Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)

Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa (Luận án tiến sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÙI THỊ PHƯƠNG QUỲNH

CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ “Các tội phạm về ma

túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” là

công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu nêu trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào Các nguồn tài liệu tham khảo đề cập, sử dụng trong luận án được nghiên cứu sinh thực hiện trích dẫn trung thực, bảo đảm theo quy định

Nghiên cứu sinh

Bùi Thị Phương Quỳnh

ii

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN 10

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 10

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 16

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 27

1.2.1 Những vấn đề đã được nghiên cứu và làm rõ 27

1.2.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu 29

1.3 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu 31

1.3.1 Câu hỏi nghiên cứu (khung phân tích để làm rõ lý thuyết) 31

1.3.2 Giả thuyết nghiên cứu 31

Chương 2 TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 34

2.1 Những vấn đề lý luận về tình hình các tội phạm về ma túy 34

2.1.1 Khái niệm và các đặc điểm của tình hình tội phạm về ma túy 34

2.2 Tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 37

2.2.1 Phần hiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 37

2.2.2 Phần ẩn của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 68

Chương 3 NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA THTP VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 77

3.1 Những vấn đề lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 77

3.2 Thực trạng các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 80

3.2.1 Nguyên nhân và điều kiện khách quan của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 80

3.2.2 Nguyên nhân và điều kiện chủ quan của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 103

iii

THTP VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 106

4.1 Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy và kết quả phòng ngừa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 106

4.1.1 Khái niệm của hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy 106

4.1.2 Mục đích và nguyên tắc phòng ngừa các tội phạm 107

4.1.3 Nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy 108

4.1.4 Các chủ thể của hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy 114

4.2 Khái quát kết quả phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007 - 2017 117

4.3 Dự báo THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian tới 118 4.3.1 Dự báo về tình hình các tội phạm về ma túy 118

4.3.2 Dự báo về sự thay đổi nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy 121

4.3.3 Dự báo về khả năng của các chủ thể phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy 122

4.4 Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 123

4.4.1 Những biện pháp tăng cường phòng ngừa chung THTP về ma túy 123

4.5 Những biện pháp phòng ngừa riêng THTP về ma túy 139

4.5.1 Những biện pháp ngăn chặn tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 139 4.5.2 Các biện pháp phòng ngừa tái phạm 143

4.5.3 Biện pháp chống tái trồng cây thuốc phiện 144

4.5.4 Biện pháp nâng cao hiệu quả cai nghiện về ma túy tại cơ sở cai nghiện tập trung, tại gia đình và cộng đồng dân cư 145

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ 151

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

PHỤ LỤC

iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

16 UNODC Ủy ban Quốc tế về phòng chống ma

túy của Liên Hợp Quốc

v

DANH MỤC BẢNG BIỂU (PHỤ LỤC)

Bảng 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 1 Bảng 2.2 Mối tương quan (tỷ lệ) giữa THTP về ma túy và THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), theo thống kê xét xử 1 Bảng 2.3 Mối tương quan (tỷ lệ) giữa tình hình các vụ án và bị can bị khởi tố về các tội phạm về ma túy và THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), theo thống kê khởi tố mới 2 Bảng 2.4 Cơ số tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 3 Bảng 2.5 Tình hình các tội phạm về ma túy (số vụ án và bị can) trên địa bàn tỉnh Nghệ

An so với cả nước (2007-2017), thống kê số liệu khởi tố 3 Bảng 2.6: Mức độ tổng quan của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An so với cả nước (2007-2017), thống kê số liệu xét xử 4 Bảng 2.7 Số vụ, số bị cáo về các tội phạm ma túy trên địa bàn 3 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa từ năm 2007 đến năm 2017 4 Bảng 2.8 Cơ cấu về mức độ của THTP về ma túy được tính toán trên cơ sở số dân của

03 tỉnh: Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh (Số liệu tổng điều tra dân số năm 2017) 5 Bảng 2.9 Cơ cấu về mức độ của THTP về ma túy được tính toán trên cơ sở diện tích của 03 tỉnh (Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh) 5 Bảng 2.10 Cơ cấu về mức độ của THTP về ma túy được tính toán trên cơ sở diện tích của 03 tỉnh (Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh) kết hợp giữa hai yếu tố dân cư và diện tích tại Bảng 2.8 và Bảng 2.9 5 Bảng 2.11: Mức độ tăng, giảm của số vụ, số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), so với năm 2007 là năm định gốc (100%) 6 Bảng 2.12: Mức độ tăng, giảm của số vụ, số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), so sánh giữa các năm liền kề 6

vi

Bảng 2.13 Số vụ và số bị cáo đã xét xử sơ thẩm về các tội phạm cụ thể về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 7 Bảng 2.14: Cơ cấu các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy trong nhóm tội phạm về ma túy trên điạ bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-

2017 8 Bảng 2.15 Cơ cấu về mức độ của THTP về ma túy dựa trên số dân cư của 21 huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 9 Bảng 2.16: Tỷ lệ số bị cáo của từng huyện, thị xã, thành phố so với số bị cáo phạm tội

về ma túy của toàn tỉnh Nghệ an giai đoạn 2007-2017 11 Bảng 2.17 Cơ cấu về mức độ của THTP về ma túy dựa trên diện tích của 21 huyện, thị

xã, thành phố trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 12 Bảng 2.18 Cơ cấu theo mức độ của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) dựa trên yếu tố dân cư và diện tích 14 Bảng 2.19 Tỷ lệ phần trăm giữa các hình phạt áp dụng cho tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ Angiai đoạn 2007-2017 18 Bảng 2.20 Thống kê một số đặc điểm về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 20 Bảng 2.21 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo giới tính 21 Bảng 2.22 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An(2007-2017) theo độ tuổi 21 Bảng 2.23 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An(2007-2017) lần đầu và tái phạm 22 Bảng 2.24 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo đặc điểm người nghiện ma túy 23 Bảng 2.25 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo thành phần dân tộc 24 Bảng 2.26 Số lượng các chất ma túy, vật chứng trong các vụ án đã xét xử các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 24

vii

Bảng 2.27 Số người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý trên địa bàn tỉnh Nghệ An

(2007-2017) 25

Bảng 2.28 Cơ số người nghiện ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 25

Bảng 2.29 Cơ số người nghiện ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An so với cả nướcnăm 2017 26

Bảng 2.30 Mức độ tăng, giảm diện tích trồng cây thuốc phiện được phát hiện và triệt phá trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), năm 2007 là năm định gốc 26

Bảng 2.31 Bảng tổng hợp số liệu thực hiện công tác cai nghiện và quản lý sau cai nghiện trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 26

Bảng 2.32 Cơ cấu theo tình trạng nghề nghiệp của bị cáo 27

Bảng 2.33 Cơ cấu tình trạng hôn nhân của bị cáo 27

Bảng 2.34 Cơ cấu theo trình độ học vấn của các bị cáo 27

Bảng 2.35 Cơ cấu theo động cơ, mục đích phạm tội của các bị cáo 27

Bảng 2.36 Cơ cấu về hình thức phạm tội của tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An 28

Bảng 2.37 Số vụ phạm tội có từ 10 bị cáo đến 40 bị cáo tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 28

viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ (PHỤ LỤC)

Biểu đồ 2.1 Mức độ tổng quan tuyệt đối của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ

An (2007-2017) 29 Biểu đồ 2.2 Mối tương quan (tỷ lệ) giữa THTP về ma túy và THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), theo thống kê xét xử 29 Biểu đồ 2.3 Mối tương quan (tỷ lệ) giữa tình hình các tội phạm về ma túy và THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), theo thống kê khởi tố mới 30 Biểu đồ 2.4 Cơ số của tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 30 Biểu đồ 2.5 Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An so với cả nước (2007-2017) thống kê số liệu khởi tố 31 Biểu đồ 2.6 Mức độ tổng quan của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An so với

cả nước (2007-2017), thống kê số liệu xét xử 32 Biểu đồ 2.7 Biểu đồ thể hiện số vụ phạm tội về ma túy trên địa bàn 03 tỉnh: Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh giai đoạn 2007-2017 32 Biểu đồ 2.8 Mức độ tăng, giảm của số vụ, số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017), so với năm 2007 là năm định gốc (100%) 33 Biểu đồ 2.9 Mức độ tăng giảm của số vụ, số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) nói chung so với năm liền kề 33 Biểu đồ 2.10: Cơ cấu các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy trong nhóm tội phạm về ma túy trên điạ bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-

2017 34 Biểu đồ 2.11 Cơ cấu theo hình phạt đã tuyên án tại hai cấp tòa án tại tỉnh Nghệ An đối với các tội phạm về ma túy từ năm 2007-2017 35 Biểu đồ 2.11a Diến biến về cơ cấu các loại tội phạm về ma túy theo hình phạt tù chung thân và tử hình tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 36 Biểu đồ 2.12 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo giới tính 36 Biểu đồ 2.13 Diễn biến về cơ cấu các loại tội phạm về ma túy theo tiêu chí bị cáo là

nữ tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 37 Biểu đồ 2.14 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo độ tuổi 37

ix

Biểu đồ 2.15 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007 -

2017) lần đầu và tái phạm 38

Biểu đồ 2.15a Diễn biến về cơ cấu các loại tội phạm về ma túy theo tiêu chí bị cáo tái phạm, tái phạm nguy hiểm tại Nghệ An giai đoạn 2007-2017 38

Biểu đồ 2.16 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An nghiện chất ma túy (2007-2017) 39

Biểu đồ 2.16a Diễn biến cơ cấu số bị cáo nghiện ma túy trên địa bàn Nghệ An giai đoạn 2007-2017 39

Biểu đồ 2.17 Tỷ lệ số bị cáo phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) theo thành phần dân tộc 40

Biểu đồ 2.18 Số người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 40

Biểu đồ 2.19 Diễn biến cơ số người nghiện ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 41

Biểu đồ 2.20 Tổng số người nghiện ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An so với cả nước năm 2017 41

Biểu đồ 2.21 Mức độ tăng, giảm diện tích trồng cây thuốc phiện được phát hiện và triệt phá trên địa bàn tỉnh Nghệ An (2007-2017) 42

Biều đồ 2.22 Cơ cấu tình trạng nghề nghiệp của bị cáo 42

Biểu đồ 2.23 Cơ cấu tình trạng hôn nhân của bị cáo 43

Biểu đồ 2.24 Cơ cấu theo trình độ học vấn của các bị cáo 43

Biểu đồ 2.25 Cơ cấu theo động cơ, mục đích phạm tội của các bị cáo 44

Biểu đồ 2.26 Cơ cấu theo hình thức phạm tội của các tội phạm về ma túy tại tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007-2017 44

Biểu đồ 2.27 Xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính năm 2014 các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương 45

Biểu đồ 28 Xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính năm 2015 các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương 46

Biểu đồ 2.29 Xếp hạng Chỉ số cải cách hành chính năm 2016 các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương 47

Bản đồ 1: Mối liên hệ địa giới hành chính tỉnh Nghệ An với khu vực Tam giác vàng và các khu vực phụ cận 50

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã và đang thực hiện đường lối đổi mới và đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng: kinh tế đất nước luôn tăng trưởng ở mức cao và ổn định, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện, an sinh xã hội được thực hiện ngày một tốt hơn, chính trị ổn định, an ninh quốc phòng được giữ vững, quan hệ với nước ngoài được mở rộng, vị thế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, dưới tác động của mặt trái kinh tế thị trường, của việc mở cửa hội nhập

và xu hướng toàn cầu hóa đã nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp trong đời sống xã hội, trong đó tệ nạn ma túy là một trong những vấn đề nhức nhối đang được toàn xã hội quan tâm Ngày nay, ma túy đã trở thành hiểm họa của toàn cầu Ma túy là tác nhân phát sinh, phát triển của nhiều loại tội phạm và các tệ nạn xã hội khác như: giết người, cướp tài sản, tội phạm về ma túy, hiếp dâm gây mất ổn định về chính trị, xã hội Tội phạm về ma túy đã và đang trở thành hiểm họa lớn của nhân loại Hậu quả do ma túy gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, đạo đức xã hội, làm tổn hại sức khỏe tinh thần và thể chất cho con người Tệ nạn ma túy và tội phạm về ma túy đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự an toàn xã hội, cản trở sự phát triển lành mạnh đối với kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đe dọa sự ổn định an ninh quốc gia, ảnh hưởng đến

sự ổn định, phồn vinh và sự trường tồn của mỗi quốc gia, dân tộc Ma túy là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tội phạm, khánh kiệt kinh tế, phá hoại hạnh phúc gia đình, làm suy thoái nòi giống dân tộc và là cầu nối cho căn bệnh thế kỉ HIV/AIDS

