Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)

Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)Điều tra một số đặc điểm dịch tễ và xác định virus gây bệnh Gumboro ở gà nuôi tại Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)

CHU TH THÁI

Tên tài:

I U TRA M T S C I M D CH T VÀ XÁC NH VIRUS GÂY B NH GUMBORO GÀ NUÔI T I THÁI NGUYÊN

H ào t o: Chính quy Chuyên ngành: Ch n nuôi Thú y Khoa: Ch n nuôi Thú y

Khoá h c : 2011 - 2015

Thái Nguyên, 2015

CHU TH THÁI

Tên tài:

I U TRA M T S C I M D CH T VÀ XÁC NH VIRUS GÂY B NH GUMBORO GÀ NUÔI T I THÁI NGUYÊN

H ào t o: Chính quy Chuyên ngành: Ch n nuôi Thú y Khoa: Ch n nuôi Thú y

L p: K43 - CNTY Khoá h c: 2011 - 2015

Gi ng viên h ng d n : 1 GS.TS Nguy n Quang Tuyên

2 Th.s Bích Du

Thái Nguyên, 2015

v i nh ng kinh nghi m quý báu c a các th y cô, n nay em ã th c t p xong và hoàn thành khóa lu n t t nghi p i h c c a mình

hoàn thành khóa lu n này, em xin chân thành c m n Ban Giám Hi u

Tr ng i h c Nông Lâm Thái Nguyên, Ban ch nhi m Khoa Ch n nuôi Thú y cùng toàn th các quý th y cô giáo trong khoa ã t n tình h ng d n, gi ng d y trong su t quá trình h c t p, nghiên c u và rèn luy n tr ng

Em xin bày t lòng bi t n sâu s c t i các th y cô trong Vi n Khoa h c S

s ng - Tr ng i h c Nông Lâm Thái Nguyên ã giúp và t o i u ki n thu n

l i cho em trong quá trình th c t p

c bi t em xin chân thành c m n th y, cô giáo h ng d n GS.TS Nguy n Quang Tuyên và Th.s Bích Du ã h t lòng t n tình ch b o, h ng d n và giúp

em trong quá trình th c hi n khóa lu n t t nghi p i h c

Qua ây em c ng xin g i l i c m n t i gia ình và b n bè là ch d a tinh

th n v ng ch c nh t giúp em v t qua nh ng khó kh n trong th i gian th c t p Trong quá trình hoàn thành khóa lu n t t nghi p, do th i gian có h n và ki n

th c c ng nh kinh nghi m c a b n thân còn h n ch nên bài khóa lu n c a em không tránh kh i nh ng thi u sót, em kính mong nh n c s óng góp ý ki n c a

th y, cô giáo và các b n bài khóa lu n c hoàn thi n h n

Em xin chân thành c m n !

Thái nguyên, tháng 6 n m 2015

Sinh viên

Chu Th Thái

DANH M C CÁC B NG

B ng 3.1: Các ch tiêu ánh giá m c b nh Gumboro 40

B ng 4.1: K t qu i u tra s l ng gà m c b nh Gumboro t i Thái Nguyên 41

B ng 4.2: T l m c b nh Gumboro gà có tiêm vaccine và không tiêm phòng b nh Gumboro 42

B ng 4.3: T l gà m c b nh Gumboro các ph ng th c ch n nuôi 43

B ng 4.4: T l gà m c b nh Gumboro các gi ng gà 44

B ng 4.5: T l gà m c b nh Gumboro các l a tu i 44

B ng 4.6: Tri u ch ng gà m c b nh Gumboro 45

B ng 4.7: B nh tích gà m c b nh Gumboro (n=170) 46

B ng 4.8: K t qu ch n oán b nh Gumboro trên phôi tr ng 48

B ng 4.9: K t qu phân l p virus c ng c Gumboro trên phôi tr ng 49

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1: C ch nhân lên - sinh b nh c a IBDV 14 Hình 2.2: Bi u di n bi n gà ch t trong quá trình phát tri n b nh Gumboro 17 Hình 3.1: S i u ch virus t b nh ph m 38

DANH M C CÁC T , C M T VI T T T

IBD : Infectious Bursal Disease

IBDV : Infectious Bursal Disease virus

OIE : T ch c y t th gi i

vvIBDV : very virulent Infectious Bursal Disease virus

E.coli : Escherichia coli

RNA : Ribonucleic acid

VP : Viral protein

VPg : Viral protein genome

ORF : Overlapping open reading frame

ELISA : Enzyme-Linked Immuno Sorbent Assay CAM : Chorioallantoic Membrane

Ig : Immuno globulin

AGPT : Agar Gel Precipitation test

AGP : Agar Gel Precipitation

M C L C

PH N 1 M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c tiêu và yêu c u c a tài 2

1.3 Ý ngh a c a tài 2

PH N 2 T NG QUAN TÀI LI U 4

2.1 C s khoa h c c a tài 4

2.1.1 Gi i thi u chung v b nh Gumboro 4

2.1.2 L ch s và a d b nh 5

2.1.3 c i m sinh h c c a virus Gumboro 6

2.1.4 c i m d ch t h c 10

2.1.5 Lâm sàng h c b nh Gumboro 16

2.1.6 Tri u ch ng lâm sàng 18

2.1.7 B nh tích 19

2.1.8 Ch n oán b nh 25

2.1.9 Mi n d ch h c b nh Gumboro 29

2.1.10 i u tr và phòng b nh Gumboro 32

2.2 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c 35

2.2.1 Tình hình nghiên c u trong n c 35

2.2.2 Tình hình nghiên c u th gi i 36

PH N 3 I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 37

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 37

3.2 a i m và th i gian ti n hành 37

3.3 N i dung nghiên c u 37

3.4 Ph ng pháp nghiên c u và các ch tiêu theo dõi 37

3.4.1 Ph ng pháp nghiên c u tình hình d ch t b nh Gumboro 37

3.4.2 Ph ng pháp b trí thí nghi m 38

3.4.3 Ph ng pháp thu th p thông tin 40

3.4.4 Ph ng pháp x lý s li u 40

PH N 4 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 41

4.1 K t qu i u tra m t s c i m d ch t b nh Gumboro t i t nh Thái Nguyên 41

4.1.1 K t qu i u tra s l ng gà m c b nh Gumboro t i các h ch n nuôi 41

4.1.2 T l m c b nh Gumboro gà tiêm vaccine và không tiêm phòng b nh Gumboro 42

4.1.3 T l gà m c b nh Gumboro các ph ng th c ch n nuôi 43

4.1.4 T l gà m c b nh Gumboro các gi ng gà 44

4.1.5 T l gà m c b nh Gumboro các l a tu i 44

4.1.6 Tri u ch ng gà m c b nh Gumboro nuôi t i Thái Nguyên 45

4.1.7 B nh tích gà m c b nh Gumboro nuôi t i Thái Nguyên 46

4.2 K t qu xác nh virus gây b nh Gumboro t m u b nh ph m 47

4.2.1 K t qu xác nh virus Gumboro t m u b nh ph m 47

4.2.2 K t qu phân l p virus Gumboro trên phôi tr ng 48

PH N 5 K T LU N VÀ NGH 50

5.1 K t lu n 50

5.2 ngh 51

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

B nh Gomboro hay còn g i là b nh viêm túi Fabricius truy n nhi m, là m t

b nh truy n nhi m c p tính lây lan nhanh gia c m non, ch y u là gà và gà tây, do

m t lo i virus gây ra, có tên g i là virus gây viêm túi Fabricius truy n nhi m, hay còn g i là virus Gumboro B nh gây thi t h i l n v m t kinh t cho ng i ch n nuôi Ngày nay, b nh Guboro x y ra h u h t các vùng ch n nuôi t p trung trên th

gi i và virus Gumboro gây b nh có nhi u bi n ch ng khác nhau nh ng u thu c

v serotype 1 và 2, trong ó serotype 1 có m c c l c và tính gây b nh cao, còn serotype 2 h u nh không có tính gây b nh

