I. Mục tiêu 1. Kiến thức: Nêu được các đặc điểm của các lực ma sát (ma sát trượt, ma sát lăn, ma sát nghỉ). Viết được công thức của lực ma sát trượt. Nêu một số cách làm giảm hoặc tăng ma sát. 2. Kỹ năng: Vận dụng được công thức của lực ma sát trượt để giải các bài tập. Giải thích được vai trò của lực ma sát nghỉ đối với việc đi lại của con người, động vật, xe cộ. Đưa ra những giả thuyết hợp lí và phương án thí nghiệm để kiểm tra giả thuyết về lực ma sát. 3. Thái độ: Nâng cao hứng thú học tập cho học sinh. Rèn luyện cho học sinh tác phong làm việc khoa học. II. Chuẩn bị 1. Giáo viên: Chuẩn bị dụng cụ mô phỏng thí nghiệm cho hình 13.1 (khối vật bằng gỗ, lực kế, máng trượt, một số quả cân); vài hòn bi và con lắc. Một vài tranh ảnh lien quan đến bài học. 2. Học sinh: Ôn lại kiền thức về lực ma sát đã được học ở lớp 8. III. Tiến trình dạy học Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Hoạt động 1 (…phút): Kiểm tra bài cũ và đặt vấn đề vào bài học. Ổn định lớp Kiểm tra bài cũ: Câu 1: Nêu những đặc điểm (phương, chiều, điểm đặt) của lực đàn hồi của lò xo? Câu 2: Phát biểu định luật Húc? Đặt vấn đề: Theo các em khi chúng ta đi xe đạp tại sao khi ngừng đạp thì sau một thời gian xe sẽ dừng lại? Vậy ma sát là gì? Có bao nhiêu lực ma sát? Để biết rõ hơn các lực ma sát chúng ta sẽ học bài: Lực Ma Sát. Lớp trưởng báo cáo sĩ số. Hoạt động 2 (…phút): Tìm hiểu khái niệm về lực ma sát trượt. Thí nghiệm: Tác dụng cho một mẫu gỗ trượt trên bàn, một lát sau mẫu gỗ dừng lại. Lực nào đã làm cho vật dừng lại? Kết Luận: Khi vật A trượt trên bề mặt của vật B, lực ma sát trượt do vật B tác dụng đã cản trở chuyển động của vật A. Quan sát thí nghiệm, nhớ kiến thức lớp 8 để trả lời (lực ma sát trượt làm cho vật dừng lại). Hoạt động 3 (...phút): Tìm hiểu về độ lớn của lực ma sát trượt. Ở lớp 8 chúng ta đã học về lực ma sát một cách định tính. Đến đây chúng ta sẽ nghiên cứu một cách định lượng, tức là tìm hiểu về độ lớn của lực ma sát. Trình bày các thí nghiệm ở hình 13.1, giải thích về các đo độ lớn của lực ma sát trượt. Các em tập trung thảo luận trả lời C1. Gợi ý cho học sinh dự đoán các yếu tố ảnh hưởng đến độ lớn của lực ma sát trượt. Các em hãy nêu phương án thí nghiệm kiểm chứng. (Chú ý khi xét đến yếu tố nào thì chúng ta thay đổi yếu tố đó và giữ nguyên các yếu tố khác). Làm một số trường hợp mà hs nêu ra (làm thí nghiệm về áp diện tích tiếp xúc, áp lực, tốc độ, bản chất và điều kiện của bề mặt tiếp xúc). Kết luận : Độ lớn của lực ma sát trượt không phụ thuộc vào diện tích tiếp xúc và tốc độ của vật. + Tỉ lệ với độ lớn của áp lực + phụ thuộc vào vật liệu tình trạng của 2 mặt tiếp xúc. Quan sát thiết bị và tìm hiểu về cách đo độ lớn của lực ma sát trượt. Học sinh thảo luận ở nhóm rồi trình bày trước lớp các yếu tố ảnh hưởng đến độ lớn của lực ma sát trượt. Nêu phương án thí nghiệm kiểm tra. Cùng với giáo viên làm thí nghiệm kiểm chứng. Hoạt động 4 (...phút): Xây dụng khái niệm hệ số ma sát trượt và công thức tính hệ số ma sát trượt. Vì Fmst ~ N, chúng ta hãy lập hệ số tỉ lệ giữa chúng: hay Vậy có đơn vị là gì? Vận dụng kiến thức ở phần trên để trả lời ( không có đơn vị).