Nghệ An là tỉnh thuộc khu vực Bắc miền Trung, có diện tích tự nhiên lớn nhất toàn quốc với 16.490,25 km2 Trong đó 83,35 % là vùng đồi núi, 14,24% vùng trung

du còn lại là đồng bằng và ven biển Phía Nam giáp tỉnh Hà Tĩnh, phía Bắc giáp tỉnh Thanh Hóa, phía Tây giáp với 3 tỉnh của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào là: Hủa Phăn, Xiêng Khoảng và BôLykhămxay Nghệ An có vị trí địa lý thuận lợi, nằm trên hành lang kinh tế Đông Tây, thông thương cảng quốc tế Cửa Lò sang Lào, Đông bắc Thái Lan, Mianma Biên giới Nghệ An dài 419,5 km, có cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn (Kỳ Sơn) và 02 cửa khẩu quốc gia (Tam Hợp, Tương Dương và Thanh Thủy, Thanh Chương) ngoài ra còn có hàng ngàn đường tiểu mạch thông qua biên giới 2 nước Nghệ An có 92 km bờ biển mở ra đại dương, với 2 Cảng biển là Cửa Lò và Bến Thủy Nghệ An có hệ thống giao thông thuận lợi có sân bay Vinh (tuyến Vinh -

2

Hà Nội, Vinh - TP HCM), trong đó có tuyến đường sắt Bắc - Nam chạy qua, Quốc lội 1A, quốc lộ 46, đường Hồ Chí Minh, đường hàng không, cảng biển và các tuyến đường nối liền với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và các nước ASEAN

Nghệ An nằm gần với khu vực “Tam giác vàng” một trong ba nơi sản xuất ma túy

lớn nhất thế giới nên THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An diễn biễn hết sức phức tạp, trở thành địa bàn trọng điểm về tội phạm về ma túy của cả nước Qua thống kê của các cơ quan chức năng cho thấy, tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong những năm qua không chỉ gia tăng về số lượng các vụ, số bị cáo tham gia vào vụ án, số ma túy bắt giữ được với các thủ đoạn phạm tội về ma túy ngày càng tinh vi, manh động và liều lĩnh; đặc biệt là các đường dây ma túy lớn, có yếu tố người nước ngoài, hoạt động xuyên quốc gia, sử dụng vũ khí nóng trong khi gây án

Tỉnh Nghệ An có dân số trên 3 triệu người, dân số đông đứng thứ tư cả nước, với 13 dân tộc anh em cùng sinh sống, gồm 01 thành phố loại I, 02 thị xã và 17 huyện (10 huyện miền núi và 7 huyện đồng bằng), với 480 đơn vị cấp xã, trong đó có

6 huyện biên giới Dân cư khu vực biên giới chủ yếu là dân tộc ít người, trình độ dân trí còn thấp, đời sống đang gặp nhiều khó khăn Cuộc sống của người dân nơi đây hứng chịu nhiều rủi ro, mất mát do thiên tai, dịch bệnh, bão lũ hoành hành với khí hậu khắc nghiệt, nhiệt độ chênh lệch giữa các mùa rất cao: mùa hè có thể lên đến 42,

43 °C kèm theo gió Lào thổi nóng và khô hanh, mùa đông có thể xuống 5 - 6 °C Nghệ An còn được xác định là một địa bàn có sự tương đồng về độ cao, thổ nhưỡng và khí hậu thích hợp cho việc trồng cây thuốc phiện và thực tế thời gian qua đã là một trong những điểm nóng về tệ nạn ma túy Nhân dân hai bên biên giới có quan hệ dòng tộc, dòng họ từ lâu đời, thường xuyên qua lại thăm thân, làm ăn buôn bán với nhau Đáng quan tâm là đồng bào dân tộc Mông ở 3 huyện biên giới, gồm: Kỳ Sơn, Tương Dương và Quế Phong có tập tục sử dụng, trồng cây thuốc phiện từ lâu đời, hiện nay tuy cơ bản đã được xoá bỏ nhưng nguy cơ tái trồng vẫn đang tiềm ẩn lớn

Những điều kiện có tính đặc thù về vị trí địa lý, tự nhiên và dân cư là những yếu tố cơ bản trong quá trình xây dựng, phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An Nhìn chung, những năm gần đây kinh tế Nghệ An đã có bước tăng trưởng đáng kể, bình quân hàng năm GDP tăng từ 07 đến 11%, trình độ dân trí từng bước được nâng cao Tuy vậy, so với cả nước thì Nghệ An vẫn đang là tỉnh nghèo, nền sản xuất chủ yếu là nông, lâm, ngư nghiệp, sản xuất công nghiệp nhỏ, mức thu nhập bình quân đầu người thấp Tốc độ phân tầng xã hội và phân hóa giàu nghèo diễn ra khá nhanh, nhất là giữa khu vực thành thị và nông thôn, giữa miền núi và miền xuôi, tỉ lệ người

3

thất nghiệp cao Trong đó một bộ phận không nhỏ người dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa giáp biên giới trước đây đã trồng cây thuốc phiện và coi đây là nguồn thu nhập chính Sau khi Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương quyết liệt xoá bỏ cây thuốc phiện, đồng thời đã tạo điều kiện chuyển đổi cây trồng, vật nuôi cho bà con khu vực này, nhưng do điều kiện địa lý, khả năng nhận thức có hạn nên những chính sách lớn đó hiệu quả còn thấp, một bộ phận lớn người dân tộc vẫn tiếp tục nghèo, trong đó có số chuyển sang hoạt động phạm tội vận chuyển, “xách thuê” ma tuý từ Lào về Nghệ An Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống ma túy, Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh Nghệ An đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, quyết liệt và toàn diện đối với cuộc chiến chống tội phạm về ma túy và tệ nạn ma túy

Mặc dù có sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng bộ, chính quyền và các cơ quan ban ngành đoàn thể đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy nhưng hiện nay Nghệ An vẫn là địa bàn trọng điểm về ma túy của cả nước Những năm gần đây, tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An đang có diễn biến hết sức phức tạp theo chiều hướng gia tăng, năm 2017 cả toàn tỉnh ghi nhận 1.060 vụ phạm tội về ma túy, tăng 67 vụ so với năm 2016, trước đó năm 2016 cũng được đánh giá là một năm có số vụ và số bị cáo tăng vọt so với năm 2015 với tổng số 993 vụ và 1.146 bị cáo Đấu tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy trong giai đoạn 2007 -

2017 cho thấy những con số đáng báo động: Diện tích trồng cây thuốc phiện đã được phát hiện và triệt phá là 102.433m2; số vụ và bị cáo phạm tội về ma túy là 8.913 vụ với 10.741 bị cáo, chiếm tỷ lệ 38,65% về số vụ và 25,59% về số bị cáo trong THTP trên địa bàn tỉnh Số người nghiện ma túy ở tỉnh Nghệ An cũng chiếm tỷ lệ cao, năm 2017, toàn tỉnh Nghệ An có 6.983 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý

Với tình hình trên đòi hỏi phải nghiên cứu để đánh giá THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó để tìm ra các nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy Đặc biệt tác giả đi sâu phân tích làm rõ " tính địa lý học tội phạm" của tình hình, nguyên nhân và điều kiện, tính địa lý học của phòng ngừa THTP, tính địa lý học của các giải pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An Trên

cơ sở đó đưa ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh

Nghệ An Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài: "Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh

Nghệ An: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa" là hết sức cấp thiết, có ý

nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn đáp ứng kịp thời yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn

4

đối với công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong

thời gian tới

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là tìm ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu của mình, luận án xác định các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây cần phải thực hiện:

Thứ nhất, tìm, thu thập và nghiên cứu những tài liệu về tội phạm học, về pháp

luật hình sự và những tài liệu chính trị - pháp lý khác liên quan đến đề tài luận án làm cơ sở cho việc nhận thức thống nhất, rõ ràng phương pháp luận nghiên cứu và sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể cho phù hợp Cụ thể là nghiên cứu đánh giá kết quả của những công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài luận án để xác định rõ những tri thức mà tác giả luận án có thể kế thừa trong quá trình nghiên cứu và xác định cụ thể những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong khuôn khổ luận án

Thứ hai, tìm, thu thập, xử lý, phân tích, so sánh những số liệu thống kê của một

số cơ quan tư pháp, đặc biệt là số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự từ năm 2007 đến năm 2017 của Tòa án nhân dân các cấp trên địa bàn tỉnh Nghệ An về tội phạm

về ma túy; Nghiên cứu các bản án xét xử sơ thẩm hình sự về tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến năm 2017 và xử lý, phân tích so sánh theo các tiêu chí tội phạm học cần thiết; làm rõ thực trạng, động thái, cơ cấu và tính chất của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2007 đến năm 2017

Thứ ba, xác định các yếu tố thuộc về nguyên nhân và điều kiện của THTP về

ma túy trên địa bàn nghiên cứu

Thứ tư, tìm, thu thập, nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và tỉnh

Nghệ An về công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và đánh giá thực trạng các biện pháp phòng ngừa tội phạm đã và đang được áp dụng trên địa bàn tỉnh; dự báo THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong những năm tới; tìm ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP về ma túy cho tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu quan điểm lý luận về tình hình, nguyên nhân và điều kiện, những vấn đề lý luận về phòng ngừa tội phạm về ma túy Luận án lấy các quan điểm khoa học về tình hình, nguyên nhân điều kiện và phòng ngừa, thực tiễn phòng ngừa ở tỉnh Nghệ An để nghiên cứu các vấn đề thuộc nội dung nghiên cứu của đề tài để đưa ra giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về mặt nội dung: đề tài luận án tập trung nghiên cứu tình hình của 9 tội danh về

ma túy dưới góc độ tội phạm học thuộc chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm (mã số 9.38.01.05)

Về thời gian: đề tài sử dụng chất liệu nghiên cứu giới hạn trong thời gian 11 năm

từ năm 2007 đến năm 2017, bao gồm số liệu thống kê xét xử hình sự sơ thẩm của TAND các cấp của tỉnh Nghệ An

Về địa bàn nghiên cứu: luận án được tiến hành nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Nghệ

An (ngoài ra, để có thêm cơ sở nghiên cứu so sánh, tác giả có tham khảo và so sánh số liệu thống kê với một số tỉnh có địa giới hành chính tiếp giáp với tỉnh Nghệ An và cả nước)

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận

Về phương pháp luận, đề tài được nghiên cứu trên cơ sở thế giới quan và nhận thức luận của chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, chính sách của Đảng cộng sản Việt Nam và pháp luật của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về đấu tranh phòng chống ma túy

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu, đặc biệt là các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích: được sử dụng để phân tích cũng như luận giải

những vấn đề lý luận cơ bản của tội phạm học về tình hình, nguyên nhân và điều kiện, hoạt động phòng ngừa tội phạm, các số liệu thống kê về THTP, các bản án có hiệu lực của tòa án tại Chương 2, Chương 3

- Phương pháp hệ thống: được sử dụng ở nhiều giai đoạn khác nhau trong quá

trình triển khai nghiên cứu luận án Ở bước đầu, được sử dụng để hệ thống hoá các tài liệu, công trình, bài viết để tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án tại Chương 1 Trong giai đoạn triển khai nghiên cứu, phương pháp này được sử dụng để hệ thống hoá những hiểu biết, tri thức lý luận liên

6

quan đến tội phạm học và phòng ngừa tội phạm ở Chương 2, Chương 3 và Chương 4

- Phương pháp tổng hợp: được sử dụng nhằm mục đích thực hiện các mục đích

thu thập và xử lý một cách hợp lý, có hiệu quả các số liệu thực tiễn có liên quan có ý nghĩa phục vụ luận giải và làm sáng tỏ các nội dung nghiên cứu của luận án tại Chương 2

- Phương pháp lịch sử: được sử dụng để tìm hiểu lịch sử lập pháp các tội

phạm về ma túy và quá trình sửa đổi, bổ sung của pháp luật hình sự quy định các tội phạm về ma túy Tác giả vận dụng khi nghiên cứu các quan điểm, học thuyết về của tội phạm tại Chương 2

- Phương pháp so sánh: được dùng để so sánh những sự thay đổi về quan điểm,

nhận thức, tư duy về các tội phạm về ma túy qua từng giai đoạn, từng văn bản pháp lý hình sự nhằm phục vụ những mục đích cụ thể của luận án Phương pháp này được sử dụng để so sánh THTP về ma túy của tỉnh Nghệ An với các tỉnh lân cận có nét tương đồng về điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội Đặc biệt khi tác giả so sánh hệ số nguy hiểm của tội phạm ở một số địa phương và các huyện của tỉnh Nghệ An tại Chương 2, so sánh mức độ, cơ cấu của THTP trong những giai đoạn khác nhau