B nh Gumboro có tên khoa h c là Infectious Bursal Disease (IBD) do m t lo i virus thu c h Birnaviridae gây nên IBD là m t b nh truy n nhi m gây suy gi m

mi n d ch, gi m kh n ng kháng b nh c a gà l n t o i u ki n cho các vi khu n kphát xâm nh p gây b nh

K t khi phát hi n c b nh Gumboro cho n nay, b nh ã x y ra và gây thi t h i l n v kinh t i v i các n c có ch n nuôi gà công nghi p trên th gi i

Cu i nh ng n m 1980, ch ng virus c l c r t cao (Very Virulent Strain) ã phân

l p c t i Hà Lan, sau ó nhanh chóng lây lan sang châu Phi, châu Á và Nam M ; tuy nhiên t i các n c nh Úc, New Zealand và M không phân l p c ch ng này T ch c thú y th gi i (OIE) n m 1992, ã chính th c công b tên b nh

Nh ng do virus Gumboro có nhi u bi n ch ng, tính t ng ng kháng nguyên th p nên vi c phòng ch ng b nh ch a t hi u qu cao

T i Vi t Nam b nh phát hi n t tr c nh ng n m 1980 và ã gây t n th t l n

vì khi ó chúng ta ch a có kinh nghi m và ki n th c v b nh Nh v y, n c ta

b nh ã t n t i nhi u n m nay h u h t các t nh, tuy ã có vaccine phòng b nh

nh ng b nh v n x y ra và gây thi t h i áng k v kinh t

Thái nguyên là m t t nh mi n núi phía B c có ngành ch n nuôi khá phát tri n, trong ó ch n nuôi gà theo ph ng th c ch n nuôi bán công nghi p và công nghi p ang c áp d ng r ng rãi trên a bàn t nh v i quy mô h gia ình hay trang tr i

l n ngày càng t ng Tuy nhiên tình hình d ch b nh Gumboro di n ra khá m nh làm

Xu t phát t nhu c u th c t và có thêm nh ng hi u bi t v b nh Gumboro

t i Thái Nguyên, tôi ti n hành th c hi n tài: “ i u tra m t s c i m d ch t

và xác nh virus gây b nh Gumboro gà nuôi t i Thái Nguyên”

1.2 M c tiêu và yêu c u c a tài

- a ra báo cáo v t l m c b nh theo ph ng th c ch n nuôi, tu i, gi ng,

có tiêm vaccine và không tiêm phòng b nh Gumboro, tri u ch ng và b nh tích trên

àn gà m c b nh Gumboro các h ch n nuôi nh l trên a bàn t nh Thái Nguyên, phân l p virus Gumboro trên phôi tr ng xác nh virus gây b nh Gumboro

- Là c s , c n c cho các nghiên c u ti p theo m c cao h n

1.3 Ý ngh a c a tài

- Ý ngh a trong khoa h c:

K t qu nghiên c u c a tài là nh ng thông tin khoa h c góp ph n nâng cao hi u

bi t và làm phong phú thêm nh ng ki n th c v c i m t b nh Gumboro và xác nh virus gây b nh Gumboro phân l p gà nuôi t i Thái Nguyên

óng góp m t s thông tin, t li u m i cho khoa h c

- Ý ngh a trong th c ti n:

K t qu tài là c s khoa h c khuy n cáo ng i ch n nuôi nên áp d ng quy trình phòng, tr b nh Gumboro cho gà m t cách y , nh m h n ch t l và

c ng m c b nh Gumboro gà t ó gi m thi t h i v kinh t do b nh gây nên,

ng th i góp ph n nâng cao n ng su t ch n nuôi, thúc y ngành ch n nuôi gà nói riêng và ch n nuôi gia súc gia c m nói chung

PH N 2

T NG QUAN TÀI LI U 2.1 C s khoa h c c a tài

2.1.1 Gi i thi u chung v b nh Gumboro

B nh Gumboro hay còn g i là b nh viêm túi huy t truy n nhi m (Infectious Bursal Disease - IBD) là b nh truy n nhi m lây lan c p tính gà con (3 - 6 tu n tu i)

Nguyên nhân gây ra b nh Gumboro là m t lo i virus có tên là virus gây viêm túi truy n nhi m (IBDV) hay còn g i là virus Gumboro S nhi m IBDV có th làm gia t ng

tr m tr ng m c nhi m b nh v i nh ng tác nhân gây b nh khác và làm gi m kh

n ng áp ng mi n d ch c a gia c m

Các ch ng virus Gumboro có s t ng ng kháng nguyên v i ch ng virus

“c i n” gây b nh d ch Gumboro trong nhi u th p k và có th gây ra các t n

th ng b nh tích c tr ng (Eterradossi và cs, 1992) [17] c bi t, các ch ng IBDV có c l c cao (vvIBDV) có kh n ng “l n tránh” c áp ng mi n d ch

d ch th sinh ra sau khi kích thích b ng ch ng virus “c i n” (không b trung hòa

b i các kháng th này), khi xâm nhi m gây b nh gà m n c m

Các t bào lympho trong túi Fabricius là nh ng t bào ích c a virus Gumboro Gà tu i 3 - 6 tu n có tính nh y c m cao v i virus, khi túi Fabricius phát tri n l n nh t H u qu c a IBDV gây nhi m gia c m là làm teo nh các mô lympho và cu i cùng là phá h y c u trúc túi Fabricius làm cho c quan có th m quy n mi n d ch này m t hoàn toàn ho c m t m t ph n ch c n ng áp ng mi n

d ch d n n suy gi m mi n d ch (immunosuppression) (Sharma và cs, 2000) [26]

T n m 1986 n nay, các ch ng IBDV c l c cao ã gây ra nhi u v d ch l n Châu Âu, bao g m nhi u ch ng có th gây ch t t i 70% s gà nhi m b nh trong các

àn gà mái (Van Den Berg, 2000) [29]; (Zorman-Rojs và cs, 2003) [33]

Virus các d ng c l c c i n, nguyên nhân gây ra nhi u d ch x y ra tr c

ây, th ng gây ra t l ch t kho ng t 1 - 50% s gà nhi m trong àn nh ng àn

gà th t th ng ph m b nhi m, t l này có th lên n 50%, tuy nhiên các àn gà trong tu i 3 - 6 tu n t l ch t ít khi v t quá 5% Ng i ta th y r ng, khi thay

th các àn gà mái t Leghorn trong tu i nh y c m v i b nh có th làm gia

t ng t l ch t c a s gà nhi m b nh trong àn lên n 20% Trong các àn ang

th i kì tr ng, có s gi m sút s n l ng tr ng và c ch t l ng tr ng (Muller và

cs, 2003) [23]

