Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu hoàn thiện quy trình ra ngôi cây dược liệu Ba kích tím Morinda officinalis How (Khóa luận tốt nghiệp)

MUA A KHÁ

tài:

LI U BA KÍCH TÍM (MORINDA OFFICINALIS HOW )

H o : Chính quy Chuyên ngành : Nông Lâm K t H p Khoa: Lâm Nghi p

Khoá h c: 2011 2015

THÁI NGUYÊN 2015

MUA A KHÁ

tài:

LI U BA KÍCH TÍM (MORINDA OFFICINALIS HOW )

THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành : Nông Lâm K t H p

Khoá h c : 2011 - 2015

Gi ng d n:PGS TS Tr n Th Thu Hà

THÁI NGUYÊN 2015

ng k t qu và s li u trong khóa lu n là trung th c

Hi n nay khoa h c k thu t ngày m t phát tri n, vi c c n v n d ng các quá trình nghiên c u v khoa h c k thu t ngày càng nhi u V y m i sinh

o t ng ra c n ph i n m rõ nh ng ki n

Trong quá trình th c t p t t nghi p là m n quan tr ng cho m i sinh viên c n ph i tr i qua và v n d ng nh ng ki n th c ho c làm quen v i nh c h áp d ng vào th c ti n s n xu t, t

c nhi u kinh nghi m, b xung thêm nhi u ki n th c nâng cao chuyên môn cho b ph c v cho công vi c sau này

Xu t pháp t nh ng nguy n v ng c a b c s nh t trí

c a Ban giám hi ng và ban ch nhi m khoa Lâm nghi i

h c Nông Lâm Thái Nguyên, tôi ti n hành nghiên c Nghiên c u

Lâm nghi p T i h c Nông Lâm Thái Nguyên

c k t qugiám hi ng và ban ch nhi m khoa Lâm nghi i h c

cô giáo TS Tr n Th Thu Hà cùng v i s c a anh KS Nguy n

th c hi tài

Trong quá trình th c t p m c dù b t s c c g

tránh kh i nh ng khuy m và thi u sót Tôi r c s

ki n và s ch b o c a các Th y cô và các b c hoàn thi

Tôi xin chân thành c

Sinh viên

Mua A Khá

B ng 3.1 K t qu ng c a th i gian c m ng t i t l s ng c a cây con sau khi 30 ngày ra ngôi 24

B ng 3.2 k t qu nghiên c u thành ph n giá th ru t b u ng t i t l

s ng c a cây con 25

B ng 3.3 k t qu nghiên c u ng c a thu c tr n m t i t l s ng cây con 26

B ng 3.4 K t qu c u ng c a ch che ph nilon t i t l s ng c a cây con 26

B ng 3.5 k t qu ng c a các lo i phân bón lá t i s sinh tr ng và phát tri n c a cây con 27

B ng 4.1 K t qu ng c a th i gian c m ng t i t l s ng c a cây con sau khi 30 ngày ra ngôi 29

B ng 4.2 k t qu nghiên c u thành ph n giá th ru t b u ng t i t l

s ng c a cây con 32

B ng 4.3 k t qu nghiên c u ng c a thu c tr n m t i t l s ng cây con 35

B ng 4.4 K t qu c u ng c a ch che ph nilon t i t l s ng c a cây con 38

B ng 4.5 k t qu ng c a các lo i phân bón lá t i s ng và phát tri n c a cây con sau 20 ngày phun bón 41

Hình 4.1: Bi bi u di n ng c a th i gian c m ng t i t l

s ng c a cây Ba kích 30Hình 4.2: Hình nh các công th c th i gian c m ng 31

s ng cây con Ba kích 33Hình 4.4 ng c a các giá th n t l s ng cây con Ba kích 34Hình 4.5 Bi th hi n ng c a thu c tr n m t i t l s ng cây con Ba kích 36Hình 4.6 ng c a thu c tr n m t i t l s ng cây con Ba kích 37Hình 4.7 Bi bi u di n ng c a ch che ph nilon t i t l

s ng c a cây con 39Hình 4.8 ng c a ch che ph nilon t i t l s ng cây con 40Hình 4.9 Bi bi u di n ng c a các lo i phân bón lá t i s

ng và phát tri n c a cây con sau 20 ngày phun bón 42Hình 4.10 ng c a các lo i phân bón lá t i s ng và phát tri n c a cây con sau 20 ngày phun bón 43

