Giáo án Chu de chuong III Tin 12

- Biết khái niệm cơ sở dữ liệu quan hệ, khóa và liên kết giữa các bảng.. Tạo lập cơ sở dữ liệu Câu hỏi/bài tập định tính Mô tả thao tác Tạo lập cơ sở dữ liệu Thực thi thao tác Tạo lập cơ

Bước 1: Chủ đề HỆ CSDL QUAN HỆ

Bước 2: Xác định Kiến thức kỹ năng và năng lực hướng tới.

a Chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ theo chương trình:

 Kiến thức:

- Biết được khái niệm mô hình dữ liệu và đặc trưng cơ bản của mô hình này

- Biết khái niệm cơ sở dữ liệu quan hệ, khóa và liên kết giữa các bảng

- Nắm được các chức năng mà hệ QTCSDL quan hệ phải có và vai trò, ý nghĩa của chức năng đó trong quá trình tạo lập và khai thác hệ QTCSDL quan hệ

 Kỹ năng:

- Có sự liên hệ với chương I

- Có sự liên hệ với các thao tác cụ thể trình bày ở chương II

- Có sự liên hệ với các thao tác cụ thể ở chương II

 Thái độ:

- Nghiêm túc

b Năng lực hướng tới:

- Năng lực CNTT: Thao tác tốt trên hệ CSDL quan hệ

- Năng lực tự học: Tích cực tìm hiểu, tham khảo tài liệu, tìm tòi kiến thức áp dụng cho môn học

- Năng lực giao tiếp: chủ động, lắng nghe, tham gia tich cực quá trình học tập

- Năng lực hoạt động nhóm: Làm việc nhóm, tự giác phân công, thực hiện công việc được giao trong nhóm

Bước 3: Bảng mô tả các yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập

Nội dung Loại câu

hỏi/bài tập Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao

1 Mô hình

dữ liệu Câu hỏi/bài

tập định tính

Mô hình dữ liệu quan hệ

Hs chỉ ra được các yếu tố cấu thành mô hình

Câu hỏi ND1.DT.NB1

Câu hỏi ND1.DT.TH1 Bài tập định

lượng Bài tập thực hành

2 Cơ sở dữ

liệu quan

hệ

Câu hỏi/bài tập định tính

Khái niệm cơ sở

dữ liệu quan hệ,

hệ QTCSDL quan hệ

Khái niệm khóa

Khái niệm liên kết

Chỉ ra được các đặc trưng của hệ CSDL quan hệ

Chỉ ra được khóa chính và tiêu chí chọn khóa chính

Hiểu được ý nghĩa của liên kết

và cách liên kết bảng

Chỉ ra được thuộc tính đa trị và phức hợp ở VD/sgk trang

82 và đưa VD trở thành CSDL quan hệ

Câu hỏi ND2.DT.NB1 ND2.DT.NB2 ND2.DT.NB3 ND2.DT.NB4

Câu hỏi ND2.DT.TH1 ND2.DT.TH2 ND2.DT.TH3

Câu hỏi ND2.DL.VD1

Bài tập định lượng

Chỉ ra được khóa chính và vì sao chọn khóa cho bảng với VD thực tế

Câu hỏi ND2.DT.TH1

Bài tập thực hành

Liên kết và đưa ra thông tin đầy đủ … Câu hỏi

ND2.TH.VDT1

3 Tạo lập cơ

sở dữ liệu

Câu hỏi/bài tập định tính

Mô tả thao tác Tạo lập cơ sở dữ liệu

Thực thi thao tác Tạo lập cơ sở dữ liệu bảng học sinh Câu hỏi

ND3.DT.NB

Câu hỏi ND3.DT.VDT Bài tập định

lượng Bài tập thực hành

4 Cập nhật

dữ liệu Câu hỏi/bài

tập định tính

Mô tả thao tác

Cập nhật

dữ liệu Câu hỏi ND4.DT.NB1 Bài tập định

lượng

Chỉ ra được đối tượng để Cập nhật dữ liệu

Thực thi thao tác cập nhật dữ liệu cho bảng học sinh Câu hỏi

ND4.DL.TH1

Câu hỏi ND4.DL.VD1 Bài tập thực

hành

5 Khai thác

cơ sở dữ liệu.

