tích gồm có phươngpháp thống kê, mô hình hàm sản xuất phân tích các số liệu về năng suất và chi phí sảnxuất

Kết quả cho thấy đầu ra sản phẩm được xác định là vấn đề khó khăn nhất hiệnnay của xã viên vì HTX mới chỉ có khả năng tiêu thụ hơn 30% sản lượng rau với giácao hơn so với thương lái mua bên ngoài Chính vì vậy cần có chính sách hỗ trợ vềvốn và liên kết người dân với các doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm đạt tiêu chuẩnRAT Khi đó thì khả năng áp dụng VietGAP trong sản xuất rau tại HTX Phước Hảimới có thể thành công

2.1 Tổng quan về tài liệu nghiên cứu có liên quan 4

2.2.1 Chính sách phát triển GAP ở Việt Nam 6

2.3.2 Quá trình hình thành và phát triển của HTX Phước Hải 172.4 Tình hình sản xuất rau trên địa bàn tỉnh BR-VT 18

3.1.5 Những khó khăn trong thực hiện GAP tại các nước trên thế giới 243.1.6 Những khó khăn trong thực hiện GAP ở Việt Nam 25

3.2 Phương pháp nghiên cứu 27

4.1 Đặc điểm kinh tế xã hội của người được phỏng vấn 314.2 Mô tả vùng trồng RAT theo hướng VietGAP tại HTX Phước Hải 334.3 Chính sách phát triển VietGAP của tỉnh BR-VT và việc thực hiện tại

4.4 Nhận thức của nông dân về vấn đề môi trường và thực trạng tuân thủ

4.4.2 Thực trạng tuân thủ quy trình sản xuất theo VietGAP 434.5 Xác định hiệu quả kinh tế sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP 47

4.5.1 Kết quả, hiệu quả kinh tế giữa hai nhóm 474.5.2 Mô hình ước lượng hàm năng suất cải xanh 50

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

FAO Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên Hợp QuốcGAP Thực hành nông nghiệp tốt

IPM Quản lý dịch hại tổng hợp

NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

DANH MỤC CÁC BẢNG

TrangBảng 2.1 Diện Tích và Sản Lượng Rau Năm 2009 trên Địa Bàn Tỉnh BR-VT 18Bảng 3.1 Kỳ Vọng Dấu Các Hệ Số của Mô Hình Hàm Năng Suất 29Bảng 4.1 Một Số Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội của Người Được Phỏng Vấn 32Bảng 4.2 Hàm Lượng Một Số Hóa Chất và Kim Loại Nặng 33Bảng 4.3 Hàm Lượng Một Số Kim Loại Nặng trong Đất, Nước Tưới Rau 34Bảng 4.4 Hình Thức Tưới Rau của Xã Viên HTX và Nông Dân Ngoài HTX 35Bảng 4.5 Tình Hình Tham Gia Các Lớp Tập Huấn của Hai Nhóm 38

Bảng 4.7 Ảnh Hưởng của Thuốc BVTV và Hóa Chất đến Sức Khỏe 42Bảng 4.8 Hình Thức Xử Lý Bao Bì, Thùng Chứa Thuốc Nông Dược, Phân Bón 44

Bảng 4.10 Căn Cứ Thời Gian Cách Ly Trước Thu Hoạch giữa Hai Nhóm 45Bảng 4.11 Đầu Tư Nhà Vệ Sinh Ngoài Đồng và Ghi Nhật Ký Sản Xuất 46Bảng 4.12 Chi Phí Đầu Tư TB để Trồng Cải Xanh / 1000 m2 giữa Hai Nhóm 48Bảng 4.13 Bảng Chi Tiết về Công Lao Động giữa Hai Nhóm 49Bảng 4.15 Các Thông Số Ước Lượng của Mô Hình Hàm Năng Suất Cải Xanh 51

DANH MỤC CÁC HÌNH

TrangHình 3.1 Bản Đồ Quy Hoạch Vùng Sản Xuất RAT Xã Tân Hải (2004 - 2010) 16

Hình 4.2 Tỷ Lệ Thu Nhập từ Trồng Rau Của Hai Nhóm 32

Hình 4.5 Hệ Thống Website và Bao Bì Chứa Sản Phẩm 37Hình 4.6 Tỷ Lệ Sản Phẩm Bán Ra Thị Trường Của Hai Nhóm 39Hình 4.7 Sơ Đồ Sản Phẩm của Xã Viên HTX Đến Với Người Tiêu Dùng 40

DANH MỤC PHỤ LỤC

Phụ lục 1 Kết Xuất Mô Hình Hàm Năng Suất Chạy Bằng Phương Pháp OLSPhụ lục 2 Kết Xuất Các Mô Hình Hồi Quy Phụ

Phụ lục 3 Kết Xuất Kiểm Định LM

Phụ lục 4 Kết Xuất Kiểm Định White

Phụ lục 5 Các Kiểm Định Giả Thiết Cho Mô Hình

Phụ lục 6 Một Số Mẫu Ghi Nhật Ký Theo VietGAP

Phụ lục 7 Bảng Chỉ Tiêu Kiểm Tra và Hướng Dẫn Đánh Giá

Phụ lục 8 Một Số Hình Ảnh về Địa Bàn Nghiên Cứu

Phụ lục 9 Bảng Câu Hỏi

tự nguyện, được thị trường EU thừa nhận để được cấp giấy chứng nhận toàn cầu vềthực hành nông nghiệp tốt (Good Agriculture Practice - GAP) GAP bao gồm nhữngnguyên tắc được thiết lập nhằm đảm bảo một môi trường sản xuất an toàn, sạch sẽ,thực phẩm phải đảm bảo không chứa các tác nhân gây bệnh như chất độc sinh học (vikhuẩn, nấm, virus, ký sinh trùng) và hóa chất (dư lượng thuốc BVTV, kim loại nặng,hàm lượng nitrat…), đồng thời sản phẩm phải đảm bảo an toàn từ ngoài đồng đến khi

sử dụng

Trong xu thế toàn cầu hóa như hiện nay, tự do thương mại và thương mại toàncầu tăng Các cộng đồng đòi hỏi tính trách nhiệm với nhau giữa người sản xuất, ngườimua bán và người tiêu dùng Việt Nam là một quốc gia nông nghiệp với hơn 70% dân

số hoạt động sản xuất trong khu vực nông nghiệp Khi Việt Nam trở thành thành viênchính thức của các tổ chức quốc tế AFTA, WTO thì thách thức lớn nhất mà Việt Namphải đối mặt là đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của quốc tế đưa ra Cụ thể làngành nông nghiệp Viêt Nam phải đáp ứng yêu cầu thực phẩm vệ sinh, an toàn và chấtlượng Trong khi đó hiện nay vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm ở nước ta đang là vấn

đề bức xúc của toàn xã hội Trong đó các sản phẩm trong nông nghiệp, đặc biệt là các

loại rau củ là một trong những nguyên nhân gây nên các vụ ngộ độc thực phẩm do tồnđộng dư lượng thuốc BVTV, kim loại nặng, vi sinh vật…Chính vì vậy, một hệ thốngtiêu chuẩn về GAP cũng dần được hình thành ở Việt Nam nhằm xây dựng một nềnnông nghiệp sạch đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng đến xuất khẩu.

Ngày 28 tháng 01 năm 2008, Bộ NN&PTNT đã ban hành quyết định 379 vềquy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau quả tươi an toàn tại Việt Nam(VietGAP) Một quy trình sản xuất an toàn từ khâu chọn đất, gieo trồng, đến thu hoạch

sơ chế, và có thể truy nguyên nguồn gốc sản phẩm một cách dễ dàng Trước mắt,VietGAP chính là đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là rau quả an toàn theohướng sản xuất hàng hóa lớn Tự đánh giá và công bố sản xuất theo chương trìnhVietGAP là một trong những nội dung của kế hoạch “Áp dụng chương trình VietGAPtrên rau, quả tỉnh BR-VT giai đoạn 2010 – 2015” vừa mới được Sở NN&PTNT triểnkhai thực hiện Tuy nhiên, qua thực tế trên thế giới cho thấy việc thực hiện sản xuấttheo GAP gặp phải nhiều khó khăn như chi phí đầu tư tăng, thói quen ghi chép sổ sáchcủa người sản xuất khó thực hiện, kiến thức về sử dụng thuốc BVTV, phân bón còn

hạn chế Chính vì vậy, đề tài “Đánh giá khả năng áp dụng VietGAP trong sản

xuất rau tại HTX Phước Hải, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu” đã được thực hiện.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

4) Xác định hiệu quả kinh tế sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP

5) Đưa ra các giải pháp, chính sách nhằm thúc đẩy nông dân sản xuất rau theo VietGAP một cách bền vững

1.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Do điều kiện thời gian có hạn nên đề tài chỉ nghiên cứu các hộ dân trồng rau tại hai thôn Phước Hải và Láng Cát thuộc xã Tân Hải, huyện Tân Thành, tỉnh BR - VT

Thời gian nghiên cứu từ 29/03/2010 đến 29/06/2010

1.4 Cấu trúc khóa luận

Chương1: Mở đầu Chương này nêu lên lý do của việc chọn vấn đề nghiên cứu,mục tiêu cũng như phạm vi của đề tài Chương 2: Tổng quan Mô tả tổng quan về một

số nghiên cứu và tài liệu có liên quan đến vấn đề ra đời và phát triển GAP trên thếgiới, khu vực cũng như ở trong nước; tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hộicủa xã Tân Hải, huyện Tân Thành, tỉnh BR - VT Chương 3: Nội dung và phươngpháp nghiên cứu Phần nội dung nghiên cứu trình bày về các khái niệm, cơ sở lý luận

có liên quan Về phần phương pháp nghiên cứu trình bày chi tiết về phương phápnghiên cứu được sử dụng trong đề tài gồm phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, sốliệu sơ cấp, phương pháp phân tích và xử lý số liệu Chương 4: Kết quả và thảo luận.Trình bày các nội dung như: Đặc điểm kinh tế xã hội của người được phỏng vấn; mô

tả vùng trồng RAT theo hướng VietGAP tại HTX Phước Hải; trình bày chính sáchphát triển VietGAP của tỉnh BR-VT và việc thực hiện tại HTX Phước Hải; nhận thức

về môi trường và thực trạng tuân thủ quy trình sản xuất theo VietGAP của nông dân;xác định hiệu quả kinh tế sản xuất rau theo VietGAP Chương 5: Kết luận về khả năng

