Công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tốc ở nước cộng hòa bolivar venezuela từ năm 1999 đến năm 2013

Như vậy có thể nói, công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT ở Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013 đã đại diện cho một trào lưu mới ở Mỹ Latinh, công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của Venezuela cũng

ĐẶNG CÔNG THÀNH

CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

Ở NƯỚC CỘNG HÒA BOLIVAR VENEZUELA

TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM 2013

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Chuyên ngành: Lịch sử phong trào cộng sản,

công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

Hà Nội - 2018

ĐẶNG CÔNG THÀNH

CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

Ở NƯỚC CỘNG HÒA BOLIVAR VENEZUELA

TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM 2013

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Chuyên ngành: Lịch sử phong trào cộng sản,

công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

Mã số: 62 22 03 12

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS TS Nguyễn Hữu Cát

2 PGS TS Nguyễn Thị Thúy Hà

Hà Nội - 2018

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

TÁC GIẢ

Đặng Công Thành

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 2: QUAN NIỆM VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ NHÂN TỐ

TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP

2.1 QUAN NIỆM VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC 28 2.2 NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP

CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CÔNG

CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở VENEZUELA

3.1 NỘI DUNG BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở VENEZUELA 68 3.2 QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CÁC CHỦ TRƯƠNG, BIỆN PHÁP ĐẤU TRANH

CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ VỀ CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ

ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA VENEZUELA TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM

PDVSA Petróleos de Venezuela, S.A Công ty Dầu lửa Venezuela

WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kể từ năm 1999, Tổng thống Hugo Chavez Frias lên nắm quyền ở Venezuela

đã mở đầu cho một “làn sóng cánh tả” ở khu vực Các đảng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh, bằng con đường bầu cử dân chủ đã giành được chính quyền và thực hiện nhiều cải cách tích cực mang khuynh hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), đánh dấu thời

kỳ phát triển mạnh mẽ của các đảng cánh tả (Venezuela, Chile, Brasil, Argentina, Uruguay, Enxanvado, Bolivia, Ecuador, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Paraguay) Đây là sự kiện rất đáng được quan tâm bởi trong bối cảnh chính trị phức tạp của thế giới hiện nay, khi mà cơn khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội (CNXH) hiện thực khởi đầu bằng sự sụp đổ của mô hình CNXH ở Liên Xô và Đông Âu vẫn còn dư chấn; công cuộc cải cách, đổi mới ở các nước XHCN hiện nay tuy đã đạt nhiều thành tựu ở tầm lịch sử, song vẫn còn không ít khó khăn trong quá trình xây dựng CNXH, trong khi các thế lực thù địch với CNXH vẫn đang tiếp tục công kích, phản bác…

Dù đã có được thời kỳ phát triển mạnh mẽ và đảng cánh tả trở thành đảng cầm quyền ở nhiều quốc gia thông qua tranh cử hợp pháp; nhưng không phải nơi nào trong khu vực, cánh tả đều mạnh và cầm quyền đều thành công và bền vững như nhau Tuy nhiên, những đóng góp của cánh tả trong giai đoạn nói trên có ý nghĩa lịch sử đối với từng quốc gia và cả khu vực, cũng như đối với phong trào cộng sản, công nhân quốc tế, phong trào dân chủ và đấu tranh xã hội trên phạm vi toàn thế giới

Nổi bật nhất trong phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh, đó là Venezuela dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Hugo Chavez Với những nỗ lực không mệt mỏi trong công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc (ĐLDT) từ khi Ông giữ chức Tổng thống nước Cộng hòa Bolivar Venezuela (tháng 02/1999) cho đến khi qua đời (tháng 03/2013), Ông được coi là người đi đầu trong phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh bằng việc khẳng định xây dựng một xã hội mới theo tư tưởng Bolivar Từ những quan điểm, chủ trương đến những biện pháp thực hiện cũng như những kết quả đạt được trong công cuộc đấu

tranh bảo vệ ĐLDT ở Venezuela đã mang lại những đóng góp to lớn Đóng góp thứ nhất là đưa các vấn đề thiết yếu đối với đời sống của người dân lao động trong xã hội

vào tâm điểm chính sách của nhà nước Đó là những vấn đề như phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo, nâng cao mức sống và chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội, công bằng xã hội và dân chủ, bảo vệ môi trường sinh thái, đẩy lùi các các

nhân tố bất lợi bên ngoài lợi dụng con người và nguồn tài nguyên Đóng góp thứ hai là

chấm dứt thời kỳ áp đặt chính sách của các nước tư bản, đế quốc bên ngoài để tạo nên

sự cân bằng thực sự hài hòa giữa phát triển kinh tế ổn định và bền vững với công bằng

xã hội Nhiều người coi đó là bằng chứng của việc người dân và khu vực tự giải phóng mình khỏi những kìm kẹp và áp bức trước đây Độc lập, tự chủ trong định hướng chính sách tạo vị thế và điều kiện thuận lợi cần thiết để đất nước chủ động, tích cực vận hành quá trình hội nhập khu vực và quốc tế một cách bình đẳng nhất, thích hợp nhất, có lợi

