Nhiễm khuẩn bệnh viện là hậu quả không mong muốn trong thực hành khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc người bệnh, nhiễm khuẩn bệnh viện làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian điều trị và đặc biệt là tăng tỷ lệ chi phí điều trị.... Để đánh giá được mức độ tuân thủ quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế trong điều trị và chăm sóc người bệnh và tìm ra được yếu tố liên quan dẫn đến việc nhiễm khuẩn bệnh viện do bàn tay nhân viên y tế gây nên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: Đánh giá thực trạng thực hiện quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế Bệnh viện …. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đánh giá quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế tại Bệnh viện ……. Trước và sau khi tập huấn quy trình rửa tay thường quy.
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh viện là nơi tập trung nhiều người bệnh với đa dạng chủng loại bệnh tật, vì vậy đã hiện diện rất nhiều loại vi khuẩn, vi rút khác nhau, đây là mầm bệnh với cả người bệnh và nhân viên y tế
Nhiễm khuẩn bệnh viện là hậu quả không mong muốn trong thực hành khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc người bệnh, nhiễm khuẩn bệnh viện làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, tăng tỷ lệ tử vong, kéo dài thời gian điều trị và đặc biệt là tăng tỷ lệ chi phí điều trị
Theo trung tâm kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật Hoa Kỳ, nhiễm khuẩn bệnh viện lan truyền bằng nhiều đường như: bề mặt (đặc biệt là tay), nước, không khí, đường tiêu hóa và phẫu thuật
Trong công tác chăm sóc người bệnh, có sự tham gia rất lớn của đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và người nhà tham gia chăm sóc Vai trò của bàn tay trong chăm sóc đã được các tác giả nhiều nước trên thế giới và Việt Nam nghiên cứu từ giữa thế kỷ XIX
Tại hội nghị kiểm soát nhiễm khuẩn khu vực Châu Á Thái Bình Dương lần thứ III và thứ VI (tháng 7/2007 và tháng 7/2009) hầu hết các báo cáo đều có chung 1 khuyến cáo đó là cần tăng cường sự tuân thủ rửa tay thường quy
Tại Việt Nam, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều bằng chứng thuyết phục về việc lây truyền vi khuẩn từ người bệnh này sang người bệnh khác qua bàn tay của nhân viên y tế và chỉ ra các tác nhân gây nhiễm khuẩn bệnh viện Nhiễm khuẩn mắc phải trong bệnh viện ngày càng được chú ý và việc tuân thủ rửa tay đóng vai trò quan trọng trong ngăn ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện Năm
2006 Bộ y tế đã phát động chiến dịch “ Bàn tay nhân viên y tế sạch” và rửa tay hiện nay được coi là chiến lược quan trọng để giảm tỉ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện
Tại Bệnh viện … đã Thực hiện quy trình rửa tay thường quy (theo văn bản số 7517 / BYT ngày 12/10/2007) trong bệnh viện
Thực trạng vệ sinh bàn tay tại Bệnh viện … thời gian qua còn tồn tại nhiều bất cập Tỷ lệ rửa tay còn thấp do nhiều yếu tố khác nhau như thiếu
Trang 2bị đầy đủ tại các phòng bệnh, trang thiết bị y tế của bệnh viện còn đang trong tình trạng chưa đầy đủ, chưa đồng bộ, bệnh viện chưa tổ chức các “Hội thi rửa tay” cho nhân viên y tế để giúp nâng cao kiến thức và ý thức trong việc tuân thủ
vệ sinh tay, số lượng người bệnh thường xuyên quá tải, nên việc thực hiện quy trình rửa tay thường quy đối với nhân viên y tế càng trở nên quan trọng, nó góp phần đáng kể trong việc giảm thiểu thời gian và chi phí điều trị cho bệnh nhân
Để đánh giá được mức độ tuân thủ quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y
tế trong điều trị và chăm sóc người bệnh và tìm ra được yếu tố liên quan dẫn đến việc nhiễm khuẩn bệnh viện do bàn tay nhân viên y tế gây nên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
Đánh giá thực trạng thực hiện quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế Bệnh viện ….