áp dụng VietGAP tại HTX Phước Hải và đưa ra các kiến nghị nhằm giải quyết các khókhăn trong việc thực hiện sản xuất theo VietGAP

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN

2.1 Tổng quan về tài liệu nghiên cứu có liên quan

Quy định về tiêu chuẩn, công nghệ ngày càng cao trong chính sách thương mạiđối với hầu hết các nước hiện nay Đặc biệt là tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thựcphẩm, môi trường và lợi ích xã hội Chính vì vậy cần có một quy trình cụ thể, một bộtiêu chuẩn chung trong sản xuất nông nghiệp nhằm tạo ra sản phẩm an toàn cho ngườitiêu dùng, bảo đảm môi trường hướng đến phát triển bền vững

Trong xu thế hội nhập toàn cầu, nhiều quốc gia và khối các quốc gia cũng đãđưa ra nhiều tiêu chuẩn chung về GAP như EurepGAP, ThaiGAP, MalayGAP và cácnước khối ASIAN có AsianGAP Nhiều công ty cung cấp thực phẩm và các siêu thị tưnhân đã dần hình thành những tiêu chuẩn đối với thực phẩm mà họ nhập từ nông dânđây là những bước đầu hình thành nên EUREPGAP Theo tài liệu của FAO 2003 -GAP là các quá trình thực hành canh tác chế biến tại trang trại hướng tới sự bền vững

về môi trường, kinh tế và xã hội và kết quả là an toàn, chất lượng của thực phẩm vàcác sản phẩm nông nghiệp không phải là thực phẩm Khi thế giới được coi là phẳng,trong quá trình toàn cầu hóa, để hạn chế nhập khẩu, nhất là nông sản, các nước lậphàng rào an toàn thực phẩm rất khắt khe Như muốn xuất khẩu hàng hóa nông sản vàocác nước, đặc biệt là các nước thuộc Liên minh Châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, thì sảnphẩm phải đạt được các chứng nhận về an toàn thực phẩm như EurepGAP Muốn cóthực phẩm sạch thì nó phải sạch từ khâu đầu tiên (nuôi, trồng), có nghĩa là ngay từviệc chọn đất để trồng, nước để tưới, phân để bón, thuốc để BVTV, thu hoạch, sau thuhoạch, đều phải tuân theo một quy trình nghiêm ngặt và phải được ghi chép tỷ mỷnhư đối với sản xuất công nghiệp để có thể truy nguyên nguồn gốc gây độc từ đâu khi

bị ngộ độc (Thanh Hiền, 2009)

Tại hội nghị báo cáo chuyên đề quốc tế về công nghệ và phát triển GAP ở châu

Á và châu Đại Dương diễn ra tại thành phố Tsukuba, tỉnh Ibaraki, Nhật Bản Hội nghị

đã trình bày một số chuyên đề như: Phát triển của chương trình GAP trong côngnghiệp chế biến trái cây ở New Zealand (Jim T.S Walker, 2005); Hệ thống quản lýchất lượng GAP cho sản xuất nông nghiệp ở Thái Lan (Surmuk Salakpetch, 2005);Tình trạng GAP ở Việt Nam (Hà Minh Trung, 2005)…Bên cạnh những lợi ích doGAP mang lại, trong quá trình áp dụng cũng gặp không ít khó khăn như tăng chi phíđầu tư xây dựng cơ bản và chi phí biến động, chi phí cho cấp chứng nhận cao cũngnhư tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, không tập trung ảnh hưởng đến vấn đề hướng dẫn thựchiện cho người sản xuất…đã được trình bày tại hội nghị

Ở Mỹ và Canada đã hình thành các hiệp hội sản xuất rau sạch Các hội viên củahội bắt buột phải thực hiện nghiêm ngặt các quy định về điều kiện sản xuất và quytrình trồng trọt Ngược lại, họ được ưu tiên vay vốn để xây dựng hệ thống cấp nướcsạch để tưới, rửa rau và vốn sản xuất ban đầu Các hội viên được quyền bán sản phẩmtại quầy rau sạch với giá cao hơn Trong điều kiện nước ta, tổ chức kiểm tra bằng phântích các mẫu sản phẩm tại cửa hàng là rất tốn kém và không thể thực hiện rộng khắpđược Việc kiểm tra trước khi cho phép lưu hành sản phẩm có thể dễ dàng hơn tại nơisản xuất, đó là kiểm tra: điều kiện môi truờng, cơ sở vật chất, sự am hiểu quy trình củangười sản xuất…Trồng rau theo quy trình sạch cần đầu tư cao hơn do chi phí lao động,vật tư lớn hơn nhưng năng suất rau trong nhiều trường hợp lại thấp hơn nên giá thànhthường cao hơn so với sản xuất thông thuờng 1,2 đến 2 lần, do vậy giá bán cũng phảicao hơn thì người sản xuất mới có lãi

Công ty TNHH Hương Cảnh là đơn vị hàng đầu Việt Nam, đầu tư vào lĩnh vựcnông nghiệp Trong suốt 3 năm qua 2006-2009, công ty đã ký hợp đồng tư vấn chuyênmôn với Trạm Khuyến nông Hóc Môn, đã nghiên cứu xét nghiệm mẫu nước, thổnhưỡng, giống cây trồng, tổ chức hội thảo, hướng dẫn nông dân 12 xã và thị trấn trongtoàn huyện Hóc Môn làm, sản xuất rau, củ, quả an toàn, chất lượng cao theo tiêu chuẩnVietGAP

Sản phẩm của công ty được kiểm soát từng tiêu chí như: Chọn giống, nướcđược xử lý trước khi tưới cho cây trồng, phân bón 100% hữu cơ và vi sinh, sử dụngthuốc BVTV Rau, củ, quả thu hoạch được tập kết về nhà máy sơ chế tại xã Nhị Bình,

huyện Hóc Môn trên dây chuyền tuyển rửa công nghệ của Đan Mạch do Viện sau thuhoạch chuyển giao Sản phẩm của công ty tạo được sự khác biệt:1) Chất lượng vượt xasản phẩm cùng loại có trên thị trường, 2) không có kim loại nặng, 3) không có tồn dưthuốc BVTV Sản phẩm của công ty này bao gồm các loại gồm :1) Rau ăn lá (Raumuống, mồng tơi, rau dền, cải ), 2) Rau ăn quả (khổ qua, bí đao, bí đỏ, đậu đủa, dưaleo, mướp ) Với cam kết không kim loại nặng, không tồn dư thuốc BVTV, chấtlượng đạt tiêu chuẩn Châu Âu Các sản phẩm rau, củ, quả của Chi Nhánh Công tyHương Cảnh tham gia thị trường sẽ góp phần nào cho cộng đồng, cho người sử dụng

an tâm, sức khoẻ được bảo đảm (Ngô Danh, 2009)

2.2 Sự ra đời và phát triển GAP ở Việt Nam

2.2.1 Chính sách phát triển GAP ở Việt Nam

Ngày 28 tháng 12 năm 2007 Bộ NN&PTNT đã ban hành quyết định số106/2007/QĐ-BNN quy định về chứng nhận điều kiện sản xuất, sơ chế RAT theohướng GAP Ngày 28 tháng 1 năm 2008 Bộ NN&PTNT tiếp tục ban hành quyết định

số 379/QĐ-BNN-KHCN về quy trình về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau,quả tươi an toàn tại Việt Nam (VietGAP), từ đây đã đánh dấu chính thức cho sự ra đờicủa VietGAP ở Việt Nam

Ngày 28 tháng 7 năm 2008 Bộ NN&PTNT ban hành quy chế chứng nhậnVietGAP (Quyết định số 84/2008/QĐ-BNN) quy định về trình tự, thủ tục, kiểm tra vàchứng nhận VietGAP, chỉ định tổ chức chứng nhận, xử lý vi phạm, trách nhiệm quyềnhạn của nhà sản xuất và tổ chức chứng nhận

Ngày 30 tháng 7 năm 2008 Chính phủ đã ban hành quyết định số TTg về một số chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, chế biến, tiêu thụ rau, quả, chè antoàn theo VietGAP đến năm 2015 với mục tiêu đến năm 2010 tối thiểu 20% diện tíchrau tại các vùng sản xuất an toàn tập trung đáp ứng yêu cầu sản xuất an toàn theohướng thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) và tối thiểu 30% tổng sản phẩm rau tiêuthụ trong nước, làm nguyên liệu cho chế biến và cho xuất khẩu là sản phẩm đượcchứng nhận và công bố sản xuất, chế biến theo quy trình sản xuất an toàn VietGAP.Đến năm 2015 các chỉ tiêu trên là 100% Ngày 9 tháng 9 năm 2009 Bộ NN&PTNT cóthông tư số 59/2009/TT-BNN hướng dẫn thực hiện một số điều của quyết định số 107/QĐ-TTg đã nêu ở trên

Ngày 15 tháng 10 năm 2008 Bộ NN&PTNT ban hành quy định về quản lý sảnxuất, kinh doanh rau, quả và chè an toàn theo VietGAP (Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN) Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN đã thay thế quyết định 106/2007/QĐ-BNNngày 28 tháng 12 năm 2007 Bộ NN&PTNT.