Câu hỏi/bài tập định tính

Mô tả thao tác Khai thác cơ sở

dữ liệu

Câu hỏi ND5.DT.NB1 Bài tập định

lượng

Chỉ ra được đối

tượng khai thác

dữ liệu

Câu hỏi ND5.DL.TH1 Bài tập thực

hành

Thực hiện thao tác khai thác dữ liệu cụ thể

Câu hỏi ND5.DL.VDT

Bước 4: Hệ thống câu hỏi/bài tập theo các mức đã mô tả:

Câu ND1.DT.NB1 Mô hình dữ liệu quan hệ là gì?

Câu ND1.DT.TH1 Mô hình dữ liệu được tạo hành từ các yếu tố nào? Diễn giải cụ thể?

Câu ND2.DT.NB1 Nêu khái niệm CSDLQH, hệ QTCSDLQH?

Câu ND2.DT.TH1 Trình bày các đặc trưng CSDLQH? Và giải thích các đặc trưng đó?

Câu ND2.DL.VD1 Hãy chỉ ra được thuộc tính đa trị và phức hợp ở VD/SGK trang 82 và đưa VD trở thành CSDLQH?

Câu ND2.DT.NB2 Hãy mô tả CSDL qhệ thư viện cần có thông tin nào?

Câu ND2.DT.TH2 Hãy thể hiện thông tin đầy đủ của 1 hs mượn sách thư viện qua vd/sgk trang 83?

Câu ND2.DT.NB3 Khóa là gì?

Câu ND2.DT.TH3 Thế nào là Khóa chính? Tiêu chí chọn khóa chính?

Câu ND2.DT.TH4 Tại sao phải có khóa trong bảng?

Câu ND2.DL.VD2 Khi các em gửi thư thì địa chỉ có là khóa không? Vì sao? Nếu không có địa chỉ thì điều gì xảy ra?

Câu ND2.DT.TH5 Xác định khóa và khóa chính cho ví dụ: THƯ VIỆN/sgk trang 83?

Câu ND2.DT.NB4 Liên kết là gì?

Câu ND2d.DT.TH1 Nêu ý nghĩa của việc liên kết? dựa vào đâu để liên kết?

Câu ND2.TH.VDT1 Xem lại liên kết bài TH9 sgk/ 76 hãy liên kết 3 bảng: Bảng điểm, Môn học, Học sinh và đưa

ra thông tin đầy đủ của học sinh có trong bảng?

Câu ND3.DT.NB1 Hãy mô tả các bước chính tạo lập cơ sở dữ liệu?

Câu ND3.DL.VD1 Hãy tạo lập cơ sở dữ liệu bảng học sinh gồm các trường: STT, SBD, HO_TEN, NSINH, GTINH, DIEM, TO trên máy?

Câu ND4.DT.NB1 Thao tác Cập nhật dữ liệu gồm thao tác nào? Liệt kê?

Câu ND4.DL.TH1 Trong Access đối tượng nào dùng để Cập nhật dữ liệu?

Câu ND4.DL.VD1 Hãy tiến hành cập nhật thêm 2 học sinh vào bảng trên, xóa bớt bản ghi đầu tiên?

Câu ND5.DT.NB1 Khai thác cơ sở dữ liệu gồm thao tác nào?

Câu ND5.DL.TH1 Để sắp xếp dữ liệu thường dùng đối tượng nào của Access? Khi nào dùng Query? Report? Câu ND5.DL.VDT Hãy thực thi bảng trên với HO_TEN sắp xếp tăng dần? Báo cáo thống Kê giới tính Học sinh?