Bên c nh kh n ng gây ch t, IBDV còn kh n ng gây suy gi m mi n d ch gà

b nhi m b nh các àn gà th t th ng ph m, s suy gi m kh n ng mi n d ch

c bi u hi n rõ r t b i t l xâm nhi m cao c a các virus ng hô h p và làm

gia t ng t l ch t do s nhi m trùng máu c a vi khu n E coli (tr c khu n ru t già)

trong su t m t ph n ba cu i chu k phát tri n 6 - 8 tu n Vaccine s ng nh c c

có th không phát huy tác d ng các àn gà th t và àn gà mái t sau khi tiêm

ch ng nh m ch ng l i v i các b nh ng hô h p nh b nh viêm ph qu n và b nh Newcastle

c phát hi n l n u tiên cách ây h n 50 n m, cho n nay b nh Gumboro

v n ang là m i e d a nguy hi m v i ngành ch n nuôi gà khía c nh suy gi m

mi n d ch do virus gây ra S thay i tính kháng nguyên c ng nh s xu t hi n các

ch ng virus có tính gây b nh cao trong nhi u àn gia c m c tiêm vaccine (Dozl

và cs, 2005) [16]; (Yuwen và cs, 2008) [32], ã kích thích n l c quan tâm nghiên

c u các ch ng Gumboro m i xu t hi n c v b nh và nguyên nhân gây b nh

2.1.2 L ch s và a d b nh

Virus Gumboro là lo i virus thu c h Birnaviridae, nhóm Birnavirus, c phát hi n u tiên vào n m 1957 t i vùng Gumboro (thu c bang Delaware - M ) mãi n n m 1962 m i c Cosgrove miêu t c n k N m 1970, Hitchner nghchính th c coi b nh do Cosgrove phát hi n là b nh viêm túi Fabricius truy n nhi m (IBD) hay còn g i là b nh Gumboro ghi nh a danh phát hi n b nh u tiên

T khi b nh c phát hi n n nay, b nh ã lan truy n nhanh chóng và r ng rãi trên nhi u n c có nên ch n nuôi gà công nghi p phát tri n Vi t Nam b nh

c phát hi n n m 1984

2.1.3 c i m sinh h c c a virus Gumboro

2.1.3.1 c i m hình thái, c u trúc và phân lo i virus Gumboro

Phân lo i

Virus Gumboro thu c h Birnaviridae, gi ng Avibirnavirus gây b nh cho gà

H này g m có 3 gi ng: gi ng Aqubirnavirus gây b nh ho i t tuy n t y cho

cá, loài giáp xác; gi ng Avibirnavirus trong ó có IBDV gây b nh cho gà; gi ng Entomobirnavirus trong ó có virus Drosophia X gây b nh cho côn trùng Các virus

thu c h này u c tr ng b i c u t o nhân g m 2 o n ARN s i ôi, vì v y tên

g i c a h virus là Birnavirus Tr c ây, do hình thái và c u trúc c a virus ch a

c nghiên c u y nên IBDV ã t ng c x p vào h Picornaviridae ho c Reoviridae (Lê V n N m, 2004) [13]

Hình thái, c u trúc

Virus Gumboro có kích th c kho ng 58 - 60 nm, d ng hình kh i a di n c u trúc i x ng 20 m t, phân t kh i 2.106 Dalton Trong nguyên sinh ch t t bào bnhi m có th quan sát d i kính hi n vi i n t th y t p h p virus Gumboro gi ng

nh t ong x p u n c nh nhau M i nguyên sinh ch t t bào b nhi m có th

ch a m t vài t p h p IBDV

Virus Gumboro không có v b c ngoài (envelop), mà ch là virus d ng tr n, hay còn g i là nucleocapsid, bao g m nhân ch a ribonucleic acid (RNA) và bao quanh h gen có l p v protein hay còn g i là capsid V capsid c a virus bao g m

32 n v hình thái, mà m i m t n v hình thái còn c g i là capsomer an chéo nhau t o thành M i capsomer c t o thành b i 5 lo i protein c u trúc khác nhau VP1, VP2, VP3, VP4, VP5 v i kh i l ng phân t l n l t kho ng 90kDa, 41kDa, 32kDa, 28kDa, 21kDa, trong ó VP2 và VP3 là hai lo i protein chính( ví dserotype I có 51% VP2, 40% VP3, 3% VP1, 6% VP4), VP5 ch a rõ vai trò, có thóng vai trò trong quá trình nhân lên và tái t h p c a virus Vì không có l p v b c lipit nên virus có s c kháng cao trong t nhiên, không m n c m v i ether và chloroform Virus Gumboro c li t kê vào hàng th 18 trong h th ng phân lo i

virus gây b nh thu c h Birnaviridae cho ng i và ng v t

H gen c a virus Gumboro ch a acid ribonucleic không gi ng h gen c a nhi u lo i virus khác, chúng bao g m 2 s phân làm 2 o n riêng bi t, c 2 phân

o n RNA c a virus u mang thông tin di truy n và có nhi m v t ng h p 4 lo i protein c u trúc khác nhau, c ng nh m t s lo i men c n thi t trong quá trình tnhân ôi theo c ch b sung t ng h p ARN m i, nguyên li u cho các virus m i Các nucleotide trong ribonucleic acid (RNA) c a virus Gumboro c x p thành ôi cu n tròn và phân làm hai o n riêng bi t; ây là m t c i m h t s c

c tr ng c a lo i virus này o n nh (segment B) mã hóa VP1 - là ARN polymerase c a virus Polypeptide này hi n di n trong virus ngh ngoài t bào ch(virion), mang b n ch t c a m t protein t do và protein liên k t genome (còn g i là VPg) VPg c c nh vào uôi 5’ s i d ng c a 2 m ch trong genome (Dobos, 1993) [15] o n l n (segment A) có hai khung c m (ORF) Khung l n là m t

o n monocistron mã hóa m t ti n protein c phân c t thành VP2, VP3, VP4 VP2 và VP3 là protein c u trúc chính, trong ó VP2 c coi là kháng nguyên b o

v (host protective antigen) ng th i là kháng nguyên c hi u type (serotype specific antigen) và ch u trách nhi m c m ng t o kháng th trung hòa VP3 là kháng nguyên c hi u nhóm (group specific antigen) c a 2 serotype và ch c phát hi n b i các kháng th không trung hòa (non-neutralising antibodies) trong

ph n ng chéo gi a serotype 1 và serotype 2 VP4 là protease c a virus tham gia vào quá trình phân c t polyprotein (c t serine-lysine) Khung nh s mã hóa cho

protein không c u trúc VP5, không c n thi t cho quá trình sao chép virus in vitro

nh ng l i quan tr ng i v i kh n ng gây b nh c a virus (Mundt và cs, 1997)[24] Theo s phân lo i m i nh t hi n nay IBDV c x p vào nhóm virus có ch a RNA

và là thành viên i di n u tiên c a nhóm Avibirnavirus (Leong và cs, 2000) [21] 2.1.3.2 Phân type huy t thanh h c

C n c vào tr ng l ng phân t protein và n i v t ch phân l p virus mà

ng i ta chia virus Gumboro thành ít nh t type 1 gà, type 2 gà tây 3 serotype, type 3 là type ph c a type 1 trong ó serotype 1 óng vai trò ch y u trong quá trình ch y u gây b nh vì chúng ch a VP2 và VP3

Cho n nay ng i ta coi t t c các lo i IBDV thu c 2 serotype: 1 và 2 Hai serotype c a IBDV có th c phân bi t b ng ph n ng trung hòa virus