- Phương pháp thống kê: được sử dụng trong việc thống kê số vụ phạm tội, số

người phạm tội, thống kê một số đặc điểm về nhân thân người phạm tội, thống kê các loại hình phạt được Tòa án áp dụng tại Chương 2 của luận án, thống kê số người nghiện, tái nghiện, thống kê thiệt hại do các tội phạm này gây ra được sử dụng ở Chương 3, Chương 4

- Phương pháp nghiên cứu điển hình: được sử dụng khi nghiên cứu một số

quan điểm, học thuyết điển hình về tội phạm của chương 2, nghiên cứu điển hình một

số địa bàn tập trung nhiều các tội phạm về ma túy, nghiên cứu điển hình các đặc điểm nhân thân một số người phạm tội tại Chương 2, Chương 3, Chương 4

- Phương pháp điều tra xã hội học: được sử dụng thông qua việc xây dựng

phiếu điều tra, bảng hỏi để lấy ý kiến Điều tra viên và Kiểm sát viên về THTP ẩn ở địa bàn tỉnh Nghệ An khi điều tra đánh giá cấp độ, tỷ lệ ẩn của tội phạm tại Chương

2, dự báo THTP tại Chương 4

- Phương pháp chuyên gia: được dùng để đánh giá tội phạm ẩn tại Chương 2,

nguyên nhân và điều kiện của tội phạm tại Chương 3, dự báo THTP trong thời gian tới, các biện pháp phòng ngừa tội phạm tại Chương 4

- Phương pháp quan sát: sử dụng kết hợp với các phương pháp khác khi xác

định các vấn đề về tội phạm ẩn tại Chương 2, về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm tại Chương 3, Chương 4

7

Bên cạnh đó, luận án còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác của tội phạm học như phương pháp quy nạp và diễn dịch, phương pháp mô tả, phương pháp nghiên cứu hồ sơ vụ án trong nội dung THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An; trong việc mô tả bức tranh về THTP, mô tả các đặc điểm nhân thân người phạm tội tại Chương 2 cũng như nghiên cứu hồ sơ để làm rõ nguyên nhân và điều kiện của nhóm tội phạm này tại địa bàn của tỉnh Nghệ An Đồng thời còn sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp nghiên cứu văn bản, số liệu, hồ sơ, bản án, các công trình nghiên cứu có liên quan, phương pháp tổng kết kinh nghiệm thực tiễn, Phương pháp phân tích tài liệu; phương pháp phỏng vấn; phương pháp quan sát, khảo sát, phương pháp thống kê điều tra hình sự, để chọn lọc tri thức khoa học và kinh nghiệm ở trong

và ngoài nước

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

5.1 Về phương pháp tiếp cận và quan điểm tiếp cận

Phương pháp tiếp cận: tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học, cụ thể là sử dụng

phương pháp tiếp cận của chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, luật hình

sự, tố tụng hình sự; phương pháp tiếp cận hệ thống; phương pháp tiếp cận lịch sử; phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội; xã hội học sử dụng những tri thức, quan điểm đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, tình hình kinh tế - chính trị, văn hóa - xã hội có tác động đến vấn đề nghiên cứu Luận án áp dụng phương pháp xác định hệ đặc điểm chuyên biệt để đánh giá mức độ của tình hình các tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An, so sánh với các tỉnh phụ cận; trong đó, luận án dành sự nghiên cứu, tiếp cận sâu hơn về góc độ người phạm tội là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Nghệ An; đánh giá sự tác động lịch sử, xã hội của tỉnh Nghệ An đối với vấn

đề nghiên cứu (đây là nội dung tiếp cận mới, chưa có công trình nghiên cứu nào về các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An công bố)

Quan điểm tiếp cận: với quan điểm tiếp cận một cách đa chiều, toàn diện, tổng thể

để nghiên cứu mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau của các hiện tượng xã hội tiêu cực trong môi trường sống thuộc cá nhân người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ

An Trên cơ sở đó, luận án xác định: hệ thống các giải pháp phòng ngừa THTP cần áp dụng nhằm mang lại hiệu quả cao hơn trong tương lai Luận án tiếp cận các biện pháp

phòng ngừa tội phạm dưới góc độ "tính địa lý học tội phạm" của tội phạm học đưa ra địa

các biện pháp phòng ngừa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

8

5.2 Điểm mới mang tính tổng quát của luận án

Một là, tác giả đánh giá những nghiên cứu liên quan đến đề tài ở nước ngoài, tình

hình nghiên cứu ở Việt Nam, đặc biệt là công trình nghiên cứu cụ thể trên địa bàn tỉnh Nghệ An Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá mức độ nghiên cứu chuyên sâu về tình hình nghiên cứu các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An chưa cụ thể và đầy đủ Với THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An những năm gần đây biến động phức tạp, cần

có sự nghiên cứu làm rõ “tính địa lý học tội phạm” của tỉnh Nghệ An trong luận án, đánh

giá, tiếp thu những giải pháp tổng thể mà các nghiên cứu ở nước ngoài đã đưa ra, vận dụng vào thực tế của tỉnh Nghệ An một cách phù hợp

Hai là, luận án cung cấp những thông số chỉ báo mới nhất về THTP về ma túy,

trong đó tác giả đi sâu phân tích phần hiện, đánh giá phần ẩn của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An thông qua những thông số về thực trạng, diễn biến, cơ cấu và tính

chất của THTP về ma túy Luận án đã làm rõ "tính địa lý học" của THTP về ma túy trên

địa bàn tỉnh Nghệ An

Ba là, phân tích luận giải nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy trên

địa bàn tỉnh Nghệ An, tác giả chú trọng đi sâu phân tích nguyên nhân và điều kiện

của THTP về ma túy cụ thể, làm rõ "tính địa lý học" của nguyên nhân và điều kiện

của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An.Từ đó tác giả tìm ra được các giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP về ma túy hiệu quả

Bốn là, luận án dự báo THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An đến năm

2025, trong đó tác giả đi sâu phân tích dự báo về sự thay đổi trong chính sách hình sự

về tội phạm ma túy; dự báo về sự thay đổi nguyên nhân và điều kiện của THTP về

ma túy; dự báo về khả năng của các chủ thể phòng ngừa THTP về ma túy

Năm là, trên cơ sở phân tích nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy, tác

giả đưa ra những giải pháp tăng cường phòng ngừa THTP chuyên biệt mang tính đặc

thù trên địa bàn tỉnh Nghệ An theo từng lĩnh vực để làm rõ "tính địa lý học" phòng ngừa

THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An Những điểm mới của Luận án góp phần hoàn thiện về mặt lý luận cho hoạt động phòng ngừa không chỉ riêng ở các tội ma túy

mà còn mang tính tham khảo cho hoạt động phòng ngừa các tội phạm khác, phòng ngừa THTP nói chung

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đây là công trình khoa học luận án tiến sĩ đầu tiên nghiên cứu tình hình các tội phạm về ma túy giai đoạn 2007 - 2017 trên địa bàn tỉnh Nghệ An dưới góc độ tội

9

phạm học và phòng ngừa tội phạm; luận án làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn đấu tranh phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An Với các kết quả nghiên cứu, luận cứ khoa học cụ thể được chứng minh, phản ánh và phát triển thêm một bước trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

Luận án cung cấp luận cứ, gợi mở cho việc xây dựng và tổ chức thực hiện các

biện pháp phòng ngừa THTP nói chung và THTP về ma túy nói riêng

Luận án có thể được sử dụng để thống nhất về nhận thức, góp phần khắc phục hạn chế, vướng mắc, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng ngừa tội phạm về ma túy trong cả nước nói chung và địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng

Kết quả nghiên cứu của luận án có giá trị như một tài liệu hướng dẫn thực tế cho hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng với hệ thống giải pháp mang tính đặc thù cần

áp dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Luận án cũng là công trình nghiên cứu có thể được sử dụng, tham khảo trong hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy tại tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay Mặt khác, luận án cũng có thể là tài liệu tham khảo cho những người nghiên cứu, học viên, sinh viên trong các trường và những cán bộ đang làm việc trong các cơ quan chuyên trách về phòng chống tội phạm

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận án được kết cấu làm 4 chương, cụ thể như sau:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Chương 2 Tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Chương 4 Dự báo và giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

10

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC

NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

1.1.1.1 Những công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận của tội phạm

học tạo nền tảng lý luận cho đề tài luận án

Hiện nay, tội phạm học có những phát triển với tư cách là một ngành khoa học pháp lý - xã hội học nghiên cứu nguồn gốc, bản chất các hình thức biểu hiện, tồn tại và thay đổi của THTP; các nguyên nhân, điều kiện, các cơ chế tác động của các nguyên nhân và điều kiện đó đến THTP, nhân thân người phạm tội, các biện pháp phòng ngừa

và khắc phục THTP xảy ra trong xã hội và những vấn đề khác có liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống THTP Luận án được nghiên cứu dưới góc độ của tội phạm học

vì vậy những công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận của tội phạm học sẽ là cơ

sở, nền tảng để nghiên cứu về tội phạm về ma túy một cách tốt nhất

Cesare Beccaria với cuốn “Tội phạm và hình phạt” (1764) [179] Cuốn sách này là

cuốn chuyên khảo đầu tiên của ngành tội phạm học mang hơi hướng của trường phái tội phạm học cổ điển xuất hiện từ giữa thế kỷ XVIII Ông là người tiên phong sáng lập và đã cung cấp kế hoạch, đặt các giới hạn trong hệ thống pháp luật, phác họa chặt chẽ và toàn diện về hệ thống tư pháp hình sự tiên tiến có khả năng phục vụ cho con người Trong cuốn sách, tác giả đã đi sâu phân tích và luận giải mối quan hệ biện chứng giữa tội phạm

và hình phạt Thông qua đó, tác giả đã tham khảo và rút ra mối quan hệ giữa THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An với các biện pháp hình phạt được áp dụng để cảm hóa người phạm tội

Cuốn sách Tội phạm học - Giáo trình cho các trường đại học (2006), Nxb Thông

tin pháp lý của tác giả Malkova (nguyên bản bằng tiếng Nga) [209] Nội dung sách đã

đề cập đến các vấn đề lý luận cơ bản về phòng ngừa tội phạm như: định nghĩa về phòng ngừa tội phạm; nội dung phòng ngừa tội phạm; các nguyên tắc trong phòng ngừa tội phạm; các chủ thể phòng ngừa tội phạm…, đặc biệt là các biện pháp phòng ngừa tội phạm Tác giả Malkova nhấn mạnh đến các biện pháp tác động vào nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nhằm ngăn ngừa trước không cho tội phạm xảy ra Ngoài ra, tác giả nhấn mạnh, những biện pháp mang tính cưỡng chế nhà nước được áp dụng nhằm chống tội phạm được xem là những biện pháp phòng ngừa tội phạm Những vấn đề mang tính lý thuyết về phòng ngừa tội phạm được đề cập trong cuốn sách này có nhiều nội dung tương đồng với các giáo trình tội phạm học ở Việt Nam hiện nay Đây là nguồn tư liệu bổ ích cho tác giả tham khảo để vận dụng đánh giá, luận giải kiến nghị

11

những giải pháp phòng ngừa tội phạm trên cơ sở nguyên nhân và điều kiện mang tính đặc thù tại địa bàn tỉnh Nghệ An

Ở cấp độ sách chuyên khảo, các công trình nghiên cứu có thể kể đến là quyển

“Những khía cạnh tâm lý - xã hội về tình trạng phạm tội của người chưa thành niên"

của tác giả A.I Đongova (1987), Nxb Pháp lý, Hà Nội [1] Những vấn đề lý luận về phòng ngừa tội phạm, đặc biệt là phòng ngừa tội phạm do người chưa thành niên thực hiện đề cập nhằm ngăn ngừa trước không để cho người chưa thành niên thực hiện hành

vi phạm tội và những biện pháp nhằm chống (sau khi tội phạm xảy ra) cũng như những lưu ý khi áp dụng các biện pháp này sẽ được nghiên cứu sinh tham khảo khi xây dựng các biện pháp phòng ngừa các tội phạm ma túy do người chưa thành niên thực hiện

Cuốn sách“Kế hoạch lập pháp hình sự”, tác giả J Marat [201] đã làm rõ được

bản chất giai cấp của tội phạm, sự phụ thuộc của tội phạm vào các điều kiện môi trường đồng thời tác giả cũng làm rõ mối quan hệ mật thiết giữa tội phạm và chế

