Mục đích của luận án Luận án tập trung nghiên cứu làm rõ nội dung và quá trình triển khai đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013 tr
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
ĐẶNG CÔNG THÀNH
CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC
Ở NƯỚC CỘNG HÒA BOLIVAR VENEZUELA
TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM 2013
Chuyên ngành: Lịch sử Phong trào cộng sản,
công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc
Mã số: 62.22.03.12
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ
HÀ NỘI - 2018
Trang 2Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS,TS Nguyễn Hữu Cát
2 PGS,TS Nguyễn Thị Thúy Hà
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi……giờ…… ngày…….tháng …… năm
Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia
và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1 Đặng Công Thành (2016), “Một số bài học kinh nghiệm của quá trình thực hiện mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI ở khu
vực Mỹ Latinh với chủ nghĩa xã hội thế giới”, Tạp chí Dạy và
học ngày nay, (03)
2 Đặng Công Thành (2016), “Ý nghĩa và bài học kinh nghiệm của quá trình thực hiện “chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” của
Venezuela với chủ nghĩa xã hội thế giới” (2016), Tạp chí Dạy
và học ngày nay, (08)
3 Đặng Công Thành (2017), “Nhìn lại chính sách của Mỹ đối với khu vực Mỹ Latinh dưới thời Tổng thống Barrack Obama” (2017),
Thông tin khoa học lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc
gia Hồ Chí Minh, (02)
Trang 324 Dưới sự lãnh đạo của tổng thống Hugo Chavez, phong
trào cánh tả ở Venezuela mang nhiều giá trị xã hội chủ nghĩa, đặc
biệt mang lại nhiều bài học lớn cho các nước đang phát triển hiện nay:
bước đầu tạo được cơ sở vật chất cho sự phát triển của xã hội, vai trò của
phụ nữ được đề cao hơn, thể hiện được vai trò của quần chúng nhân
dân… Sự ra đời Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela là một
nhân tố hết sức quan trọng và cùng với vai trò thủ lĩnh và uy tín tuyệt đối
của Tổng thống Hugo Chavez, trở thành hạt nhân đoàn kết các lực lượng
chính trị, các tầng lớp nhân dânVenezuela để vượt qua mọi khó khăn,
thử thách, tiến hành thành công cuộc Cách mạng Bolivar xây dựng “Chủ
nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela Thực tế từ tiến trình phát triển
của Cộng hoà Bolivar Venezuela giai đoạn 1999 - 3013 cho chúng ta
thấy, nếu mỗi quốc gia trên thế giới tìm được một con đường phát triển
phù hợp thì điều này không chỉ góp phần củng cố một cách vững chắc
nền độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia của dân tộc đó; mà còn thúc
đẩy nhanh chóng sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, góp phần ổn
định tình hình chính trị, xã hội trong nước Đây chính là những điều kiện
quyết định sự thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ nền độc lập
dân tộc của mỗi quốc gia trong bối cảnh hiện nay
1
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài luận án
Kể từ năm 1999, Tổng thống Hugo Chavez Frias lên nắm quyền ở Venezuela đã mở đầu cho một “làn sóng cánh tả” ở khu vực Các đảng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh, bằng con đường bầu cử dân chủ đã giành được chính quyền và thực hiện nhiều cải cách tích cực mang khuynh hướng xã hội chủ nghĩa, đánh dấu thời kỳ phát triển mạnh mẽ của các đảng cánh tả Những đóng góp của cánh tả trong giai đoạn nói trên có ý nghĩa lịch sử đối với từng quốc gia và cả khu vực, cũng như đối với phong trào cộng sản, công nhân quốc tế, phong trào dân chủ và đấu tranh xã hội trên phạm vi toàn thế giới
Nổi bật nhất trong phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh, đó là trường hợp Venezuela dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Hugo Chavez, Ông được coi là người đi đầu trong phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh bằng việc khẳng định xây dựng một xã hội mới theo tư tưởng Bolivar Từ những quan điểm, chủ trương đến những biện pháp thực hiện cũng như những kết quả đạt được trong công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc đã
mang lại những đóng góp to lớn Một là, đưa các vấn đề thiết yếu đối với