Nh ng nghiên c u sau này ã ch ng minh r ng các kháng th n dòng i

v i VP3 c coi là c tr ng cho c 2 serotype và VP2 c hi u có tính quy t nh

c l c c a virus Trên VP2 ng i ta phát hi n ra có m t th c u t o epitope trung hòa ph thu c (gián o n) và m t th c u t o epitope c l p (liên t c) trên VP3 qua vi c phát hi n ra kháng th i các epitope k trên gà con khi có mi n d ch

th ng b o h

M t l n n a càng ch ng t VP2 là thành ph n protein kháng nguyên ch y u

c a virus Lo i protein này kích thích c th v t ch sinh ra kháng th k t t a nên

c g i là kháng nguyên c hi u nhóm (GS kháng nguyên) Lo i kháng nguyên này khi k t h p v i kháng th c hi u s t o nên ph n ng k t t a dùng ch n oán và phát hi n b nh Ngoài ra, có kháng nguyên kích thích c th sinh ra lo i kháng th trung hòa và c g i là kháng nguyên c hi u type (TS kháng nguyên) Khi TS kháng nguyên k t h p v i kháng th c hi u s t o ra ph n ng trung hòa làm vô hi u hóa ho t ng c a virus, do v y ng i ta dùng ph n ng này vào nh tính, nh l ng kháng th c hi u trong vi c ch n oán ki m tra mi n d ch b nh

i u quan tr ng h n c là trong ph c h p TS protein có m t thành ph n quy t nh tính gây b nh c a virus, nói cách khác TS kháng nguyên quy t nh c l c c a virus theo type huy t thanh giúp con ng i giám nh và phân bi t virus

Serotype 1 bao g m các ch ng virus c ng c Gumboro gây b nh cho gà, tùy thu c vào m c c l c, ng i ta phân ra làm 4 nhóm chính: nhóm c ng c cao (very virulent group), nhóm c i n (classical group), nhóm bi n i (variant group) và nhóm nh c c (attenuated group) (Wu và cs, 2007) [30] Gi a các

ch ng trong cùng m t serotype 1 có th có m c c ng ng kháng nguyên không

u nhau, nhi u tr ng h p ch ng này ch cho 30% mi n d ch chéo v i ch ng khác Serotype 2 bao g m t t c các ch ng IBDV gây nhi m và c phân l p gà tây Chúng không gây b nh gà nh ng có th gây nhi m, c ng t ng t các ch ng

type 1 không gây b nh cho gà tây nh ng có th t n t i gà tây lan truy n b nh cho gà

Hai serotype này có s khác bi t nhau v kháng nguyên ( o n B c a hai serotype t ng ng cao nh ng m c t ng ng c a o n A r t th p), vì v y chúng không gây mi n d ch chéo cho nhau H n n a s t ng ng v kháng nguyên gi a các bi n ch ng trong cùng m t serotype c ng ch t kho ng 30% Hai serotype 1 và 2 ch có th phân bi t b ng các ph n ng trung hòa virus mà không phân bi t c b ng các ph n ng huy t thanh h c khác nh kháng th

hu nh quang ho c mi n d ch ánh d u enzyme (ELISA) Mi n d ch ch ng serotype

2 không b o h c gà v i serotype 1 Th nghi m ng c l i không th c hi n

c vì không có ch ng c l c serotype 2 nào có th s d ng công c ng c

2.1.3.3 Tính ch t nuôi c y

Virus có th nuôi c y trên phôi gà (9 - 11 ngày tu i) b ng cách tiêm vào màng nhung ni u (chorioallantoic membrance - CAM) Virus gây ch t phôi sau 3 - 5 ngày B nh tích c tr ng: màng li u sung huy t, xu t huy t, s ng d y lên, phôi còi

c c, xu t huy t d i da, gan xu t huy t và ho i t , th n ho i t , lách nh t màu và có các i m ho i t

Nuôi c y trên môi tr ng t bào phôi gà, gà tây, v t, th n th , th n kh nh ng virus không thích ng ngay trong l n nuôi c y u tiên và ph i qua vài l n c y chuy n mù (blind passage) (các ch ng phân l p t gà: 2 - 3 l n; các ch ng phân l p

t gà tây: 3 - 10 l n) N u c y chuy n ti p i nhi u l n trên môi tr ng t bào t

ch c thì c l c c a virus gi m d n, có th s d ng làm gi ng vaccine

Nuôi c y trên ng v t: gà 3 - 6 tu n tu i, b ng cách nh m t, nh m i hay nh vào

h u môn Sau 2 - 3 ngày gà có các tri u ch ng, b nh tích nh ngoài t nhiên (Nguy n Bá Hiên và cs, 2012) [5]

2.1.3.4 S c kháng

Virus có s c ê kháng cao trong t nhiên, có th s ng sót trong nh ng i u

ki n ch n nuôi và khí h u r t khác nhau Có th s ng b n tháng trong i u ki n

ch n nuôi bình th ng, b vô ho t pH 12 và pH 2 Virus b h y di t nhi t

56°C trong 5 gi , 60°C trong 30 phút, 70°C virus ch t nhanh chóng Các ch t hóa

h c thong th ng có th di t c virus nh formalin 0,5% (sau 6 gi ); phenol 0,5% (sau 1 gi ); chloramin 0,5% (sau 10 phút) Trong phân rác, ch t n chu ng virus có th t n t i khá lâu (122 ngày), ây chính là ngu n tàng tr virus khi n cho

b nh hay s y ra (Nguy n Bá Hiên và cs, 2012) [5]

2.1.4 c i m d ch t h c

2.1.4.1 Tính gây b nh c a virus Gumboro

Trong t nhiên: gà nhà và gà tây là hai lo i m n c m v i virus Gumboro, trong

ó type 1 gây b nh cho gà nhà và type 2 gây b nh cho gà tây

B nh x y ra quanh n m nh ng t p chung nhi u vào mùa l nh, t l m c b nh trong àn cao có th lên t i 100%, t l ch t t 0 - 30% có th >50% n u không có

bi n pháp phòng tr k p th i (Ph m S L ng và Nguy n Thi n, 2004) [9]

Khi m c b nh chúng u có bi u hi n lâm sàng và b nh tích i n hình c a Gumboro Khi virus xâm nh p vào úng lo i gà m n c m nào thì b nh Gumboro

gà ó tr m tr ng h n Nói nh v y không có ngh a virus gây b nh Gumboro gà nhà không gây b nh gà tây và virus gây b nh Gumboro gà tây không gây b nh cho gà nhà, mà trong thiên nhiên nhi u tr ng h p khi phân l p c n nguyên gây

b nh Gumboro gà nhà, ng i ta l i tìm th y serotype 2 gà tây Do v y có th nói

gà nhà và gà tây là hai ngu n tàng tr ti m tàng c a 2 type virus Gumboro Ng i ta

c ng ã phát hi n th y IBDV gà Nh t và chim b câu s ng hoang dã Châu Phi (Kasanga và cs, 2008) [ 19] M t s loài chim hoang dã nh v t tr i, ng ng tr i, chim ác

c ng có th b nhi m virus Gumboro, b b nh và ch t virus Gumboro phân l p t nh ng loài chim hoang dã này có th gây b nh tr l i cho gà m n c m, gây ch t t i 60% và làm teo túi Fabricius (Jeon và cs, 2008) [18]

Trong phòng thí nghi m: khác v i m t s virus gây b nh ng v t khác là có

th gây b nh d dàng trên chính ng v t m n c m ho c trên m t s ng v t c m

th phòng thí nghi m nh chu t lang, chu t b ch, th và m t s ng v t khác V i virus Gumboro, ngoài gia c m m n c m (gà 3 - 6 tu n tu i), virus ch có kh n ng

gây b nh trên phôi gà ho c môi tr ng t bào x phôi gà mà không có kh n ng gây

b nh trên các ng v t c m th phòng thí nghi m

2.1.4.2 Ph ng th c truyên lây

Virus Gumboro xâm nh p vào c th b ng nhi u ng, ch y u qua ng tiêu hóa, ngoài ra còn qua ng hô h p Có th lây tr c ti p t con này sang con khác ho c lây qua th c n, n c u ng ho c ti p xúc v i môi tr ng nhi m b nh Trong phòng thí nghi m có thê gây th c nghi m b ng cách nh m t, nh m i, nh h u môn, mi ng Vào nh ng n m 1985 - 1989 t i Trung tâm nghiên c u gia c m Th y Ph ng