Trang 1GIÁO ÁN GI NG D Y Ả Ạ
Sinh viên: Võ Th Qui ị
L p: ớ S ph m V t lý k35 ư ạ ậ
Ngày so n: ạ 01/10/2015
- Nêu được các đ c đi m c a các l c ma sát (ma sát trặ ể ủ ự ượt, ma sát lăn, ma sát ngh )ỉ
- Vi t đế ược công th c c a l c ma sát trứ ủ ự ượ t
- Nêu m t s cách làm gi m ho c tăng ma sátộ ố ả ặ
2 Kỹ năng:
- Gi i thích đả ược vai trò c a l c ma sát ngh đủ ự ỉ ối v i vi c đi l i c a con ngớ ệ ạ ủ ườ ,i
đ ng v t, xe c ộ ậ ộ
- Đ a ra nh ng gi thuy t h p lí và phư ữ ả ế ợ ương án thí nghi m đ ki m traệ ể ể giả thuy t v l c ma sát.ế ề ự
- Nâng cao hứng thú học tập cho học sinh.
- Rèn luyện cho học sinh tác phong làm việc khoa học
II Chuẩn bị
- Chu n b d ng c mô ph ng thí nghi m cho hinh 13.1 (kh i v t b ng g , l câ i ụ ụ ỏ ệ ố ậ ă ô ự
k ,ế máng trượt, m t s qu cân); vài hòn bi và con l c.ộ ố ả ắ
- M t vài tranh nh lien quan đ n bài h c.ộ ả ế ọ
Ôn l i ki n th c v l c ma sát đã đạ ề ứ ề ự ược h c l p 8.ọ ở ớ
n đ nh l p
Câu 1: Nêu nh ng đ c đi m (phữ ặ ể ương,
chi u, đi m đ t) c a l c đàn h i c a lòề ể ặ ủ ự ồ ủ
xo?
Câu 2: Phát bi u đ nh lu t Húc?ể i ậ
Đ t v n đ : ặ ấ ề
Theo các em khi chúng ta đi xe đ p t iạ ạ
L p trớ ưởng báo cáo sĩ s ố
Trang 2sẽ d ng l i?ừ ạ
V y ma sát là gi? Có bao nhiêu l c ma sát?ậ ự
Đ bi t rõ h n các l c ma sát chúng ta sẽể ế ơ ự
h c bài: L c Ma Sát.ọ ự
Thí nghi m:ệ
Tác d ng cho m t m u g trụ ộ â ô ượt trên bàn,
m t lát sau m u g d ng l i L c nào đãộ â ô ừ ạ ự
làm cho v t d ng l i?ậ ừ ạ
*K t Lu n ế ậ :
Khi v t A trậ ượt trên b m t c a v t B,ề ặ ủ ậ
l c ma sát trự ượt do v t B tác d ng đã c nậ ụ ả
tr chuy n đ ng c a v t A.ở ể ộ ủ ậ
- Quan sát thí nghi m, nh ki n th cệ ớ ế ứ
l p 8 đ tr l i (l c ma sát trớ ể ả ờ ự ượt làm cho v t d ng l i).ậ ừ ạ
Hoạt động 3 ( phút): Tìm hiểu về độ lớn của lực ma sát trượt.