đời sống của người dân lao động trong xã hội vào tâm điểm chính sách của nhà nước Đó là những vấn đề như phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo, nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống, bảo đảm
an sinh xã hội, công bằng xã hội và dân chủ, bảo vệ môi trường sinh
thái, Hai là, chấm dứt thời kỳ áp đặt chính sách của các nước tư bản, đế
quốc bên ngoài để tạo nên sự cân bằng thực sự hài hòa giữa phát triển kinh
tế ổn định và bền vững với công bằng xã hội Ba là, thúc đẩy sự gắn kết và
hợp tác giữa Venezuela và các nước trong khu vực trên tất cả các lĩnh vực với nhiều hình thức, cấp độ hợp tác vừa liên kết, bổ sung, vừa tăng cường vai trò, ảnh hưởng với các tổ chức hợp tác và liên kết khu vực
Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Công cuộc đấu
tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở nước Cộng hòa Bolivar Venezuela
từ năm 1999 đến năm 2013” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ
chuyên ngành Lịch sử phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc
Trang 42
2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án
2.1 Mục đích của luận án
Luận án tập trung nghiên cứu làm rõ nội dung và quá trình
triển khai đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của nước Cộng hòa
Bolivar Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013 trên các lĩnh vực kinh
tế, chính trị, văn hóa - xã hội, đối ngoại, quốc phòng - an ninh Qua
đó đóng góp những thành công, hạn chế và những vấn đề đặt ra cần
giải quyết trong đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc đối với Venezuela
trong thời gian tiếp theo và rút ra những kinh nghiệm
2.2 Luận án giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Phân tích những nhân tố tác động đến công cuộc đấu tranh
bảo vệ độc lập dân tộc của Cộng hòa Bolivar Venezuela giai đoạn
1999 - 2013
- Phân tích chủ trương, biện pháp và quá trình triển khai đấu
tranh bảo vệ độc lập dân tộc của Venezuela trên các lĩnh vực kinh tế,
chính trị, văn hóa - xã hội, đối ngoại, quốc phòng - an ninh dưới thời
Tổng thống Hugo Chavez từ năm 1999 đến năm 2013
- Đánh giá về những thành công, hạn chế từ công cuộc cuộc
đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của nước Cộng hòa Bolivar
Venezuela, vấn đề đặt ra cần giải quyết và rút ra những kinh nghiệm
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1.Đối tượng nghiên cứu: Là công cuộc đấu tranh bảo vệ
độc lập dân tộc ở nước Cộng hòa Bolivar Venezuela dưới thời Tổng
thống Hugo Chavez Frias giai đoạn 1999 - 2013
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung của luận án: tập trung nghiên cứu về công cuộc
đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela trên tất cả các lĩnh vực:
Chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, đối ngoại và quốc phòng - an ninh
- Về không gian: Nước Cộng hòa Bolivar Venezuela trong bối cảnh
đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc dưới thời Tổng thống Hugo Chavez
- Về thời gian: Thời gian nghiên cứu của đề tài được giới hạn
từ năm 1999 đến năm 2013 Mốc thời gian 1999, là thời điểm Ông
Hugo Chavez nhậm chức Tổng thống nước Cộng hòa Bolivar
23 Venezuela có sức động viên, cổ vũ rất lớn không chỉ đối với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực Sự phát triển này có ý nghĩa to lớn
và tích cực đối với phong trào cộng sản, công nhân quốc tế, với khu vực
Mỹ Latinh mà còn có ý nghĩa đối với đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của các nước đang phát triển hiện nay
Đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc với việc xây dựng mô hình
“Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” tại Venezuela là một mô hình đặc sắc của chủ nghĩa xã hội ở Mỹ Latinh nói riêng và trên thế giới nói chung Không chỉ kế thừa, áp dụng, phát triển những nguyên lý của chủ nghĩa Mác, mô hình này còn kết hợp nhuần nhuyễn với tính cách mạng, tính dân tộc - dân chủ, tính bản địa, tính thực tiễn của tư tưởng tiến bộ Bolivar và tư tưởng nhân đạo Thiên Chúa giáo Không giống nhiều mô hình xã hội chủ nghĩa đã và đang tồn tại trên thế giới, mô hình này ghi nhận, khẳng định và đề cao sự đa dạng trong biểu hiện (đa đảng và đa nguyên chính trị; đa hình thức sở hữu và đa thành phần kinh tế; đa dạng hóa các hình thức dân chủ và các thiết chế xã hội ) Nó cũng được hiện thực hóa theo phương thức hỗn hợp chứ như mô hình xã hội chủ nghĩa khác