nhất Đóng góp thứ ba là với vai trò đầu tàu, Venezuela đã thúc đẩy sự gắn kết và hợp

tác giữa Venezuela và các nước trong khu vực trên tất cả các lĩnh vực với nhiều hình thức, cấp độ hợp tác vừa liên kết, bổ sung, vừa tăng cường vai trò, ảnh hưởng với các

tổ chức hợp tác và liên kết khu vực đã được thành lập và hoạt động từ trước đó

Công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT ở Venezuela chưa được bao lâu thì việc Tổng thống Chavez qua đời đã để lại một khoảng trống lãnh đạo lớn trong phong trào cánh tả Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng Song, điều đó không có nghĩa cuộc Cách mạng Bolivar do ông khởi xướng đã chấm dứt Dù không ít thách thức, khó khăn và sóng gió, nhưng “con tàu” mà Hugo Chavez làm “thuyền trưởng” vẫn đang tiến lên phía trước, với sự tin tưởng của nhân dân Venezuela Như vậy có thể nói, công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT ở Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013

đã đại diện cho một trào lưu mới ở Mỹ Latinh, công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của Venezuela cũng như tuyên bố xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” đã, đang được sự quan tâm theo dõi đặc biệt của nhiều chính phủ, bởi đây là những bài học kinh nghiệm hết sức quý báu cho các lực lượng tiến bộ đang đấu tranh cho một trật tự thế giới mới hòa bình, dân chủ, bình đẳng, hợp tác và phát triển

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Công cuộc đấu tranh bảo vệ

độc lập dân tộc ở nước Cộng hòa Bolivar Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013”

làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ chuyên ngành Lịch sử phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận án

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ phải giải quyết sau:

- Phân tích những nhân tố tác động đến công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của Cộng hòa Bolivar Venezuela giai đoạn 1999 - 2013

- Phân tích chủ trương, biện pháp và quá trình triển khai đấu tranh bảo vệ ĐLDT của Venezuela trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh dưới thời Tổng thống Hugo Chavez từ năm 1999 đến năm 2013

- Đánh giá về những thành công, hạn chế từ công cuộc cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela, vấn đề đặt ra cần giải quyết và rút ra những kinh nghiệm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án

Là công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT ở nước Cộng hòa Bolivar Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez Frias giai đoạn 1999 - 2013

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về nội dung của luận án: tập trung nghiên cứu về công cuộc đấu tranh bảo

vệ ĐLDT ở Venezuela trên tất cả các lĩnh vực: Chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại và quốc phòng, an ninh

- Về không gian: Nước Cộng hòa Bolivar Venezuela trong bối cảnh đấu tranh

bảo vệ ĐLDT dưới thời Tổng thống Hugo Chavez

- Về thời gian: Thời gian nghiên cứu của đề tài được giới hạn từ năm 1999

đến năm 2013 Mốc thời gian 1999, là thời điểm Ông Hugo Chavez nhậm chức

Tổng thống nước Cộng hòa Bolivar Venezuela ngày 02/02/1999 Mốc 2013, Lãnh

tụ Cách mạng Bolivar - Tổng thống Hugo Chavez qua đời ngày 05/03/2013

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về hình thái kinh

tế - xã hội, về nhà nước và giai cấp, dân tộc, thời đại, đảng cầm quyền trong hệ thống chính trị, về mô hình xây dựng CNXH…; đồng thời vận dụng những quan điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về ĐLDT, các văn kiện của Nhà nước Cộng hòa Bolivar Venezuela về đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ nền ĐLDT

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở nguyên lý, phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng với hệ thống, phương pháp luận sử học mácxít

là cơ sở hình thành phương pháp nghiên cứu của luận án

Trong đó, luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu logic, lịch sử để phân chia, trình bày quá trình phát triển của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela giai đoạn

1999 - 2013, trên cơ sở đó rút ra những kết luận cần thiết

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác như: phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, thống kê, dự báo để nghiên cứu và trình bày nội dung luận án

Quá trình thu thập, tích luỹ tư liệu sẽ hướng tới trước tiên là những nhận định

về phong trào cánh tả của khu vực Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng Đây được xem là bộ khung lý thuyết cơ bản để đánh giá về công cuộc đấu tranh bảo

vệ ĐLDT ở Venezuela giai đoạn 1999 - 2013 Các văn kiện chính thống của Đảng

Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela (PUSV), các tuyên bố của các lãnh tụ - nguyên thủ quốc gia Mỹ Latinh, kết quả nghiên cứu của các công trình trước cũng

là hướng quan trọng để nghiên cứu sinh thu thập nguồn tài liệu trong luận án

5 Đóng góp mới về khoa học và ý nghĩa của luận án

- Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm về một trong nhiều con đường đấu tranh bảo vệ ĐLDT của các nước trong bối cảnh quốc tế hiện nay