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Đánh giá quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế tại Bệnh viện ……
Trang 3CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Mỗi cm2 trên bàn tay chúng ta chứa hàng triệu vi khuẩn, trong đó có rất nhiều vi khuẩn gây ra các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như tiêu chảy cấp, cúm,
tả, lỵ, thương hàn, tay - chân - miệng… Cách tốt nhất để các vi khuẩn này không vào được cơ thể hay phát tán chính là vệ sinh đôi tay Rửa sạch tay đúng cách chỉ mất 30 giây, vậy mà chỉ có 12 - 14% dân số rửa tay với xà phòng sau khi đi
vệ sinh, trước khi ăn uống Phải chăng việc rửa sạch tay quá khó?
Theo số liệu điều tra, có tới 84 - 88% dân số không rửa tay với xà phòng trước khi ăn uống, sau khi đi vệ sinh 74% bà mẹ nuôi con dưới 5 tuổi không rửa tay xà phòng trước khi cho con ăn Trong 100 người trưởng thành (tuổi 15-60), chỉ 1,5 người rửa tay sau khi chăm người ốm Chỉ có gần 53% học sinh rửa tay với xà phòng sau đại tiện Đặc biệt, tỷ lệ người rửa tay sau khi chơi với vật nuôi, dọn dẹp chuồng trại gia cầm, gia súc, dọn dẹp nhà cửa, đổ rác vẫn còn rất thấp
Bề mặt bàn, ghế, phương tiện, dụng cụ, đồ chơi, quần áo, sàn nhà, tường nhà, tay nắm cửa chứa hàng triệu vi khuẩn gây bệnh Các vi khuẩn này nhiều hơn, mạnh hơn khi người bệnh bắt đầu "thải" các cơ chất như dịch tiết đường hô hấp, đường tiêu hóa, phân có chứa tác nhân gây bệnh ra ngoài môi trường Và kẻ
"giúp" vi khuẩn gây bệnh tới được miệng của người lành hay tiếp tục phát tán ra nhiều bề mặt môi trường dụng cụ khác chính là đôi bàn tay
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm có hàng trăm triệu người bệnh nhập viện và có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn có liên quan đến chăm sóc y tế Điều này dẫn đến làm gia tăng tình trạng bệnh, tăng chi phí điều trị và thậm chí gây tử vong cho người bệnh Hơn một nửa các nhiễm trùng này có thể phòng ngừa được bởi mọi người thực hiện rửa tay thích hợp ở thời điểm quan trọng trong chăm sóc
Tại một bệnh viện ở Thụy Sỹ trong vòng 3 năm từ 1994 đến 1997 nhờ các hoạt động thúc đẩy sự tuân thủ, tỷ lệ vệ sinh tay trong nhân viên bệnh viện đã tăng từ 47,6 % lên 66,2 %, theo đó tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện đã giảm từ 16,9
Trang 4Tại Việt Nam, vệ sinh bàn tay đã được Bộ y tế xác định là biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn hàng đầu trong các cơ sở khám chữa bệnh Theo kết quả nghiên cứu năm 2012 của Bs Lê Tiến Ngãi - Bệnh viện Nhi Trung ương, tỷ lệ tuân thủ rửa tay tăng từ 53,9 % lên 80,4 %, thì tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện giảm
từ 0,96 % bệnh nhân nhập viện xuống 0,62 % bệnh nhân nhập viện Điều đó có nghĩa là khi tỷ lệ tuân thủ vệ sinh tay tăng lên 49,1 % so với mức ban đầu thì tỷ