Tiến trình hiện thực hóa mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21” tại Venezuela đến nay kéo dài chưa lâu, nhưng đã đạt được những thành quả to lớn Nền dân chủ được mở rộng cùng sự tăng cường vai trò của Nhà nước Các lĩnh vực, ngành nghề kinh tế phát triển Nhiều bảo trợ và bảo đảm xã hội được áp dụng hiệu quả Đời sống nhân dân (đặc biệt là nông dân và người nghèo) được nâng cao
cả về vật chất lẫn tinh thần Vị thế quan trọng của Venezuela trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới được khẳng định Hiện nay, dù tiến trình hiện thực hóa có phần chững lại vì gặp phải nhiều khó khăn, thách thức lớn, nhưng những thành quả trên là không thể phủ nhận Nó cũng là những tham chiếu cần thiết (nhất là về yếu tố mạnh
mẽ, tích cực, bản địa, đa dạng và phù hợp với thực tiễn) cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các quốc gia Mỹ Latinh và trên thế giới
Trang 522 dựng lực lượng, gia tăng sức mạnh quốc phòng, an ninh bảo vệ đất
nước, đẩy mạnh chống khủng bố, chống lệ thuộc và phụ thuộc vào
Mỹ và phương Tây
KẾT LUẬN
Ngay sau khi lên nắm Chính quyền, Tổng thống Hugo Chavez
đã tiến hành hàng loạt các biện pháp nhằm xây dựng và phát triển đất
nước, bảo vệ độc lập dân tộc của Venezuela như cải cách thể chế chính
trị, bầu Quốc hội lập hiến, thông qua Hiến pháp mới, thông qua một loạt
các luật và bộ luật, triển khai xây dựng mô hình phát triển mới thay thế
cho mô hình tự do mới trước đây, với việc xây dựng một Nhà nước pháp
quyền dân chủ, xã hội công bằng; một nền dân chủ tham gia; một chính
quyền nhân dân, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và hàng loạt
chương trình xã hội như cải cách ruộng đất, xóa đói giảm nghèo, tăng
cường y tế, đổi mới giáo dục… vì quyền lợi của đa số nhân dân lao
động, đấu tranh với lợi ích của giai cấp tư sản trong và ngoài nước
Hơn 10 năm cầm quyền, Chính quyền Tổng thống Hugo
Chavez đã tận dụng những thuận lợi, đương đầu, vượt qua những
khó khăn và thách thức, công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
ở Venezuela đã thu được kết quả bước đầu rất tích cực, xuất phát
từ mục tiêu đấu tranh để Venezuela trở thành một dân tộc tự do, tự
quyết định vận mệnh của đất nước mình và thoát khỏi sự thâu tóm
của các thế lực bên ngoài Những chính sách kinh tế, chính trị, xã
hội, đối ngoại, quốc phòng - an ninh của Chính phủ Tổng thống
Hugo Chavez triển khai và thực hiện đã đạt được những thành tựu có
ý nghĩa, nền kinh tế phát triển với tốc độ cao, liên tục trong nhiều
năm, an ninh quốc phòng được giữ vững; các vấn đề xã hội do ảnh
hưởng của chủ nghĩa tự do mới dần được giải quyết, đời sống vật
chất và tinh thần của người dân lao động được cải thiện đáng kể; vị
thế của Venezuela trong khu vực và trên thế giới ngày càng được củng
cố Với phong trào cách mạng thế giới, cuộc Cách mạng Bolivar ở
3 Venezuela ngày 02/02/1999 Mốc 2013, Lãnh tụ Cách mạng Bolivar
- Tổng thống Hugo Chavez qua đời ngày 05/03/2013
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Cơ sở lý luận: Đề tài dựa trên quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thái kinh tế - xã hội, về nhà nước và giai cấp, dân tộc, thời đại, đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị, về mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội…; đồng thời vận dụng những quan điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc, các văn kiện của Nhà nước Cộng hòa Bolivar Venezuela về đấu tranh giải phóng dân tộc và củng cố nền độc lập dân tộc
4.1 Phương pháp nghiên cứu: Trên cơ sở nguyên lý, phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng với hệ thống, phương pháp luận sử học mácxít là cơ sở hình thành phương pháp nghiên cứu của luận án Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu logic, lịch sử để phân chia, trình bày quá trình phát triển của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela, trên cơ sở đó rút ra những kết luận cần thiết Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê, dự báo để nghiên cứu và trình bày nội dung luận án