- Vi n Ch n nuôi qu c gia, Lê V n N m (2004) [13] ã quan sát th y l a gà cùng

l a tu i g m nhi u ô gà do cùng m t ng i nuôi t i các ô chu ng khác nhau xen k

v i các l a gà khác nhau trong cùng m t dãy chu ng, thì khi b nh Gumboro n ra, thông th ng n ra gà cùng m t l a tu i, sau ó m i lan sang nh ng ô gà bên

c nh có tu i khác nhau, i u ó ch ng t b nh Gumboro x y ra và c lan truy n ch y u qua con ng ti p xúc tr c ti p, qua th c n, n c u ng…B nh lan

t chu ng này sang chu ng khác là do ng i ch n nuôi, d ng c ch n nuôi, ngu n

th c n, n c u ng b ô nhi m Chu t b , chó mèo thú hoang và m t s côn trùng khá u có th óng vai trò lan truy n b nh

2.1.4.3 Ch t ch a c n b nh

Virus có nhi u nh t trong túi Fabricius, ngoài ra c ng có gan, lách, th n…

D ng c ch n nuôi, ch t n chu ng, th c n, n c u ng th a, phân… là n i ti m tàng m m b nh (Nguy n Bá Hiên và cs, 2012) [5]

c m làm c quan thích ng cho s nhân lên và gây b nh c a mình, c th là các tbào lympho B mang th th kháng th IgG b m t và i th c bào

Qua con ng tiêu hóa, do th c n, n c u ng virus xâm nh p vào h tiêu hóa T i ây, chúng c các t bào i th c bào ti p nh n, ng th i ti p xúc v i

t bào lympho B còn non là lo i m n c m v i virus, b t u th c hi n quá trình

nhân lên, quá trình này là s nhân lên c c b , hay s nhân lên s c p

Ch sau 6 - 8 gi , m t s l ng virus Gumboro áng k c gi i phóng và xâm nh p vào h tu n hoàn ây là l n th nh t virus xu t hi n trong máu, nh ng

ng i ta không g i là s nhi m trùng máu vì s l ng virus không nhi u

H tu n hoàn ch làm nhi m v v n chuy n virus i kh p c th mà tr c h t

là n lách, túi Fabricius và m t s c quan khác Thông th ng 9 - 11 gi sau khi vào h tiêu hóa, m t s l ng l n virus Gumboro ã có m t trong túi Fabricius và

b t u t n công các lo i hình t bào lympho B, ây là quá trình nhân lên toàn ph n

hay s nhân lên th c p

S l ng l n virus Gumboro c gi i phóng ã xâm nh p vào h tu n hoàn

l n th hai, lúc này ng i ta coi s có m t c a virus Gumboro trong máu là snhi m trùng máu (viremia)

Khi virus xâm nhi m không nh ng gây t n th ng túi Fabricius, gây suy gi m

kh n ng t o kháng th , mà khi nh p vào ng huy t t gây nên hi n t ng nhi m trùng máu, làm gà s t cao ph i u ng nhi u n c t a nhi t

Vì s t cao, háo n c, sinh lo n khu n ng ru t… làm cho c th m t cân b ng

vi sinh, cho nên h u nh 100% các tr ng h p gà b Gumboro u b b nh th phát

Gà c m nhi m quá s m v i virus Gumboro thì r t d th c m i v i viêm

ph qu n truy n nhi m, th ng hàn,…

virus Gumboro tác ng gây nên hi n t ng b nh lý ông máu, do v y trong

h tu n hoàn xu t hi n các c c huy t kh i, làm ngh n m ch mao qu n, ch y u là vùng niêm m c túi Fabricius và m t s n i khác, d n n hi n t ng sung huy t Khi không ch u n i áp su t gia t ng c a máu, mao m ch b t gây nên hi n

t ng xu t huy t

S xu t huy t th ng g p các vùng c ùi, c l n thành tia, thành v t dài

và có màu tím, màu h ng, ng th i túi Fabricius, lách, gan c ng có th x y ra

tr ng h p t ng t

C nh v y, s sung huy t, xu t huy t t quy mô nh (t ng i m li ti) n quy

mô l n (v t, m ng) và có màu s c a d ng t h ng n tím ho c nâu en

M t s bi n i b nh lý trong m t s c quan có th d n d n m t i và d n h i

ph c ch c n ng v n có, nh ng i v i túi Fabricius s ph c h i không x y ra Do virus Gumboro phá h y túi m t cách tr m tr ng, virus nhân lên trong t bào lympho

B, phá h y chúng làm gi m áng k s l ng t bào này (Sharma và cs, 2000) [27]

S l ng t bào lympho m t i không c bì p nên ch c n ng mi n d ch

c a túi b m t m t ph n ho c hoàn toàn d n n s suy gi m mi n d ch (immunosuppression)

K t qu là h th ng t o mi n d ch b t n th ng, không kh n ng ch ng l i các y u t gây b nh, c ng nh vi c áp ng mi n d ch b ng vaccine làm cho s c kháng c a c th gi m sút m t cách nghiêm tr ng, vì th b nh Gumboro ã c

m t s tác gi g i là “b nh suy gi m mi n d ch”

M t s tác gi khác g i là b nh “SIDA” c a gà M c suy gi m mi n d ch

ph thu c vào c l c c a virus, th i gian và i m xâm nh p vào c th gà (Terasaki và cs, 2008) [28]

Hình 2.1: C ch nhân lên - sinh b nh c a IBDV

2.1.4.5 S m n c m c a gi ng gia c m i v i virus Gumboro

Tr c ây, trong các tài li u thông báo gà b b nh Gumboro th ng l a tu i

3 - 6 tu n tu i, ngoài l a tu i t 3 - 6 tu n th lâm sàng b nh ã n ra gà 8 ngày

tu i và 96 ngày tu i, tác gi cho bi t gà R t Ri chuyên d ng c lai t o t nên gà

Ri Vi t Nam và gà R t c a Hungari có s c kháng t t nh t i v i b nh Gumboro

so v i các gi ng khác i u áng chú ý trong cùng m t gi ng gà có cùng ph m ch t

v n ng su t gi ng thì nh ng gi ng m i lai t o có xu h ng d m c b nh Gumboro

IBDV Xâm nh p qua ng tiêu hóa

H tiêu hóa

i th c bào, Lympho B (virus nhân lên c c b )

Gi i phóng Xâm nh p h tu n hoàn l n 1

Theo h tu n hoàn Túi Fabricius cùng v i các quan khác (virus nhân lên m nh, tiêu di t lympho B, các t bào

có th m quy n mi n d ch, phá h y túi Fabricius)

Xâm nh p h tu n hoàn l n th 2

(nhi m trùng máu)

Xâm nh p các c quan thích ng Phá h y gây b nh tích các c quan

(túi Fabricius, lách, gan, th n, h c )