Ngày 15 tháng 12 năm 2009 Bộ NN&PTNT vừa có Chỉ thị số

4136/CT-BNN-TT về việc phát động phong trào thi đua áp dụng VietGAP trong sản xuất rau, quả,chè Mục tiêu đặt ra là đến năm 2011, 100% các tỉnh thành phố hoàn thành quy hoạchcác vùng sản xuất rau, quả, chè an toàn tập trung, khoảng 50% các tổ chức, cá nhân tạicác vùng sản xuất an toàn tập trung bảo đảm đủ điều kiện sản xuất, sơ chế sản phẩmrau, quả và chè an toàn phù hợp VietGAP và khoảng 30% sản lượng rau, quả và chètại các vùng sản xuất an toàn tập trung được chứng nhận hoặc tự đánh giá và công bốsản xuất theo VietGAP

Tóm lại các văn bản pháp quy trên đã thể hiện các nội dung về quy trình thựchiện; trình tự, thủ tục chứng nhận; chính sách hỗ trợ của Nhà nước và quản lý sản xuấtkinh doanh rau, quả và chè an toàn theo VietGAP

2.2.2 Tổ chức thực hiện

VietGAP không tự nó cấp giấy chứng nhận mà ủy quyền cho các cơ quan cóđăng ký chứng nhận Trước tiên, nó yêu cầu người sản xuất nắm được tất cả nhữngquy định chung của VietGAP và các điểm kiểm tra trong phạm vi sản xuất sản phẩmtương ứng, sau đó mới liên hệ với các cơ quan cấp giấy chứng nhận để tiến hành cácthủ tục cấp chứng nhận Người nông dân muốn được cấp chứng nhận VietGAP cầnphải tính đến các khoản chi phí nhất định Vì họ phải trả chi phí cho việc đăng ký, tậphuấn, kiểm tra và cấp giấy chứng nhận Cả người sản xuất riêng lẻ hoặc nhóm các nhàsản xuất đều có thể xin cấp giấy chứng nhận, chi phí này phụ thuộc vào cơ quan cấpgiấy chứng nhận được chọn và thời gian cần thiết cho việc thanh kiểm tra Giấy chứngnhận VietGAP có hiệu lực không quá một năm kể từ ngày cấp Trước khi giấy chứngnhận VietGAP hết hiệu lực một tháng, nhà sản xuất có yêu cầu gia hạn giấy chứngnhận phải đăng ký gia hạn với tổ chức chứng nhận

Cục Trồng trọt đã chỉ định bảy tổ chức chứng nhận sản xuất RAT theoVietGAP hoạt động trên địa bàn cả nước gồm: Trung tâm Nghiên cứu và Phát triểnnông nghiệp bền vững - Hội BVTV Việt Nam; Viện Nghiên cứu rau quả; Công ty Tư

vấn đầu tư phát triển bảo vệ thực vật - Viện BVTV; Công ty cổ phần ENASA ViệtNam; Trung tâm Khảo kiểm nghiệm giống, sản phẩm cây trồng và phân bón quốc gia;Trung tâm Tư vấn và Phát triển nông nghiệp bền vững - Hội BVTV Việt Nam; Trungtâm kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (Quatest 3) Ngoài ra Sở NN&PTNTtỉnh Lâm Đồng đã chỉ định một tổ chức hoạt động trên địa bản tỉnh Lâm Đồng làTrung tâm Phân tích thuộc Viện Nghiên cứu hạt nhân Cục Trồng trọt chủ trì, phối hợpvới Cục quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản thực hiện kiểm tra giám sát định

kỳ một năm một lần hoặc đột xuất đối với hoạt động của tổ chức chứng nhận trongphạm vi cả nước, Sở NN&PTNT thực hiện kiểm tra giám sát hoạt động của tổ chứcchứng nhận trong phạm vi tỉnh

2.2.3 Quy trình thực hành VietGAP

Quy trình VietGAP được xây dựng dựa trên quy trình của GlobalGAP.GlobalGAP gồm có 14 vấn đề lớn: truy nguyên nguồn gốc; lưu trữ hồ sơ và kiểm tranội bộ; giống cây trồng; lịch sử và quản lý vùng đất; quản lý đất và các chất nền; sửdụng phân bón; tưới tiêu và bón phân qua hệ thống tưới; bảo vệ thực vật; thu hoạch;vận hành sản phẩm; quản lý ô nhiễm chất thải, tái sử dụng chất thải; sức khỏe, an toàn

và an sinh của người lao động; vấn để môi trường; đơn khiếu nại Mỗi vấn đề có nhiềuyếu tố liên quan Tổng cộng có 209 yếu tố, mỗi yếu tố có 3 cấp độ : chính yếu; thứyếu; đề nghị Hệ thống các tiêu chuẩn quy định của VietGAP được chia thành 12 đềmục lớn gồm: đánh giá và lựa chọn vùng sản xuất; giống và gốc ghép; quản lý đất vàgiá thể; phân bón và chất phụ gia; nước tưới; hóa chất (bao gồm cả thuốc BVTV); thuhoạch và xử lý sau thu hoạch; quản lý và xử lý chất thải; người lao động; ghi chép, lưutrữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản phẩm; kiểm tra nội bộ Các nội dungchính của VietGAP dựa trên nội dung của GlobalGAP nhưng chỉ mới có 65 yếu tốđược xây dựng (phụ lục 7) Tầm nhìn của VietGAP là hòa nhập vào GlobalGAP trongtương lai

a) Đánh giá và lựa chọn vùng sản xuất

Vùng sản xuất rau, quả áp dụng theo VietGAP phải được khảo sát, đánh giá sựphù hợp giữa điều kiện sản xuất thực tế với qui định hiện hành của nhà nước đối vớicác mối nguy gây ô nhiễm về hóa học, sinh học và vật lý lên rau, quả Trong trườnghợp không đáp ứng các điều kiện thì phải có đủ cơ sở chứng minh có thể khắc phục

được hoặc làm giảm các nguy cơ tiềm ẩn Vùng sản xuất rau, quả có mối nguy cơ ônhiễm hóa học, sinh học, vật lý cao và không thể khắc phục thì không được sản xuấttheo VietGAP.

b) Giống và gốc ghép

Giống và gốc ghép phải có nguồn gốc rõ ràng, được cơ quan Nhà nước có thẩmquyền cấp phép sản xuất Giống và gốc ghép tự sản xuất phải có hồ sơ ghi lại đầy đủcác biện pháp xử lý hạt giống, xử lý cây con, hóa chất sử dụng, thời gian, tên người xử

lý và mục đích xử lý Trong trường hợp giống và gốc ghép không tự sản xuất phải có

hồ sơ ghi rõ tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân và thời gian cung cấp, số lượng, chủngloại, phương pháp xử lý giống, gốc ghép (nếu có)

c) Quản lý đất và giá thể

Hàng năm, phải tiến hành phân tích, đánh giá các nguy cơ tiềm ẩn trong đất vàgiá thể theo tiêu chuẩn hiện hành của Nhà nước Cần có biện pháp chống xói mòn vàthoái hóa đất Các biện pháp này phải được ghi chép và lưu trong hồ sơ Khi cần thiếtphải xử lý các nguy cơ tiềm ẩn từ đất và giá thể, tổ chức và cá nhân sản xuất phải được

sự tư vấn của nhà chuyên môn và phải ghi chép và lưu trong hồ sơ các biện pháp xử lý.Không được chăn thả vật nuôi gây ô nghiễm nguồn đất, nước trong vùng sản xuất Nếubắt buộc phải chăn nuôi thì phải có chuồng trại và có biện pháp xử lý chất thải đảmbảo không gây ô nhiễm môi trường và sản phẩm sau khi thu hoạch

d) Phân bón và chất phụ gia

Từng vụ phải đánh giá nguy cơ ô nhiễm hoá học, sinh học và vật lý do sử dụngphân bón và chất phụ gia, ghi chép và lưu trong hồ sơ Nếu xác định có nguy cơ ônhiễm trong việc sử dụng phân bón hay chất phụ gia, cần áp dụng các biện pháp nhằmgiảm thiểu nguy cơ ô nhiễm lên rau, quả Lựa chọn phân bón và các chất phụ gia nhằmgiảm thiểu nguy cơ gây ô nhiễm lên rau, quả Chỉ sử dụng các loại phân bón có trongdanh mục được phép sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam Không sử dụng phân hữu cơchưa qua xử lý (ủ hoai mục) Trong trường hợp phân hữu cơ được xử lý tại chỗ, phảighi lại thời gian và phương pháp xử lý Trường hợp không tự sản xuất phân hữu cơ,phải có hồ sơ ghi rõ tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân và thời gian cung cấp, sốlượng, chủng loại, phương pháp xử lý Các dụng cụ để bón phân sau khi sử dụng phảiđược vệ sinh và phải được bảo dưỡng thường xuyên Nơi chứa phân bón hay khu vực

để trang thiết bị phục vụ phối trộn và đóng gói phân bón, chất phụ gia cần phải đượcxây dựng và bảo dưỡng để đảm bảo giảm nguy cơ gây ô nhiễm vùng sản xuất vànguồn nước Lưu giữ hồ sơ phân bón và chất phụ gia khi mua (ghi rõ nguồn gốc, tênsản phẩm, thời gian và số lượng mua) Lưu giữ hồ sơ khi sử dụng phân bón và chấtphụ gia (ghi rõ thời gian bón, tên phân bón, địa điểm, liều lượng, phương pháp bónphân và tên người bón).

e) Nước tưới

Nước tưới cho sản xuất và xử lý sau thu hoạch rau, quả phải đảm bảo theo tiêuchuẩn hiện hành của Việt Nam hoặc tiêu chuẩn mà Việt Nam đang áp dụng Việc đánhgiá nguy cơ ô nhiễm hoá chất và sinh học từ nguồn nước sử dụng cho: tưới, phunthuốc bảo vệ thực vật, sử dụng cho bảo quản, chế biến, xử lý sản phẩm, làm sạch và vệsinh, phải được ghi chép và lưu trong hồ sơ Trường hợp nước của vùng sản xuấtkhông đạt tiêu chuẩn, phải thay thế bằng nguồn nước khác an toàn hoặc chỉ sử dụngnước sau khi đã xử lý và kiểm tra đạt yêu cầu về chất lượng Ghi chép phương pháp xử

lý, kết quả kiểm tra và lưu trong hồ sơ Không dùng nước thải công nghiệp, nước thảitừ các bệnh viện, các khu dân cư tập trung, các trang trại chăn nuôi, các lò giết mổ giasúc gia cầm, nước phân tươi, nước giải chưa qua xử lý trong sản xuất và xử lý sau thuhoạch

f) Hóa chất (bao gồm cả thuốc BVTV)