Bước 5: Tiến trình dạy học theo chủ đề:

1 Kiến thức:

- Nắm được khái niệm mô hình dữ liệu và biết sự tồn tại của các loại mô hình CSDL

- Nắm được khái niệm mô hình quan hệ và các đặc trưng cơ bản của mô hình này

2 Kỹ năng:

- Có sự liên hệ với các thao tác cụ thể ở chương II

- Có sự liên hệ với các thao tác cụ thể trình bày chương II

3 Thái độ: Nghiêm túc, tích cực, kĩ luật.

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

2 Giáo viên: Máy chiếu, SGK, giáo án.

3 Học sinh: Chuẩn bị bài, SGK.

III NỘI DUNG:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài củ: Không

3 Bài mới:

Gv: Theo em để tiến hành xây dựng và khai thác một hệ

CSDL thường được tiến hành qua mấy bước?

Hs: Trả lời

Gv: Một CSDL bao gồm những yếu tố nào?

Hs: Trả lời

Gv: Ta có thể mô tả dữ liệu lưu trữ trong CSDL bằng

ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu của một hệ QTCSDL cụ

thể Tuy nhiên, để mô tả các yêu cầu dữ liệu của một tổ

chức sao cho dễ hiểu đối với nhiều người sử dụng khác

nhau cần có mô tả ở mức cao hơn – mô hình dữ liệu

Theo mức mô tả chi tiết về CSDL, có thể phân chia các

mô hình dữ liệu thành hai loại

Hs: Lắng nghe, ghi bài

1 Mô hình dữ liệu: Là một tập khái niệm dùng để

mô tả:

 Cấu trúc dữ liệu

 Các thao tác và các phép toán trên dữ liệu

 Các ràng buộc dữ liệu

a) Khái niệm:

Mô hình dữ liệu là một tập các khái niệm, dùng để mô tả cấu trúc dữ liệu, các thao tác dữ liệu, các ràng buộc dữ liệu của một CSDL

b) Các loại mô hình dữ liệu:

- Mô hình logic: Mô tả CSDL ở mức khái niệm và mức khung nhìn

- Mô hình vật lí: Cho biết dữ liệu được lưu trữ như thế nào

Gv: Mô hình quan hệ được E.F.Codd đề xuất năm 1970

trong khoảng 20 năm trở lại đây các hệ CSDL theo mô

hình quan hệ được dùng phổ biến

- Em hãy nhắc lại khái niệm về CSDL?

- Khái niệm về hệ QTCSDL?

Hs: Trả lời

2 Mô hình dữ liệu quan hệ:

- Về mặc cấu trúc dữ liệu được thể hiện trong các bảng Mỗi bảng thể hiện thông tin về một loại đối tượng bao gồm các hàng và các cột Mỗi hàng cho thông tin về mỗi đối tượng cụ thể trong quản lí

- Về mặt thao tác trên dữ liệu: Có thể cập nhật dữ liệu, sữa bản ghi trong một bảng

- Về mặt ràng buộc dữ liệu: Dữ liệu trong một bảng phải thỏa mãn một số ràng buộc

Gv: Yêu cầu Hs nhắc lại khái niệm về CSDL , Hệ

QTCSDL?

Hs: Nhắc lại khái niệm đã học

Gv: Giới thiệu khái niệm về CSDL quan hệ, Hệ

QTCSDL quan hệ

Hs: Lắng nghe

Gv: Yêu cầu Hs tham khảo SGK, cho biết thuật ngữ

‘Quan hệ’, ‘Thuộc tính’, ‘Bộ’ ?

Hs: Trả lời

Gv: Các đặc trưng chính của một quan hệ trong CSDL

quan hệ là?

Hs: Trả lời

Gv: Theo em thế nmào gọi là ‘đa trị’, ‘phức hợp’?

Hs: Trả lời

Gv: Giải thích, minh họa bắng ví dụ cụ thể để Hs dễ

hiểu

Gv: Sử dụng máy chiếu thể hiện các bảng, các mối quan

hệ giửa các bảng trong bài toán quản lí thư viện Chỉ ra

cho Hs thấy tại sao chúng ta phải liên kết giữa các bảng

và phải tạo khóa cho các bảng

Hs: Quan sát

Gv: Theo em thế nào là khóa?