lệ nhiễm khuẩn bệnh viện giảm 35,4 % so với mức ban đầu Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thúy Nga năm 2014 tại Bệnh viện Đa khoa Định Quán tỉnh Đồng Nai rửa tay đúng quy trình đúng là (97,9%) còn chưa đúng là (2,1%)
1.1 Khái niệm: Vệ sinh tay được dùng để chỉ các phương pháp làm sạch
tay:
1.1.1 Rửa tay là phương pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa sự lan truyền
vi khuẩn từ bàn tay Rửa tay là một việc làm tuy nhỏ, đơn giản nhưng có giá trị rất lớn trong vấn đề giảm nhiễm khuẩn bệnh viện, giúp bảo vệ cho người bệnh
và nhân viên y tế
1.1.2 Mục đích của rửa tay thường quy là làm sạch và loại bỏ vi khuẩn vãng lai trên bàn tay, đảm bảo an toàn cho người bệnh và nhân viên y tế góp phần làm giảm tỷ lệ nhiễm khẩn bệnh viện Các hình thức áp dụng rửa tay trong bệnh viện:
- Rửa tay thường quy:
+ Rửa tay bằng xà phòng
+ Nước
+ Rửa tay bằng dung dịch có chất sát khuẩn
+ Rửa tay bằng Alcohol
- Rửa tay phẫu thuật
1.2 Chỉ định rửa tay: Tổ chức y tế thế giới (WHO 11-11-2006)
- Trước khi tiếp xúc với người bênh
- Trước những thao tác vô trùng
- Sau thao tác có tiếp xúc với dịch tiết
- Sau khi tiếp xúc với người bệnh
Trang 5- Sau khi tiếp xúc với những vật dụng xung quanh người bệnh.
1.3 Những phương tiện cần thiết cho việc rửa tay:
- Lavabo, vòi nước có cần gạt bằng tay hoặc bằng chân
- Nước sạch
- Xà phòng hoặc dung dịch rửa tay khử khuẩn
- Hộp đựng khăn lau tay sạch dùng một lần
- Thùng đựng khăn lau tay bẩn
* Chú ý:
- Dùng xà phòng bánh phải dùng loại có chất diệt khuẩn và phải giữ cho bánh xà phòng luôn khô bằng cách đựng trong hộp có lỗ thoát nước ở đáy
- Xà phòng thường (trung tính, dạng bánh hoặc dung dịch): Xà phòng
chứa acid béo đã ester hóa và sodium hay potassium hydroxide Lấy đi được những chủng vi sinh vật vãng lai bám lỏng lẻo trên da Có thể dùng trong rửa tay thường quy Dung dịch rửa tay đang sử dụng trong bệnh viện là Pose liquid soap
- Xà phòng khử khuẩn (dạng bánh hay dạng dung dịch): Xà phòng chứa
chất sát khuẩn Para –chloro –meta xytenol thường được sử dụng như là hoạt chất chính của các loại xà phòng sát khuẩn Dùng trong rửa tay thường quy
- Dung dịch rửa tay sát khuẩn: chứa 2%-4% chlorhexidine; hoặc 5%-7%
providone iodine; hoặc 1% triclosan Dùng trong rửa tay phẫu thuật Các loại dung dịch sát khuẩn đang sử dụng tại bệnh viện là Microshield 2% và 4% (dùng trong phòng mổ)
- Dung dịch khử khuẩn không dùng nước: Có thể chứa một trong các hóa chất sau: Alcohol, Chlorhexidine, Chlorine, Hexachlorophene, Iodine, Para chloro meta xylenol, hợp chất ammonium bậc 4 và Triclosan va có kèm chất dưỡng da
- Nước rửa tay:
+ Nước rửa tay phải là nước chảy, nước máy hoặc nuớc sạch chứa trong
thùng có nắp đậy kín và có vòi
+ Vòi nước nên có cần gạt, bồn rửa tay phải luôn giữ sạch, đặt ở vị trí tiện lợi
Trang 6- Làm khô tay:
+ Không được dùng khăn sử dụng nhiều lần Dùng khăn sợi bông sử dụng một lần và giặt hàng ngày, hoặc khăn giấy
+ Có hộp đựng khăn sạch.