Người lao động và tổ chức, cá nhân sử dụng lao động phải được tập huấn vềphương pháp sử dụng thuốc BVTV và các biện pháp sử dụng bảo đảm an toàn Trườnghợp cần lựa chọn các loại thuốc BVTV và chất điều hòa sinh trưởng cho phù hợp, cần

có ý kiến của người có chuyên môn về lĩnh vực BVTV Nên áp dụng các biện phápquản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM), quản lý cây trồng tổng hợp (ICM) nhằm hạn chếviệc sử dụng thuốc BVTV Chỉ được phép mua thuốc BVTV từ các cửa hàng đượcphép kinh doanh thuốc kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Chỉ sử dụng thuốc BVTVtrong danh mục được phép sử dụng cho từng loại rau, quả tại Việt Nam Phải sử dụnghoá chất đúng theo sự hướng dẫn ghi trên nhãn hàng hóa hoặc hướng dẫn của cơ quannhà nước có thẩm quyền nhằm đảm bảo an toàn cho vùng sản xuất và sản phẩm Thờigian cách ly phải đảm bảo theo đúng hướng dẫn sử dụng thuốc BVTV ghi trên nhãnhàng hóa Các hỗn hợp hoá chất và thuốc BVTV dùng không hết cần được xử lý đảm

bảo không làm ô nhiễm môi trường Sau mỗi lần phun thuốc, dụng cụ phải vệ sinhsạch sẽ và thường xuyên bảo dưỡng, kiểm tra Nước rửa dụng cụ cần được xử lý tránhlàm ô nhiễm môi trường Kho chứa hoá chất phải đảm bảo theo quy định, xây dựng ởnơi thoáng mát, an toàn, có nội quy và được khóa cẩn thận Phải có bảng hướng dẫn vàthiết bị sơ cứu Chỉ những người có trách nhiệm mới được vào kho Không để thuốcBVTV dạng lỏng trên giá phía trên các thuốc dạng bột Hóa chất cần giữ nguyên trongbao bì, thùng chứa chuyên dụng với nhãn mác rõ ràng Nếu đổi hoá chất sang bao bì,thùng chứa khác, phải ghi rõ đầy đủ tên hoá chất, hướng dẫn sử dụng như bao bì,thùng chứa hóa chất gốc Các hóa chất hết hạn sử dụng hoặc đã bị cấm sử dụng phảighi rõ trong sổ sách theo dõi và lưu giữ nơi an toàn cho đến khi xử lý theo qui định củanhà nước Ghi chép các hoá chất đã sử dụng cho từng vụ (tên hoá chất, lý do, vùng sảnxuất, thời gian, liều lượng, phương pháp, thời gian cách ly và tên người sử dụng) Lưugiữ hồ sơ các hóa chất khi mua và khi sử dụng (tên hóa chất, người bán, thời gian mua,

số lượng, hạn sử dụng, ngày sản xuất, ngày sử dụng) Không tái sử dụng các bao bì,thùng chứa hoá chất Những vỏ bao bì, thùng chứa phải thu gom và cất giữ ở nơi antoàn cho đến khi xử lý theo qui định của nhà nước Nếu phát hiện dư lượng hoá chấttrong rau quả vượt quá mức tối đa cho phép phải dừng ngay việc thu hoạch, mua bánsản phẩm, xác định nguyên nhân ô nhiễm và nhanh chóng áp dụng các biện pháp ngănchặn giảm thiểu ô nhiễm Phải ghi chép cụ thể trong hồ sơ lưu trữ Các loại nhiên liệu,xăng, dầu và hoá chất khác cần được lưu trữ riêng nhằm hạn chế nguy cơ gây ô nhiễmlên rau, quả Thường xuyên kiểm tra việc thực hiện qui trình sản xuất và dư lượng hoáchất có trong rau, quả theo yêu cầu của khách hàng hoặc cơ quan chức năng có thẩmquyền Các chỉ tiêu phân tích phải tiến hành tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩnquốc gia hoặc quốc tế về lĩnh vực dư lượng thuốc BVTV

g) Thu hoạch và xử lý sau thu hoạch

Thiết bị, vật tư và đồ chứa: Sản phẩm sau khi thu hoạch không được để tiếp xúc

trực tiếp với đất và hạn chế để qua đêm Thiết bị, thùng chứa hay vật tư tiếp xúc trựctiếp với rau, quả phải được làm từ các nguyên liệu không gây ô nhiễm lên sản phẩm.Thiết bị, thùng chứa hay vật tư phải đảm bảo chắc chắn và vệ sinh sạch sẽ trước khi sửdụng Thùng đựng phế thải, hoá chất BVTV và các chất nguy hiểm khác phải đượcđánh dấu rõ ràng và không dùng chung để đựng sản phẩm Thường xuyên kiểm tra và

bảo trì thiết bị, dụng cụ nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm lên sản phẩm Thiết bị, thùngchứa rau, quả thu hoạch và vật liệu đóng gói phải cất giữ riêng biệt, cách ly với khochứa hóa chất, phân bón và chất phụ gia và có các biện pháp hạn chế nguy cơ gây ônhiễm.

Thiết kế và nhà xưởng: Cần hạn chế đến mức tối đa nguy cơ ô nhiễm ngay từ

khi thiết kế, xây dựng nhà xưởng và công trình phục vụ cho việc gieo trồng, xử lý,đóng gói, bảo quản Khu vực xử lý, đóng gói và bảo quản sản phẩm rau quả phải táchbiệt khu chứa xăng, dầu, mỡ và và máy móc nông nghiệp để phòng ngừa nguy cơ ônhiễm lên sản phẩm Phải có hệ thống xử lý rác thải và hệ thống thoát nước nhằmgiảm thiểu nguy cơ ô nhiễm đến vùng sản xuất và nguồn nước Các bóng đèn chiếusáng trong khu vực sơ chế, đóng gói phải có lớp chống vỡ Trong trường hợp bóng đèn

bị vỡ và rơi xuống sản phẩm phải loại bỏ sản phẩm và làm sạch khu vực đó Các thiết

bị và dụng cụ đóng gói, xử lý sản phẩm phải có rào ngăn cách đảm bảo an toàn

Vệ sinh nhà xưởng: Nhà xưởng phải được vệ sinh bằng các loại hoá chất thích

hợp theo qui định không gây ô nhiễm lên sản phẩm và môi trường Thường xuyên vệsinh nhà xưởng, thiết bị, dụng cụ

Phòng chống dịch hại: Phải cách ly gia súc và gia cầm khỏi khu vực sơ chế,

đóng gói và bảo quản rau, quả Phải có các biện pháp ngăn chặn các sinh vật lây nhiễmvào các khu vực sơ chế, đóng gói và bảo quản Phải đặt đúng chỗ bả và bẫy để phòngtrừ dịch hại và đảm bảo không làm ô nhiễm rau, quả, thùng chứa và vật liệu đóng gói.Phải ghi chú rõ ràng vị trí đặt bả và bẫy

Vệ sinh cá nhân: Người lao động cần được tập huấn kiến thức và cung cấp tài

liệu cần thiết về thực hành vệ sinh cá nhân và phải được ghi trong hồ sơ Nội qui vệsinh cá nhân phải được đặt tại các địa điểm dễ thấy Cần có nhà vệ sinh và trang thiết

bị cần thiết ở nhà vệ sinh và duy trì đảm bảo điều kiện vệ sinh cho người lao động.Chất thải của nhà vệ sinh phải được xử lý

Xử lý sản phẩm: Chỉ sử dụng các loại hoá chất, chế phẩm, màng sáp cho phép

trong quá trình xử lý sau thu hoạch Nước sử dụng cho xử lý rau, quả sau thu hoạchphải đảm bảo chất lượng theo qui định

Bảo quản và vận chuyển: Phương tiện vận chuyển phải được làm sạch trước khi

xếp thùng chứa sản phẩm Không bảo quản và vận chuyển sản phẩm chung với các

hàng hóa khác có nguy cơ gây ô nhiễm sản phẩm Phải thường xuyên khử trùng khobảo quản và phương tiện vận chuyển.

h) Quản lý và xử lý chất thải

Phải có biện pháp quản lý và xử lý chất thải, nước thải phát sinh từ hoạt độngsản xuất, sơ chế và bảo quản sản phẩm

i) Người lao động

An toàn lao động: Người được giao nhiệm vụ quản lý và sử dụng hoá chất phải

có kiến thức và kỹ năng về hóa chất và kỹ năng ghi chép Tổ chức và cá nhân sản xuấtphải cung cấp trang thiết bị và áp dụng các biện pháp sơ cứu cần thiết và đưa đến bệnhviện gần nhất khi người lao động bị nhiễm hóa chất Phải có tài liệu hướng dẫn cácbước sơ cứu và có bảng hướng dẫn tại kho chứa hoá chất Người được giao nhiệm vụ

xử lý và sử dụng hoá chất hoặc tiếp cận các vùng mới phun thuốc phải được trang bịquần áo bảo hộ và thiết bị phun thuốc Quần áo bảo hộ lao động phải được giặt sạch vàkhông được để chung với thuốc BVTV Phải có biển cảnh báo vùng sản xuất rau, quảvừa mới được phun thuốc

Điều kiện làm việc: Nhà làm việc thoáng mát, mật độ người làm việc hợp lý.

Điều kiện làm việc phải đảm bảo và phù hợp với sức khỏe người lao động Người laođộng phải được cung cấp quần áo bảo hộ Các phương tiện, trang thiết bị, công cụ (cácthiết bị điện và cơ khí) phải thường xuyên được kiểm tra, bảo dưỡng nhằm tránh rủi rogây tai nạn cho người sử dụng Phải có quy trình thao tác an toàn nhằm hạn chế tối đarủi ro do di chuyển hoặc nâng vác các vật nặng

Phúc lợi xã hội của người lao động: Tuổi lao động phải phù hợp với các quy

định của pháp luật Việt Nam Khu nhà ở cho người lao động phải phù hợp với điềukiện sinh hoạt và có những thiết bị, dịch vụ cơ bản Lương, thù lao cho người lao độngphải hợp lý, phù hợp với Luật Lao động của Việt Nam