5 Đóng góp mới về khoa học của luận án
- Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm về một trong nhiều con đường đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của các nước trong bối cảnh quốc tế hiện nay
- Đánh giá về những thành công, hạn chế và tác động của các chính sách, biện pháp trên các lĩnh vực mà Chính phủ Tổng thống Hugo Chavez đã thực hiện trong giai đoạn 1999 - 2013 đối với việc giải quyết những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, đối ngoại, quốc phòng - an ninh trong công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
- Từ những thành tựu và đóng góp trong công cuộc đấu tranh bảo
vệ độc lập dân tộc ở Venezuela, rút ra những kinh nghiệm bước đầu trong
lý luận và thực tiễn phát triển trong giai đoạn hiện nay
- Luận án còn có thể là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy về Lịch sử thế giới hiện đại, Lịch sử phong
Trang 64 trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc ở các trường
đại học Đồng thời góp phần cung cấp cứ liệu cho hoạt động đối
ngoại của Việt Nam đối với khu vực và Venezuela
6 Kết cấu của luận án:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và
phụ lục, nội dung luận án được kết cấu thành 04 chương với 08 tiết
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1 NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC
1.1.1 Về lịch sử phát triển của phong trào cánh tả Mỹ Latinh
và mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela
Luận án đã tìm hiểu một số tài liệu của các nhà nghiên
cứu ở nước ngoài: Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã đề
cập tới sự phát triển của phong trào cánh tả Mỹ Linh, trong đó có
ít nhiều đề cập tới Venezuela như diễn biến tình hình chính trị,
tiến trình dân chủ hóa, quan hệ giữa các quốc gia Mỹ Latinh, cũng
như quá trình xây dựng mô hình “Chủ nghĩa xã hội ở khu vực Các
công trình điển hình như: Tác giả D L Raby với cuốn
sách“Democracy and Revolution: Latin America and Socialism
Today” (Dân chủ và cách mạng: Mỹ Latinh và Chủ nghĩa xã hội
ngày nay), Nxb Pluto Press ấn hành năm 2006 Hai tác giả George
Philip và Francisco Panizza với cuốn sách “The Triumph of
Politics: The Return of the Left in Venezuela, Bolivia and
Ecuador”, Nxb Polity Books, ấn hành năm 2011 Tác giả Richard
S.Hillman và Thomas D.J.Agostino trong cuốn sách
“Understanding contemporary Latin America”, Nxb Boulder
USA tái bản lần thứ tư năm 2011 Các tác giả Roger Burbach,
Michael Fox và Federico Fuentes với cuốn sách “Latin America’s
Turbulent Transitions: The Future of 21 st Century Socialism” Nxb
Zed Books ấn hành năm 2013 Tác giả Andy Mclnerney với bài
viết “Vài nét về cánh tả Mỹ Latinh những năm đầu thế kỷ XXI”
trên Tạp chí điện tử Chủ nghĩa xã hội và giải phóng, số tháng
21 trường có sự quản lý chặt hơn của nhà nước đi đôi với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; đẩy mạnh chống tham nhũng; tiến hành cải cách ruộng đất, xóa đói giảm nghèo, xóa nạn mù chữ, tạo công ăn việc làm, cung cấp vốn, tín dụng cho người có thu nhập thấp, xây dựng nhà
ở cho người nghèo, hỗ trợ vốn phát triển kinh tế gia đình, cải thiện các lĩnh vực y tế, văn hóa cộng đồng; đấu tranh chống phân biệt chủng tộc; điều chỉnh một số luật theo hướng coi trọng lợi ích quốc gia và có lợi cho người lao động…
Bốn là, thực hiện xây dựng chính quyền nhân dân, thực hiện dân chủ cách mạng, xây dựng nhà nước pháp quyền Hướng tới xây
dựng một nhà nước của dân, vì dân, thành lập chính quyền nhân dân
ở tất cả các cấp từ trung ương đến địa phương
Năm là, thực hiện kinh tế nhiều thành phần, kinh tế nhà nước
và hợp tác xã nắm vai trò chủ đạo Hoạch định trên cơ sở chú trọng sự
phát triển nền kinh tế đa dạng và bền vững, có hiệu quả, có khả năng đảm bảo việc tạo ra nguồn của cải vật chất cũng như việc phân phối công bằng cho toàn dân, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân với lợi ích xã hội
Sáu là, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, chủ trương phân phối công bằng của cải xã hội, giải quyết vấn đề bất bình đẳng