- Đánh giá về những thành công, hạn chế và tác động của các chính sách, biện pháp trên các lĩnh vực mà Chính quyền Tổng thống Chavez đã thực hiện trong

giai đoạn 1999 - 2013 đối với việc giải quyết những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh trong công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT

- Từ những thành tựu và đóng góp trong công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT ở Venezuela, rút ra những kinh nghiệm bước đầu trong lý luận và thực tiễn phát triển của các nước đang phát triển trong giai đoạn hiện nay

- Luận án còn có thể là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy về Lịch sử thế giới hiện đại, Lịch sử phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc ở các trường đại học Đồng thời góp phần cung cấp cứ liệu cho hoạt động đối ngoại của Việt Nam đối với khu vực Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng

6 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận

án bao gồm 04 chương, 08 tiết với các nội dung của các chương như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Quan niệm về độc lập dân tộc và nhân tố tác động đến công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013

Chương 3: Nội dung và quá trình triển khai công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013

Chương 4: Đánh giá về công cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc ở Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013 và kinh nghiệm

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu về công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của các nước đang phát triển nói chung, các nước trong khu vực Mỹ Latinh nói riêng là chủ đề được quan tâm, thu hút sự chú ý của nhiều học giả, nhà nghiên cứu, chính trị gia trong và ngoài nước từ trước tới nay Là quốc gia nằm trong khu vực Mỹ Latinh, trong tiến trình phát triển dân tộc của Venezuela luôn gắn với sự vận động và phát triển chung của khu vực Vì vậy, các nguồn tài liệu nghiên cứu về quốc gia này cũng có

sự liên quan mật thiết với các công trình nghiên cứu về Mỹ Latinh nói chung

Để đảm bảo tính khoa học, trong khuôn khổ luận án, tác giả có tham khảo một số tư liệu, tài liệu gốc như sau:

(1) Các tài liệu tiếng Tây Ban Nha: Hiến pháp nước Cộng hòa Bolivar

Venezuela - “Constitución de la república Bolivar Venezuela”, do Bộ Thông tin và

Truyền thông Venezuela xuất bản lần thứ hai năm 2006 [158] Hiến pháp Venezuela 1999 đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc thiết lập các yếu tố cấu thành nên hệ thống chính trị xã hội của nhà nước Hiến pháp thể hiện một quá trình hợp hiến không chỉ xây dựng những cơ sở mới cho việc tái thiết đất nước mà còn phản ánh khát vọng về những thay đổi chính trị trong khu vực Hiến pháp Venezuela bao gồm 9 Phần (Phần 1 Các nguyên tắc cơ bản; Phần 2 Các không gian địa lý và phân khu chính trị; Phần 3 Nghĩa vụ, quyền con người và bảo lãnh; Phần 4 Công quyền; Phần 5 Tổ chức Cơ quan Thẩm quyền Quốc gia công; Phần 6

Hệ thống kinh tế xã hội; Phần 7 An ninh quốc gia; Phần 8 Bảo vệ Hiến pháp; Phần

9 Cải cách Hiến pháp) với 350 Điều khoản Đây là một hệ thống quy định những nguyên tắc chính trị căn bản và thiết lập kiến trúc, thủ tục, quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền, bảo đảm các quyền nhất định của nhân dân Đây là Đạo luật cơ bản nhất của Nhà nước Cộng hòa Venezuela từ năm 1999 đến nay

Cuốn “Partido Socialista Unido de Venezuela - III Congreso” (Sách Đỏ), là

cuốn sách của Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela (PSUV) [160] Sách

Đỏ đã được phê duyệt tại Đại hội bất thường của PSUV vào tháng 04/2010, được coi là di sản về đường lối điều hành đất nước của PSUV để lại cho đội ngũ đảng

viên, hay đúng hơn là những nguyên tắc cơ bản bắt nguồn từ tư tưởng của những anh hùng kiệt xuất của Venezuela như Simon Bolivar, Zamora và Simon Rodriguez Sách đỏ của PSUV được cấu trúc thành ba phần Phần “Giới thiệu” mô tả bối cảnh lịch sử và chính trị mà nhân dân Venezuela đang trải qua, với đặc trưng là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất của CNTB đang đe dọa không chỉ là hạnh phúc của phần lớn nhân dân trên thế giới, nhưng cũng đặt sự sống trên hành tinh trước những nguy hiểm; mà mặt khác, cũng xuất hiện đông đảo những con người đang đấu tranh cho một xã hội bình đẳng, với cuộc Cách mạng Bolivar là trọng tâm chính Cuốn sách đề cập tới di sản của Simón Rodríguez (Samuel Robinson), Simon Bolivar, Ezequiel Zamora và những đóng góp mang tính cách mạng của C.Mác, V.I.Lênin, Che Guevara và tất cả những ai đã hy sinh đời mình cho một thế giới tốt đẹp hơn Như: bối cảnh lịch sử của cuộc cách mạng trong cuộc đấu tranh giành ĐLDT; cuộc nổi dậy quân sự của ngày 04/02/1992; chiến thắng bầu cử của Tổng thống Chavez năm 1998 và việc ra đời Hiến pháp nước Cộng hòa Bolivar Venezuela vào năm