+ Đặt tại bất cứ vị trí nào có tiếp xúc với bệnh nhân, ví dụ phòng thay đồ,
phòng khám, phòng xét nghiệm và bệnh phòng
1.4 Quy trình rửa tay thường quy: (6 bước) của Bộ Y Tế ban hành
ngày 12/10/2007
Bước 1: Làm ướt tay bằng nước sạch, thoa xà phòng vào 2 lòng bàn tay, chà xát 2 lòng bàn tay vào nhau
Bước 2: Chà lòng bàn tay này lên mu và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại
Bước 3: Chà 2 lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ trong ngón tay Bước 4: Chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia
và ngược lại
Bước 5: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn xoay ngón cái của bàn tay kia và ngược lại
Bước 6: Xoay các đầu ngón tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại.Rửa sạch tay dưới vòi nước chảy đến cổ tay và làm khô tay
* Chú ý: Mỗi bước “chà” 5 lần Thời gian rửa tay tối thiểu 30 giây
Trang 71.5 Các yếu tố ảnh hưởng:
- Tuổi, giới, trình độ chuyên môn, thâm niên công tác của nhân viên y tế
- Trang thiết bị phục vụ việc rửa tay
- Vị trí làm việc của các cán bộ y tế
- Bố trí các trang thiết bị
- Ý thức của mỗi cá nhân
Trang 8CHƯƠNG II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu:
Cán bộ y tế làm việc tại … khoa lâm sàng trong bệnh viện … làm công tác trực tiếp chăm sóc điều trị người bệnh
2.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu:
2.2.1 Địa điểm nghiên cứu: Tại …khoa lâm sàng Bệnh viện …
2.2.2 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 5 năm 2016 đến tháng 10 năm 2016
2.3 Mẫu và phương pháp chọn mẫu:
- Toàn bộ bác sĩ, điều dưỡng tại … khoa lâm sàng đang trực tiếp làm công tác điều trị, chăm sóc người bệnh tại Bệnh viện …
- Tiêu chuẩn loại trừ: Hộ lý, các trường hợp nghỉ ốm dài ngày, nghỉ đẻ và
có thời gian công tác dưới 1 năm
2.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Thiết kế nghiên cứu: Mô tả, cắt ngang tiến cứu được chia làm 2 giai đoạn:
+ Giai đoạn I: Điều tra thực hiện quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế Bệnh viện … trước khi được tập huấn quy trình kỹ thuật rửa tay thường quy Thời gian từ tháng 6-7/2016
+ Giai đoạn II: Điều tra thực hiện quy trình rửa tay thường quy của nhân viên y tế Bệnh viện … sau khi được tập huấn quy trình kỹ thuật rửa tay thường quy Thời gian từ tháng 9-10/2016
- Cỡ mẫu:
+ Lấy mẫu gồm toàn bộ nhân viên y tế đang trực tiếp làm công tác chăm sóc và điều trị người bệnh tại … khoa lâm sàng phù hợp với tiêu chuẩn chọn Tổng số có … nhân viên Y tế trong đó: Bác sỹ: …, điều dưỡng: …đạt tiêu chuẩn chọn vào nghiên cứu thực hiện quy trình rửa tay thường quy
+ Thời điểm chọn mẫu: Mỗi nhân viên y tế được quan sát 1 lần khi thực hiện thao tác thăm khám, chăm sóc người bệnh thường quy vào các ngày làm việc trong tuần
Trang 92.5 Chỉ tiêu nghiên cứu:
- Xác định việc thực hiện quy trình rửa tay của các đối tượng nghiên cứu liên quan đến công việc phải rửa tay có đúng quy định theo hướng dẫn quy trình rửa tay thường quy mà Bộ Y Tế đã ban hành ngày 12/10/2007 (CV số 7517)
- Các phương tiện rửa tay tại các khoa lâm sàng để xác định có đủ các yếu
tố tối thiểu cho Nhân viên y tế thực hiện quy định của Bộ Y Tế về rửa tay khi làm nhiệm vụ tại bệnh viện
2.6 Phương pháp thu thập số liệu:
- Xây dựng thiết kế tiêu chí đánh giá theo quy định của Bộ y tế
- Cán bộ điều tra quan sát thực hành của bác sĩ, điều dưỡng tại thời điểm nghiên cứu đánh dấu vào phiếu (kín)
2.7 Xử lý và phân tích số liệu:
- Xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Office Excel