và phân hóa xã hội, quan tâm đến người nghèo Thực hiện nhiều tư
tưởng về xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin, của Bolivar và tư tưởng
nhân văn của Thiên Chúa giáo, xây dựng xã hội công bằng, dân chủ
Bảy là, tăng cường sức mạnh quốc phòng, an ninh, bảo vệ độc lập dân tộc; đẩy mạnh hội nhập khu vực, quốc tế, thực hiện quan
hệ hữu nghị hợp tác với các nước Đối ngoại, quốc phòng - an ninh là
những vấn đề quan trọng hợp nên chỉnh thể của cuộc đấu tranh bảo
vệ độc lập dân tộc ở Venezuela Thúc đẩy tăng cường liên kết, hợp
tác và đoàn kết khu vực là một hướng ưu tiên, thể hiện rõ nét chủ nghĩa quốc tế của “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Tăng cường mua sắm vũ khí trang bị quân sự, tăng cường ngân sách quốc phòng, xây
Trang 720
tế, nắm trong tay nhiều ngành kinh tế quan trọng kể cả các ngân
hàng lớn có khả năng chi phối công nhân đang làm việc trong các
công ty cũng như khống chế nguồn vốn đầu tư
4.1.3 Một số vấn đề đặt ra cần giải quyết
Một là, đường lối cách mạng và mô hình xã hội mà
Venezuela hướng tới chưa được xác định rõ ràng
Hai là, cơ sở chính trị - xã hội của cách mạng Venezuela
chưa được củng cố để đảm bảo độ tin cậy, chỗ dựa vững chắc cho
công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
Ba là, Chính phủ Venezuela chưa đấu tranh triệt để đối với
các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch
Bốn là, bất cập trong cải cách về kinh tế - xã hội
4.2 KINH NGHIỆM
Một là, cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela
khẳng định cách mạng là chủ động sáng tạo, cách mạng là sự nghiệp
của quần chúng Trong quá trình phát triển, Chính quyền Tổng thống
Chavez đã chú trọng phát triển cả về lý luận lẫn kiện toàn tổ chức, tìm
kiếm ra các hình thức đấu tranh và tập hợp lực lượng mới
Hai là, phát huy dân chủ là một trong những động lực quan
trọng của cách mạng, ngay cả khi nó còn bị giới hạn khuôn khổ dân
chủ tư sản và chủ nghĩa dân túy Dân chủ hóa đời sống kinh tế xã hội đã
trở thành những chương trình lớn đã xúc tiến các chương trình cải cách
chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh, sâu
rộng với quyết tâm từng bước xóa bỏ tàn dư của chủ nghĩa thực dân, đế
quốc, khắc phục những hậu quả của quá trình thực hiện mô hình chủ
nghĩa tự do mới, đưa đất nước vào quỹ đạo phát triển lành mạnh
Ba là, giá trị nhân đạo, giải phóng - tư tưởng tiến bộ của cuộc
đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela có thể đồng hành với lý
tưởng xã hội chủ nghĩa Tiến hành cải cách khá sâu rộng về kinh tế -
xã hội, chuyển từ mô hình kinh tế tự do mới sang mô hình kinh tế thị
5
3/2006 Tác giả Alex Durand có bài nghiên cứu “The Chavez
Paradox: Assessing the Bolivarian Revolution” đăng trên Tạp chí
Harvard International Review số 3 tập 33 ra quý III/2011
Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh cũng đã tiếp cận được các kết quả nghiên cứu về Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng của các học giả Việt Nam Những công trình đáng chú ý là: Tác giả Nguyễn Văn Thanh với cuốn sách tham khảo
“Nhận diện chủ nghĩa tự do mới”, Nxb Chính trị quốc gia, xuất bản
năm 2005 Thiếu tướng, PGS,TS Viện trưởng Phạm Hải Quân với
cuốn sách“Nghiên cứu cơ bản về Mỹ Latinh” do Viện 70, Tổng
Cục II, Bộ Quốc phòng đã xuất bản Tác giả Nguyễn An Ninh với
cuốn sách“Về triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong hai thập niên
đầu thế kỷ XXI” do Nxb Chính trị quốc gia, xuất bản năm 2006
Với những diễn biến trên chính trường Venezuela dưới thời Tổng thống Chavez, tác giả Thái Văn Long đã có một số các bài viết
như: “Phong trào cánh tả Mỹ Latinh hiện nay và triển vọng trong
thời gian tới”, đăng trên tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử
ngày 10/8/2011 Hai bài viết trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay
là,“Mỹ và cuộc đảo chính bất thành ở Venezuela”, số 10/2002,
“Trưng cầu dân ý ở Venezuela” số 09/2004
Ngoài ra còn có khá nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành khác , như: Trong Tạp chí Cộng sản có các bài viết làL, bài viết của PGS,TS Nguyễn Hoàng Giáp, PGS,TS Nguyễn Thị
Quế “Bước tiến mới của phong trào cánh tả Mỹ Latinh những năm