độ xã hội Nhìn từ góc độ lịch sử về bản chất con người tác giả nhấn mạnh: “bản

chất con người không phải là cái gì đó trừu tượng sẵn có của từng cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người thực tế là tổng hòa các mối quan hệ xã hội” Nghiên cứu kỹ cuốn sách này, nghiên cứu sinh tiếp thu rõ hơn bản

chất giai cấp của tội phạm, bản chất tự nhiên vốn có của con nguời khi phạm tội và

sự ảnh hưởng của môi trường sống dẫn đến hành vi phạm tội của tội phạm, từ đó liên

hệ với thực tiễn THTP trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Một nhà khoa học chuyên nghiên cứu về tội phạm học, là thành viên của Hội đồng

tư vấn ủy ban Duma Quốc gia về phòng chống tham nhũng, Chủ tịch Hiệp hội kỹ thuật hình sự Nga Ông nghiên cứu chuyên sâu về tội phạm học, đặc biệt là phòng ngừa tội phạm Ông đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã được công bố rộng và ảnh hưởng sâu rộng đến thiên hướng nghiên cứu về tội phạm học ở Nga và Đông Âu đó là

Dongovo sinh ở Liên bang Nga.“Tội phạm và xã hội” (1992) [183], đã chỉ ra“tội phạm

học là khoa học nghiên cứu tội phạm, các dạng tội phạm, các nguyên nhân của tội phạm

và các mối quan hệ với các hiện tượng và quá trình khác; nghiên cứu hiệu quả áp dụng các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm” [183] Theo quan điểm này thì việc

nghiên cứu tội phạm học là chỉ ra nội dung và đối tượng nghiên cứu rõ ràng và cũng nhấn mạnh nội dung phòng ngừa tội phạm Quan điểm này được diễn đàn Liên hiệp quốc đồng thuận cao và cho rằng phòng ngừa tội phạm là một chiến lược giải quyết vấn đề và nguyên nhân của tình hình tội phạm Cuốn sách giúp tác giả nhìn nhận về vấn đề nhận thức và phạm tội của con người, áp dụng với phần đông người phạm tội về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ đó đưa ra được các phương pháp đấu tranh phòng ngừa đối với người phạm tội

12

Nhà tội phạm học Rob White Haines, Trường đại học Oxford, [213] có cuốn

sách nhan đề:“Tội phạm và tội phạm công nghệ (2000) Các nhà tội phạm học khác

như Edwin Sutherland và Donald Cressey cũng có quan điểm tội phạm học là tổng hợp những tri thức nghiên cứu về tội phạm với tư cách là một hiện tượng xã hội Phạm vi nghiên cứu của nó bao gồm các quá trình làm luật, sự vi phạm pháp luật và phản ứng trước các vi phạm pháp luật Mục tiêu của tội phạm học là phát triển một

hệ thống chung các nguyên tắc đã được kiểm nghiệm và các tri thức khác Vấn đề của cuốn sách đã cho tác giả thấy được mô típ về các tội phạm công nghệ để có sự lựa chọn cho luận án những vấn đề hợp lý về các phương thức phạm tội của các tội phạm hình thức công nghệ cao về sản xuất điều chế, tàng trữ, vận chuyển, ma túy

Tác giả: Cesare Lombroso với cuốn “Người phạm tội” [180] , Tác phẩm cho rằng

tội phạm không không phụ thuộc vào yếu tố sinh học Cesare Lombroso (1835-1909) ở Verona Ý, là một thầy thuốc, một giáo sư tâm thần học Năm 1876, ông cho ra đời tác

phẩm “L’uomo delinquente” (Người phạm tội), tội phạm học đã trở thành khoa học

nghiên cứu nguyên nhân Cesare Lombroso đã áp dụng nhiều phương pháp hiện đại như

đo hộp sọ, thống kê số lớn… để nghiên cứu nguyên nhân tội phạm Tác phẩm có giá trị định hướng cho nghiên cứu sinh khi nghiên cứu nhân thân người phạm tội ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau về đối tượng nghiên cứu của tội phạm học nhưng tất cả các ý tưởng, quan điểm khoa học đều gặp nhau ở mục đích là xây dựng chiến lược phòng ngừa THTP Từ đó tác giả đã tìm tòi, nghiên cứu đưa ra được giải pháp tăng cường phòng ngừa hiệu quả các tội phạm về ma túy, góp phần giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Nghệ An

1.1.1.2 Các công trình nghiên cứu về thực trạng các tội phạm về ma túy

- Báo cáo đặc biệt của Cục Thống kê Tư pháp - Bộ Tư pháp Hoa Kỳ được thực hiện bởi Nhà phân tích chính sách Christopher J Mumola và Nhà thống kê Jennifer C Karberg, đã đưa ra kết quả nghiên cứu, phân tích số liệu về sử dụng ma túy và sự phụ thuộc thuốc của các tù nhân liên bang năm 2004 (tháng 10 năm 2006, NCJ 213.530), cho thấy: Gần một nửa (48%) các đối tượng bị bắt giữ được kiểm tra theo tiêu chuẩn DSM-IV về việc kiểm tra phụ thuộc chất gây nghiện cho thấy bị phụ thuộc hoặc lạm dụng chất gây nghiện (bao gồm cả số Án treo, tạm tha, hoặc không truy cứu trách nhiệm

hình sự) Bureau of Justice Statistic, Special Report (America): Drug Use and

Dependence, State and Federal Prisoners, Christopher J Mumola and Jennifer C Karberg, (2004) (Sử dụng ma túy và chất gây phụ thuộc, các tù nhân bang và liên bang)

[178] Qua nghiên cứu tài liệu này giúp cho tác giả thấy được việc mối quan hệ giữa tội

13

phạm về ma túy và số người nghiện ma túy Nói cách khác sự liên kết giữa tội phạm về

ma túy và tệ nạn ma túy là vấn đề then chốt để tác giả triển khai trong luận án

Một báo cáo khác đã đưa ra đánh giá nổi bật vấn đề “Ma túy và tội phạm - một

mối quan hệ phức tạp”, trong đó đã chỉ ra rằng: Một số mô hình nghiên cứu đã có

cách giải thích khác nhau về các mối quan hệ tội phạm về ma túy, như: tội phạm

“dẫn đến” ma túy; ma túy “dẫn đến” tội phạm; ma túy và tội phạm tương quan thông qua sự xuất hiện đồng thời; ma túy và tội phạm qua trung gian của một loạt các diễn biến khác hoặc cùng chia sẻ một diễn biến gây ra Trung tâm Giám sát Châu Âu về

Ma túy và nghiện ma túy năm 2007 đã công bố tài liệu “Drug and crime - a complex

relationship: Briefing of the European Monitoring Centre for Drugs and Drug addiction, ISSN 1681-5157, 2007”, dịch là Ma túy và tội phạm - một mối quan hệ

phức tạp: tại cuộc họp báo của Trung tâm Giám sát châu Âu về Ma túy và cai nghiện

ma túy [184] Vậy nên trong thực tế, mỗi mô hình nghiên cứu có giá trị thực tế và phù hợp với việc nghiên cứu áp dụng trên một số nhóm người sử dụng ma túy (nghiên cứu các bản án hình sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An nhận thấy tội phạm về ma túy xuất phát từ người nghiện ma túy rất nhiều) hoặc một số loại tội phạm về ma túy

mà tác giả đã đưa ra trong luận án một các rõ ràng

Công bố kết quả nghiên cứu tại quý III và IV năm 2009 đối với người bị tạm giữ, tạm giam Theo tài liệu do Viện Tội phạm học của Úc công bố tháng 5 năm

2012 “Trends & issues in crime and criminal justice no.439 Jason Payne and

Antonette Gaffney ISSN 1836-2206 Australian Institute of Criminology, May 2012”,

dịch là Xu hướng, các vấn đề tội phạm và tư pháp hình sự số 439 của tác giả JasonPayne và AntonetteGaffney[204] Nghiên cứu này chỉ ra rằng, việc phân tích mức độ của THTP có lý do từ việc sử dụng chất ma túy là một nhiệm vụ khó khăn, nhưng quan trọng Định lượng mối liên hệ giữa ma túy và tội phạm góp phần định lượng mức chi phí cho hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy ở cộng đồng Úc Công trình này giúp tác giả tham khảo để xây dựng các biện pháp đấu tranh phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Ở New Zealand, trong cuốn sách “How the justice system perpetuates crime

and the corrections department fails to correct”, Roger Brooking, ADAC, 2011,

dịch là Hệ thống tư pháp vẫn để tội phạm tiếp diễn như thế nào trong khi cơ quan có thẩm quyền chưa tìm ra cách xử lý [212], của tác giả Roger Brooking - một nhà nghiên cứu về rượu và ma túy tại Wellington, New Zealand đã phân tích về sự lộn xộn trong cách phản ứng của hệ thống pháp luật của New Zealand đối với những người nghiện rượu và ma túy và đưa ra những nhận định riêng làm nổi bật một khoảng cách lớn giữa các báo cáo chính sách cấp cao về định hướng và thực tế cai

14

nghiện trong nhà tù và trong cộng đồng Cuốn sách này còn thẳng thắn khẳng định rằng, tình trạng tội phạm về ma túy cứ duy trì cái vòng luẩn quẩn rối ren “cai nghiện rồi lại lạm dụng chất ma túy mà phạm tội và tái phạm”, đây chính là trách nhiệm của

hệ thống tư pháp New Zealand Khi nghiên cứu về cuốn sách giúp tác giả nhận diện vấn đề cai nghiện ma túy là hết sức khó khăn đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội để

giúp những người đã cai nghiện không bị tái nghiện nữa

Viện Châu Á và Viễn Đông thuộc Liên Hợp Quốc nghiên cứu về phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, phản ánh THTP quốc tế, các cơ quan phòng, chống tội phạm quốc

tế, trong đó có tội phạm về ma túy, cơ sở pháp lý cũng như nguyên tắc, một số nội dung

của dẫn độ người phạm tội và hỗ trợ tư pháp hình sự quốc tế Tài liệu Extradition and

mutual legal assistance của tác giả Mikinao Kitada, Deputy Director UNAFEI -

International cooperation in ciminal matters [189], nói về vấn đề hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, dẫn độ tội phạm và tương trợ tư pháp Việt Nam đã hợp tác chặt chẽ với Liên Hợp Quốc và các nước Từ năm 1991, cảnh sát Việt Nam đã tham gia Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) Năm 1995 tham gia Hiệp hội Cảnh sát các nước ASEAN (ASEANAPOL), 03 Công ước Liên Hợp Quốc về kiểm soát

ma túy Vấn đề được tác giả áp dụng đề xuất, kiến nghị các giải pháp về đấu tranh phòng ngừa tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Ủy ban Quốc tế về phòng chống ma túy của Liên Hợp Quốc (UNODC) [144] phối hợp với Văn phòng Thường trực phòng chống ma túy (SODC) đã đưa ra bản

Báo cáo về tình hình ma túy trên toàn thế giới năm 2013 Báo cáo đã đề cập đến

nhiều vấn đề liên quan đến tội phạm ma túy trên toàn thế giới, trong đó tập trung vào khu vực Châu Á, trong đó có Việt Nam Báo cáo nêu rõ: tình hình buôn bán ma túy ở khu vực Châu Á vẫn tập trung chủ yếu là thuốc phiện và hêrôin, thuốc phiện sản xuất

ở Châu Á chiếm hơn 99% thị phần toàn cầu Điều đáng ngại hơn là lượng sản xuất ma tuý tổng hợp (thuốc lắc) lại ngày càng gia tăng UNODC cảnh báo lượng sản xuất và tiêu thụ ma tuý tổng hợp có dấu hiệu tăng mạnh ở các nước đang phát triển, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á Hiện công việc sản xuất các loại ma túy đã phát triển thành một ngành công nghiệp lớn, với những xưởng chế xuất có quy mô lớn ở Đông Nam Á Tội phạm liên quan đến ma túy đang gây ra một mối đe dọa nghiêm trọng về an ninh ở nhiều khu vực trên thế giới Về số người sử dụng ma tuý, báo cáo của UNDOC cho hay, toàn cầu có từ 172 đến 250 triệu người từng sử dụng chất ma tuý ít nhất một lần trong năm Trong đó, khoảng 143 đến 190 triệu người sử dụng cần sa; khoảng từ 15 đến 21 triệu người sử dụng ma tuý có nguồn gốc từ thuốc phiện; 16 đến 21 triệu người sử dụng cocaine; 16 đến 51 triệu người sử dụng chất ma tuý thuộc nhóm amphetamin; 12 đến 24 triệu người sử dụng ma tuý tổng hợp estasy Những con số trên đây là tính cả những

15

người từng một lần thử qua ma tuý (có thể chưa nghiện) Còn về số người nghiện ma tuý kinh niên, UNODC ước tính vào khoảng 18 đến 38 triệu người Hằng năm có khoảng 200.000 người chết vì ma túy Báo cáo cũng nêu rõ tình hình ma túy tại Việt Nam: Lạm dụng các chất từ thuốc phiện, đặc biệt là tiêm chích hêrôin vẫn đang là vấn đề bức xúc ở Việt Nam, là nguyên nhân chính lây nhiễm HIV và gây nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với cộng đồng Đặc biệt đáng quan ngại là tình trạng sử dụng ma túy tổng hợp ATS đang ngày càng gia tăng và trở thành mối đe dọa mới đối với sức khỏe cộng đồng, nhất

là trong giới trẻ Nghiên cứu này đã giúp nghiên cứu sinh có được bức tranh về tình hình

ma túy quốc tế và sự tác động đến vấn đề ma túy Việt Nam Bản báo cáo cung cấp cho nghiên cứu sinh nhiều số liệu bổ ích và những dẫn chứng sinh động làm phong phú thêm cho luận án