CT: Công th c.

i ch ng

TN: Thí nghi m

.UBND: y ban nhân dân.NAA: Napahlene acetit acidIAA: Acid indol ãetic

BIA: Indol -3- butyric acidHSNN: H s nhân nhanhBAP: Bezylamino purin

L i

L U ii

DANH M C CÁC T VI T T T v

DANH M C CÁC T VI T T T v

Ph n 1 M U 1

1.1 t v 1

1.2 M u 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 2

tài 2

Ph n 2 T NG QUAN NGHIÊN C U 4

khoa h c 4

2.1.1 Nuôi c y mô - t bào th c v t trong in vitro 4

n chính trong nuôi c y mô t bào th c v t 4

n chu n b 5

n kh trùng m u, c y kh ng 5

n t o ch i và nhân nhanh ch i 5

n t o cây mô hoàn ch nh 6

n chuy 6

2.1.3 Các y u t n k t qu nuôi c y 7

u ki n vô trùng nuôi c y mô trong in vitro 9

2.1.5 Nh ng v nhân gi ng trong in vitro 10

2.2 Nghiên c u tr c 11

2.2.1 Nghiên c u trên th gi i 11

2.2.2 c 13

a cây Ba kích 15

2.4 Công d ng c a cây Ba kích 16

u ki n gây tr c li u Ba kích 18

2.6 T ng quan v khu v c nghiên c u 19

m th c hi tài 19

ng nghiên c u 22

3.1.3 Th i gian ti n hành nghiên c u 22

3.2 N i dung nghiên c u 22

3.2.1 N i dung 1 22

3.2.2 N i dung 2 22

u 22

3.3.1 trí thí nghi m 22

27

lý s li u 28

Ph n 4 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 29

4.1 K t qu ng c a th i gian c m ng t i t l s ng c a cây con sau khi 30 ngày ra ngôi 29

4.2 k t qu nghiên c u thành ph n giá th ru t b u ng t i t l s ng c a cây con 31

4.3 K t qu nghiên c u ng c a lo i thu c tr n m t i t l s ng c a cây con 35

4.4 K t qu c u ng c a ch che ph nilon t i t l s ng c a cây con 38

4.5 K t qu ng c a các lo i phân bón lá t i s ng và phát tri n c a cây con 40

Ph n 5 K T LU N VÀ KI N NGH 44

5.1 K t lu n 44

5.1.1 ng c a th i gian c m n t l s ng c a cây con sau c 30 ngày 44

5.1.2 ng c a thành ph n giá th ru t b n t l s ng c a cây con Ba kích 44

5.1.3 ng c a lo i thu c tr n m t i t l s ng c a cây con 44

5.1.4 ng c a ch i t l s ng c a cây con 44

5.1.5 ng c a các lo i phân bón lá t i s ng và phát tri n c a cây con sau 20 ngày phun phân bón 45

5.2 Ki n ngh 45

Ph n 1

Cây Ba Kích Tím (Morinda officianalis How) là cây thu c s

d ng r ng rãi trong y h c c truy c tìm th y m t s t nh vùng núi

thân th o, s ng thân qu n, t t c các b ph n c a cây Ba

s nhân l n và gi c tính di truy n c a cây m Góp ph n b o v các

b o t n và phát tri n gi ng cây quý hi m này

n sau in vitrro là m n r t quan tr ng

u ki n xu c m ng v i môi

ng bên ngoài và c y vào giá th t

V y c m t quy trình k thu t phù h p cho cây ba kích

u c n thi t, quy trình ra ngôi cho cây Ba kích tím n sau in vitro là

ng tác k thu t c n và quan tr ng ng tr c ti n s ng cây con

Ba kích, làm t t quy trình ra ngôi cho cây con Ba kích s h n ch c s th t

n ra ngôi

Xu t phát t nhu c u th c ti n s n xu t cây Ba kích tím, vi c th c hi n

(Morinda officinalis How) n sau in vitro là c n thi t.