Đào tạo: Trước khi làm việc, người lao động phải được thông báo về những

nguy cơ liên quan đến sức khoẻ và điều kiện an toàn Người lao động phải được tậphuấn công việc trong các lĩnh vực dưới đây: Phương pháp sử dụng các trang thiết bị,dụng cụ Các hướng dẫn sơ cứu tai nạn lao động Sử dụng an toàn các hoá chất, vệsinh cá nhân

j) Ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản phẩm

Tổ chức và cá nhân sản xuất rau, quả theo VietGAP phải ghi chép và lưu giữđầy đủ nhật ký sản xuất, nhật ký về BVTV, phân bón, bán sản phẩm Tổ chức và cánhân sản xuất theo VietGAP phải tự kiểm tra hoặc thuê kiểm tra viên kiểm tra nội bộxem việc thực hiện sản xuất, ghi chép và lưu trữ hồ sơ đã đạt yêu cầu chưa Nếu chưađạt yêu cầu thì phải có biện pháp khắc phục và phải được lưu trong hồ sơ Hồ sơ phảiđược thiết lập cho từng chi tiết trong các khâu thực hành VietGAP và được lưu giữ tại

cơ sở sản xuất Hồ sơ phải được lưu trữ ít nhất hai năm hoặc lâu hơn nếu có yêu cầucủa khách hàng hoặc cơ quan quản lý Sản phẩm sản xuất theo VietGAP phải được ghi

rõ vị trí và mã số của lô sản xuất Vị trí và mã số của lô sản xuất phải được lập hồ sơ

và lưu trữ Bao bì, thùng chứa sản phẩm cần có nhãn mác để giúp việc truy nguyênnguồn gốc được dễ dàng Mỗi khi xuất hàng, phải ghi chép rõ thời gian cung cấp, nơinhận và lưu giữ hồ sơ cho từng lô sản phẩm Khi phát hiện sản phẩm bị ô nhiễm hoặc

có nguy cơ ô nhiễm, phải cách ly lô sản phẩm đó và ngừng phân phối Nếu đã phânphối, phải thông báo ngay tới người tiêu dùng Điều tra nguyên nhân ô nhiễm và thựchiện các biện pháp ngăn ngừa tái nhiễm, đồng thời có hồ sơ ghi lại nguy cơ và giảipháp xử lý

k) Kiểm tra nội bộ

Tổ chức và cá nhân sản xuất rau, quả phải tiến hành kiểm tra nội bộ ít nhất mỗinăm một lần Việc kiểm tra phải được thực hiện theo bảng kiểm tra đánh giá; sau khikiểm tra xong, tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc kiểm tra viên có nhiệm vụ ký vào bảngkiểm tra đánh giá Bảng tự kiểm tra đánh giá, bảng kiểm tra (đột xuất và định kỳ) của

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phải được lưu trong hồ sơ Tổ chức và cá nhân sảnxuất theo VietGAP phải tổng kết và báo cáo kết quả kiểm tra cho cơ quan quản lý chấtlượng khi có yêu cầu

l) Khiếu nại và giải quyết khiếu nại

Tổ chức và cá nhân sản xuất theo VietGAP phải có sẵn mẫu đơn khiếu nại khikhách hàng có yêu cầu Trong trường hợp có khiếu nại, tổ chức và cá nhân sản xuấttheo VietGAP phải có trách nhiệm giải quyết theo quy định của pháp luật, đồng thờilưu đơn khiếu nại và kết quả giải quyết vào hồ sơ

2.2.4 Bảng kiểm tra đánh giá

Sử dụng bảng danh mục kiểm tra của hệ thống VietGAP (phụ lục 7) Bảng gồmcác mục kiểm tra với 3 cấp độ: A: Chỉ tiêu bắt buộc thực hiện; B: Chỉ tiêu cần thựchiện; C: Chỉ tiêu khuyến khích thực hiện Nhà sản xuất được cấp giấy chứng nhậnVietGAP khi đạt 100% chỉ tiêu mức độ A và tối thiểu 90% chỉ tiêu mức độ B Mụckiểm tra theo các nội dung lớn như: đánh giá và lựa chọn vùng sản xuất; giống và gốcghép; quản lý đất và giá thể; phân bón và chất phụ gia; nước tưới; hóa chất (bao gồm

cả thuốc BVTV); thu hoạch và xử lý sau thu hoạch; quản lý và xử lý chất thải; ngườilao động; ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản phẩm; kiểmtra nội bộ Căn cứ vào mục tiêu của đề tài cũng như thực trạng sản xuất nông nghiệp ởViệt Nam, một số quy định về sản xuất rau theo VietGAP như: vấn đề quản lý chấtthải nông nghiệp; việc sử dụng phân bón, thuốc nông dược; đầu tư nhà vệ sinh ngoàiđồng; ghi nhật ký sản xuất được đưa vào phân tích Bên cạnh các chính sách của Nhànước cũng như địa phương về quy hoạch vùng sản xuất, hỗ trợ vốn, kỹ thuật cho nôngdân sản xuất RAT theo VietGAP

2.3 Tổng quan địa bàn nghiên cứu

2.3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

a) Vị trí địa lý

Ấp Phước Hải và Láng Cát thuộc Xã Tân Hải được thành lập từ đầu năm 2004theo quyết định số 152/ND-CP ngày 19 tháng 12 năm 2003, bắt đầu hoạt động từ ngày

01 tháng 01 năm 2004 Xã Tân Hải nằm ở phía đông nam huyện Tân Thành

Phía Bắc là dãy núi Dinh giáp xã Châu Pha và xã Tóc Tiên, huyện Tân Thành.Phía Đông giáp phường Kim Dinh và phường Long Hương thị xã Bà Rịa Phía Namgiáp xã Long Sơn thành phố Vũng Tàu Phía Tây giáp xã Phước Hòa

Hình 3.1 Bản Đồ Quy Hoạch Vùng Sản Xuất RAT Thời Kỳ 2004-2010 Xã Tân Hải- Huyện Tân Thành- Tỉnh BR-VT

Nguồn tin: Chi cục BVTV tỉnh BR-VT

b) Đặc điểm địa hình, khí hậu

Địa hình: thuộc vùng đồi núi, địa hình dốc từ chân dãy núi Dinh đến bờ sôngRạng, độ dốc bình quân 0,5 h%

Khí hậu: Nằm trong vùng khí hậu nóng ẩm nhiệt đới gió mùa, phân rõ 2 mùamưa và nắng: Mùa mưa từ tháng 05 đến tháng 11, mùa nắng từ tháng 12 năm trướcđến tháng 04 năm sau

Đất đai: Đất có thành phần cơ giới trung bình, thuộc loại đất thịt pha cát, chuavừa

Nước ngọt: Nguồn nước ngọt chủ yếu dựa vào lượng mưa hàng năm cung cấpcho việc trồng trọt, chăn nuôi…Vì vậy, công tác bảo vệ rừng đầu nguồn là cực kỳ quantrọng, giữ được nguồn nước mặt phục vụ cho sản xuất, không những cho mùa mưa(chống lũ ống, lũ quét) mà còn có nước dự trữ cho mùa khô sản xuất rau xanh phục vụthị trường ở các vùng lân cận

c) Cơ sở hạ tầng

Giao thông: Quốc lộ 51 đi qua giữa hai ấp, đường liên xã được trãi nhựa, tạo sự

yên tâm cho các hộ sản xuất trong quá trình vận chuyển vật tư nông nghiệp và tiêu thụsản phẩm sau thu hoạch, thuận lợi cho đi lại của bà con

Điện: Hệ thống điện lưới quốc gia đã phủ toàn xã, phục vụ cho nhu cầu sảnxuất và sinh hoạt của người dân

d) Dân cư và tập quán canh tác

Đa phần dân cư là người Bắc di cư vào Nam sau năm 1954 Họ có tập quántrồng rau và sống theo từng cụm, đoàn kết, nhiệt tình giúp đỡ nhau trong sản xuất cũngnhư trong sinh hoạt Nhờ vậy nghề trồng rau trong vùng ngày một phát triển

2.3.2 Quá trình hình thành và phát triển của HTX Phước Hải

HTX Phước Hải thuộc tổ 8, ấp Phước Hải, xã Tân Hải, huyện Tân Thành, tỉnhBR-VT HTX được thành lập năm 2008, với tổng số 42 xã viên thuộc hai ấp PhướcHải và Láng Cát HTX Phước Hải tiền thân là tổ hợp tác sản xuất Phước Hải (thànhlập ngày 21/08/2004)

Trước đây toàn bộ diện tích đất nông nghiệp tại ấp đều là đất trồng lúa, hiệu quảkinh tế thấp, nhiều nơi bỏ hoang Sau nhiều năm thực hiện chuyển đổi cơ cấu câytrồng, bằng nhiều biện pháp tích cực, nhiều hộ dân đã mạnh dạn bỏ cây lúa sang trồngrau Nhờ áp dụng những tiến bộ kỹ thuật, cây rau đã khẳng định được chỗ đứng củamình Áp dụng biện pháp thâm canh tăng năng suất, cây rau đã tạo ra giá trị hàng hóacao, nâng cao thu nhập, đời sống nông dân ngày càng được cải thiện, góp phần thúcđẩy kinh tế địa phương pháp triển Thực hiện chỉ đạo của Sở NN&PTNT, chủ trươngcủa UBND tỉnh BR-VT về việc phát triển sản xuất và tiêu thụ RAT, thực hiện theo sựchỉ đạo của phòng NN&PTNT và UBND huyện Tân Thành về việc quy hoạch vùngchuyên canh rau 300 ha đến năm 2010 ở hai xã Tân Hải và xã Châu Pha Trên cở sở

đó, ngày 21/08/2004 tổ hợp tác sản xuất RAT Phước Hải được thành lập

Sau thời gian hoạt động, tổ hợp tác sản xuất ngày càng ổn định và phát triển.Đến năm 2008 HTX dịch vụ nông nghiệp Phước Hải chính thức được thành lập HTXPhước Hải đã được các cơ quan chức năng quan tâm và tạo điều kiện sản xuất và pháttriển

2.4 Tình hình sản xuất rau trên địa bàn tỉnh BR-VT

Tổng diện tích sản xuất rau của tỉnh là 8.105,7 ha, năng suất bình quân 17,32tấn/ha, với tổng sản lượng khoảng 140.385,85 tấn/năm, đã đáp ứng được phần lớn nhucầu tiêu dùng rau của người dân, ngoại trừ một số chủng loại rau phải nhập từ các tỉnhkhác như cải bắp, cải bông, cà rốt, đậu Hà Lan, khoai tây, hành tây, xà lách xoong…,đồng thời đã cung cấp rau đi các tỉnh lân cận

Bảng 2.1 Diện Tích và Sản Lượng Rau Năm 2009 trên Địa Bàn Tỉnh VT

BR-STT Địa bàn Diện tích rau các loại (ha) Sản lượng(tấn/năm)

Nguồn tin: Chi cục BVTV tỉnh BR-VT

a) Tình hình sản xuất và tiêu thụ rau an toàn

Trước khi triển khai dự án RAT giai đoạn 1 (năm 2004-2005) Năm 1995 Trungtâm Khuyến nông tỉnh BR-VT đã phối hợp với trường Đại học Nông Lâm TP.HCMthực hiện đề tài: Sử dụng vật liệu hữu cơ để xây dựng mô hình và quy trình trồng rautheo hướng sạch, đồng thời đã chuyển giao, ứng dụng xây dựng mô hình trồng RATcho mỗi huyện – thị, với quy mô mỗi mô hình 1 ha Trung tâm Khuyến nông đã tậphuấn kỹ thuật trồng RAT và xây dựng 63,4 ha trình diễn kỹ thuật trồng RAT Chi cụcBVTV đã triển khai chương trình IPM trên cây rau, tập huấn kỹ thuật trồng RAT vàvận động 18 hộ đăng ký sản xuất RAT với diện tích là 7,7 ha