đầu thế kỷ XXI”, số 11/2007 Bài viết “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI
ở Venezuela - Những nhiệm vụ cơ bản và cấp bách”, của PGS,TS
Nguyễn Viết Thảo, số 3/2008
Về Đề tài khoa học và hội thảo khoa học có: Đề tài khoa học của Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
(KHBD-16) do tác gải Dương Minh chủ biên, “Quá trình cải cách dưới thời
tổng thống H.Chavez ở Venezuela thực trạng và triển vọng”, tháng
9/2008 Đề tài khoa học của Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính
trị Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, “Phong trào cánh tả Mỹ
Trang 86
Latinh: thực trạng và triển vọng”, năm 2008 Kỷ yếu hội thảo cùng
tên do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Đại sứ quán nước
Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam phối hợp xuất bản bằng
song ngữ tiếng Tây Ban Nha và tiếng Việt Nam, cuốn sách “Tư tưởng
chính trị Hugo Chavez Frias - chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”, Nxb
Chính trị hành chính, xuất bản năm 2014
1.1.2 Nghiên cứu về chủ trương, chính sách, quá trình triển
khai trên các lĩnh vực nhằm đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
Vào những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, sự thay đổi
mạnh mẽ và nhanh chóng trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã
hội của các nước Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng đã
dành được sự quan tâm sâu sắc của dư luận quốc tế Trong vấn đề
này có các công trình nghiên cứu ở nước ngoài đã đề cập đến, tiêu
biểu như: Đại Sứ quán nước Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam
đã dịch và xuất bản bằng tiếng Việt một số cuốn sách nhưc: Cuốn sách
“Simon Bolivar - Libertador De Nationes, creador De Patrias” (Simon
Bolivar - Người anh hùng giải phóng dân tộc, người sáng lập đất nước),
do Bộ Thông tin và Truyền thông Venezuela ấn hành, được xuất bản
tháng 10/2010 Cuốn sách “Plan De La Patria” (Programa De Gobierto
Bolivariano 2013 - 2019) Kế hoạch tổ quốc (Kế hoạch phát triển kinh tế
xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa lần thứ hai, 2013 - 2019) Cuốn
sách “El Libro Azul” (Sách Xanh), xuất bản lần thứ hai tại Venezuela
tháng 12/2013 Cuốn sách “Sứ mệnh Venezuela”, do Bộ Thông tin và
Truyền thông Venezuela ấn hành năm 2014
Tác giả Iain Bruce trong cuốn “The Real Venezuela: Making
Socialism in the 21 st Century”, Nxb Pluto Press ấn hành năm 2008 Tác
giả Carlos González Irago với cuốn sách”Venezuela nhân quyền và dân
chủ (1999 - 2009)”, Nxb Thế giới dịch và xuất bản năm 2014 Tác giả
Carlos Lozada đã có bài viết “Mỹ Latinh”, do Lê Thị Thu dịch đăng tải
trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 8/2003 Hai tác giả Lettitina
Montilla và Hector Lucena có bài “Etat à la résitances dans le Sud -
2009 Face à la crise alimentaire” Bài viết này đã được Nguyễn Khánh
Vân dịch và đăng tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 05/2009
19 đẩy mạnh chống khủng bố, chống lệ thuộc, phụ thuộc vào Mỹ và phương Tây
4.1.2 Về chưa thành công
Bên cạnh những điểm thành công trên các lĩnh vực trong công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc như đã đề cập ở trên, những khó khăn thách thức còn rất lớn, phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố khách quan và chủ quan, vào mức độ giải quyết mọi khó khăn, thách thức như sau:
Một là, liên minh cầm quyền gồm nhiều lực lượng theo các
khuynh hướng chính trị khác nhau, do lực lượng tham gia rất đa dạng, với nhiều lợi ích khác nhau nên chưa thật thống nhất và bền vững Trong khi thực hiện tư tưởng dân chủ cách mạng còn gọi là dân chủ tham gia mới chỉ hoàn chỉnh về mặt hình thức, nội dung và cách thực hiện còn nhiều thiếu sót, mâu thuẫn
Hai là, kinh tế chưa phải là một nền kinh tế phát triển bền vững, chứa đựng nhiều rủi ro, kinh tế phụ thuộc lớn vào dầu mỏ
Ba là, chủ nghĩa thủ lĩnh ở các nước Mỹ Latinh nói chung và
ở Venezuela nói riêng quá lớn, có cả những thuận lợi và thách thức Bốn là, giáo dục và y tế phát triển theo bề rộng, mang tính phong trào nên chất lượng không cao