* Trong h c t p và nghiên c u khoa h c

- Giúp sinh viên c ng c và hoàn thi n ki n th c n và nh ng ki n

t u ki i ti p c n v i nh ng ki n th c ngoài

th c t

- Giúp cho sinh viên v n d ng sáng t o nh ng ki n th c vào

th c ti n và là ti quan tr sinh viên th c nh ng ki n th c c

- khoa h hoàn thi n quy trình ra ngôi s n xu t cây

gi c li u Ba kích tím

- K t qu nghiên c u c tài s góp ph n b xung thêm các thông tin, các d li u khoa h c v k thu t ra ngôi sau in vitro làm tài li u tham kh o cho công tác gi ng d y, nghiên c u khoa h c.

- tài giúp cho sinh viên có thêm nhi u kinh nghi n ki n th c b ích

và ti p c n v i công tác nghiên c u khoa h ph c v cho nghiên c u và công tác sau này

* Trong th c ti n s n xu t

- K t qu nghiên c n hoàn thi n quy trình ra ngôi Ba kích tím

- tài giúp tìm ra nh ng bi n pháp t m th t thoát m t t

Ph n 2

T NG QUAN NGHIÊN C U

2.1.1 Nuôi c y mô - t bào th c v t trong in vitro

t các b ph n c a cây m bào), b ng cách nuôi c y

thích h c ki m soát

Nuôi c y mô - t bào th c v t cho phép nuôi c y d dàng nh ng tbào th c v t hay mô phân sinh s ch b ng nhân t o thích h

t o ra nh ng kh i t bào hay nh ng cây hoàn ch nh trong ng nghi m

ng vô trùng nh m t o cây hoàn ch nh là m ng nghiên c n và

c ng d ng r ng rãi trong ch n t o gi ng cây tr ng

M t khác nhân gi ng b t nuôi c y in vitro (ti n hành trong

Hi c ng d ng trong nhi u gi ng cây tr ng

p, cây công nghi p, cây lâm nghi c li u, cây hoa và cây c nh [11]

2.1.2 Cá n chính trong nuôi c y mô t bào th c v t

(meristem) Công vi c ti n hành theo trình t : M u cây (meristem) - Kh

trùng b m t - R a m u nhi u l n cho s ch ch t sát trùng - Môi t ng nuôi

T o ch i T o c m ch i Nhân gi ng Ra r

-2.1.2.1 n chu n b

c thu n hoá v t li u nuôi c y

kh i khu kh o nghi chúng thích ng v ng m i, gi m b t ngu n b nh và t u ki n ch ng v ngu n m u v t cho công tác nuôi

c u ki n c n thi t có th ng các bi n pháp tr hoá v t li u nhân gi ng ho c th ph n nhân t o cho nh ng loài r t khó th ph u

ki n t nhiên

2.1.2.2 n kh trùng m u, c y kh ng

n này nh m t o ra m u s ch và non tr n nuôi

c y ti p theo nên c m b o t l m u nhi m th p, t l s ng cao, mô t n t i

ng t t B ph n c c ch n làm mô c y ph thu c vào

n và th i gian thích h làm s ch ngu n b nh Tu thu c vào t ng

v t li u mà ch n hoá ch t kh trùng khác nhau Trong quá trình kh trùng

t l n kích thích t o c m ch i mà v m b o s c

s ng và b n ch t di truy n c a v t li u nuôi c y

2.1.2.4 n t o cây mô hoàn ch nh

Kích thích ch i ra r n quan tr c cây hoàn ch nh

Ch i h u hi c ch n l ng ra r Môi ng t o r

ng, t p chung cho ra r , lo i b các ch t kích thích t o ch i, phân chia ch t s Auxin kích thích t o r Tu theo lo i cây mà s d ng các n Auxin cho phù h ng các ch t