Tình hình sản xuất RAT từ 2005 đến nay Triển khai dự án “Đầu tư và pháttriển sản xuất RAT giai đoạn 2004-2005” với những kết quả: Hoàn tất công tác quyhoạch, xác định được vùng rau an toàn dự kiến đến năm 2010: 1.418 ha, trong đó diệntích chuyên canh: 412,38 ha; trang bị và đưa vào hoạt động hai phòng kiểm tra nhanh

dư lượng thuốc trừ sâu (nhóm lân và nhóm carbamate) tại thị xã Bà Rịa và huyện Côn

Đảo Đây là công cụ hỗ trợ tích cực trong công tác kiểm soát chất lượng RAT Xâydựng được 47 ha mô hình điển hình trồng RAT bước đầu mang lại hiệu quả kinh tếcao được nông dân hưởng ứng như mô hình giàn leo, mô hình tưới tự phun, mô hìnhnhà lưới Đã có 30 hộ sản xuất RAT được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuấtRAT từ năm 2004-2005, với 756 hộ-diện tích 151,09 ha Hiện nay có 3 HTX sản xuấtRAT: HTX dịch vụ nông nghiệp Phước Hải, HTX Quyết Thắng, HTX Phước Hưngđược thành lập, trong đó có hai HTX (Phước Hải, Quyết Thắng) đã có ký kết hợp đồngtiêu thụ RAT Tổ chức tập huấn quy trình sản xuất RAT, phổ biến triển khai các quyđịnh, chính sách mới về sản xuất RAT, năm 2008-2009 tập huấn 12 lớp.

Tình hình sơ chế rau: Trên địa bàn tỉnh có 1 cơ sở sơ chế rau là HTX dịch vụnông nghiệp Phước Hải đã đầu tư hệ thống thiết bị sơ chế RAT bao gồm: Hệ thống bểrửa rau, hồ xử lý vi sinh bằng ozôn, máy quay ly tâm, hệ thống đóng gói, thiết bị côngnghệ thông tin lập mã vạch sản phẩm RAT, công suất sơ chế 2 tấn/ngày

Tình hình tiêu thụ RAT: Chất lượng RAT từ các tổ chức sản xuất, HTX sảnxuất khi đưa sản phẩm ra thị trường tiêu thụ phần lớn chưa có nhãn mác nên chưa tạođược niềm tin cho người tiêu thụ Sản phẩm RAT của tỉnh BR – VT tiêu thụ chủ yếu

ra thị trường tự do của tỉnh và một phần tham gia các chợ đầu mối ngoài tỉnh nhưTP.HCM, khu công nghiệp Long Thành tỉnh Đồng Nai Riêng sản phẩm RAT củaHTX dịch vụ nông nghiệp Phước Hải đã đưa vào Siêu thị Coop Mart Vũng Tàu và BàRịa số lượng rau các loại từ 1- 2 tấn/ ngày

b) Những thuận lợi, khó khăn

Thuận lợi: Kế thừa kết quả thực hiện các chương trình, dự án rau, quả an toàncác năm trước đã tạo một số thuận lợi như: nông dân từ việc còn xa lạ với thuật ngữRAT thì nay nhận thức của người sản xuất và của cả người tiêu dùng về rau, quả antoàn đã có nhiều chuyển biến tích cực; việc ghi chép nhật ký đồng ruộng trong quátrình canh tác không còn quá mới mẻ đối với các hộ nông dân tham gia trong các môhình sản xuất rau, quả theo hướng GAP; đã có nền tảng 30 tổ sản xuất RAT đã đượcthành lập trong dự án RAT giai đoạn 1; đã có mô hình sản xuất, sơ chế RAT vận hànhkhá thành công như HTX dich vụ nông nghiệp Phước Hải

Khó khăn: Việc sản xuất tiêu thụ rau, quả an toàn còn gặp một số khó khăn trởngại như: mạng lưới tiêu thụ còn ít, phần lớn sản phẩm rau, quả an toàn chưa có nhãn

hiệu, bao bì để tạo lòng tin cho người tiêu dùng; sản phẩm đạt đúng chất lượng theoquy định hiện hành chưa nhiều, chưa đủ sức đáp ứng nhu cầu của những khách hànglớn; các cơ sở sản xuất còn mang tính nhỏ lẻ, nên gặp khó khăn trong sản xuất, quản lýchất lượng và tiêu thụ sản phẩm; việc quản lý chất lượng RAT trong tỉnh và ngoài tỉnhcòn gặp nhiều khó khăn trở ngại; việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất và sơchế rau, quả an toàn, chứng nhận VietGAP còn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu do các tổchức, cá nhân có nhu cầu cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất và sơ chế, chứngnhận VietGAP chưa có đủ khả năng về kinh phí và nhân lực.

CHƯƠNG 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Cở sở lý luận

3.1.1 Khái niệm về GAP

GAP (là chữ viết tắt của Good Agriculture Practices) có nghĩa là thực hànhnông nghiệp tốt, GAP là một loại chứng nhận tự nguyện trong sản xuất nông nghiệp,nhà sản xuất không bị ràng buộc về mặt pháp lý bằng các quy định về pháp luật mà họ

tự nguyện tham gia vì thấy được lợi ích từ GAP mang lại cho họ, lợi ích cho ngườitiêu dùng, môi trường và xã hội Theo tài liệu của FAO 2003 - GAP là các quá trìnhthực hành canh tác chế biến tại trang trại hướng tới sự bền vững về môi trường, kinh tế

và xã hội và kết quả là an toàn và chất lượng của thực phẩm và các sản phẩm nôngnghiệp không phải là thực phẩm

3.1.2 Lợi ích của GAP

Có rất nhiều lợi ích trong các nguyên lý, tiêu chuẩn và quy định của GAP, baogồm tăng cường chất lượng và an toàn thực phẩm, tạo thuận lợi cho việc thâm nhập thịtrường và giảm bớt các rủi ro liên quan đến thuốc BVTV được phép sử dụng, dư lượngtối đa cho phép và các nguy cơ gây ô nhiễm khác Khái niệm GAP đã phát triển vàonhững năm gần đây trong bối cảnh những thay đổi và toàn cầu hóa nhanh chóng củangành công nghiệp thực phẩm và là kết quả của nhiều mối quan tâm, cam kết củanhững người quản lý sản xuất thực phẩm, an ninh lương thực, chất lượng và an toànthực phẩm, sự bền vững môi trường của ngành nông nghiệp GAP giúp cho nhữngngười nông dân sản xuất quy mô nhỏ, lớn, trung bình nhận được giá trị tăng thêm từnhững sản phẩm của họ thông qua sự đánh giá tốt từ thị trường tiêu thụ do những sảnphẩm của họ có chất lượng tốt hơn và người tiêu dùng sẽ tin tưởng họ hơn do họ ápdụng một quy sản xuất nông nghiệp sạch và an toàn; người tiêu dùng sẽ có những sản

phẩm chất lượng và an toàn; những nhà kinh doanh sẽ có những lợi nhuận nhiều hơntừ những sản phẩm tốt hơn còn con người sẽ có một môi trường tốt hơn và thân thiệnvới môi trường hơn Mặt khác khi áp dụng GAP tạo ra một số lượng nông sản lớn cóchất lượng, giá thành cao Vì thế khi xuất khẩu nó sẽ thâm nhập sâu hơn vào thị trườngcác nước góp phần đạt được những mục tiêu về xuất khẩu của đất nước, tạo ra nhữngnguồn tài chính cho đất nước Những biện pháp thực hành nông nghiệp tốt có thể giúpnhững quốc gia đang phát triển đối mặt với sự toàn cầu hóa mà không làm tổn hại đếnmục tiêu phát triển bền vững của họ (Nguyễn Khắc Tín, 2010).

3.1.3 Hệ thống của GAP

a) GlobalGAP

Ngày 7 tháng 9 năm 2007, EurepGAP (Thực hành nông nghiệp tốt của ChâuÂu) đã đổi tên thành GlobalGAP, điều đó phản ánh phạm vị ảnh hưởng của nó trêntoàn cầu GlobalGAP là một tổ chức tư nhân đã xây dựng các tiêu chuẩn chứng nhận

tự nguyện và các thủ tục cho việc thực hành nông nghiệp tốt Mục đích củaGlobalGAP làm tăng sự tin tưởng của khách hàng đối với thực phẩm an toàn, thôngqua thực hành nông nghiệp tốt của người sản xuất Trọng tâm của GlobaGAP là antoàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, bên cạnh đó nó cũng đề cập đến các vấn đềkhác như an toàn, sức khỏe và phúc lợi cho người lao động và bảo vệ môi trường.GlobalGAP là một tiêu chuẩn trước cổng trang trại, điều đó có nghĩa là việc cấp chứngnhận chỉ cho các quá trình sản xuất từ khi hạt giống được gieo trồng đến khi sản phẩmxuất khỏi trang trại Cần phải nhớ rằng GlobalGAP chỉ là một tiêu chuẩn tư nhân

b) ASEANGAP

ASEANGAP do ban thư ký của tổ chức ASEAN xây dựng (với đại diện cácnước thành viên) và được đưa ra từ năm 2006 Nó là một tiêu chuẩn thực hành nôngnghiệp tốt trong cả quá trình sản xuất, thu hoạch và xử lý sau thu hoạch đối với rauquả tươi ở khu vực ASEAN ASEANGAP gồm có 4 phần chính là: an toàn thực phẩm;quản lý môi trường; sức khỏe, an toàn lao động và phúc lợi cho người làm việc; chấtlượng sản phẩm Mỗi một phần có thể sử dụng riêng lẻ hay kết hợp với các phần khác.Điều này cho phép từng bước thực hiện ASEANGAP, thực hiện từng phần một, trên

cơ sở ưu tiên của mỗi quốc gia Việc cấp chứng nhận được các Cơ quan chức năng củamỗi quốc gia ASEAN tiến hành Mục tiêu của ASEANGAP là nâng cao hài hòa hóa