Hs: Trả lời

Gv: Khóa có tính chất gì?

3 Cơ sở dữ liệu quan hệ:

a) Khái niệm: CSDL được xây dựng trên mô hình

dử liệu quan hệ gọi là CSDL quan hệ Hệ QTCSDL dùng để tạo lập, cập nhật khai thác CSDL quan hệ gọi là

hệ QTCSDL quan hệ

Một quan hệ trong hệ CSDL quan hệ có những đặc trưng sau:

- Mỗi quan hệ có một tên phân biệt với các quan

hệ khác

- Các bộ là phân biệt và thứ tự các bộ không quan trọng

- Mỗi thuộc tính có một tên phân biệt, thứ tự thuộc tính không quan trọng

- Quan hệ không có thuộc tính là đa trị hay phức hợp

b) Ví dụ: SGK c) Khóa và liên kết giữa các bảng:

 Khóa: Khóa của một bảng là một tập thuộc tính

gồm một hay một số thuộc tính của bảng có hai tính chất:

- Không có 2 bộ khác nhau trong bảng có giá trị bằng nhau trên khóa

- Không có tập con thực sự nào của tập thuộc tính này có tính chất trên

Gv: Khi gửi thư, ta phải ghi đầy đủ thông tin địa chỉ

người gửi, người nhận, vậy địa chỉ người gửi và người

nhận là các khóa

- Nếu không ghi một trong hai địa chỉ thì điều gì

xảy ra?

Hs: Không ghi địa chỉ người nhận thì thư không đến

Gv: Ta có thể coi địa chỉ người nhận là khóa chính

- Mỗi bảng có bao nhiêu khóa?

- Nên chọn khóa chính như thế nào?

Hs: Trả lời

Gv: Để đảm bảo nhất quán về dữ liệu, tránh tính trạng

thông tin về một đối tượng xuất hiện hơn một lần sau

những lấn cập nhật Do đó người ta mới chọn 1 khóa

trong các khóa của bảng làm khóa chính

Mục đích chính của việc xác định khóa là để thiết lập sự

liên kết giữa các bảng Điều đó giải thích vì sao ta cần

xác định khóa sao cho nó bao gồm càng ít thuộc tính

càng tốt

Hs: Lắng nghe

Gv: Để thiết lập được mối liên kết giữa các bảng ta dựa

vào đâu?

Hs: Dựa trên thược tính khóa

Gv: Chiếu ví dụ lên màn chiếu và trình bày

Hs: Quan sát

- Khóa chính và liên kết giữa các bảng:

 Khóa chính:

Một bảng có thể có nhiều khóa Trong các khóa của một bảng người ta thường chọn một khóa làm khóa chính Khi nhập dữ liệu cho một bảng, giá trị của mọi bộ tại khóa chính không được để trống

Chú ý:

- Mỗi bảng có ít nhất một khóa Việc xác định khóa phụ thuộc vào quan hệ logic của các dữ liệu chứ không phụ thuộc vào giá trị của các dữ liệu

- Nên chọn khóa chính là khóa có ít thuộc tính nhất

 Liên kết:

Thực chất sự liên kết giữa các bảng là dựa trên thuộc tính khóa

3 Dặn dò:

- Học bài

- Chuẩn bị nội dung thực hành 10

Ngày soạn: 15/2 CHƯƠNG III: HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ

Bài 11: CÁC THAO TÁC VỚI CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ

Tiết: 39 - 40

1 Kiến thức: Biết được chức năng mà hệ QTCSDL quan hệ phài có và vai trò, ý nghĩa của các chức năng đó

trong quá trình tạo lập, cập nhật và khai thác hệ QTCSDL quan hệ

2 Kỹ năng: Liên hệ được với các thao tác cụ thể trình bày ở chương II.

3 Thái độ: Nghiêm túc, tích cực.

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Giáo viên: Máy chiếu, máy vi tính, các chương trình mẫu làm sẳn.