c s d ng v ng t 1,0- kích thích

ch i ra r i v i m t s cây thân g M t s ng h c bi t n u ch i t o

ra quá nh và ng n, có th s d ng GA3 và m t s h p ch c d a

chuy n sang khu hu n luy n

2.1.2.5 n chuy

t nh ng tiêu chu n v hình thái nh nh (s lá, s r , chi u

nên khi chuy n ra ngoài v u ki n t nhiên hoàn toàn khác h

b stress, d m c và mau héo

t ngày c y) R t o ra trong quá trình nuôi c y mô s d n b l m i

xu t hi c x lý thêm v i các ch t kích thích ra r b ng cách ngâm ho rút ng n th i gian ra r [11]

2.1.3 Các y u t n k t qu nuôi c y

- Nhi : Là y u t quan tr ng ng rõ r n s phân chia t bào

i ch t trong nuôi c y mô, nhi nuôi c c

gi nh 25± 20C; nhi nó còn ng t i ho ng c a Auxin

- Ánh sáng: Các nghiên c y ánh sáng r t c n thi t cho sphát sinh phát tri n hình thái c a m u c y Các lo i m u c y khác nhau có nhu c u v th i gian chi và ánh sáng khác nhau Th i gian chi u sáng v các loài cây thích h p là 12-18h/ngày

sinh hình thái c a mô nuôi c y, v i nh

kích thích mô nuôi c y t o mô s o có th chi u sáng ho c không c n chi u

trong t mô s ng m nh có th chi u sáng th p

ta không c n ph i quan tâm nhi n v m khi nuôi c y

ng và giãn n c a t ng các quá trình sinh t ng h p và

i ch t, kích thích hình thành r và tham gia vào c m ng phát sinh phôi

vô tính Các lo ng s d ng cho nuôi c y: IAA (indol acid axetic), NAA (Naphthyl acid axetic), 2,4D (2,4-Dicloro phenoxy acid axetic)

10mg/l Chúng có hi u qu sinh lý n th p Tùy theo lo i auxin, hàm

ng s d ng nuôi c y ng sinh lý c a auxin là kích

ng c a mô, ho t hóa s hình thành r y s phân chia

m nh m c a t bào d n hình thành mô s o (callus)

c bi n thu c nhóm Gibberellic acid thông d ng nh t trong nuôi c y

mô là GA3 H p ch t này có tác d ng kích thích s giãn t bào theo chi u d c,

t thân cây, phá ng c a phôi, c ch t o r ph

t o ch i ph Ngoài ra GA3 còn n s ra hoa c a m t s th c v t

và rút ng n th ng c a cây Tuy nhiên GA3 r t m n c m v i nhi , nó b m t ho t tính sinh lý t i 90% sau khi h p vô trùng Ngoài các

ch t có tác d ng kích thích trên còn có các ch t có tác d ng c ch sinh

phát sinh hình thái c a m t s cây tr ng trong nuôi c y in vitro Tuy nhiên

GA3 r t m n c m v i nhi , nó b m t ho t tính sinh lý t i 90% sau khi

- Bu ng c y vô trùng : Trong nuôi c y mô t bào th c v t, các thao tác

v i m u c c th c hi n trong bu ng c y vô trùng Thi t b này s lo i tr

m t cách hi u qu ngu n vi sinh v t lây nhi m theo không khí và t u kiên tho i s d ng Bu ng này làm vi c theo nguyên t c l c không khí vô trùng qua màng và th i không khí vô trùng v i ng i thao tác

- Bu ng nuôi cây : Yêu c u chính c a buông nuôi cây là ph m b o nhi nh trong kho ng 250C (250 ± 2) Tùy theo lo i cây mà yêu c u

nhi khác nhau cho thích h p, ánh sáng trên dàn nuôi ph i là lo i ánh sáng

dàn nuôi t i thi u ph t 2000-3000 lux Trong bu ng nuôi ph i s ch s , tránh ti p xúc v i bên ngoài