các tiêu chuẩn của các sản phẩm và thúc đẩy thương mại nhiều cơ hội cho các nhà sảnxuất được chứng nhận đẩy mạnh việc xuất khẩu rau quả tươi của họ sang các nướcASEAN khác đề cao sản phẩm rau quả an toàn cho người tiêu dùng, duy trì các nguồntài nguyên thiên nhiên Đối với các nước ASEAN kém phát triển sẽ có cơ hội sử dụngASEANGAP như là quy chuẩn trong việc phát triển chương trình GAP quốc gia, vìASEANGAP bao gồm các hướng dẫn thực hiện, tài liệu huấn luyện cũng như nguyên

lý về các biện pháp thực hành được khuyến cáo Các nước thành viên có thể quy chuẩnchương trình GAP quốc gia của mình với ASEANGAP để đạt được sự hài hòa Hạnchế lớn nhất của ASEANGAP là mới chỉ đưa ra các tiêu chuẩn cho các sản phẩm rauquả tươi Nó không bao gồm các sản phẩm còn có độ rủi ro cao trong thực phẩm antoàn như sản phẩm được cắt lát Đây vẫn là tiêu chuẩn rất mới trong khu vực và quốc

tế ASEANGAP không phải là tiêu chuẩn để chứng nhận cho các sản phẩm hữu cơ haysản phẩm biến đổi gen

c) Một số tiêu chuẩn GAP cấp quốc gia

Nhiều quốc gia trên thế giới dựa trên bộ tiêu chuẩn GlobalGAP để xây dựngcho riêng mình hệ tiêu chuẩn riêng nhằm tạo cơ sở, tiền đề cho việc sản xuất như:JanGAP (Nhật Bản), ChinaGAP (Trung Quốc), IndiaGAP (Ấn Độ), ThaiGAP(Thailand), VietGAP (Việt Nam)

Sáng kiến nông nghiệp tốt của Nhật Bản (JGAP) do một nhóm các nhà sản xuấtthành lập vào tháng 4 năm 2005, để thiết lập một hệ thống đảm bảo an toàn cho cácsản phẩm nông sản bằng việc thiết lập một tiêu chuẩn chung về thực hành nông nghiệptốt tại Nhật Bản (JGAP) Bộ Nông nghiệp Nhật Bản thông báo đến tháng 6 năm 2006,JGAP đã trở thành tiêu chuẩn quốc gia, điều này có nghĩa là nhiều nhà bán lẻ tư nhân

và hệ thống GAP của Bộ Nông nghiệp sẽ cùng chung một tiêu chuẩn Nó quyết địnhviệc quy chuẩn JGAP với GlobalGAP nhằm tăng cường sự công nhận của các nhà bánlẻ trong nước và quốc tế Việc quy chuẩn với GlobalGAP đã hoàn thành vào tháng 8năm 2007 Hệ thống JGAP được chia ra làm bốn phần: an toàn thực phẩm, bao gồmđiểm kiểm soát về phân bón, hạt giống, mua bán sản phẩm; xem xét về môi trường baogồm: nước, đất, năng lượng và địa điểm liền kề; phúc lợi và an toàn của người laođộng bao gồm mức lương tối thiểu và đào tạo; hệ thống quản lý bán hàng bao gồm sựlưu trữ sổ sách và truy xuất nguồn gốc JGAP do một ủy ban điều hành quản lý, uỷ ban

có quyền cao nhất trong định hướng chính sách của JGAP Ủy ban điều hành có mộtBan kỹ thuật để xây dựng các tiêu chuẩn và các quy định chung và một Hội đồng vớiđại diện rộng rãi của các bên liên quan là các nhà cung cấp và bán lẻ Việc cấp giấychứng nhận do bên tư nhân thứ ba có đủ tư cách và tiêu chuẩn tiến hành.

Chính phủ Trung Quốc đã thiết lập hệ thống chứng nhận nhà nước về nông sản

và thực phẩm trong chuỗi sản xuất và đã xây dựng hai chương trình GAP để đưa vàochứng nhận trong trang trại Hai chương trình GAP này nhằm mục đích khích lệ sảnxuất nông nghiệp, giảm bớt rủi ro liên quan đến an toàn thực phẩm, điều phối cácthành phần khác nhau trong chuỗi cung cấp nông sản và khích lệ sự phát triển của cáctiêu chuẩn quốc tế về thực hành nông nghiệp tốt và các tiêu chuẩn thực hành nôngnghiệp tốt quốc tế và hoạt động chứng nhận có liên quan Bộ Nông nghiệp đã xâydựng tiêu chuẩn thực phẩm xanh để xây dựng thực hành nông nghiệp tốt cho thịtrường nội địa Trung Quốc, trong khi đó Chính phủ Trung Quốc và GlobalGAP đã kếthợp để xây dựng ChinaGAP nhằm cung cấp cho thị trường quốc tế Chứng nhậnChinaGAP có hai mức tiếp cận Giấy chứng nhận hạng hai chỉ cần nông dân tuân theomột số điều bắt buộc chủ yếu trên cơ sở của GlobalGAP, trong khi đó giấy chứng nhậnhạng nhất yêu cầu phải tuân thủ toàn bộ những quy định bắt buộc chủ yếu và thứ yếu.Chứng nhận ChinaGAP hạng nhất dự định sẽ tương đương với chứng nhận củaGlobalGAP

3.1.4 VietGAP

VietGAP (là chữ viết tắt của Vietnam Good Agriculture Practices) có nghĩa làthực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn của Việt Nam là những nguyên tắc, trình tự,thủ tục hướng dẫn tổ chức, cá nhân sản xuất, thu hoạch, sơ chế nhằm bảo đảm an toàn,nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo phúc lợi xã hội, sức khỏe người sản xuất vàngười tiêu dùng, bảo vệ môi trường và truy nguyên nguồn gốc sản phẩm VietGAPcho rau, quả tươi an toàn dựa trên cơ sở ASEANGAP, GlobalGAP nhằm tạo điều kiệnthuận lợi cho rau, quả Việt Nam tham gia thị trường khu vực ASEAN và thế giới,hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững (Quyết định số 379/QĐ-BNN-KHCN)

3.1.5 Những khó khăn trong thực hiện GAP tại các nước trên thế giới

Thực phẩm và thương mại nông nghiệp là một mối liên kết quan trọng và phụthuộc lẫn nhau trong hệ thống thương mại toàn cầu, đặc biệt là tại các quốc gia đang

phát triển Thu nhập chính của các quốc gia đang phát triển phần lớn xuất phát từ hoạtđộng sản xuất nông nghiệp Xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là nông sản thôchưa qua chế biến, vì thế hiệu quả kinh tế chưa cao Ngoài ra các quốc gia này còn gặpcác nguy cơ rủi ro phát sinh từ các rào cản thương mại, rào cản kỹ thuật nếu khôngtuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm như EUREPGAP Tuy nhiên, việctuân thủ theo EUREPGP không phải là không có khó khăn Vậy các quốc gia đangphát triển trên thế giới gặp những khó khăn gì trong quá trình xây dựng áp dụng hệthống tiêu chuẩn EUREPGAP và khả năng khắc phục những khó khăn này như thếnào? Việt Nam cũng là một quốc gia đang phát triển, với điều kiện nông dân sản xuấtquy mô nhỏ (diện tích canh tác trung bình dưới 1ha) và thiếu thốn cơ sở vật chất kỹthuật, trang thiết bị, thiếu nguồn tài chính để đảm bảo việc thực hiện sản xuất theoEUREPGAP thì Việt Nam liệu có gặp những khó khăn tương tự như các quốc giađang phát triển khác? Tìm hiểu quá trình áp dụng EUREPGAP tại các nước đang pháttriển, ta thấy những khó khăn chính trong quá trình áp dụng sản xuất theo EUREPGAP

là tăng các chi phí sản xuất; đặc biệt là việc ghi chép lưu trữ sổ sách; kiểm tra dưlượng và chứng nhận; thiếu thông tin và các dịch vụ hỗ trợ (Nguyễn Khắc Tín, 2010)

3.1.6 Những khó khăn trong thực hiện GAP ở Việt Nam

Hơn mười năm nay, nước ta triển khai chương trình rau sạch, RAT Từ Chínhphủ đến các bộ ngành ở trung ương và các địa phương, đặc biệt từ năm 2005 tới nay

đã có nhiều chủ trương, biện pháp, chính sách nhằm bảo đảm vệ sinh an toàn thựcphẩm nói chung và phát triển sản xuất rau quả an toàn nói riêng Thủ tướng Chính phủ

đã có Quyết định 107/2008/QÐ-TTg ngày 30 tháng 7 năm 2008 xác định mục tiêu đếnnăm 2010 có 20% số diện tích các vùng sản xuất tập trung rau, quả, chè đáp ứng yêucầu sản xuất RAT theo VietGAP và 30% số sản phẩm rau quả an toàn phải đượcchứng nhận VietGAP Ðến năm 2015 các chỉ tiêu nêu trên đạt 100% Ngay sau đó, cácbộ: NN&PTNT, Y tế, Tài nguyên và Môi trường, Khoa học và Công nghệ và các địaphương cũng có những văn bản pháp quy, những chương trình, dự án để phát triển sảnxuất RAT ở nước ta trong đó đáng chú ý nhất là các quy định của Bộ NN&PTNT vềquản lý sản xuất, kinh doanh rau quả an toàn, về chứng nhận sản xuất RAT và banhành quy trình sản xuất nông nghiệp tốt VietGAP đối với RAT, cũng như các đề ánphát triển của Hà Nội và TP.HCM Tuy nhiên, kết quả thực tế phát triển sản xuất RAT

đến nay là quá thấp, quá chậm, không đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng, gâybức xúc trong dư luận.