1.1.1.3 Các công trình nghiên cứu về nguyên nhân và các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy

Trong quyển Criminology, Nxb.Mcgraw - Hill, New York, 1991 của tác giả

Freda Adler, Gerhard O W Mueller and William S [192] Laufer có thể thấy là các biện pháp phòng ngừa tội phạm đã được nhắc tới với những học thuyết cụ thể Trên nền tảng tiếp cận các vấn đề cơ bản của tội phạm học và các vấn đề của tội phạm học hiện đại, các tác giả đã dành nội dung của quyển sách khái quát các học thuyết của tội phạm học trong lịch sử và trong mỗi học thuyết, các tác giả đã đề cập đến quan điểm của các nhà tội phạm học tiêu biểu cho từng trường phái và các biện pháp phòng ngừa tương ứng Những biện pháp phòng ngừa tội phạm tương ứng với các học thuyết này

là tài liệu tham khảo quan trọng khi tác giả tổng hợp, xây dựng lý luận phòng ngừa tội phạm cũng như khi đề ra các giải pháp phòng ngừa các tội phạm về ma túy

Trong quyển “Crime prevention in Urban Community”(Phòng ngừa tội phạm

tại các vùng đô thị) của các tác giả Koichi Miyazawa, Setsuo Miyazawa [206] (biên tập

từ hội thảo cùng tên được tổ chức tại Nhật Bản năm 1992) Khi nói về hoạt động phòng ngừa tội phạm, các tác giả đã phân tích các hoạt động phòng ngừa trên thực tiễn tại các quốc gia như Anh, Mỹ, Canada, Hàn Quốc, Nhật Bản Đây có thể xem là công trình tập hợp các bài viết liên quan hoạt động phòng ngừa tội phạm ở nhiều quốc gia trên thể giới, tuy nhiên trong khuôn khổ bài viết cho hội thảo nên nội dung các bài viết tập trung vào các biện pháp phòng ngừa tội phạm đang được áp dụng trên thực tế chứ chưa đi sâu nghiên cứu các vấn đề lý luận khác về phòng ngừa tội phạm

Nhận xét chung: Trên thế giới, các nghiên cứu đều xác định các tội phạm về ma

túy là một hiện tượng xã hội tiêu cực, các hoạt động tội phạm đi ngược lại với lợi ích

xã hội, gây ra thiệt hại cho xã hội, mà ở mỗi thời điểm khác nhau và trong mỗi giai đoạn khác nhau, các tội phạm về ma túy có sự biến đổi cả về nội dung lẫn hình thức

16

và nguy hiểm hơn Đặc biệt, trong thời gian qua đã xuất hiện những hình thức biến tướng mới của tội phạm Vì vậy, nhận thức đầy đủ về phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm và có giải pháp phòng ngừa tội phạm luôn được các quốc gia ưu tiên quan tâm; hầu hết đều tập trung vào nhiệm vụ, giải pháp giảm cung và giảm cầu

về ma túy Kết quả nghiên cứu này là cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng làm nền tảng, cơ sở để tác giả nghiên cứu sự tác động, mối quan hệ đó đối với Việt Nam và đặt trong bối cảnh riêng biệt đối với đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án, đặc biệt là các biện pháp phòng ngừa

1.1.2.Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

1.1.2.1 Những công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận của tội phạm

học tạo nền tảng lý luận cho đề tài luận án

Về phương diện lý luận tội phạm học, ở nước ta hiện nay có nhiều sách, giáo trình, công trình nghiên cứu góp phần hình thành môn khoa học pháp lý có ý nghĩa lớn lao trong hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm Chuyên ngành tội phạm học trên cơ sở tiếp thu thành tựu nghiên cứu khoa học và các học thuyết nổi tiếng của nhiều nhà khoa học trên thế giới, các nhà tội phạm học trong nước thông qua nghiên cứu thực tiễn THTP ở nước ta qua các giai đoạn, các thời kỳ đã cho ra đời nhiều công trình nghiên cứu có giá trị làm cơ sở cho công tác nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học

Cơ sở lý luận căn bản của tội phạm học được các nhà khoa học của Viện Nhà nước và pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa luật - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện An ninh nhân dân truyền tải trong các sách chuyên khảo, giáo trình Mặc dù các công trình nghiên cứu có một số quan điểm khác nhau về cách sử dụng thuật ngữ trong tội phạm học nhưng về cơ bản đã thống nhất nhiệm vụ của tội phạm học là một ngành khoa học nghiên cứu về bản chất, quy luật làm phát sinh, tồn tại và phát triển các hiện tượng tiêu cực nhằm tìm ra nguyên nhân và điều kiện của nó, để đưa ra các kiến nghị mang tính tổng thể, hệ thống, tích cực, hiệu quả trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Ngoài ra, nội dung đó đã được đề cập và tiếp cận ở những góc độ khác nhau trong giáo trình, sách chuyên khảo, công trình luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết trên tạp chí với những phạm vi khác nhau rất có giá trị trong công tác đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm về ma túy

Tổng quan tình hình nghiên cứu được xem xét ở những góc độ khác nhau bao gồm nhóm các công trình nghiên cứu xây dựng lý thuyết cơ bản của tội phạm học, nhóm các công trình nghiên cứu chuyên sâu và các công trình nghiên cứu một loại tội phạm, nhóm tội phạm, có tính ứng dụng phục vụ cho công tác đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm

17

Các công trình nghiên cứu điển hình góp phần xây dựng lý thuyết của tội

phạm học có thể kể đến là: “Tội phạm hiện đại và phòng ngừa tội phạm”, tác giả Nguyễn Xuân Yêm [170]; “Tội phạm học, Luật Hình sự, Luật Tố tụng Hình sự Việt

Nam” Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia,(1994) [149];

“Một số vấn đề lý luận về THTP ở Việt Nam” của PGS.TS Trần Hữu Tráng [122],

Nxb Công an nhân dân, 2007; Giáo trình “Tội phạm học” của GS.TS Võ Khánh Vinh [162], Nxb Công an nhân dân, tái bản năm 2011; Giáo trình “Tội phạm học”

của trường Đại học Luật Hà Nội [140], Nxb Công an nhân dân, 2012; Giáo trình

“Tội phạm học” Trường Đại học Luật TPHCM [141], Nxb Đại học quốc gia Hà

Nội, 1999; Giáo trình “Tội phạm học” của PGS TS Nguyễn Văn Cảnh [17], Học

viện Cảnh sát nhân dân

Trong các giáo trình này, những vấn đề lý luận về phòng ngừa tội phạm được đề cập một cách tương đối đầy đủ, như định nghĩa, nội dung, nguyên tắc, biện pháp và chủ thể của hoạt động phòng ngừa tội phạm Ví dụ như trong tiếp cận về định nghĩa phòng ngừa tội phạm và nội dung phòng ngừa tội phạm, các tác giả đều thống nhất trong việc xác định nội hàm của khái niệm phòng ngừa, tức là việc sử dụng những biện pháp nhà nước và xã hội tác động vào nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nhằm hạn chế tiến tới loài trừ ra khỏi xã hội các loại tội phạm; nội dung phòng ngừa được các tác giả thống nhất trong việc định hướng chung thông qua nội dung phòng ngừa bằng các biện pháp nhà nước (cưỡng chế, bắt buộc) và nội dung phòng ngừa mang tính xã hội

Giáo trình “Tội phạm học”, Trường Đại học luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân,

năm 2006 [140] Công trình này nhóm tác giả đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản của tội phạm học như: lý luận về THTP, lý luận về nguyên nhân và điều kiện của THTP, lý luận về nhân thân và phòng ngừa tội phạm Những kiến thức về lý luận trong cuốn sách này cung cấp cho tác giả có những nội dung cơ bản về tội phạm học

để áp dụng vào luận án mà cụ thể là nghiên cứu về tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An dưới góc độ tội phạm học với mục đích là phòng ngừa tội phạm

Giáo trình “Tội phạm học” của GS.TS Võ Khánh Vinh, Nxb Công an nhân dân

Công trình này xuất bản lần đầu tiên năm 2003 [162], tái bản vào các năm 2008, 2011,

2013 về lý luận tội phạm học Nội dung cuốn sách nghiên cứu về khái niệm tội phạm học,

về đối tượng, nhiệm vụ và vị trí của tội phạm học trong hệ thống các khoa học; các phương pháp nghiên cứu của tội phạm học; về hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng ngừa và chống THTP; nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của tư tưởng tội phạm học; tội phạm học tư sản và tội phạm học xã hội chủ nghĩa Giá trị của cuốn sách là rất lớn, các tư tưởng tội phạm học nền tảng đã được khẳng định và có giá trị thiết thực để

áp dụng vào cụ thể khi triển khai nghiên cứu luận án Đó là những tư tưởng tội phạm học

18

Mác - xít về THTP, về vấn đề nguyên nhân và điều kiện của THTP, về nhân thân người phạm tội trong tội phạm học và cả những tư tưởng nền tảng về dự báo THTP, về mục đích của tội phạm học, tức là phòng ngừa tội phạm ở nước ta nói chung và trên địa bàn tỉnh

Nghệ An nói riêng Theo đó, khái niệm tội phạm học được nêu ra rất rõ ràng “Tội phạm

học là ngành khoa học pháp lý - xã hội nghiên cứu nguồn gốc, bản chất, các hình thức biểu hiện và các loại THTP, các quy luật xuất hiện, tồn tại và thay đổi của THTP, các nguyên nhân, điều kiện và cơ chế tác động của các nguyên nhân và điều kiện đó đến THTP; nhân thân người phạm tội, các biện pháp phòng ngừa và khắc phục THTP xảy ra trong xã hội và những vấn đề khác có liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống THTP”[162, tr.5] Giáo trình chỉ rõ đối tượng và phương pháp nghiên cứu của tội phạm

học Cũng xuất phát từ khái niệm về tội phạm học có thể hiểu tội phạm học nghiên cứu các vấn đề pháp lý - xã hội như: THTP, nguyên nhân và điều kiện của THTP, nhân thân người phạm tội và phòng ngừa, dự báo THTP Đây là công trình tác giả có đề cập đến biện pháp nhân chủng học, tức là biện pháp tác động đến các quá trình di cư và thích nghi

xã hội của những người di cư hay một số tiêu chí phân loại chú ý như việc phân loại theo

cơ chế hoạt động hay các biện pháp phòng ngừa có thể được nhóm theo sự phát triển của hoạt động phòng ngừa có mục đích (như phòng ngừa giai đoạn sớm, ngăn chặn tội phạm

ở giai đoạn chuẩn bị và phạm tội chưa đạt, các biện pháp phòng ngừa tái phạm) Những kiến thức về lý luận trong cuốn sách có giá trị cung cấp cho tác giả những nội dung cơ bản

về tội phạm học để áp dụng vào các chương của luận án

Sách chuyên khảo “Tội phạm học, luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam”,

Viện Nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, Nxb Chính trị quốc gia, năm 1994 [145] Công trình này của tập thể tác giả do tiến sĩ Đào Trí Úc làm chủ biên Cuốn sách này bao gồm 3 phần, trong đó phần thứ nhất là kiến thức về tội phạm đề cập đến nghiên cứu những vấn

đề lý luận cơ bản của tội phạm học trong đó có các vấn đề về khái niệm “THTP”, các thông số của THTP, các nguyên nhân và điều kiện của THTP, phòng ngừa tình hình tội phạm, dự báo kế hoạch và kế hoạch hóa các hoạt động đấu tranh THTP Với những nội dung cơ bản về khái niệm THTP, các thông số phản ánh phần hiện của tội phạm (tội phạm rõ) và tội phạm ẩn của THTP ở nước ta từ năm 1986 đến năm 1992; dự báo và kế hoạch hóa hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung Công trình này có giá trị tham khảo rất lớn trong việc triển khai những nội dung luận án của tác giả về tội phạm ẩn của tình hình tôi phạm về ma túy ở địa bàn tỉnh Nghệ An

Sách chuyên khảo “Tội phạm học Việt Nam: Một số vấn đề lý luận và thực

tiễn” (2000) của tập thể tác giả Viện nghiên cứu Nhà nước và pháp luật [149] Cuốn

sách này nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển của tội phạm học Việt Nam, đối tượng nghiên cứu của tội phạm học Việt Nam, phương pháp nghiên cứu tội phạm