2 Học sinh: SGK, coi trước nội dung bài.

III NỘI DUNG:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài củ: Để liên kết giữa các bảng thì ta dựa trên yếu tố?

3 Bài mới:

Gv: Em hãy nêu các bước chính để tạo một CSDL?

Hs: Trả lời:

- Tạo bảng

- Chọn khóa chính

- Đặt tên, lưu cấu trúc bảng

- Liên kết bảng

Gv: Bước đầu để tạo lập một CSDL quan hệ là tạo ra một

hoạc nhiều bảng Để thực hiện, ta phải xác định và khai

báo cấu trúc của bảng

- Trong Word, để tạo danh sách học sinh ta phải làm

gì?

Hs: Trả lời:

- Tạo cấu trúc

- Nhập dữ liệu

Gv: Trong Access, củng tương tự như vậy

Gv: Em hãy cho biết, khi nào thì ta có thể cập nhật dữ liệu?

Hs: Trả lời

Gv: Vậy cập nhật dữ liệu là làm những công việc gì?

Hs: Trả lời

Gv: Em hãy nêu một số thao tác, trên Access đã học, để

tiến hành cập nhật dữ liệu

Hs: Nhắc lại, một số thao tác đã học

1 Tạo lập cơ sở dữ liệu:

+ Tạo bảng:

- Tạo một bảng ta cần khai báo cấu trúc bảng bao gồm các bước:

 Đặt tên trường

 Chọn kiểu dữ liệu

 Chọn kích thước trường

- Xác định khóa chính

- Đặt tên và lưu cấu trúc của bảng

- Thiết lập liên kết giữa các bảng

2 Cập nhật dữ liệu:

- Sau khi tạo cấu trúc bảng, có thể nhập dữ liệu cho bảng

- Các hệ CSDL cho phép tạo biểu mẫu nhập dữ liệu

- Dữ liệu nhập vào có thể được chỉnh sửa, thêm, xóa

 Thêm bản ghi bằng cách bổ sung một hoặc một vài bộ dữ liệu

 Chỉnh sữa dữ liệu là việc thay đổi giá trị của một bộ mà không phải thay đổi toàn bộ giá trị các thuộc tính còn lại của bộ đó

 Xóa bản ghi là xóa một hoặc một số bộ của bảng

Gv: Trong nội dung chương 2, ta đã thực hiện việc sắp xếp

các bản ghi? Em nêu trình tự thao tác thực hiện

3 Khai thác cơ sở dữ liệu:

a) Sắp xếp các bản ghi: Hệ QTCSDL phải thực

Hs: Trả lời.

Gv: Việc sắp xếp theo một trình tự nào đó là công việc

thường gặp của công tác quản lý Ví dụ sắp xếp danh sách

để đánh SBD, phòng Thi

Ví dụ dữ liệu được sắp xếp theo tên của Access:

Gv: Nêu các bước để truy vấn dữ liệu của Access

Hs: Trả lời

Gv: Tại sao phải truy vấn dữ liệu?

Hs: Trả lời, học sinh khác bổ sung nếu thiếu

Gv: Trình bày các tiêu chí để truy vấn thông tin?

Hs: Trả lời

Gv: Là trường hợp đặt biệt của truy vấn, mẫu này giống

như các biểu mẫu khác nhưng ta không thể cập nhật dữ liệu

được

Gv: Tại sao phải kết xuất báo cáo?

Hs: Trả lời

Gv: Báo cáo lấy dữ liệu từ đâu?