Tri u ch ng lâm sàng, b nh tích, ch t

h n các dòng c l i t o tr c Tuy nhiên tác gi ch a phát hi n ra s khác nhau,

m n c m i v i b nh Gumboro gi a gà siêu th t và siêu tr ng

C ng theo Lê V n N m (1996) [11] t i xã Hi p Thu n - c Th - S n Tây

có m t gia ình nuôi khá nhi u gà các lo i cùng m t lúc, trong ó c h n 100 gà

gi ng AA, h n 300 gà gi ng BE và g n 200 gà Ri Vi t Nam Chúng c nuôi chung cùng m t dãy chu ng, ng n cách nhau b ng li p tre T i th i i m i u tra gia ình, àn gà công nghi p AA + BE ang b b nh Gumboro r t n ng, nh ng àn

gà Ri v n kh e m nh, n u ng bình th ng Xác nh àn gà công nghi p có tu i t

24 và 39 ngày, còn àn gà Ri g m nhi u l a khác nhau t 22 - 35 ngày i u ó ch ng

t gà Ri Vi t Nam có s c kháng khá t t v i b nh Gumboro trong cùng m t i u ki n

ch n nuôi

2.1.4.6 nh h ng c a tu i gà và gi i tính i v i b nh Gumboro

Ngày nay, do c n nguyên gây b nh Gumboro thay i d thích nghi và t n t i nên sinh ra khá nhi u bi n ch ng và l u hành r ng kh p, khi n nguy c gà b nhi m

m m b nh này m t cách d dàng h n và ph thu c vào tính c l c c a virus gây b nh

nh tu i gà b nhi m m m b nh mà bi u hi n lâm sàng ngày càng ph c t p h n

N u nh tr c ây gà b b nh th ng th lâm sàng là ch y u và gà th ng

b b nh l a tu i t 3 - 6 tu n, thì ngày nay th lâm sàng có th b s m h n d i 3

tu n tu i gà th ng b b nh có biên l n Ngoài th lâm sàng ra, b nh còn khá

ph bi n th n b nh và gà th ng b b nh d i 3 tu n tu i

Sau g n 15 n m nghiên c u (1982 - 1997), Lê V n N m (2004) [13] k t lu n không có s khác bi t nhau v m n c m i v i m m b nh, t l m c b nh, t l

ch t b nh Gumboro gà tr ng và gà mái

2.1.5 Lâm sàng h c b nh Gumboro

Do s a d ng v các ch ng virus Gumboro v i các bi n ch ng ph c t p có

c l c gây b nh khác nhau ã làm cho b c tranh lâm sàng b nh Gumboro ngày nay khác xa v i nh ng n m tr c ây n c ta c ng nh trên th gi i b nh Gumboro th hi n ch y u 2 th lâm sàng và không lâm sàng

2.1.5.1 Th không có bi u hi n lâm sàng (th n)

Nh ng n m u c a th p k 90 th n b nh tr nên khá ph bi n và là m i e d a nguy hi m B i vì th n b nh Gumboro ch n ra gà d i 3 tu n tu i, khi các thành

ph n c a h th ng mi n d ch ch a hoàn ch nh v c u trúc, ch a thành th c v ch c n ng

t o mi n d ch giúp c th ch ng nhi u b nh t t thì l i b virus Gumboro t n công phá

v c u trúc, h y ho i kh n ng áp ng mi n d ch, gây suy gi m mi n d ch, do ó gà không nh ng d b b nh Gumboro mà còn d b m c nh ng b nh khác làm t n th t l n

n k t qu ch n nuôi V i nh ng lý do trên cho phép kh ng nh th n b nh Gumboro nguy hi m h n th lâm sàng

c i m lâm sàng th n b nh:

- Thông th ng th không lâm sàng do nh ng ch ng c ng nh bi n ch ng virus có c l c th p ho c trung bình gây nên

- Tri u ch ng b nh th hi n không rõ nét: gà kh t kh , m t m i t ng t, gi m

n, r , t m ng vào m t góc chu ng, s t cao, u ng nhi u n c, kêu l , s hãi, m t s

gà a ch y phân tr ng nh b nh l , n u không quan sát k ta có c m giác nh gà b gió lùa ho c b l nh Th nh ng ch sau 2 - 3 ngày s c kh e àn gà tr l i bình th ng v i t

l ch t không áng k t 0 - 5% (nhi u tr ng h p gà không ch t con nào)

2.1.5.2 Th lâm sàng

Không ph thu c vào m c c l c c a virus gây b nh Gumboro Th lâm sàng b nh mang m t s c i m chung nh sau:

- Gà b b nh th ng l a tu i 3 - 8 tu n tu i, song v n có tr ng h p sau 8 tu n

- Th i gian nung b nh r t ng n, trong 24 gi sau khi nhi m m m b nh ã có

bi n i vi th túi Fabricius và ch sau 2 - 3 ngày ã xu t hi n tri u ch ng lâm sàng

- B nh x y ra h t s c nhanh chóng, t ng t, t l gà m cao, t l ch t theo

bi u hình chuông, 100% s àn gà b b nh u b b i nhi m b i b nh th phát, nên bi u hi n lâm sàng ph c t p h n

- Dù có hay không có s can thi p c a bác s thú y, nh ng con gà s ng sót h i

ph c nhanh, ch sau 8 - 10 ngày k t khi phát b nh gà ã kh e hoàn toàn tr l i

Quá trình di n bi n b nh nh sau:

- Ngay sau khi virus v a m i xâm nh p túi Fabricius gà ã có bi u hi n: cvùng h u môn co bóp nhanh, m nh không bình th ng, gà có ph n x nh mu n i ngoài nh khó i hay không th c hi n c ây là tri u ch ng c tr ng u tiên giúp chúng ta phát hi n b nh Gumboro s m

- Sau ó không lâu gà b t u có bi u hi n s t r t cao ó là lúc virus gây

b nh ã nh p vào ng huy t, t b o lympho B T i th i i m này chúng sinh s n

r t nhanh và t ng g p nhi u l n v s l ng IBDV, các bi u hi n c a nhi m trùng

- C ng do s t cao nên nhi u con n m b p, b nh ti n tri n r t nhanh, ch sau

6 - 8 gi k t con m u tiên trong àn gà c n b n thay i v m t th tr ng, trông chúng x xác, xù lông run r y, con thì n m ngo o u sang m t bên, chúc m vào cánh, y u d n r i ch t

S gà ch t ph thu c vào c l c c a IBDV, ph thu c vào tình tr ng s c

kh e àn gà tr c khi x y ra b nh, tu i gà m c b nh (gà càng ít ngày tu i thì ch t càng nhi u, gà l n tu i thì ch t ít h n)… Lý do d n n gà ch t nhi u hay ch t ít còn ph thu c vào vi c ch m sóc nuôi d ng àn gà Do b n ch t nguyên nhân d n

n cái ch t c a gà b b nh Gumboro là s t cao và thi u n c nên nh ng con gà s t quá cao n m b p d i sàn, n u không c ch m sóc chu áo nh nh t riêng, b m

n c có thu c i n gi i và tr m t s b nh th phát thì t l ch t r t cao Thông

th ng Gumboro th lâm sàng gây ch t 5 - 30% Song có m t s ch ng có th gây

ch t 40 - 60 % N u b b i nhi m t l ch t có th lên cáo t i >80% quá trình di n

bi n t l ch t gà b b nh gumboro b t u vào cu i ngày th 2 sau khi nhi m virus và nh cao vào ngày th 3, 4 và m t ph n ngày th 5, sau ó t l ch t gi m

d n n h t ngày th 8 - 10 thì k t thúc

2.1.6 Tri u ch ng lâm sàng

i v i àn gà m n c m, th i gian nung b nh x y ra ng n, kho ng 2 - 3 ngày Tri u ch ng u tiên là trong àn gà xu t hi n m t s con quay u t mvào h u môn Gà có bi u hi n ho ng lo n, có ti ng kêu khác th ng Sau 2 - 3 ngày

th y n n chu ng t nhanh do gà b a ch y, gà u ng nhi u n c, m t nh h ng,

b n, rúc m vào cánh, có khi g c sang m t bên, thích n m, m t lim dim m i m t

và th ng d n v m t góc chu ng, lông gáy d ng ng c, u g i khu nh ra, h u môn h th p xu ng, toàn b c b p rung lên, phân loãng, nhi u n c, tr ng, nh t

Gà b n, lúc u nhi t t ng, sau gi m và n u không qua kh i thì gà ch t trong vòng vài ngày