Năm là, vấn đề an ninh chưa được giải quyết triệt để, đặc biệt là các khu lao động, tội phạm có giảm nhưng vẫn trầm trọng Sáu là, việc làm tuy có được cải thiện nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của nhân dân, việc làm không chính thức và thời vụ vẫn là chủ yếu, thất nghiệp còn cao; chất lượng việc làm thấp nên thu nhập của nhiều người chưa được cải thiện
Bảy là, trong triển khai thực hiện chính sách đối ngoại của mình còn bộc lộ những bất cập, mang nặng tính chủ quan, duy ý chí Tám là, phe đối lập Venezuela được Mỹ và các chính phủ cánh hữu Mỹ Latinh ủng hộ vẫn còn mạnh, lại có tiềm lực về kinh
Trang 918 Chính phủ để thực hiện nhiều chính sách tiến bộ cho người dân lao
động, đặc biệt là sửa đổi Luật Đất đai theo hướng có lợi cho dân
nghèo, để người nông dân từ chỗ không có ruộng đất phải đi làm thuê
cho địa chủ, nay đã có ruộng, đất để canh tác tự chủ
Thứ hai, về kinh tế
Mục tiêu kép đã được Chính quyền Tổng thống Chavez giải
quyết khá thành công, đó là vừa khắc phục sự bất bình đẳng về mặt
xã hội, đảm bảo cho mọi người dân có điều kiện làm việc, có công
ăn, việc làm, không bị thất nghiệp, không phải chịu sự bóc lột bất công
vô lý của chủ tư bản, vừa xây dựng cơ sở vật chất cho một chế độ xã hội
mới mà ở đó mọi người được giải phóng khỏi mọi áp bức bất công, mọi
người đều được mưu cầu hạnh phúc, có cuộc sống ấm no Tạo ra động
lực tốt để mọi người hăng say cống hiến cho xã hội, qua đó họ cũng
được thụ hưởng xứng đáng kết quả lao động do mình làm ra
Thứ ba, về văn hoá, xã hội
Khi Tổng thống Chavez lên nắm quyền lãnh đạo đất nước,
nhiệm vụ hàng đầu đặt ra trong đời sống xã hội là giải quyết những đòi
hỏi thực tế, thiết thực của người dân Đó là những nhu cầu về ăn, ở sinh
hoạt, được tự do đi lại, học tập, được nâng cao đời sống văn hoá tinh
thần, được chăm lo sức khoẻ Bởi vậy, cùng với việc thực thi các quyết
sách chính trị, chính sách kinh tế đúng đắn thì việc đề ra các chính
sách xã hội tập trung vào con người đóng vai trò đặc biệt quan trọng
nhằm phát huy tối đa các năng lực bản chất của con người
Thứ tư, về đối ngoại, quốc phòng, an ninh
Đối ngoại, quốc phòng, an ninh là những vấn đề quan trọng
để hợp nên chỉnh thể của công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
ở Venezuela Trong xây dựng đất nước, Tổng thống Chavez luôn
quan tâm đến bảo vệ đất nước, tăng cường mua sắm vũ khí trang
bị quân sự, tăng cường ngân sách quốc phòng, xây dựng lực lượng
vũ trang, gia tăng sức mạnh quốc phòng, an ninh bảo vệ đất nước,
7
Về vấn đề này, các nhà nghiên cứu Việt Nam cũng đã công
bố một số lượng tài liệu lớn, với một số nội dung được chuyển tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay như: Bài viết “An ninh kinh tế trong điều kiện hiện nay ở khu vực Mỹ Latinh”, (Trịnh Trọng Nghĩa), số
4/2003 Bài viết “Phong trào cánh tả Mỹ Latinh và vai trò của nó đối
với việc giải quyết vấn đề kinh tế - xã hội”, (Nguyễn Thị Hạnh) số
11/2009 Bài viết “Một số chính sách ổn định kinh tế ở khu vực Mỹ
Latinh sau khủng hoảng”, (Vũ Bá Thể), số 07/2014 Bài viết “Một số tác động của văn hóa - xã hội đến phát triển kinh tế Mỹ Latinh”, (Lê Thị
Thu), số 10/2014
Đi sâu vào phân tích về kinh tế của Venezuela có các bài viết đăng tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay như: Đồng tác giả Ngọc
Mạnh - Quý Dương với bài viết “Triển vọng kinh tế Mỹ Latinh và
vùng Caribê”, số 5/2003 Cùng với vấn đề này, Tác giả Nguyễn
Hồng Sơn với hai bài viết “Kinh tế và kế hoạch công nghiệp hóa nền
kinh tế của chính phủ Hugo Chavez”, số 06/2007 “Kinh tế xã hội Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez”, số 09/2010 Tác giả
Lê Thị Thu Trang với bài viết “Venezuela dưới thời của Tổng thống
Hugo Chavez”, số 4/2009
Đề cập tới phương diện chính trị ở Venezuela, trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay đã đăng tải các công trình nghiên cứu của các
tác giả, như: Thông tin tổng hợp của tác giả Đỗ Vũ Hưng, “Xung
quanh sự kiện Hugo Chavez đắc cử Tổng thống Venezuela”, số
12/2006 Tác giả Nguyễn Anh Hùng với bài viết “Những xu hướng dân
chủ hóa ở các nước Mỹ Latinh ngày nay”, số 10/2009 Bài viết của tác
giả Nguyễn Thị Hạnh, “Tiến triển trong hệ thống chính trị một số
nước Mỹ Latinh trong những năm gần đây và triển vọng”, số 3/2010