Hs: Trả lời: từ bảng và truy vấn

hiện việc tổ chức hoặc cung cấp phương tiện truy cập các bản ghi theo một trình tự nào đó

Lưu ý: Sắp xếp bản ghi không thay đổi trật tự lưu trữ ban đầu của bản ghi

b) Truy vấn cơ sở dữ liệu:

- Truy vấn là một phát biểu thể hiện yêu cầu của người dùng

- Truy vần mô tả các dữ liệu và đặt các tiêu chí

để hệ QTCSDL có thể thu thập dữ liệu thích hợp

- Để thực hiện việc truy vấn CSDL, thông thường các hệ QTCSDL cho phép nhận các biểu thức hay các tiêu chí nhằm các mục đích sau:

 Định vị các bản ghi

 Thiết lập mối liên hệ giữa các bảng để kết xuất thông tin

 Liệt kê một tập con các bản ghi

 Thực hiện các phép toán

 Xóa một số bản ghi

 Thực hiện thao tác quản lí dữ liệu khác c) Xem dữ liệu:

- Hệ QTCSDL cung cấp nhiều cách thức để xem dữ liệu:

 Xem toàn bộ bảng

 Có thể dùng công cụ lọc dữ liệu để xem một tập con các bản ghi hoặc một số trường trong bảng

 Các hệ QTCSDL cho phép tạo ra các biểu mẫu để xem bản ghi

d) Kết xuất báo cáo: Thông tin trong một báo cáo được thu thập bằng cách tập hợp dữ liệu theo tiêu chí do người sử dụng đặt ra Báo cáo thường được in hay hiển thị trên màn hình theo khuôn mẫu định sẳn

- Báo cáo cũng có thể xây dựng dựa trên truy vấn

4 Củng cố: Khai thác CSDL: Sắp xếp, truy vấn, xem, in ấn, kết xuất báo cáo.

5 Dặn dò:

- Học bài

- Chuẩn bị nội dung thực hành bài số 10

Ngày soạn: 15/2 CHƯƠNG III: HỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUAN HỆ

Bài tập thực hành 10

Tiết: 41 - 42

1 Kiến thức:

- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng chọn khóa cho các bảng dữ liệu của CSDL đơn giản

- Củng cố cho học sinh khái niệm liên kết và cách xác lập liên kết giữa các bảng trong CSDL quan hệ Đồng thời khắc sâu cho học sinh mục đích của việc xác lập các liên kết giữa các bảng

2 Kỹ năng:

- Chọn được khóa cho các bảng dữ liệu trong một bài toán quen thuộc

- Xác lập được liên kết giữa các bảng thông qua khóa để có thể tìm được những thông tin liên quan đến một

cá thể được quản lí

3 Thái độ: Nghiêm túc, tích cực.

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

1 Giáo viên: Máy chiếu, máy vi tính, các chương trình mẫu làm sẳn.

2 Học sinh: SGK, coi trước nội dung bài.

III NỘI DUNG:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài củ:

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Bài tập 1

Gv: Yêu cầu học sinh tạo cấu trúc 3 bảng và xác

định khóa?

Hs: Trả lời, thực hiện trên máy

Gv: Ở bảng Diem_thi, có thể chọn trường Diem

làm khóa được không?

Hs: Trả lời

Gv: STT có thể làm khóa hay không? Vì sao trong

thực tế của bài tập này người ta không chọn trường

này làm khóa?

Hs: Trả lời

Hoạt động 2: Bài tập 2

Gv: Cho học sinh quan sát 3 bảng

- Yêu cầu xác định bảng chính và bảng tham

chiếu

- Yêu cầu hs chỉ ra các liên kết

Hs: Trả lời

Gv: Yêu cầu học sinh thể hiện thao tác liên kết

Hs: Thực hện

Hoạt động 3: Bài tập 3

Gv: Giới thiệu nội dung yêu cầu của đề bài thực

hành

 Đưa kết quả thi để thông báo cho học sinh

 Đưa kết quả thi theo trường

 Đưa kết quả thi của toàn tỉnh theo thứ tự

giảm dần của điểm thi

Hs: Thực hiện

Gv: Quan sát, hướng dẫn

Gv: Nhận xét kết quả làm bài của học sinh

Gv: Chiếu lên màn hình từng kết quả để học sinh

chuẩn hóa bài làm của mình

Hs: Quan sát, điểu chỉnh kết quả của mình

4. Dặn dò:

- Học bài

- Chuẩn bị nội dung tiết ôn tập