19

học và các vấn đề về phòng ngừa tội phạm, những vấn đề lý luận chung về phòng ngừa tội phạm như khái niệm phòng ngừa, phân loại và nội dung các biện pháp phòng ngừa, chủ thể hoạt động phòng ngừa tội phạm Những tri thức trong sách chuyên khảo này có ý nghĩa rất lớn đối với việc nghiên cứu những đề tài liên quan thuộc chuyên ngành tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Các công trình nghiên cứu về sách chuyên khảo, lý luận về phòng ngừa tội phạm

được nghiên cứu ở quyển “Những vấn đề lý luận về hình sự, Tố tụng Hình sự và tội phạm

học” của Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam Viện thông tin khoa khọc xã hội, Tội phạm

học luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam Tội phạm học Việt Nam Một số vấn đề

lý luận và thực tiễn của Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật Tội phạm học hiện đại

và phòng ngừa tội phạm của tác giả Nguyễn Xuân Yêm [170] Tâm lý xã hội và hoạt động phòng ngừa tội phạm của tác giả Nguyễn Quốc Nhật, Hoàng Thị Bích Ngọc, Bùi Văn Thịnh Trong các công trình này, lý luận về phòng ngừa tội phạm đã được đề cập khá

rõ và nhìn chung không có sự khác biệt đáng kể giữa các nhà nghiên cứu Trong quyển

"Tội phạm học hiện đại và phòng ngừa tội phạm" của tác giả Nguyễn Xuân Yêm [170],

Nxb CAND, tác giả đã tập trung vào 4 giải pháp chính bao gồm tăng cường tuyên truyền giáo dục truyền thông về phòng chống ma túy, đổi mới các biện pháp kinh tế - xã hội phục

vụ đấu tranh phòng chống ma túy nói chung và giải quyết vấn đề nghiện ma túy nói riêng, hoàn thiện hệ thống pháp luật làm cơ sở cho cuộc đấu tranh phòng chống ma túy trong tình hình mới, củng cố và đẩy mạnh hoạt động các cơ quan chống tội phạm ma túy chuyên trách trong ngành công an, kiểm sát, tòa án, hải quan, bộ đội biên phòng, cảnh sát biển Tác giả Nguyễn Xuân Yêm đã xác định các phương hướng về tổ chức, bộ máy; phương hướng về việc sử dụng phương tiện pháp luật trong hoạt động phòng chống ma túy Điểm đáng chú ý liên quan đến phòng, chống các tội phạm về ma túy là vấn đề cai nghiện ma túy, một hoạt động mang tính tiền đề để đề phòng, chống các tội phạm về ma

túy Quan điểm: "Nghiện ma túy hiện nay cần được điều trị như là một căn bệnh nguy

hiểm" là quan điểm mang tính tiến bộ vừa mang tính nhân đạo vừa thể hiện tính quyết liệt

trong hoạt động chữa trị cho người nghiện ma túy Bên cạnh đó, những nội dung liên quan đến phòng, chống ma túy trong cộng đồng quốc tế cũng như Việt Nam, vấn đề về Hợp tác quốc tế trong phòng, chống ma túy các tác giả cũng đã nêu được những giải pháp quan trọng liên quan đến phòng, chống tội phạm ma túy như phải kiểm soát tiền chất, yêu cầu

về dẫn độ tội phạm về ma túy, chuyển giao phạm nhân quốc tế trong phòng, chống tội phạm quốc tế và phòng chống buôn lậu ma túy quốc tế

Cuốn sách“Một số vấn đề lý luận về THTP ở Việt Nam” [115], PGS.TS Phạm

Văn Tỉnh xuất bản năm 2007 được tác giả phân tích một cách biện chứng trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mac - Lê nin Đây là công trình khoa học cung cấp

20

những kiến thức cơ bản cho công tác nghiên cứu về THTP ở nước ta, đồng thời phát triển lý luận về THTP ở mức độ cụ thể, có cách tiếp cận tội phạm học ở mức độ chuyên sâu và mới mẻ làm phong phú cho lý luận tội phạm học và không ngừng hỗ trợ cho cơ quan tư pháp hình sự trong việc đánh giá THTP Tác giả công trình đưa ra kiến thức lý luận về tội phạm học đồng thời chỉ ra phương pháp nghiên cứu, trang bị cho nghiên cứu sinh hệ thống các khái niệm và phương hướng nghiên cứu

Những công trình khoa học nêu trên có giá trị lớn đối với nghiên cứu sinh, không chỉ giúp cho tác giả có được nhận thức đầy đủ về tội phạm học với tính chất là một khoa học pháp lý hình sự độc lập, nền tảng lý luận về phòng ngừa tội phạm nói chung,

về các tội phạm về ma túy nói riêng, mà còn chỉ rõ phương pháp luận nghiên cứu thực

tế các vấn đề cơ bản do đề tài luận án đặt ra, như vấn đề THTP về ma túy ở một đơn

vị hành chính cấp tỉnh; vấn đề nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy; vấn đề mối quan hệ giữa tội phạm và THTP Ngoài các công trình ở dạng sách nói trên, còn phải kể đến các bài viết về nguyên nhân và tội phạm; vấn đề cơ sở thực tế của các biện pháp phòng ngừa tội phạm và bản thân vấn đề phòng ngừa tội phạm về ma túy áp dụng cho tỉnh Nghệ An Đi theo hướng này, ngoài những điều kiện của tội phạm, về nhân thân người phạm tội, về phòng ngừa tội phạm được đăng tải trong những năm qua trên các tạp chí: Tạp chí Luật học, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, tạp chí Cảnh sát nhân dân, tạp chí Công an nhân dân, tạp chí Tòa án nhân dân và tạp chí Kiểm sát, tạp chí Khoa học và Nhân Lực, tạp chí Dân chủ và pháp luật, tạp chí lập pháp

1.1.2.2 Các công trình nghiên cứu về thực trạng các tội phạm về ma túy

Trong hơn 11 năm trở lại đây trên phạm vi cả nước bên cạnh các công trình nghiên cứu lý luận của tội phạm học còn có nhiều công trình nghiên cứu khoa học với mục đích tìm ra biện pháp đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Có thể kể đến các công trình sau đây:

Sách chuyên khảo “Hiểm họa ma túy và cuộc chiến mới” [172] của tác giả

PGS.TS Nguyễn Xuân Yêm và TS.Trần Văn Luyện, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, năm 2002 Cuốn sách với 895 trang gồm 6 chương đề cập tới các vấn

đề lớn: Nhận thức chung về ma túy và công tác phòng, chống ma túy; Ma túy trên thế giới và khu vực; Cai nghiện ma túy là hiện thực; Cộng đồng quốc tế quyết tâm chống ma túy; Hợp tác quốc tế phòng, chống buôn lậu ma túy quốc tế; Việt Nam và cuộc chiến chống ma túy Cuốn sách là công trình chuyên khảo đề cập toàn diện về tình hình đấu tranh phòng, chống ma túy trên thế giới và ở Việt Nam Dưới góc độ tội phạm học, luật hình sự, tố tụng hình sự và khoa học điều tra hình sự, tổng kết thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy và tệ nạn ma túy trên thế giới và ở Việt Nam Các tác giả đã phân tích về mặt lý luận đồng thời luận giải

21

những vấn đề phức tạp có căn cứ khoa học, đưa ra những kết luận và những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống ma túy ở nước ta Khi viết sách, các tác giả đã tham khảo các cuốn sách và các công trình nghiên cứu trong

và ngoài nước về công tác phòng, chống ma túy Cuốn sách cung cấp những tư liệu quí giúp nghiên cứu sinh nhìn nhận bức tranh toàn cảnh công tác đấu tranh phòng, chống ma túy trong tình hình mới của Việt Nam và thế giới Từ đó tác giả có tham khảo để nhận thức đúng đắn THTP ma túy, nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của THTP về ma túy nhằm kiến nghị tăng cường các giải pháp phòng ngừa THTP ma túy

ở tỉnh Nghệ An nói riêng, cả nước nói chung

Luận án tiến sĩ luật học, “Phát hiện và điều tra tội phạm tàng trữ, vận chuyển,

mua bán trái phép chất ma túy của lực lượng Cảnh sát nhân dân” của tác giả Trần

Văn Luyện, Học viện Cảnh sát nhân dân, bảo vệ năm 2000 [70] Hướng nghiên cứu này rất có giá trị thực tiễn, đề tài không chỉ nghiên cứu về các tội về ma túy nói chung mà tập trung vào nghiên cứu các tội phổ biến như tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy Tuy nhiên, trong nghiên cứu của mình tác giả Trần Văn Luyện không tìm hiểu sâu về nguyên nhân và hoạt động phòng ngừa các tội phạm ma túy mà chỉ tập trung vào hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ trong việc phát hiện và điều tra tội phạm của một chủ thể là lực lượng Cảnh sát nhân dân Những kết quả đạt được trong nghiên cứu của luận án như tình hình tội tàng trữ, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy và công tác phát hiện điều tra các tội phạm này của lực lượng Cảnh sát nhân dân từ năm 1993 đến năm 1999 trên toàn quốc là số liệu tham khảo quan trọng để NCS so sánh, đối chiếu với THTP này trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong giai đoạn hiện nay Do đó, những kết quả nghiên cứu trong việc phát hiện, điều tra các tội phạm về ma túy cũng như các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phát hiện và điều tra tội phạm này là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sinh tiếp tục đề xuất những biện pháp tăng cường phòng ngừa các tội phạm về ma túy hiệu quả trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay

Luận văn thạc sĩ luật học “Kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua

bán trái phép chất ma túy theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Lê Viễn Phương, Học viện Khoa học xã hội, bảo vệ năm

2016 [86] Đề tài được nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự (mã số 60.38.01.04) Luận văn lấy các quan điểm khoa học về kiểm sát điều tra nói chung, kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy; các qui định của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự; thực tiễn kiểm sát điều tra các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh để nghiên cứu Thông qua đó tác giả luận văn đã đánh giá thực trạng của

22

hoạt động này trong thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh để đưa ra đề xuất những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện về qui định của Bộ luật tố tụng hình sự đối với hoạt động của Viện kiểm sát ở giai đoạn điều tra nói chung và kiểm sát điều tra đối với các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy nói riêng

Luận án tiến sĩ luật học “Trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về ma túy

trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả Phạm Minh Tuyên, Viện Nhà nước và Pháp

luật, bảo vệ năm 2006 [136] Luận án tuy không đề cập đến thực trạng hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy, tuy nhiên tác giả đã đi sâu phân tích về chính sách hình sự, cơ sở của trách nhiệm hình sự cũng như những hình thức trách nhiệm hình sự (hình phạt) đối với các tội phạm về ma túy dưới góc độ Luật hình sự Bên cạnh đó, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng các quy định của bộ luật hình sự đối với các tội phạm về ma túy trong tương lai Đây

có thể xem là những giải pháp đóng vai trò quan trọng trong hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy ở Việt Nam hiện nay, nghiên cứu sinh đã tìm hiểu kỹ lưỡng

về việc áp dụng các giải pháp đối với tội phạm về ma túy của tác giả Phạm Minh Tuyên, đây là những gợi ý rất gần với hướng nghiên cứu của nghiên cứu sinh, do đó

đã giúp tác giả rất nhiều trong việc lựa chọn và đưa ra giải pháp của mình

Luận án tiến sĩ luật học “Nghiên cứu đặc điểm phạm nhân đang chấp hành án

hình sự về ma túy phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm của lực lượng CSND” của

tác giả Nghiêm Xuân Minh, Học viện CSND, bảo vệ năm 2013 [77] Tác giả tiếp cận hướng nghiên cứu vào đặc điểm người phạm tội đang chấp hành án để đưa ra những biện pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy Luận án đã xác định chủ thể chính trong việc sử dụng đặc điểm phạm nhân dang chấp hành án hình sự về ma túy để phòng ngừa tội phạm ma túy là lực lượng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp đang thực hiện nhiệm vụ ở trại giam Những giải pháp được luận án đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả việc nghiên cứu đặc điểm phạm nhân đang chấp hành án hình sự

về ma túy phục vụ phòng ngừa các tội về ma túy của lực lượng CSND bao gồm nhóm giải pháp về pháp luật, nhóm giải pháp về phòng ngừa đối tượng phạm tội về

ma túy ở trại giam, nhóm giải pháp về phòng ngừa nghiệp vụ tội phạm về ma túy của lực lượng CSND Các nhóm giải pháp này cùng với kết quả nghiên cứu của luận án không chỉ có ý nghĩa phòng ngừa các tội phạm về ma túy trong trại giam mà còn có ý nghĩa phòng ngừa tội phạm ma túy ngoài xã hội Các giải pháp này có vị trí, vai trò rất quan trọng trong hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy tại Việt Nam hiện nay Hướng nghiên cứu này góp phần giúp cho NCS có cái nhìn toàn cảnh hơn nhóm tội phạm liên quan đến ma túy, đặc biệt là đối tượng đang bị giam giữ tại các trại tạm giam trên địa bàn tỉnh Nghệ An Kết quả nghiên cứu về đặc điểm của nhóm đối