1999 Phần chính của Sách Đỏ được chia thành ba yếu tố: “Tuyên bố Nguyên tắc”, những “Điều lệ” và “Chương trình cơ sở” của PSUV Những điều lệ bao gồm những nguyên tắc về hoạt động và cơ cấu tổ chức cần thiết trong việc xây dựng

“Chủ nghĩa Xã hội thế kỷ XXI” Theo điều lệ của PSUV, tổ chức chính trị này tuân theo nguyên tắc tổ chức tập trung dân chủ, mà qua đó, các quy tắc, chiến lược, chương trình, chiến thuật và kế hoạch hành động được bàn luận một cách dân chủ

và tuân theo trật tự kỷ cương Nguyên tắc cơ bản của Đảng “Những nguyên tắc cơ bản”, còn gọi là “nguyên tắc chung” và là một phần của Sách Đỏ, là một trong những nền tảng cần thiết mà PSUV xây dựng làm nền tảng chính trị của mình

(2) Các tài liệu tiếng Tây Ban Nha được Đại sứ quán Venezuela tại Việt Nam

dịch sang tiếng Việt: Cuốn “Simon Bolivar - Libertador De Nationes, creador De Patrias” (Simon Bolivar - Người anh hùng giải phóng dân tộc, người sáng lập đất

nước), do Bộ Thông tin và Truyền thông Venezuela ấn hành, được Đại sứ quán nước Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam dịch sang tiếng Việt và xuất bản tháng 10/2010 [13] Cuốn sách đề cập đến tiểu sử, con đường đấu tranh và những cuộc phiêu lưu của nhà giải phóng dân tộc với những lý tưởng chính trị và xã hội siêu việt Cuốn

sách đưa ra cách nhìn tổng quan về sự thừa nhận của quốc tế đối với cuộc đấu tranh của Simon Bolivar vì tự do và một châu Mỹ đoàn kết trong bối cảnh 30 năm đầu thế kỷ XIX của nghĩa quân châu Mỹ nổi dậy chống lại chủ nghĩa thực dân Tây Ban Nha Sự tôn vinh của nhân dân Venezuela đối với anh hùng giải phóng dân tộc không chỉ qua cách họ tự gọi mình là người Bolivar mà còn ở cách họ tiếp tục cuộc đấu tranh chống

đế quốc, cuộc đấu tranh cho sự đoàn kết và thống nhất của các dân tộc

Cuốn “Plan De La Patria” (Programa De Gobierto Bolivariano 2013 - 2019)

Kế hoạch tổ quốc (Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội theo định hướng XHCN lần thứ hai, 2013 - 2019) [14] Đại sứ quán nước Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam dịch sang tiếng Việt và đã được xuất bản Đây là bản báo cáo của Tổng thống Venezuela trước Quốc hội để giới thiệu một giai đoạn phát triển mới có hoạch định

rõ ràng cho đất nước với các mục tiêu là: Bảo vệ và củng cố tài sản quý giá nhất mà nhân dân đã giành được sau 200 năm: ĐLDT; Tiếp tục công cuộc xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” tại Venezuela như là sự lựa chọn thay thế cho hệ thống chủ nghĩa tư bản (CNTB) và qua đó bảo đảm an ninh xã hội, ổn định chính trị, hạnh phúc nhiều nhất cho nhân dân; Phấn đấu đưa Venezuela trở thành cường quốc về mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trong khối các cường quốc mới nổi tại khu vực Mỹ Latinh và Caribbean, nhằm đảm bảo hòa bình, ổn định, thống nhất cho toàn khu vực; Đóng góp cho việc phát triển địa chính trị quốc tế mới, với việc chú trọng xây dựng thế giới đa cực và đa trung tâm để tiến tới công bằng và hòa bình cho thế giới; Bảo vệ cuộc sống trên hành tinh và cứu vớt nhân loại

Cuốn “El Libro Azul” (Sách Xanh), Đại sứ quán nước Cộng Hòa Bolivar

Venezuela tại Việt Nam dịch sang tiếng Việt, xuất bản lần thứ hai tại Venezuela tháng 12/2013 [15] Đây là ấn phẩm đã thể hiện tư tưởng của Tổng thống Hugo Chavez Tác phẩm gồm ba phần; Phần thứ nhất giới thiệu, Phần thứ hai tập trung vào trình bày tư tưởng ba gốc rễ: Robinson, Bolivar và Zamorar, Phần thứ ba đề ra đường lối chiến lược tổng quát của Dự án Quốc gia Simon Bolivar

Cuốn “Sứ mệnh Venezuela”, do Bộ Thông tin và Truyền thông Venezuela ấn

hành năm 2014, cuốn sách đã được xuất bản bằng nhiều thứ tiếng [159], đề cập tới

29 chương trình hay gọi là Sứ mệnh của Chính phủ Venezuela từ năm 2003 đến

năm 2014 trên các lĩnh vực, giáo dục, y tế, lương thực, thực phẩm, quốc phòng, an ninh, từ mục tiêu đến nhiệm vụ cũng như kết quả cụ thể và sinh động của từng sứ mệnh Cuốn sách là bức tranh thể hiện khá cụ thể về kết quả những gì mà Chính quyền Tổng thống Chavez đã làm được với đất nước Venezuela