l p 8 chúng ta đã h c v l c ma sát m t
cách đ nh tính Đ n đây chúng ta sẽ nghiêni ế
c u m t cách đ nh lứ ộ i ượng, t c là tim hi uứ ể
v đ l n c a l c ma sát.ề ộ ớ ủ ự
- Trinh bày các thí nghi m hinh 13.1,ệ ở
gi i thích v các đo đ l n c a l c ma sátả ề ộ ớ ủ ự
trượt
- Các em t p trung th o lu n tr l i C1.ậ ả ậ ả ờ
- G i y cho h c sinh d đoán các y u tợ ọ ự ế ố
nh h ng đ n đ l n c a l c ma sát
trượt
- Các em hãy nêu phương án thí nghi mệ
ki m ch ng (Chú y khi xet đ n y u t nàoể ứ ế ế ố
thi chúng ta thay đ i y u t đó và giô ế ố ữ
nguyên các y u t khác).ế ố
- Làm m t s trộ ố ường h p mà hs nêu raợ
(làm thí nghi m v áp di n tích ti p xúc,ệ ề ệ ế
áp l c, t c đ , b n ch t và đi u ki n c aự ố ộ ả â ề ệ ủ
b m t ti p xúc).ề ặ ế
- K t lu n ế ậ : Đ l n c a l c ma sát trộ ớ ủ ự ượt
không ph thu c vào di n tích ti p xúc vàụ ộ ệ ế
t c đ c a v t.ố ộ ủ ậ
+ T l v i đ l n c a áp l cỉ ệ ớ ộ ớ ủ ự
+ ph thu c vào v t li u & tinh tr ng c aụ ộ ậ ệ ạ ủ
2 m t ti p xúc.ặ ế
Quan sát thi t b và tim hi u v cách đoế i ể ề
đ l n c a l c ma sát trộ ớ ủ ự ượt
- H c sinh th o lu n nhóm r i trinhọ ả ậ ở ồ bày trướ ớc l p các y u t nh hế ố ả ưởng
đ n đ l n c a l c ma sát trế ộ ớ ủ ự ượt
- Nêu phương án thí nghi m ki m tra.ệ ể
- Cùng với giáo viên làm thí nghiệm kiểm chứng
tính h s ma sát tr ệ ố ượ t.
Vì Fmst ~ N, chúng ta hãy lập hệ số tỉ lệ giữa
chúng: N
Fmst
t=
µ
hay
N
t mst
F =µ
Vận dụng kiến thức ở phần trên để trả lời (µt
không có đơn vị)
Trang 3- Vậy µt
có đơn vị là gì?
Theo các em l c ma sát lăn xu t hi n khiự â ệ
nào? L y ví d ?â ụ
- Búng hòn bi lăn trên m t bàn Vi sao hònặ
bi lăn ch m d n? T i sao hòn bi lăn đậ â ạ ược
m t đo n khá xa r i m i d ng l i?ộ ạ ồ ớ ừ ạ
- Kết luận: Lực ma sát lăn xuất hiện khi một
vật lăn trên bề mặt một vật khác có tác dụng
có tác dụng cản trở sự lăn đó
- Cho hs xem bi, con lăn ô Gi i thích tácả
d ng.ụ
- Do có lực ma sát nên hòn bi lăn chậm dần
- Do lực ma sát lăn rất nhỏ so với lực ma sát trượt
- Giáo viên làm thí nghiệm như hình 13.2,
kéo nhẹ kéo kế cho số chỉ khác 0 nhưng khối
gỗ vẫn đứng yên
- Vì sao có lực kéo mà khối gỗ vẫn đứng
yên?
- Kéo cho khối gỗ chuyển động Trong thí
nghiệm đó độ lớn của lực ma sát nghĩ biến
đổi như thế nào?
- Kết luận: Lực ma sát nghĩ có một giá trị
giới hạn (cực đại) Khi ngoại lực thắng được
lực ma sát nghĩ c c đ i thi v t m i d chự ạ ậ ớ i
chuy n.ể
- Làm thí nghiệm để so sánh độ lớn của lực
ma sát nghỉ cực đại với độ lớn của lực ma sát
trượt (kéo mạnh dần đến khi khối gỗ chuyển
động So sánh số chỉ của lực kế lúc khối gỗ
dịch chuyển)
- Vai trò của lực ma sát nghĩ? Nêu ví dụ?
- Quan sát thí nghiệm trả lời câu hỏi
- Vận dụng kiến thức về cân bằng lực để trả lời (do có lực ma sát nghĩ cân bằng với lực kéo)
- Fmsn tăng đến một giá trị lớn nhất
Quan sát thí nghi mệ
Đ a ra nh n xet: Đ l n c a l c ma sátư ậ ộ ớ ủ ự ngh c c đ i l n h n đ l n c a ma sátỉ ự ạ ớ ơ ộ ớ ủ
trượt
Hoạt động 7 (…phút): Vận dụng, cũng cố, giao nhiệm vụ về nhà.
Tóm tắt kiến thức cơ bản cho học sinh
Vận dụng giải thích các hiện tượng trong đời
sống
Cho học sinh giải bài tâp ví dụ
Nêu câu hỏi và bài tập về nhà
Yêu c u HS chu n b bài sauâ â i
Làm bài tập ví dụ
Ghi câu hỏi và bài tập về nhà Ghi những chuẩn bị cho bài sau