23

tượng tội phạm này sẽ cung cấp cho NCS những căn cứ quan trọng trong việc tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra các giải pháp để phòng chống các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay

1.1.2.3 Các công trình nghiên cứu về tình hình, nguyên nhân điều kiện và các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy

Luận án tiến sĩ luật học, “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy trên

địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, của Huỳnh Văn Em, Học viện Khoa học xã hội,

bảo vệ năm 2015 [33] Từ thực tiễn đặc thù ở địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn với số lượng vụ án và bị cáo về tội ma túy chiếm tỷ lệ cao, tác giả luận

án đi vào nghiên cứu những vấn đề lý luận về đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm ma túy nói riêng Qua đó, tác giả nghiên cứu thực trạng nhóm tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh; tìm ra những nguyên nhân và điều kiện đặc thù phát sinh loại tội phạm này; tác giả đề xuất những giải pháp cơ bản gắn liền với tình hình, nguyên nhân ở địa bàn thành phố Hồ Chí Minh để nhằm hạn chế, phòng ngừa loại tội phạm này trên địa bàn thành phố Ở đề tài này tác giả tập trung nhiều vào nội dung chương 4 là phòng chống tội phạm ma túy trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Luận án có giá trị tham khảo đối với hướng tiếp cận của nghiên cứu sinh

Luận văn thạc sĩ luật học “Đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy ở

Việt Nam - Thực trạng và giải pháp” của tác giả Đinh Thị Mai, Viện Nhà nước và

pháp luật, bảo vệ năm 2009 [73] Đề tài được nghiên cứu dưới góc độ Tội phạm học

và điều tra tội phạm(mã số 60.38.70) Luận văn nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy ở Việt Nam trong giai đoạn từ năm

2004 đến năm 2009 Tác giả đã đưa ra cái nhìn tổng quan về cuộc đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy trong thời gian 5 năm Những đóng góp về lý luận lẫn thực tiễn dưới góc độ tội phạm học và điều tra tội phạm đã cung cấp nhiều thông tin

bổ ích và có giá trị cho tác giả trong luận án

Luận án tiến sĩ luật học “Đấu tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy trên

địa bàn tỉnh Sơn La” của tác giả Trần Ngọc Hương, Viện Nhà nước và Pháp luật,

bảo vệ năm 2009 [46] Luận án đề cập đến thực trạng hoạt động phòng ngừa các tội

phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Sơn La, là điểm nóng về ma túy đứng thứ ba cả nước sau Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội và có nhiều đặc điểm giống với tỉnh Nghệ An Đây là công trình nghiên cứu về phòng, chống các tội phạm ma túy dựa trên nguyên nhân và điều kiện của tội phạm Luận án hướng đến việc đề xuất các giải pháp phòng ngừa tội phạm, trong đó tác giả đưa ra các giải pháp nhằm ngăn ngừa trước không cho tội phạm xảy ra và những giải pháp nhằm chống tội phạm sau khi

24

tội phạm đã xảy ra Cách tiếp cận này của tác giả là cơ sở để nghiên cứu sinh tham khảo triển khai những nội dung trong luận án

Luận án tiến sĩ luật học “Phòng ngừa các tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái

phép chất ma túy hoặc chiếm đoạt chất ma túy trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”, của tác giả Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh, bảo vệ năm 2015 tại Học viện

Khoa học xã hội [50] Luận án đã đánh giá khá cụ thể các kết quả đã đạt được và hạn chế trong các lĩnh vực về lý luận, cơ sở chính trị - pháp lý, về tổ chức lực lượng phòng ngừa, về triển khai thực hiện các biện pháp phòng ngừa Luận án có cách tiếp cận mới lạ, gợi ý cho tác giả một số cách tiếp cận ở góc độ khác, có thể làm sinh động và phát triển tốt hơn những vấn đề cần nghiên cứu về các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An, cụ thể như những vấn đề lý luận về phòng ngừa nhóm tội phạm, nguyên nhân và điều kiện của nhóm tội phạm

Luận án tiến sĩ luật học “Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên:

Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa”, của tác giả Đỗ Thành Trường,

bảo vệ năm 2017 tại Học viện Khoa học xã hội [143] Luận án đã làm rõ lý luận về phòng ngừa các tội phạm về ma túy; phản ánh thực trạng công tác phòng ngừa, làm sáng tỏ những nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội phạm về ma túy, dự báo về phòng ngừa tội phạm và cuối cùng là đề xuất hệ thống biện pháp phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên một cách đầy đủ và biện chứng Luận án chú trọng các mục tiêu, nhiệm vụ, phương hướng, yêu cầu cấp thiết trong công tác phòng ngừa các tội phạm về ma túy mang tính đặc thù, chuyên biệt của tỉnh Điện Biên cần thực hiện ngay và định hướng thời gian tới Luận án là công trình có giá trị tham khảo cho tác giả khi nghiên cứu trong phạm vi một tỉnh cụ thể

Luận án tiến sĩ luật học “Hoạt động phòng ngừa và điều tra tội phạm về ma

túy của lực lượng công an cấp huyện” của tác giả Ngô Đại Tuấn, Học viện CSND,

bảo vệ năm 2006 [134] Với luận án này, tác giả cũng đề cập đến hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy của lực lượng công an, tuy nhiên nghiên cứu ở cấp nhỏ hơn là cấp huyện Nội dung luận án phân tích về lý luận và thực tiễn vai trò, vị trí của lực lượng công an cấp huyện trong phòng ngừa và điều tra tội phạm về ma túy dưới góc độ tội phạm học và điều tra hình sự Cũng chính vì đề tài tập trung vào hoạt động phòng ngừa của một chủ thể, do đó các nội dung của luận án đều tập trung vào hoạt động phòng ngừa tội phạm ma túy của công an cấp huyện Đối với các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa và điều tra tội phạm về ma úy của lực lượng cơ quan công an cấp huyện, tác giả tập trung vào các giải pháp đặc thù của ngành công an, như: Hoàn chỉnh tổ chức, tăng cường cán bộ chuyên trách điều tra tội phạm về ma túy; từng bước đổi mới phương tiện kỹ thuật, cũng cố cơ sở vật chất và

25

điều kiện làm việc cho lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy; nâng cao hiệu quả hoạt động của Công an cấp huyện trong phòng ngừa tội phạm về ma túy… Đây đều là những giải pháp rất có giá trị đối với công tác đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy ở cấp cơ sở Những giải pháp mang tính thực tế cao của luận án cũng là hướng đi hiệu quả cho các nghiên cứu của nghiên cứu sinh với đề tài của mình

Luận án tiến sĩ luật học “Đấu tranh phòng, chống các tội phạm về ma túy ở

Việt Nam” của Nguyễn Tuyết Mai, Đại học Luật Hà Nội, bảo vệ năm 2006 [76] Có

thể xem luận án là một nghiên cứu tiêu biểu cho xu hướng kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy trên cơ sở xác định nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm về ma túy ở Việt Nam Đó là các giải pháp liên quan đến vấn đề kinh tế, xã hội, tăng cường hoạt động tuyền truyền giáo dục pháp luật, tăng cường quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy và cai nghiện ma túy, hoàn thiện pháp luật phòng chống ma túy, tăng cường đấu tranh chống các tội phạm về ma túy Đây là hướng nghiên cứu rất gần với cách tiếp cận của nghiên cứu sinh, trên cơ sở xem xét tình hình với những con số chân thực về tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay, nghiên cứu sinh tìm hiểu các nguyên nhân gia tăng các loại tội phạm này

và đưa ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa hiệu quả Các giải pháp phòng chống tội phạm về ma túy của tác giả Nguyễn Tuyết Mai về đưa ra khá toàn diện và thiết thực, tuy nhiên đối với địa bàn tỉnh Nghệ An của nghiên cứu sinh thì các giải pháp liên quan đến vận động, tuyên tuyền và tương tác với các tổ chức xã hội lại có ý nghĩa hơn các giải pháp hành chính và cưỡng chế Giá trị luận án mang lại là to lớn, với những thông tin có được của luận án đã rất có ích cho nghiên cứu sinh trong việc định hình hướng tiếp cận của mình

Ngoài ra, các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí, các báo, tập san chuyên ngành

liên quan đến đề tài, có thể kể đến như: “Các tội phạm về ma túy - so sánh giữa Bộ luật

hình sự năm 1985 và Bộ luật hình sự năm 1999” (Lê Thị Sơn, tạp chí luật học, số

3/2000) [109]; “Cần sửa đổi một số điều luật về tội phạm ma túy” (Trần Đức Thìn, tạp chí luật học số 5/2003); “Hoàn thiện pháp luật hình sự nhằm đảm bảo tính hiệu quả của

công tác đấu tranh phòng chống các tội phạm về ma túy - nhìn từ thực tế địa bàn tỉnh Sơn La” (Trần Ngọc Hương, Nhà nước và Pháp luật, số 6/2008)[45] Phòng ngừa tội

phạm trong cộng đồng dân cư của tác giả Hồ Trọng Ngũ tại tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 6/2005, bài phòng ngừa tội phạm về tệ nạn xã hội bảo đảm phát triển con người bền vững của tác giả Phạm Hồng Hải tại tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 5 năm 2005 Phòng ngừa tội phạm trong tội phạm học của tác giả Nguyễn Ngọc Hòa tại tạp chí Luật

26

học số 6/2007 Bài viết Vấn đề đánh giá hiệu quả phòng ngừa tội phạm của tác giả Lê

Nguyên Thanh, Tạp chí khoa học Pháp lý số 1 năm 2007… Điểm chung của các bài viết này là đề xuất những kiến nghị liên quan đến những hoạt động mang thính chuyên môn nghiệp vụ như điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về ma túy, góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động phòng ngừa các tội phạm về ma túy

Có thể nhận thấy trên địa bàn tỉnh Nghệ An có rất ít công trình nghiên cứu đề cập đến các tội phạm về ma túy, trong khi Nghệ An luôn là địa bàn trọng điểm ma túy của cả nước Trên địa bàn tỉnh Nghệ An việc nghiên cứu các tội phạm ma túy đã được một số tác giả đề cập đến ở những khía cạnh và mức độ khác nhau trong nhiều công trình nghiên cứu Tác giả Vũ Trọng Thanh, công an Nghệ An đã viết

chuyên đề “Những giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tệ nạn

ma túy ở Nghệ An”(năm 2009) [121] Tác giả đi sâu phân tích và đánh giá những

giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tệ nạn ma túy ở Nghệ An; Luận văn cao học của tác giả Trần Đình Hiền, công an Nghệ An “Hoạt động phòng

ngừa và đấu tranh tội phạm do người nghiện ma túy gây ra trên địa bàn Thành phố Vinh, Nghệ An” (Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2009) [44] Đây là luận văn

thạc sĩ nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Tuy nhiên đối tượng nghiên cứu giới hạn là do người nghiện ma túy gây ra trên địa bàn thành phố Vinh tỉnh Nghệ An Luận văn cao học của tác giả Vũ Duy Nguyên, công an

Nghệ An “Điều tra các vụ án vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy qua biên

giới của lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy của công an Nghệ An”

(Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2010) [81] Với luận văn này tác giả tập trung nghiên cứu hoạt động điều tra các vụ án vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy qua biên giới của lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy của công an Nghệ An Luận

văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Bình Hà, công an Nghệ An “Sử dụng chứng cứ trong hỏi

cung bị can phạm tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy của lực lượng cảnh sát nhân dân công an Nghệ An” (Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2011) [35]

Luận văn thạc sĩ của tác giả Chu Quang Thành, công an Nghệ An “Nâng cao hiệu quả

của hoạt động điều tra tội phạm tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy có liên quan tới người nước ngoài của lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy của công an Nghệ An” (Học viện Cảnh sát nhân dân, năm 2012) [129] Tác giả tập trung

nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra tội phạm tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy có liên quan tới người nước ngoài của lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy của công an Nghệ An

Đề tài khoa học cấp tỉnh của Công an tỉnh Nghệ An “Nâng cao hiệu quả phòng

ngừa và đấu tranh chống tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An”, được nghiệm thu

27

năm 2011[147] Đề tài tập trung làm rõ tình hình, đặc điểm liên quan đến ma túy; đánh giá về tình hình, hoạt động của tội phạm ma túy; kết quả công tác phòng ngừa và đấu tranh chống ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2004 đến năm 2010 Đề tài đưa ra

có một số tài liệu, số liệu cần thiết, rất có giá trị tham khảo phục vụ cho đề tài mà tác giả nghiên cứu