Bên cạnh đó, nghiên cứu sinh đã tiếp cận với một khối lượng tài liệu tham khảo lớn của các nhà nghiên cứu Venezuela, các học giả nước ngoài và các nhà khoa học Việt Nam Đây là nguồn tài liệu quan trọng tập trung nghiên cứu trên nhiều phương diện: địa lý, lịch sử, văn hoá, phong trào cánh tả ở khu vực với việc xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”, đặc điểm tình hình chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển kinh tế vĩ mô, đối ngoại, quốc phòng, an ninh của các nước Mỹ Latinh và Venezuela Đây còn là cơ sở và là cứ liệu quan trọng để nghiên cứu sinh tập hợp nguồn tư liệu khoa học nhằm tiếp tục nghiên cứu sâu hơn

về những vấn đề liên quan đến nội dung của luận án

1.1 NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC

1.1.1 Về lịch sử phát triển của phong trào cánh tả Mỹ Latinh và mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela

Luận án đã tìm hiểu một số tài liệu của các nhà nghiên cứu ở nước ngoài: Tác giả D.L.Raby, trong cuốn sách “Democracy and Revolution: Latin America and Socialism Today” [162], đã đề cập tiến trình dân chủ hóa, phong

trào cánh tả và xu hướng đi lên CNXH của các quốc gia Mỹ Latinh ngày nay Tác giả cũng phân tích những thành quả, thuận lợi và khó khăn, thách thức của trào lưu XHCN ở khu vực này, đặc biệt là tại Cuba, Venezuela, Nicaragua, Bolivia và Ecuador Cuốn sách đã so sánh tiến trình cách mạng Venezuela với các nước khác trong khu vực, đó là cuộc cách mạng của các sỹ quan quân đội đứng dậy chống chế độ dân chủ đã mất uy tín và xác định những khát vọng của mình, hướng tới một phong trào rộng lớn, lấy cảm hứng từ nền văn hóa truyền thống và tinh thần tiến bộ quốc tế

Hai tác giả George Philip và Francisco Panizza với cuốn sách “The Triumph

of Politics: The Return of the Left in Venezuela, Bolivia and Ecuador” [161], đã đề

cập về sự hồi sinh và phát triển của phong trào cánh tả ở Venezuela, Bolivia,

Ecuador từ cuối những năm 1990 như một thắng lợi to lớn của tiến trình chính trị khu vực Mỹ Latinh Tác giả đã phân tích và đánh giá nhiều mặt trong công cuộc xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở ba quốc gia trên cùng những ảnh hưởng chính trị tích cực của nó

Tác giả Richard S.Hillman và Thomas D.J.Agostino trong cuốn sách

“Understanding contemporary Latin America” [154] Cuốn sách bao gồm 14 phần,

đã giới thiệu về địa lý, lịch sử của Mỹ Latinh, nghiên cứu tình hình chính trị, quân đội, kinh tế của Mỹ Latinh, mối quan hệ quốc tế, vấn đề môi trường, dân số, đô thị hóa, vấn đề chủng tộc, tính sắc tộc, giai cấp và chủ nghĩa dân tộc, vai trò của phụ nữ, gia đình và phát triển, tôn giáo, triển vọng của Mỹ Latinh Với Venezuela, tác giả đã

đề cập tới bức tranh chính trị ở quốc gia này, đó là cuộc đấu tranh giữa Tổng thống Chavez với phe đối lập, giữa những thuận lợi và thách thức của cả hai bên

Cuốn “Latin America’s Turbulent Transitions: The Future of 21 st Century Socialism”, của Roger Burbach, Michael Fox và Federico Fuentes [144], đề cập

tới trào lưu “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Mỹ Latinh những năm gần đây như một sự thay đổi mạnh mẽ Các tác giả không chỉ khái quát tiến trình “Chủ nghĩa

xã hội thế kỷ XXI” ở Mỹ Latinh mà còn chỉ ra những tác động nhiều chiều, nhiều mặt của nó đối với đời sống xã hội, nhấn mạnh đến những chủ trương, quyết định bất ngờ của các lãnh tụ cánh tả như Hugo Chavez, Evo Morales, Rafael Correa

Bài viết “Chủ nghĩa xã hội Cuba trên đất Venezuela”, bản dịch của Lệ

Thuỷ [122], ngoài những nghiên cứu về ảnh hưởng sâu rộng của Cuba với đất nước của mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” đã nhận định cần quan tâm:

“Bản thân các nhà lãnh đạo cao nhất của Chính phủ Venezuela cũng chưa hiểu rõ ràng về mô hình chủ nghĩa xã hội ở Venezuela”