- S l n c y chuy n nhi i bi n d v nhi m s c th

s cao khi th i gian nuôi c y kéo dài, s l n c y chuy n th p và th i gian c y chuy n gi a hai l n ng n s làm gi m kh n d

* S nhi m m u

Môi ng hoá h c nuôi c y m u r t giàu các ch t h

t thu n l i cho n m b nh phát tri n, n c vô trùng ho c

ng nuôi c y b nhi m m m b nh, vi sinh v

m u nuôi c y, s d ng các ch t c n ng th i ti t ra các ch t làm

ch t m u c y

nhi u m m b nh, ngu n b nh có th ti m n ngay trong m u c y, trong bình

c y, ng nghi ng nuôi c y và d ng c nuôi c y M c khi

c y b nhi m virut thì r t khó lo i tr Vì v y khi s d nh

phân hoá mô d n truy n nên m u c y v a s ch virut, vi khu n

* S thu tinh th

Hi ng thu tinh th là m t b nh lý c a cây, cây s b m c khi

do cây in vitro có l p sáp bên ngoài bi u bì m ng, t bào ch a nhi u phân t

Ba kích là loài lâm s n ngoài g có giá tr c li u và giá tr kinh t cao

i bi n t lâu Trung qu c gây tr ng và s

h n ch K t qu nghiên c c trình bày trong cu n sách

v công d ng và giá tr c a m t s lo c li u do các nhà y h c c a Trung Qu c biên so n và xu t b n u th k nh, 2001).

t s nhà nghiên c u t i Vân Nam Trung Qu t

b n cu thu t gây tr ng cây thu c trung qu

tr ng c a lâm s n ngoài g nói chung và Ba kích nói riêng, m t s nhà khoa

h c ti p t c nghiên c u v Ba kích

- m t chuyên gia lâm s n ngoài g c a t

ch gi i - khi nghiên c u v vai trò và th ng c a lâm

Ba kích [14]

c v t c

ng k t các nghiên c u

m phân lo i c a Ba kích, công d ng, phân b , m t s m sinh v t

kinh t c a Ba kích, tác gi n Ba kích là loài cây góp ph n vào

bày k thu t nhân gi ng, tr o v , thu hái, ch bi n, tình hình

c ta, v i m t v trí t nhiên hi m có, m t m t g n li n v i l c

i Vi t Nam m t h sinh thái r ng phong phú v i

ti n v tài nguyên cây thu c Vi t Nam có n n y h c dân t c ctruy i v i tri th c s d ng các lo c li u, các bài thu c có giá tr

ch a các b ng và nan y Vì v y nhân dân

Vào nh n nh t s nhà khoa h c khi nghiên c u v cây thu c c n Ba kích Do Ba kích là cây

"truy n th c thù riêng khác v i m t s loài lâm s n ngoài g là có

ph m vi phân b h c tr ng ch y i tán r ng các t nh phía

ít quan tâm Các công trình nghiên c u liên quan còn t n m n

ng yêu c u v k thu t gây tr c s i tán r ng c i dân, C c Khuy n Nông và Khuy n Lâm biên so n tài li u

"Tr ng cây nông nghi c li c s i tán r ng" N i dung tài

li kinh t m hình thái, sinh thái, phân b và k thu t

các t nh Mi n B c, vi c nhân gi ng và tr c các nhà

các mô hình nghiên c u, vi c tri n khai s n xu t v n còn g p nhi

n Thiên Kim và c ng s c hi n thí nghi n

tr ng Ba kích b ng g c r và hom thân song không cho bi t t l thành công

che 0,3 0,4, gi ng b dài ng n khác nhau cho th y ch t

Nguy n Chi u và c ng s ng nghiên c u gi ng s n

xu t t h t b u t khâu thu hái, l a ch

ra tr ng Tác gi ng k t qu nghiên c u nhân gi ng và tr ng

Võ Châu Tu n và c ng s ng k t qu nghiên c u nhân gi ng in vitro Ba kích, t nguyên li

nghi m thu c giâm hom cho cây Ba kích.