Điểm chung của các công trình nghiên cứu nêu trên đều nhận định trong thời gian qua, THTP ma túy vẫn diễn biến hết sức phức tạp và được phát hiện hầu hết ở các địa bàn trong cả nước từ thành phố đến nông thôn, biên giới, hải đảo và lan rộng đến vùng núi cao, khu vực rừng sâu Việt Nam vẫn là địa bàn trung chuyển ma túy từ các nước trong khu vực Đông Nam Á sang nước thứ ba tiêu thụ trên nhiều tuyến, nhiều cửa khẩu

Do đó, tội phạm ma túy ở nước ta có xu hướng gia tăng về số lượng, tính chất và mức

độ của tội phạm Nguồn ma túy chủ yếu được thẩm lậu từ nước ngoài với nhiều chủng loại khác nhau Tuy nhiên, qua nghiên cứu các công trình trên cho thấy: do góc độ nghiên cứu, thời điểm nghiên cứu, phạm vi đề tài nghiên cứu nên cơ sở lý luận của các vấn đề tội phạm học cơ bản như THTP, nguyên nhân, điều kiện và phòng ngừa tội phạm còn có những hạn chế thiếu sót về sự khách quan, toàn diện; một số công trình có phạm

vi nghiên cứu rộng hoặc tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy chỉ là một phần nhỏ trong nội dung nghiên cứu của tác giả nên chưa được phân tích sâu về mặt lý luận và thực tiễn; có công trình xem xét tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy với ý nghĩa là một tội phạm

để bình luận các dấu hiệu pháp lý hình sự và hình phạt; hoặc chỉ xem xét dưới góc độ tội phạm học - phòng ngừa cả nhóm tội phạm ma túy

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.2.1 Những vấn đề đã được nghiên cứu và làm rõ

Nhìn chung, trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã có một số công trình nổi bật về các tội phạm ma túy, tuy nhiên, những công trình này tiếp cận ở một số tội cụ thể hoặc nghiên cứu hoạt động phòng ngừa của một chủ thể mang tính chuyên trách trong đấu tranh phòng ngừa tội phạm Trên địa bàn tỉnh Nghệ An có một số công trình đề cập đến các giải pháp phòng ngừa THTP về ma túy nhưng những giải pháp chưa toàn diện, đồng bộ và đặc biệt là chưa triển khai thực hiện các giải pháp này chưa tập trung quyết liệt và hiệu quả chưa cao Cho đến nay, chưa có một công trình luận án nào có tính chuyên sâu nghiên cứu tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An một cách đầy

đủ, có hệ thống về tình hình, nguyên nhân và đưa ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa loại tội phạm này dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Hơn nữa các nghiên cứu liên quan đến thực trạng tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An nêu trên được thực hiện dựa trên số liệu trước năm 2009 và chưa dựa trên phạm vi

28

tương đồng về đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở kế thừa, tiếp thu những lý luận mới được công bố và phát triển trên cơ sở tội phạm học Cho đến nay, chưa có một công trình nào có tính chuyên sâu nghiên cứu tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2007 - 2017 một cách đầy đủ, có hệ thống về tình hình, nguyên nhân và các giải pháp phòng ngừa

Với tất cả các nghiên cứu tài liệu, công trình có liên quan đến đề tài nghiên cứu

về tình hình các tội phạm về ma túy trên thế giới cũng như ở Việt Nam mà tác giả luân

án tiếp cận được, tác giả đưa ra đánh giá khái quát về những quả nghiên cứu như sau:

Một là, các công trình nghiên cứu khoa học nói trên đã phân tích, làm rõ những tri

thức cơ bản và chi tiết về tội phạm học Cung cấp một khối lượng tri thức về tội phạm học khổng lồ với nhiều cách tiếp cận khác nhau về lý luận THTP, lý luận về nguyên nhân và điều kiện của THTP, lý luận về nhân thân người phạm tội và lý luận về phòng ngừa THTP Những tri thức này là nền tảng cho tác giả luận án kế thừa, ứng dụng vào nghiên cứu để làm rõ theo mô hình đầy đủ của tội phạm học: tình hình - nguyên nhân, điều kiện và giải pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Hai là, để tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp phòng ngừa Việc đánh giá

THTP về ma túy có ý rất nghĩa quan trọng, trên cơ sở đó mới đưa ra được nhận định khách quan, toàn diện và có hướng khắc phục kịp thời, phù hợp Vậy nên, những kết quả nghiên cứu về những công trình liên quan trực tiếp đến đề tài luận án mà tác giả sẽ kế thừa, tiếp tục phát triển các công trình nghiên cứu đã đưa ra những đánh giá cơ bản về THTP về ma túy, đây là điểm xuất phát quan trọng, là cơ sở lý luận và thực tiễn mang tính tiền đề, định hướng cho tác giả luận án tiếp tục đi sâu phân tích THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An và tìm ra các giải pháp phòng ngừa cụ thể, phù hợp

Bốn là, nguyên nhân và điều kiện của THTP là sự tác động qua lại giữa các hiện

tượng xã hội tiêu cực với nhau và với con người trong hoạt động sống của họ làm hình thành ở họ những đặc điểm nhân cách lệch chuẩn và nếu được đặt trong những hiện tượng

xã hội tiêu cực có thể làm phát sinh tội phạm, những công trình nghiên cứu về cơ bản đã thống nhất trong nhận thức về nguyên nhân và điều kiện của THTP trên cơ sở tri thức về triết học thông qua cặp phạm trù nguyên nhân - kết quả

Năm là, những công trình nghiên cứu đã tìm được điểm chung là xây dựng các giải

pháp phòng ngừa THTP nói chung và THTP về ma túy nói riêng Nếu phải nắm vững những kiến thức lý luận về THTP (các thông số của tội phạm), nguyên nhân và điều kiện của THTP, lý luận và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm thì cần phải tiến hành dự báo về tình hình của tội phạm trong thời gian tiếp theo

Sáu là, tác giả cho rằng khi nghiên cứu đề tài dưới góc độ “địa lý học tội phạm” sẽ

có ý nghĩa rất lớn trong việc xác định rõ THTP, đặc biệt là nguyên nhân phát sinh tội

29

phạm và áp dụng những giải pháp sát với địa phương để phòng chống tội phạm trên địa bàn từng địa phương Tác giả nghiên cứu THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An được coi là một điểm nóng về tội phạm về ma túy, có diễn biến hết sức phức tạp Một số công trình khi nghiên cứu tội phạm về ma túy trên một địa bàn cụ thể đã khai thác khía

cạnh “địa lý học tội phạm” Đây là một điểm mới trong các công trình nghiên cứu về tội

phạm học sau này Do vậy, việc nắm vững đặc thù của tự nhiên, kinh tế xã hội, văn hóa Nghệ An sẽ là điểm mấu chốt của cách tiếp cận sát với tình hình thực tế của địa bàn, qua

đó để tìm ra nguyên nhân điều kiện phạm tội và các giải pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy có hiệu quả Bởi vì, địa bàn Nghệ An có đặc thù về vị trí địa hình, khí hậu (giáp vùng biên giới với Lào, địa hình đồi núi hiểm trở Người dân còn nghèo khó, đồng bào dân tộc

ít người chiếm số lượng lớn, nhận thức hiểu biết về pháp luật còn hạn chế, bão lũ thiên tai, dịch bệnh hoành hành khốc liệt )

1.2.2 Những vấn đề đặt ra mà luận án sẽ tiếp tục nghiên cứu

1.2.2.1 Những vấn đề đặt ra còn bỏ ngỏ và tranh luận

Thứ nhất, các nhà khoa học về tội phạm học khi nói về “nguyên nhân và điều kiện”

của THTP hay có tên gọi khác nhau như “các hiện tượng xã hội tiêu cực” cũng có những

tên gọi khác nhau: có quan điểm cho rằng nguyên nhân và điều kiện của THTP phải được gọi là các yếu tố làm phát sinh THTP Theo quan điểm của cá nhân tác giả luận án cho rằng cả hai tên gọi đó đều có chung một nội dung như nhau, tránh có những phản bác về khoa học về tên gọi trên Xét ở góc độ tiếp cận triết học việc sử dụng tên gọi là nguyên nhân và điều kiện sẽ sát với cơ sở khoa học của đề tài hơn là lấy triết học Mác- Lênin làm nền tảng trên cơ sở các cặp phạm trù

Thứ hai, THTP, bản thân nó là hệ thống phức tạp, đa chiều tương tác với nhau

Việc đấu tranh phòng chống tội phạm cũng cần có tính chất như thế Vì vậy, việc nghiên cứu về tội phạm đặc biệt là tội phạm về ma túy liên quan đến đề tài luận án phải được làm rõ nhiều yếu tố, nhiều quá trình trong tổng thể lớn Chính vì lẽ trên mà các cơ quan pháp luật chưa có được những căn cứ thống nhất và hoàn chỉnh để phản ánh THTP cũng như làm rõ hiệu quả việc phòng, chống tội phạm Điều này nhìn rõ qua các tài liệu tổng kết chuyên đề hoặc tổng kết hàng năm của ngành Tư pháp số liệu được tổng hợp ở những mốc thời điểm khác nhau Nhìn vào những số liệu đó khó có thể tìm thấy bức tranh xác thực về tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng

Thứ ba, trong công tác giảng dạy môn học tội phạm học ở các trường đại học có

ngành luật chưa cụ thể, chưa tập trung đầu tư Do vậy, cách tiếp cận về đối tượng nghiên cứu có khi chưa rõ Một số công trình đang nặng về việc phân tích, đánh giá chung chung,

có sự lẫn lộn giữa các biện pháp phòng ngừa xã hội với các biện pháp phòng ngừa mang tính chất tội phạm học hoặc với các giải pháp đấu tranh bằng trách nhiệm hình sự

30

Từ những phân tích nói trên, những nghiên cứu các công trình khoa học trong nước, ngoài nước đã đúc kết những nhận định khách quan về kiến thức nền tảng cho việc thực hiện đề tài: nhận định của các công trình nghiên cứu nước ngoài đã cung cấp cho tác giả cái nhìn chung nhất về THTP về ma túy, cũng như những cảnh báo và các giải pháp, kế hoạch hành động mang tính chiến lược của các quốc gia để giải quyết vấn đề này Mặc dù

ở mỗi nước có những đặc điểm kinh tế xã hội khác nhau nhưng tổng quan các tài liệu này cho phép tác giả có cơ sở khái quát những phương hướng phòng ngừa tội phạm về ma túy một cách đa chiều, có sự so sánh, đối chiếu phù hợp Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với luận án, đặc biệt là những số liệu được nêu ra

để phân tích thực trạng của THTP về ma túy trên toàn quốc nói chung, ở một số địa phương nói riêng Kết quả nghiên cứu đó giúp tác giả nhận thức rõ hơn THTP về ma túy, những giải pháp phòng ngừa THTP về ma túy ở các giai đoạn khác nhau mà có thể kế thừa Bằng phương pháp nghiên cứu so sánh, tác giả thấy được những bất cập, thiếu sót trong hệ thống pháp luật, trong hoạt động phòng ngừa tội phạm về ma túy, trong chương trình, kế hoạch hành động phòng, chống tội phạm của quốc gia nói chung

1.2.2.2 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Với tính chất là một luận án thuộc chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, nội dung của luận án sẽ tiếp thu những ưu điểm của các công trình đã nêu, đồng thời tác giả cũng sẽ tiếp tục làm rõ những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc đã được đề cập nhưng còn ở mức độ tổng quát, cụ thể:

Đề tài “Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An: Tình hình, nguyên

nhân và giải pháp phòng ngừa” phải được nghiên cứu trong phạm vi của chuyên ngành

Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Vì thế đề tài này phải lấy phòng ngừa tội phạm

về ma túy là mục đích và việc nghiên cứu phải được tiến hành trên cơ sở điều kiện kinh

tế, chính trị, văn hóa, xã hội tỉnh Nghệ An Trên cơ sở nghiên cứu, tham khảo, hệ thống hóa các công trình khoa học đi trước có liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã tiếp thu nhưng tri thức, kế thừa có chọn lọc và phát triển các ý tưởng khoa học để áp dụng vào công trình luận án và xác định rõ những vấn đề cơ bản mà luận án cần phải tiếp tục nghiên cứu:

Thứ nhất, ứng dụng một cách có hệ thống tri thức về lý luận của tội phạm học để

phân tích làm rõ THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An, thông qua việc phân tích, đánh giá thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất của THTP về ma túy trong giai đoạn

2007 - 2017 dựa trên chất liệu nghiên cứu là các bản án, bản cáo trạng và báo cáo tổng kết công tác điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tư pháp trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Thứ hai, ứng dụng lý luận của tội phạm học để phân tích, làm rõ nguyên nhân và

điều kiện của THTP về ma túy trên địa bàn tỉnh Nghệ An, trong đó có cả những nguyên