Do c tính truy n ngang r t m nh, virus Gumboro gây nên t l nhi m trong

àn khi t 100% Thông th ng t ngày th 3 sau tri u ch ng lâm sàng u tiên, trong àn b t u có cá th ch t và ch t t trong vòng 5 - 7 ngày, sau ó gi m ch t

r t nhanh, th ng 10 - 12 ngày có th d t b nh, tuy nhiên các cá th b b nh qua

kh i thông th ng b t n th ng quá n ng, c bi t là h mi n d ch d n n suy

gi m mi n d ch (Lê V n N m, 2004) [13]

2.1.7 B nh tích

Tr c ây các bi n i b nh tích i th th ng t p trung th n t n s bi n

i th n trên gà b b nh chi m t l khá cao, do ó b nh Gumboro ã c g i là

b nh viêm th n truy n nhi m Tuy nhiên ngày nay các bi n i th n ít g p h n so

v i nh ng c quan khác nh : d dày tuy n, túi Fabricius, c … Bi n i b nh Gumboro d ng c i n c ng nh th lâm sàng ngày nay r t c tr ng, cho phép chúng ta có th d a hoàn toàn vào ó kh ng nh b nh, mà không c n nh ng

Các bi n i th b nh Gumboro th ng t p trung c ùi và ng c, ng

ru t t d dày tuy n n h u môn, h bài ti t, túi Fabricius…

Bi n i b nh lý i th túi Fabricius:

Túi Fabricius là m t trong nh ng c quan tr ng tâm có nh ng bi n i c

tr ng nh t:

Sau 72 gi b nhi m b nh, virus Gumboro có c l c m nh ã có th gây b nh

v i b nh thích i th i n hình: túi Fabricius th ng s ng r t to, có kích th c và

tr ng l ng g p 2 - 3 l n bình th ng Xung quanh túi có thùy th ng keo nhày vàng, có khi có b c d ch th m xu t b c quanh túi Fabricius N u chích h t n c, túi

l rõ ra, c ng tròn, s ng phù Túi chuy n màu s c t vàng sang sang màu tr ng c

Túi d c u, d b c, các n p g p múi kh s ng không rõ nét Niêm m c s ng d y lên làm cho dung tích khoang túi tr nên h p l i

Có nhi u cá th b b nh Gumboro, hi n t ng viêm s ng i kèm v i hi n

t ng xu t huy t và th m xu t d ch vào trong long túi Fabricius, niêm m c túi có

i m xu t huy t, ôi khi thành v t, niêm m c túi chuy n t màu tr ng sang màu thâm tím, nâu en

Túi Fabricius b t u t ng v kích th c và tr ng l ng trong kho ng 48 - 72

gi sau khi nhi m do th y th ng và xu t huy t Kích th c túi có th t ng g p 2 - 3

l n so v i bình th ng Vào ngày th 4 sau nhi m, kích th c túi v n còn to g p

ôi, sau ó m i nh d n l i Ngày th 5 sau nhi m tr ng l ng c a túi b ng tr ng

l ng ban u và sau ó b t u teo i n ngày th 8 tr ng l ng túi ch b ng 1/3

M khám vào ngày th 2 túi Fabricius ã s ng to g p r i so v i bình th ng

n m g n trong bao d ch nh y Nhìn t ngoài vào ã th y rõ vô s i m xu t huy t,

b ôi túi th y các n p nh n không u (múi s ng r t to, múi s ng nh , ôi khi có

s li n ph ng gi a các múi) xu t huy t niêm m c b m t túi trông r t rõ t o thành

t ng ám ho c thành v t

M ngày th 3: túi Fabricius ã c ng m ng, to g p nhi u l n so v i bình

th ng và có nhi u ch t nhày nh t Khi b ôi túi không nh ng th y rõ nh ng bi n

i nh ngày th 2 v i m c b nh tích n ng h n, mà nhi u tr ng h p th y c

c c máu ông màu ho c màu en chi m y khoang túi

M ngày th 4: túi Fabricius b t u teo l i ho c gi nguyên l n nh ngày

th 3, toàn b túi b i trong bao n c th m xu t vàng ngà Các di ch ng bi n i tcác ph n ng viêm, ch y máu n i, xác các t b o niêm m c c a túi b ch t ã t o thành m t huy n d ch c quánh màu vàng ngà ho c tr ng ngà

M ngày th 5 và th 6: th y rõ túi Fabricius b teo l i Tr ng l ng c a túi lúc này ch b ng tr ng l ng lúc ban u tr c khi b b nh, ch m t n i ch t màu

M t s tác gi khác cho r ng: khi gà b b nh Gumboro tr c 3 tu n tu i, c

bi t là th không i n hình túi Fabricius c ng th ng b teo l i, ây chính là c

i m b nh tích c a th không lâm sàng

H c :

Ngay sau khi virus xâm nh p vào ng máu chúng c t i n h u h t các

c quan trong c th , nh ng ch khu chú l i túi Fabricius T i ây chúng sinh s n

r t nhanh r i theo ng lympho tr v máu v i s l ng virus g p nhi u l n so v i ban u Virus không t n t i lâu trong máu mà b vô hi u l c do các thành ph n c a

h th ng mi n d ch ho c b bao vây trung hòa b i các kháng nguyên kháng th sinh

ra do chính b n thân virus là kháng nguyên kích thích Nh ng xác ch t c a virus

c phân h y và bài xu t ra c t gây xu t huy t trong c và nhi u c quan khác

Vì th khi l t da gà ra th ng th y r t rõ xu t huy t trên b m t c vùng ùi,

ng c, m c xu t huy t ph thu c ch y u vào c l c c a virus gây b nh và th i

i m m khám Xu t huy t có th d ng phân tán li ti, có th thành v t ho c thành

ám en th m r t c tr ng cho b nh Gumboro

Gà b nh b m t n c nên c khô r t nhanh, ch vài phút sau khi l t da, c ng c

c a gà ã khô nh n l i, có màu th m, c bi t có xu t huy t nh ng ám l m ch m

ho c thành t ng v t, có khi các v t xu t huy t h p l i t o thành m ng l n

Bi n i th n và ng ni u sinh d c:

Các bi n i th n và ng ni u sinh d c th ng x y ra mu n h n so v i các bi n i túi Fabricius và ng ru t Khi m khám gà ch t ho c s p ch t (sau

2 - 3 ngày b b nh) th ng th y 2 ng ti t ni u ch a y urat tr ng, th n s ng to màu nâu th m n i rõ nh ng i m ho c ám xu t huy t Lúc này c n phân bi t v i viêm ph qu n truy n nhi m th Uraemia Khi túi Fabricius b t u teo l i thì th n

c ng gi m s ng và tr nên nh t nh t h n

Nh ng b nh tích th n ch g p gà b ch t ho c gà ang ti n tri n

B nh tích ng tiêu hóa:

- D dày tuy n: b s ng dày lên do t ng sinh, trên b m t niêm m c th y viêm

xu t huy t gi ng nh Newcastle Xu t huy t d dày tuy n b nh Gumboro có khi

là m t d i n m gi a di u và d dày tuy n, có khi là d i phân cách gi a d dày c

v i d dày tuy n gi ng h t nh b nh Newcastle, c ng có khi xu t huy t tràn lan trên toàn b b m t niêm m c

phân bi t xu t huy t d dày tuy n c a b nh Gumboro v i các b nh nh : Newcastle, Marek… c n ph i c n c vào c i m xu t phát n i xu t huy t N u

xu t huy t tràn lan trên b m t c a d dày tuy n (tr nh ng tuy n), mà không phthu c vào vùng xu t huy t thì ó là b nh Gumboro