Theo Bộ NN&PTNT, năm 2008, cả nước có 722 nghìn ha rau trong đó miềnbắc là 390 nghìn và đồng bằng sông Hồng là 160 nghìn ha với sản lượng ba triệu tấn.Trong đó vùng liên kết sản xuất RAT ở đồng bằng sông Hồng là 100 nghìn ha với sảnlượng 1,9 triệu tấn cho đến nay các vùng sản xuất RAT tập trung được quy hoạch cònrất thấp mới đạt khoảng 8,5% tổng diện tích trồng rau, vùng đồng bằng sông Hồng đạt14.816 ha, Hà Nội là 6.820 ha, TP.HCM 2.500 ha Diện tích được chứng nhận đủ điềukiện sản xuất RAT toàn vùng đồng bằng sông Hồng mới đạt 676 ha, Hà Nội 219 ha.Diện tích đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn VietGAP còn quá nhỏ, lẻ tẻ trên rau vàmột số loại cây ăn trái như: nho, thanh long chắc chắn không quá 100 ha BộNN&PTNT cũng đã thẩm định và chỉ định bảy tổ chức chứng nhận sản xuất RAT theoVietGAP Tuy vậy, trong hai năm qua, số tổ chức này cũng mới chỉ chứng nhận đượcvài chục ha vì rất ít cơ sở có yêu cầu Nếu so sánh với mục tiêu mà Chính phủ đề racho năm 2010 và 2015 thì các kết quả trên còn quá thấp Qua theo dõi thực tế thấy cónhững khó khăn, hạn chế chủ yếu sau cần được khắc phục trong việc triển khai sảnxuất RAT theo VietGAP ở nước ta

Thứ nhất, sản xuất RAT ở nước ta hiện quá manh mún, diện tích thành vùng tậptrung, diện tích rau chuyên canh quá ít dẫn đến những khó khăn cho việc đầu tư,huấn luyện, chuyển giao kỹ thuật, giám sát chất lượng, chứng nhận, tiêu thụ

Thứ hai, việc đầu tư cho sản xuất RAT còn phân tán, hình thức, rất nhiềutrường hợp không đúng, không trúng, nặng đầu tư về cơ sở vật chất kỹ thuật mà xemnhẹ đầu tư kỹ thuật, đầu tư huấn luyện, đầu tư khâu kinh doanh, tiêu thụ; trong đầu tưxây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật còn nặng về đầu tư xây dựng nhà lưới một cách hìnhthức trong khi phần lớn trường hợp là không cần thiết, chưa đầu tư nhiều cho việc quyhoạch và hệ thống tưới nước sạch Ðầu tư chưa đồng bộ, chủ yếu đầu tư từ nguồn ngânsách, nguồn đầu tư của nông dân, doanh nghiệp rất ít

Thứ ba, về mặt kỹ thuật, chưa xây dựng được hoàn chỉnh quy trình VietGAPcho từng cây rau của từng vụ sản xuất, từng vùng sinh thái có tính khả thi, chưa nghiêncứu xây dựng được cơ cấu cây rau, chế độ canh tác hợp lý, hiệu quả cho các vùng rauchuyên canh làm cơ sở cho nội dung và phương pháp huấn luyện nông dân

Thứ tư, chưa có cơ chế, chính sách hỗ trợ cho việc tổ chức chứng nhậnVietGAP cho sản xuất RAT Chưa tạo được áp lực ngược từ người tiêu dùng đối vớingười kinh doanh, tiếp đó từ người kinh doanh đối với người sản xuất việc nhất thiếtrau khi đưa vào lưu thông phải có chứng nhận sản xuất RAT theo VietGAP Trongthực tế, chứng nhận VietGAP chưa phải là bắt buộc cho nên buông lỏng khâu kiểm tra,nông dân không muốn bỏ thêm tiền cho việc chứng nhận, Nhà nước chưa có chínhsách hỗ trợ việc chứng nhận sản xuất RAT Chính vì vậy mặc dù các tổ chức chứngnhận rất ít (cả nước mới có bảy đơn vị) nhưng lại không có việc làm, hiệu quả hoạtđộng kém.

Thứ năm, chưa xây dựng được mạng lưới tiêu thụ RAT đáp ứng được nhu cầutiêu dùng của nhân dân và tạo được lòng tin với người tiêu dùng (Trương Quốc Tùng,2010)

3.2 Phương pháp nghiên cứu

3.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

Thu thập dữ liệu thứ cấp gồm: Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội địa bàn nghiêncứu; các văn bản, quy chế…về sản xuất RAT theo hướng VietGAP

Thu thập dữ liệu sơ cấp: Chọn mẫu ngẫu nhiên 80 hộ Trong đó có 40 hộ là xãviên HTX Phước Hải có áp dụng sản xuất theo hướng VietGAP thuộc ấp Phước Hải vàLáng Cát, 40 còn lại là nông dân ngoài HTX không sản xuất theo VietGAP cũng thuộchai ấp nói trên Thu thập dữ liệu về các thông tin chung như trình độ học vấn, diện tíchđất canh tác; các chính sách hỗ trợ người làm GAP; các khoản đầu tư cho sản xuất;vấn đề tuân thủ quy trình sản xuất theo VietGAP và nhận thức về môi trường…thôngqua bảng hỏi (phụ lục 9)

3.2.2 Phương pháp phân tích

Bước 1: Mô tả vùng trồng rau theo hướng VietGAP tại HTX Phước Hải: Mô tả

về quy mô diện tích, nguồn gốc đất nông nghiệp của xã viên, đặc điểm tình hình canhtác nông nghiệp Trực trạng cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, nước phục vụcho sinh hoạt cũng như sản xuất Các chính sách hỗ trợ về vốn, hướng dẫn kỹ thuật, hỗtrợ tiêu thụ sản phẩm của tỉnh

Bước 2: Đánh giá thực trạng tuân thủ quy trình sản xuất và nhận thức về môitrường của người sản xuất

a/ Thực trạng tuân thủ quy trình sản xuất: Sử dụng bảng chỉ tiêu kiểm tra vàhướng dẫn đánh giá (phụ lục 7), trong phần này tập trung vào các tiêu chí về quản lýchất thải nông nghiệp (xử lý vỏ, bao bì các loại thuốc nông dược và phân bón; xử lýtàn dư cây trồng sau thu hoạch); sử dụng phân bón, thuốc nông dược (dùng phân gì,pha chế thuốc nông dược và thời gian cách ly trước thu hoạch); đầu tư nhà vệ sinhngoài đồng; ghi nhật ký sản xuất Vì đây là những hạn chế của nông dân Việt Namtrong sản xuất nông nghiệp.

b/ Nhận thức về môi trường của người sản xuất: Sự quan tâm của nông hộ vềvấn đề ô nhiễm của môi trường đất, nước, ô nhiễm không khí, vấn đề vệ sinh an toànthực phẩm hiện nay Đánh giá về mức độ ảnh hưởng của thuốc BVTV và hóa chất đếnsức khỏe của người tiêu dùng và cả người sản xuất rau

Bước 3: Xác định hiệu quả kinh tế sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP: Sosánh năng suất, chi phí và lợi nhuận trung bình giữa hai nhóm

Bước 4: Phân tích hồi quy

Hồi quy là công cụ cơ bản để đo lường kinh tế Phân tích hồi quy đo lường mốiquan hệ phụ thuộc của một biến (gọi là biến phụ thuộc hay biến được giải thích) với mộthay nhiều biến khác (được gọi là biến độc lập hay biến giải thích) Nhằm khẳng định cómối quan hệ giữa việc áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và năng suất đạt được.Với kỳ vọng là có áp dụng VietGAP sẽ cho năng suất cao hơn

Mô hình toán học Cobb – Douglas được lựa chọn bởi vì đây là dạng hàm toánhọc có những tính chất phù hợp với lý thuyết kinh tế của vấn đề đang nghiên cứu Nóthể hiện được sự biến động rất phổ biến và quan trọng, đó là thể hiện được quy luậtnăng suất biên giảm dần Đây là một điểm rất quan trọng trong phân tích và quan sátđối với cây rau Và đối tượng được nghiên cứu là năng suất rau cải xanh

Thiết lập hàm sản xuất dạng Cobb – Douglas như sau:

X4: Chi phí nước (đồng)

X5: Chi phí lao động (đồng)

X6: Kinh nghiệm sản xuất rau (năm)

X7: Có sản xuất rau theo VietGAP hay không ( 1: Có; 0: Không)

Hàm Coubb-Douglas được chuyển về dạng tuyến tính như sau:

LNY = LNX1 + LNX2 + LNX3 + LNX4 + LNX5 + LNX6 + X7

Bảng 3.1 Kỳ Vọng Dấu Các Hệ Số của Mô Hình Hàm Năng Suất

0 : Giống tốt có chi phí cao hơn vì vậy có thể làm năng suất cao hơn

2 > 0, 3 > 0: Vì các yếu tố đầu vào như phân bón, thuốc nông dược (thuốcdiệt cỏ, thuốc trừ sâu, thuốc kích thích sinh trưởng và các hóa chất khác) ta kì vọng cótương quan thuận với năng suất rau, nghĩa là khi tăng các yếu tố này thì năng suấtcũng sẽ tăng theo tương ứng Tuy nhiên không phải càng tăng các yếu tố đầu vào nàythì năng suất sẽ tăng nhiều lên mà đến mức cao hơn nhu cầu của cây sẽ làm năng suấtgiảm xuống

0 : Nước tưới được kỳ vọng là sử dụng càng nhiều thì năng suất càng cao.Giả định là người sản xuất không sử dụng nước tưới quá mức gây ảnh hưởng đếnnăng suất rau

5>0: Công lao động (công dọn vườn ; công cày ; công lên luống ; công trồng ;công thu hoạch) được kỳ vọng là khi sử dụng càng nhiều thì năng suất mang lại sẽcàng cao.

6 >0: Số năm trồng rau có tác động tích cực đến năng suất rau vì trồng raucàng lâu năm thì sẽ có được nhiều kinh nghiệm thực tế hơn

7>0 : Việc áp dụng sản xuất rau theo VietGAP được kỳ vọng là rau sẽ chonăng suất cao hơn so với sản xuất thông thường

Dùng phần mềm Eview 3.0 , ước lượng bằng phương pháp OLS chúng ta sẽ

có được các hệ số 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 thể hiện tỷ lệ % thay đổi của Y năng suấtcây rau khi yếu tố Xi thay đổi 1%

Độ co giãn chính là: I = % Y / % Xi =  ln (Y) /  ln (Xi) = β i

Sau khi ước lượng được các hệ số trên, ta sẽ cố định các biến độc lập bằng cáchlấy giá trị trung bình của chúng Lúc này hàm năng suất sẽ chỉ có hằng số cộng vớibiến giả GAP Từ phương trình hàm năng suất này ta suy ra hai hàm năng suất cho haitrường hợp xã viên HTX sản xuất theo GAP và nông dân ngoài HTX không sản xuấttheo GAP Cuối cùng lấy kết quả của hàm năng suất có GAP = 1 trừ cho hàm năngsuất có GAP = 0 ta có được chênh lệch năng suất giữa hai trường hợp