ng Ng c Hùng, Ngô Xuân Bình, Nguy n Th Minh Trâm B môn Công ngh t bào Vi n Khoa h c s s ng i h c Nông Lâm Thái

v n nhân nhanh cho HSNC 1,68 l n v ng MS* + 4mg/l BAP + 2mg/l kinetin + 0,3mg/l NAA Và t l ch i ra r 75% v i 0,2mg/l IBA + MS* [10]

xu t gi ng và tr ng cây Ba kích t i huy n mi n núi Tây Giang, t nh Qu ng

phát tri n vi c tr ng cây Ba kích t i Qu ng Nam

Cây Ba Kích Tím có tên khoa h c là Morinda officianalis How, thu c

h cà phê (Rubiaceae) Ba kích tím còn có nhi u tên g

c Chí), Tam m n th ng B n Th o), Th t ng

c Tài Th Sách), Dây ru t gà, Ch u phóng xì, Sày cái (Thái), Thau tày cáy (tày), Ch i hoàng kim (Dao) [1].

Cây Ba kích là cây th o, s ng thân qu n Thân non

m u tím, có lông, phía sau nh n Cành non, có c nh Lá m i, hình mác

ho c b u d c, thuôn nh n, c ng, dài 6-14cm, r ng 2,5-6cm, lúc non m u xanh

l c, khi già m u tr ng m c Lá kèm m ng ôm sát thân Hoa nh , lúc non m u

tr p trung thành tán u cành, dài

hoa dính li n i thành ng ng n Qu hình c u, khi chín m u ,

i nh Mùa hoa: tháng 5-6, mùa qu : tháng 7-10 R dùng

ng kính kho ng 5mm, có nhi u ch l ra lõi nh bên trong.Vngoài m u nâu nh t ho c h ng nh t, có vân d c [3]

Vi t Nam Ba kích m c hoang i, núi th p các t nh trung du,

mi n núi phía B

ng Hóa(Qu ng Tr ), Tây Giang(Qu ng Nam) Trung Qu c Ba kích phân bVân Nam, Qu ng Tây, H i Nam [7]

u bóng khi còn non Trong t

ng th y Ba kích m c trong các ki u r ng th sinh,r ng xen l n tre n a và r ng non sau ph c h y [6] ng vào mùa

ki n tr ng thâm canh cây có leo t c hoa qu ng

2.4 Công d ng c a cây Ba kích

T i ti ng là v thu c t nhiên có tác d ng r t l n trong y h c Trong Ba kích có ch a các thành ph n :Gentianine, Carpaine, Choline, Trigonelline, Díogenin, Yamogenin, Gitogenin, Tigogenin, Vitexin,

Orientin, Quercetin, Luteolin, Vitamin B1 Morindin, Vitamin C R ch a

Cây Ba kích tím là m t lo i cây thu c quý v a có giá tr s d ng trong

c, v a có giá tr xu t kh u Do vi c khai thác quá m c và r ng b tàn phá

n n n làm cho cây thu c quý này tr nên hi m H t c các cây thu c

còn kh

t s loài trong nhóm này còn tr nên hi m d n và

b a tuy t ch

c bi t nghiêm tr i v i các loài cây thu c có vùng phân b h n ch , tr tr kinh t cao,

p Tuy i không tr ng ng h p tr ng trong

c ta M c khác l i là loài cây tr ng thích h p c, có

th tr ng xen ho c tr ng thu n loài ít c nh tranh v t v i các loài cây khác,

vào b a lý Thành ph Thái Nguyên thì v trí c a Trung

- Phía B c giáp v ng Quán Tri u

- Phía Nam giáp v i Xã Quy t Th ng

- Phía Tây giáp v i Xã Phúc Hà

H th ng giao thông thu n l i, có hàng rào b o v xung quanh, di n tích r ng l n, h th ng t t nhu c u