N u ch th y xu t huy t trên nh ng tuy n và c ng không ph thu c vào vùng xu t huy t thì ó là b nh Newcastle

N u th y xu t huy t c nh ng tuy n và mô niêm m c gi a các ng tuy n (tràn lan) thì ó là xu t huy t thu c b nh ghép gi a Gumboro và Newcastle

Xu t huy t d dày tuy n b nh Marek ít g p gà d i 2 tháng tu i n u có thì luôn kèm theo nh ng bi n i b nh lý c tr ng cho b nh Marek nh : d dày tuy n

t ng sinh dày lên g p nhi u l n

- Ru t: các bi n i b nh lý ru t c a b nh Gumboro khá a d ng, phong phú và i n hình Ru t c ng ch a nhi u n c, giai o n sau ch a nhi u ch t nhày màu tr ng c nh m ho c các n i ch t nh t vàng xanh, vàng tr ng, c bi t có viêm xu t huy t lan tràn d c theo ng ru t n t n h u môn

Ph thu c vào b nh th phát ti p theo có thêm nh ng bi n i b nh tích

Lách:

Gà khi b nhi m virus Gumboro sau 2 - 3 ngày, lách s ng lên, nh ng sau ó l i

gi m i v th tích nh túi Fabricius Nh ng do s ph c h i c a lách r t nhanh nên khi m khám vào giai o n cu i c a b nh nhi u khi không th y nh ng bi n i

b nh lý c thù

Các c quan còn l i nh tim, gan, ph i, d dày c ng có b nh tích nh ng không i n hình ôi khi quan sát c hi n t ng xu t huy t niêm m c ch ti p giáp gi a d dày c và d dày tuy n

2.1.7.2 B nh tích vi th

B nh tích vi th xu t hi n s m các c quan có c u trúc t t ch c lympho và các c quan t o mi n d ch nh túi Fabricius, tuy n c (thymus), lách, h ch, các mô lympho ru t, ch trong vòng vài gi n vài ch c gi sau khi virus c ng c Gumboro xâm nh p vào c th

Bi n i vi th túi Fabricius:

Có s t p trung c a i th c bào và các t bào lympho trong vòng 4 - 5 gi sau khi gây nhi m qua ng tiêu hóa và sau 11 gi xu t hi n nh ng t bào lympho bnhi m virus, n u gây nhi m tr c ti p vào túi Fabricius ch sau 6 gi ã xu t hi n

nh ng t bào lympho b nhi m virus

24 gi sau khi nhi m các t bào lympho trong túi Fabricius ã b thoái hóa, các

t bào lympho vùng t y c a nang ã b t u quá trình ho i t Virus t n công và phá h y các t b o lympho B non và lympho B tr ng thành, nên ch trong th i gian r t ng n l ng t bào lympho B ã gi m áng k Trung tâm ho i b ho i tngày càng t ng, các vách nang gi m d n, nang b thu h p l i, có các hình tròn, ch

nh t, ô van khác nhau Các trung tâm ho i t xu t hi n không bào (vacuole), không còn t bào lympho ho c ch còn r t ít t p trung vùng ngo i vi nang Thay vào các

v trí c a t bào lympho là các t bào heterophil, các m nh t bào b phân h y m t

ph n, các t bào h l i n i mô Toàn b các nang lympho b h y ho i và có thquan sát th y các m c khác nhau

Vào ngày th 3 ho c th 4, s th y th ng, xung huy t và t p trung c a các tbào c a túi làm cho túi Fabricius s ng to S khám phá vai trò c a các t bào lympho T trong mi n d ch b nh lý c gây ra b i IBDV và s ph c h i c a nh ng

mô b nhi m ã cho th y có s xâm nhi m c a c t bào lympho T (CD4+) và t bào lympho T (CD8+) làm cho s l ng lympho T t ng t i a vào ngày th 7 sau khi nhi m (Kim và cs, 2000) [20] Các t bào T trong túi Fabricius ng n c n s nhân lên c a virus trong túi trong giai o n u c a b nh, nh ng c ng thúc y quá trình phá h y mô túi và làm ch m quá trình h i ph c c a mô thông qua vi c gi i phóng ra các cytokine gây c t bào (Rautenschlein và cs, 2002) [25] Khi ph n ng viêm

m t d n, túi Fabricius teo i, các nang r ng phát tri n vùng t y nang túi Có s

ho i t và th c bà c a các t bào heterophil và t ng bào (plasmocyte), có s xhóa c a các t bào phân cách các nang S t ng sinh t bào n n bi u mô có nh ng

ám d ch nh y mucin trên b m t

Bi n i vi th lách

Lách c ng là m t c quan m n c m i v i s có m t c a virus trong c thngay t khi m i b nhi m m m b nh T 1 - 3 ngày u lách b s ng lên nh quá trình t ng sinh nhanh chóng c a t bào lympho Nh ng vào ngày th 2 - 3 do quá trình thoái hóa ho i t d i tác ng tr c ti p c a IBDV các t bào lympho t ng sinh c ng nh các nang sinh lympho (túi m m) b tri t tiêu làm cho lách gi m i v

kh i l ng và tr l i l n ban u c bi t n i b t là các c u trúc vi th c a lách

c ph c sinh r t nhanh, nên n u không xét nghi m b nh tích vào nh ng ngày

cu i c a quá trình phát tri n b nh thì ít khi th y s bi n i nh trên (Lê V n N m, 2004) [13]

Tuy n Harder có nh ng bi n i th ng th y th n b nh khi gà còn ang ít

tu i c i m n i b t là s l ng bào t ng th y r t ít trong tuy n Harder do virus IBDV ng n c n s thâm nh p c a chúng vào trong tuy n

B nh tích th n và các c quan khác

Tr c ây, th n c coi là m t trong nh ng c quan có nhi u bi n i nh t

do k t qu c a s m t n c toàn c th c ng nh quá trình t nhi m c Nh có s

h i ph c nhanh c a th n nên các bi n i vi th c a th n c ng x y ra nhanh nên khi xét nghi m vi th ít th y nh ng bi n i b nh tích

Gan h u nh không có bi n i c bi t, ngoài hi n t ng các b ch c u n nhân t ng sinh t p trung quanh các mao m ch ngo i vi (Lê V n N m, 2004) [13]

2.1.8 Ch n oán b nh

2.1.8.1 Ch n oán d ch t h c

Theo Lê V n N m (2004) [13] b nh Gumboro g m 2 th : th n b nh th ng x y

ra t lúc gà 1 - 3 tu n tu i và th lâm sàng x y ra t 3 - 8 tu n tu i v i các c i m lây lan tr c ti p, b nh x y ra nhanh, t ng t, t l m và ch t cao, không ph thu c vao

gi ng gà, v mùa v …

2.1.8.2 Ch n oán lâm sàng

D a vào các c i m d ch t h c và tri u ch ng, b nh tích nh ã nêu trên

có th ch n oán b nh m t cách d dàng Tuy nhiên, c n ch n oán phân bi t v i

m t s b nh nh Newcastle, viêm ph qu n truy n nhi m IB…(Lê V n N m, 2004) [13]

2.1.8.3 Ch n oán virus h c

Túi Fabricius và lách là nh ng c quan c ch n làm b nh ph m c nghi n trong n c sinh lý thành huy n d ch 1/10 ho c n c th t Pepton, có kháng sinh sau ó ly tâm b c n l y n c trong bên trên tiêm vào phôi tr ng 9 - 11 ngày

tu i ho c nuôi c y trên t bào x phôi gà, c ng có th tiêm truy n gây b nh cho gà thí nghi m (Lê V n N m, 2004) [13]

Ch n oán trên phôi tr ng (phân l p virus trên phôi ch ng)