Chuyên đề “Venezuela và chủ nghĩa xã hội mới” của Pol Koksort [52], tổng

hợp những nghiên cứu về đặc trưng của mô hình Venezuela Tác giả đã phân tích các dấu hiệu đặc trưng của kết quả cải cách và những vấn đề phải đối diện Có một

cảnh báo về tốc độ và cách thức của cải cách đang diễn ra

Tác giả Alex Durand có bài nghiên cứu “The Chavez Paradox: Assessing the Bolivarian Revolution” [148], đề cập tới vai trò đặc biệt của Tổng thống Hugo

Chavez đối với cuộc “Cách mạng Bolivar” đi lên CNXH do ông khởi xướng và lãnh đạo Tác giả phân tích khá kỹ vai trò này, đánh giá những thành quả và hạn chế; đồng thời nhấn mạnh những khác biệt trong cách điều hành, chỉ đạo và quyết định của Chavez Bên cạnh đó, bài nghiên cứu cũng đã chỉ ra sự lựa chọn cho Venezuela

để đảm bảo vấn đề phát triển khi giá dầu trên thế giới giảm sút

Trong quá trình nghiên cứu, nghiên cứu sinh cũng đã tiếp cận được các kết quả nghiên cứu về Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng của các học giả Việt Nam Những công trình đáng chú ý là:

Tác giả Nguyễn Văn Thanh với cuốn sách tham khảo “Nhận diện chủ nghĩa

tự do mới” [106] Cuốn sách gồm 4 phần: Phần I - Vài nét lịch sử của chủ nghĩa tự

do mới Phần II - Chủ nghĩa tự do mới vấp phải sự phản kháng ở các nước tư bản phát triển Phần III - Các nước đang phát triển chống lại sự thâm nhập của chủ nghĩa tự do mới Phần IV - Nói không với chủ nghĩa tự do mới Nội dung tổng quát

là đề cập đến nguồn gốc ra đời, sự phát triển của chủ nghĩa tự do mới, sự xâm nhập

và ảnh hưởng của nó đối với khu vực Mỹ Latinh trong đó có Venezuela, sự phản kháng chủ nghĩa tự do mới ở các nước tư bản phát triển và việc ngăn chặn sự thâm nhập của nó ở các nước đang phát triển

Nhằm cung cấp thông tin về Mỹ Latinh, Viện 70, Tổng Cục II, Bộ Quốc

phòng đã xuất bản cuốn sách “Nghiên cứu cơ bản về Mỹ Latinh” [90] Đây là tài

liệu được biên soạn công phu, cung cấp tài liệu nghiên cứu về Mỹ Latinh, của khu vực cũng như từng quốc gia Ngoài phần giới thiệu, kết luận, phụ lục cuốn sách đã được trình bày trên bốn nội dung chính: Những vấn đề chung về Mỹ Latinh; Phong trào cánh tả và một số tổ chức khu vực Mỹ Latinh; Chiến lược của

Mỹ, Trung Quốc, Nga, EU đối với Mỹ Latinh, quan hệ Việt Nam - Mỹ Latinh; Những nét cơ bản về một số nước Mỹ Latinh trên các lĩnh vực đời sống xã hội Đặc biệt, cuốn sách đã phân tích cụ thể những tác động chiến lược của các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nga, EU đối với khu vực Cũng như các quốc gia khác, khi đề cập đến Venezuela, cuốn sách cho chúng ta thấy được bức tranh tổng quát về vị trí địa lý, lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại và quốc phòng, an ninh

Đề cập tới việc lựa chọn đường phát triển ở Mỹ Latinh có cuốn sách “Về triển vọng của chủ nghĩa xã hội trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI”, của tác giả

Nguyễn An Ninh (chủ biên) [77] Các tác giả đã đưa ra quan niệm về triển vọng của CNXH, các nhân tố tác động và có những đánh giá riêng về xu hướng đi lên CNXH

ở từng khu vực, những thách thức và vấn đề đặt ra với các khu vực, trong đó có Mỹ Latinh Đáng chú ý là những nhận định về thế giới thứ ba và vai trò của nó, đặc thù chính trị - xã hội cùng những nét riêng quy định sắc thái CNXH ở khu vực này Với

việc đi sâu phân tích điển hình ở nước Cộng hòa Bolivar Venezuela đã cho thấy sự

thức tỉnh ý thức tự chủ, tự tôn dân tộc của các tầng lớp xã hội, đã dấy lên phong trào đấu tranh ngày càng mạnh mẽ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động vì mục tiêu dân sinh, dân chủ, tiến bộ và nhất là công bằng xã hội Họ đến với cánh tả như một niềm hi vọng vào sự thay đổi Đây là điều kiện thuận lợi để các lực lượng cánh

tả đẩy mạnh hoạt động và trở thành lực lượng đi đầu cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa tự do mới, chống sự lệ thuộc vào Mỹ, bảo vệ độc lập chủ quyền, bình đẳng trong quan hệ quốc tế và công bằng xã hội trong phát triển Cùng với nội dung trên,

tác giả còn có công trình nghiên cứu “Quan điểm cơ bản về chủ nghĩa xã hội của các đảng cánh tả ở khu vực Mỹ Latinh - những giá trị cần tham khảo” là một

chuyên đề cho đề tài: “Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nay - những quan điểm lý luận cơ bản” của tác giả Trần Thành - Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh chủ nhiệm (2008 - 2010) [79] Tác giả đã phân tích những đặc điểm

về bối cảnh, chủ thể, đặc thù khu vực và những quan niệm cơ bản cùng một số đánh giá về giá trị, đóng góp của nó đối với lý luận về CNXH hiện đại