2.8 Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu:
- Nghiên cứu được thực hiện với sự cho phép của Hội đồng nghiên cứu khoa học Bệnh viện …
- Đây là nghiên cứu về thực hành của nhân viên y tế về rửa tay Chúng tôi nghiên cứu khảo sát thăm dò thông qua bảng kiểm và quan sát thực hành rửa tay, hoàn toàn không làm tổn hại đến sức khỏe của nhân viên y tế, bảo mật thông tin, nên nghiên cứu của chúng tôi không vi phạm đạo đức
Trang 10CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Đặc điểm chung của nhân viên y tế:
3.1.1 Bảng 1: Tuổi
Đối tượng
<25 25 – 35 36 -45 46 - >55
%
1 Bác sỹ
2 Điều dưỡng
Tổng
Nhận xét:
3.1.2 Bảng 2: Giới tính
Đối tượng
1 Bác sỹ
2 Điều dưỡng
Tổng
Nhận xét:
3.1.3 Bảng 3: Trình độ chuyên môn:
Đối tượng
Sau ĐH Đại học Cao đẳng Trung cấp
n Tỷ lệ
%
1 Bác sỹ
2 Điều dưỡng
Tổng
Nhận xét:
3.1.4 Bảng 4: Thâm niên công tác:
STT Số năm công tác
Đối tượng
<5 5 - 10 11 - 15 16 - 20 >20
1 Bác sỹ
2 Điều dưỡng
Tổng
Nhận xét:
Trang 113.2 Đánh giá việc thực hiện quy trình rửa tay đúng kỹ thuật theo các bước quy định:
3.2.1 Bước 1: Làm ướt bàn tay bằng nước, lấy xà phòng và chà hai lòng bàn tay vào nhau.
3.2.1.1 Bảng 5: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
Nhận xét:
3.2.1.2 Bảng 6: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.2 Bước 2: Chà lòng bàn tay này lên mu và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại.
3.2.2.1 Bảng 7: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.2.2 Bảng 8: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.3 Bước 3: Chà hai lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ trong ngón tay.
3.2.3.1 Bảng 9: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Trang 12STT Đối tượng
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.3.1 Bảng 10: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.4 Bước 4: Chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia.
3.2.4.1 Bảng 11: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.4.2 Bảng 12: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.5 Bước 5: Dùng ngón tay và lòng bàn tay này cuốn xoay ngón cái của bàn tay kia và ngược lại.
3.2.5.1 Bảng 13: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
Trang 131 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.5.2 Bảng 14: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.6 Bước 6: Xoay các đầu ngón tay này vào lòng bàn tay kia và ngược lại Rửa sạch tay dưới vòi nước chảy đến cổ tay và làm khô tay.
3.2.6.1 Bảng 15: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.2.6.2 Bảng 16: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
1 Thực hiện đúng
2 Thực hiện sai
Nhận xét:
3.3 Số đối tượng thực hiện thao tác kỹ thuật đủ và đúng 6 bước vệ sinh tay.
3.3.1 Bảng 17: Trước khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
n Tỷ lệ % n Tỷ lệ %
1 Thực hiện đủ, đúng các bước
Trang 142 Thực hiện sai, thiếu các bước
Nhận xét:
3.3.2 Bảng 18: Sau khi tập huấn kỹ thuật rửa tay thường quy
Nội dung
n Tỷ lệ % n Tỷ lệ %
1 Thực hiện đủ, đúng các bước
2 Thực hiện sai, thiếu các bước
Nhận xét:
CHƯƠNG IV BÀN LUẬN:
Qua nghiên cứu … đối tượng Bác sỹ và điều dưỡng thực hiện quy trình rửa tay thường quy tại Bệnh viên …, chúng tôi có một số bàn luận sau:
4.1 Đặc điểm chung của nhân viên Y tế, qua nghiên cứu, phân bố theo nhóm tuổi…
4.2 Tỷ lệ thực hiện quy trình rửa tay đúng kỹ thuật theo các bước quy định:…
4.3 Đối tượng thực hiện thao tác kỹ thuật đủ và đúng 6 bước vệ sinh tay…