Tác giả Nguyễn Lan Hương với bài viết “Mạng lưới liên kết chính trị
dưới sự khởi xướng của các nước Mỹ Latinh”, số 12/2012 Bài viết
“Quan hệ giữa Nhà nước và giáo hội công giáo ở Venezuela: hiện tại
và quá khứ”, (Nguyễn Văn Dũng), số 10/2010, đã đề cập về tư tưởng
của “Thần học giải phóng” ở Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng, đó là “Giáo hội nhân dân” của người nghèo Bên cạnh đó, bài
Trang 108 viết cũng cũng chỉ ra mối quan hệ căng thẳng giữa Chính quyền Tổng
thống Chavez và Giáo hội công giáo
Đề cập tới tình hình đảng phái ở Venezuela có các bài viết
như: “Tình hình các Đảng Cộng sản, cánh tả và tiến bộ Mỹ
Latinh” của Nguyễn Khắc Sứ đăng trên Tạp chí Xây dựng
Đảng, số 1/2005, “Sự ra đời của Đảng Xã hội chủ nghĩa thống
nhất Venezuela” của PGS,TS Nguyễn Viết Thảo đăng trên Tạp
chí Cộng sản, số 7/2008, “Về các đảng chính trị ở Venezuela”
của PGS,TS Nguyễn Thị Quế, TS Bùi Việt Hương đăng tải trên
Thông tin khoa học Lý luận chính trị, Học viện Chính trị quốc
gia Hồ Chí Minh, số 2/2017
Trên phương diện văn hóa, xã hội, ngoại giao có bài viết
đăng tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay như: bài viết “Chính sách
phát triển xã hội của Venezuela: nhiệm vụ và kết quả”, tác giả
Nghiêm Thị Thủy, số 04/2010 Bài viết “Hợp tác và đấu tranh trong
quá trình liên kết ở châu Mỹ” của tác giả Nguyễn Viết Thảo, số
10/2002 Bài viết “Chính sách đối ngoại của các nước Mỹ Latinh”,
của tác giả Lê Khương Thùy, số 7/2009 Bài viết “Nền ngoại giao
dầu mỏ của Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez”, của tác
giả Nguyễn Xuân Trung, số 10/2010 Bài viết “Chính sách ngoại
giao của Venezuela thập kỷ đầu thế kỷ XXI”, của tác giả Nguyễn
Khánh Vân), số 05/2014
1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TẬP TRUNG LÀM RÕ
Một là, nghiên cứu các quan niệm về độc lập dân tộc, bảo vệ
độc lập dân tộc trong lịch sử cũng như trong bối cảnh toàn cầu hóa
làm cơ sở xây dựng quan niệm độc lập dân tộc của luận án
Hai là, phân tích và luận giải những nhân tố tác động đến
công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc của nước Cộng hòa
Bolivar Venezuela giai đoạn 1999 - 2013
Ba là, phân tích những chủ trương, biện pháp và quá trình
triển khai bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela trên các lĩnh vực kinh
tế, chính trị, văn hóa - xã hội, đối ngoại, quốc phòng - an ninh của
Chính phủ Tổng thống Hugo Chavez từ năm 1999 đến năm 2013
17
3.2.4.2 Về quốc phòng, an ninh
Nhằm tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ tổ quốc, Venezuela đã tăng cường hiện đại hoá quân đội với những hợp đồng mua sắm vũ khí và các trang thiết bị kỹ thuật quân sự mới của nước ngoài do nguồn cung cấp vũ khí từ Mỹ và một số nước phương Tây chấm dứt, Venezuela đã chuyển sang mua vũ khí của Nga, Trung Quốc và một số nước khác Tăng cường xây dựng lực lượng vũ trang Venezuela bao gồm 6 thành phần gồm Lục quân, Hải quân, Không quân, Vệ binh quốc gia, Lực lượng dự bị và Lực lượng bảo vệ lãnh thổ
Chương 4 ĐÁNH GIÁ VỀ CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA VENEZUELA TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM
2013 VÀ KINH NGHIỆM 4.1 ĐÁNH GIÁ CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở VENEZUELA
4.1.1 Về thành công
Công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela đã đạt được những bước phát triển đáng khích lệ Chính quyền của Tổng thống Hugo Chavez giành được sự ủng hộ của đại đa số dân chúng, đập tan âm mưu tổ chức chính biến lật đổ chính quyền của phe đối lập với sự hậu thuẫn của lực lượng đế quốc phản động nước ngoài để tiếp tục nắm quyền lãnh đạo đất nước Venezuela đã giương cao ngọn cờ chống đế quốc, chống chủ nghĩa tự do mới, bảo vệ độc lập quốc gia và chủ quyền dân tộc, bảo vệ nguồn tài nguyên và quyền lợi của dân chúng
Thứ nhất, về chính trị
Chính quyền Tổng thống Chavez được lập nên không phải bằng con đường đấu tranh vũ trang giành chính quyền mà bằng con đường nghị trường - con đường hoà bình Tiến hành hàng loạt các cuộc cải cách mạnh mẽ, đặc biệt về thể chế, tiêu biểu nhất là tổ chức trưng cầu dân ý về bản Hiến pháp mới, bầu Quốc hội lập hiến và