Để tìm hiểu về nguồn gốc kinh tế, xã hội dẫn đến việc các chính phủ cánh tả đã đưa người của mình lên nắm quyền ở Mỹ Latinh mà mở đầu là trường hợp của Venezuela với Tổng thống Hugo Chavez, thắng cử năm 1998 Quá trình, cách thức để các đảng và phong trào cánh tả lên nắm quyền; khó khăn, thách thức phải đối mặt trong giải quyết những vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội; phản ứng của các thế lực đối lập trước hiện tượng này; sự phân tích, đánh giá của giới chính trị và học thuật về những vấn đề

trên là những nội dung đề được đề cập rõ trong tập thông tin chuyên đề “Lực lượng cánh

tả Mỹ Latinh: Những góc nhìn khác biệt” [38], bao gồm một loạt bài viết của nhiều tác

giả, với những quan điểm, cách nhìn đa dạng, thậm chí hoàn toàn trái ngược

Với những diễn biến trên chính trường Venezuela dưới thời Tổng thống

Chavez, tác giả Thái Văn Long đã có một số các bài viết như: “Mỹ và cuộc đảo chính bất thành ở Venezuela”, đăng trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 10/2002, đã

đề cập về tình hình căng thẳng ở Venezuela vào tháng 04/2002 [57], đó là cuộc biểu tình đòi lật đổ Tổng thống Hugo Chavez Tác giả đã đề cập đến những nguyên nhân sâu xa của biến động này, trong đó có nguyên nhân khách quan, bên cạnh đó tác giả cho rằng rõ ràng đã có sự can thiệp từ phía Mỹ nhằm ủng hộ phe đối lập thực hiện

cuộc đảo chính này “Trưng cầu dân ý ở Venezuela” đăng trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 09/2004 [58], viết về nguyên nhân, diễn biến, kết quả cuộc trưng cầu ý

dân ngày 15/08/2004 tại Venezuela về việc nắm Chính quyền Tổng thống Chavez Tác giả lý giải những nguyên nhân sâu xa và nhu cầu mạnh mẽ của phe đối lập, đồng thời khẳng định việc Tổng thống Chavez vượt qua một cách ngoạn mục (với 59% số phiếu) đã khẳng định vai trò xứng đáng của ông cũng như vị thế của cánh tả tại Venezuela Bên cạnh đó, tác giả đề cập đến đánh giá của dư luận quốc tế, tác động của thắng lợi này, cũng như những khó khăn còn ở phía trước

Ngoài ra còn có khá nhiều bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành,

như: Nguyễn Hoàng Giáp, Nguyễn Thị Quế “Bước phát triển mới của trào lưu cánh tả Mỹ Latinh” [20], là một nghiên cứu về phong trào cánh tả Mỹ Latinh hiện

nay Các tác giả đã bước đầu lý giải vì sao cánh tả thắng lợi vang dội và dự báo về

triển vọng của phong trào này Bài viết “Khuynh hướng xã hội chủ nghĩa bước đầu của cánh tả Mỹ Latinh”, của tác giả Nguyễn Khắc Sứ [101] Bài viết xây dựng tổng

quan về tình hình cải cách của Mỹ Latinh Đáng lưu ý là hai nhận định: 1/ Coi hiện tượng này là một “khuynh hướng xã hội chủ nghĩa bước đầu” - đây có thể coi là một nhận định có tính đóng góp cho việc nghiên cứu hiện tượng Mỹ Latinh 2/ Tác giả, với tư cách là người đã từng hoạt động thực tiễn tại khu vực này (nguyên là đại

sứ Việt Nam tại Cuba) đã cung cấp nhiều thông tin, tư liệu và cả một phác thảo về

mô hình “Chủ nghĩa xã hội ở thế kỷ XXI” của Mỹ Latinh Bài viết “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI ở Venezuela - Những nhiệm vụ cơ bản và cấp bách”, của tác giả

Nguyễn Viết Thảo [109], viết về những nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết trong công cuộc xây dựng CNXH tại Venezuela Tác giả đưa ra những luận điểm và khẳng

định những nhiệm vụ cần thiết về chính trị, kinh tế, xã hội, đối ngoại ở Venezuela

để vừa đáp ứng các nhu cầu nảy sinh, vừa giữ vững được chủ trương, đường lối của

“Cách mạng Bolivar” và mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Bài viết “Phong trào cánh tả và hệ lụy của chủ nghĩa tự do mới ở Mỹ Latinh” của tác giả Lại Lâm

Anh [01] Bài viết đã đề cập những tác động của chủ nghĩa tự do mới ở khu vực, không giải quyết được vấn đề cơ bản của xã hội, dân sinh, dân chủ, xóa đói giảm nghèo, giảm chênh lệch thu nhập giàu nghèo, xóa nạn mù chữ… đây là một trong những lý do đa số dân Mỹ Latinh muốn thoát khỏi chủ nghĩa tự do mới, đây cũng là một trong những nguyên nhân để phong trào cánh tả Mỹ Latinh liên tiếp thắng lợi

Trong chuyên san của Tạp chí Cộng sản với nhan đề “Venezuela - “Ngọn

cờ đầu của phong trào cánh tả Mỹ Latinh” [41], bao gồm tổng hợp những bài

viết của nhiều tác giả khái quát về đất nước con người, tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước Venezuela, những thành tựu của cuộc cách

mạng cũng như khó khăn trong quá trình Tổng thống Chavez lãnh đạo đất nước

Bên cạnh đó, chuyên san cũng đã đề cập đến những thực trạng Venezuela thời Tổng thống Maduro như thách thức về chính trị, thách thức về kinh tế, sự chống phá của các thế lực thù địch…

Đề tài khoa học tháng 09/2008 của Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng

sản Việt Nam (KHBD-16), Quá trình cải cách dưới thời tổng thống H.Chavez ở Venezuela thực trạng và triển vọng do Dương Minh (Chủ biên) [70], là một nghiên

cứu khá rõ về bức tranh và công cuộc cải cách đất nước Venezuela dưới thời Tổng thống Chavez Từ khái quát tình hình khu vực Mỹ Latinh, tình hình Venezuela, các nhân tố bên trong và bên ngoài tác động đến quá trình lãnh đạo của các chính phủ

Mỹ Latinh, trong đó có Venezuela, đề tài đã phân tích, đánh giá thực trạng và triển vọng của quá trình cải cách, những thành công, hạn chế của quá trình này, những thuận lợi khó khăn, những nguy cơ có thể tác động đến cải cách Đề tài cũng đã làm

rõ một số điểm về lý luận và thực tiễn của “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela, mô hình phát triển kinh tế của nước này trong thời gian tới và tầm quan trọng của một chính đảng cách mạng Venezuela trong bối cảnh nhiều nước đang tìm kiếm mô hình phát triển trong giai đoạn quá độ lên CNXH

Đề tài cấp bộ “Phong trào cánh tả Mỹ Latinh: thực trạng và triển vọng”

[137], đã nghiên cứu khá rõ về vấn đề mà luận án quan tâm Đáng chú ý là những phản ánh về thực trạng, đánh giá và tổng thuật về phong trào cánh tả Mỹ Latinh Đặc biệt, đề tài đã có nội dung lớn đề cập tới cánh tả Venezuela dưới thời Tổng thống Chavez, như: cải cách dân chủ, đa dạng hóa nền kinh tế, cải cách ruộng đất, cải cách trên lĩnh vực xã hội - giáo dục, y tế, liên kết khu vực cũng như xây dựng

“Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Đề tài cũng phân tích những quan điểm của ĐCS Việt Nam về phong trào này Với sự nhìn nhận chiến lược XHCN ở Mỹ Latinh là mềm dẻo, linh hoạt và kiên trì với mục tiêu CNXH, song vẫn còn nhiều khó khăn đang chờ phía trước Thậm chí có nhiều ý kiến khác nhau về một vấn đề ngay trong

nhóm tham gia nghiên cứu đề tài này (chẳng hạn quan niệm về triển vọng)

Đi sâu vào nghiên cứu về mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela, đã có các công trình nghiên cứu đáng chú ý là: Kỷ yếu hội thảo cùng tên

do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Đại sứ quán nước Cộng hòa Bolivar Venezuela tại Việt Nam phối hợp xuất bản bằng song ngữ tiếng Tây Ban

Nha và tiếng Việt Nam [40] Cuốn sách “Tư tưởng chính trị Hugo Chavez Frias - chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” gồm nhiều bài viết của nhiều nhà nghiên cứu về

nguồn gốc, giá trị và những nội dung đặc sắc trong tư tưởng chính trị Hugo Chavez,

về mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Mỹ Latinh, sự phát triển của phong trào cánh tả Mỹ Latinh từ 1991 đến nay cũng như một số nét chính trong tiểu sử của Tổng thống Hugo Chavez Frias Phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh và quan niệm về

mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” - đó là mô hình CNXH không hoàn toàn lặp lại các mô hình CNXH trước đó, mà xây dựng trên việc tiếp thu những kinh nghiệm được tích lũy hàng ngày, với tư tưởng thấm nhuần tình đoàn kết, tình anh

em, tình yêu, tinh thần tự do và bình đẳng

1.1.2 Nghiên cứu về chủ trương, chính sách, quá trình triển khai trên các lĩnh vực nhằm đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc

Vào những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, sự thay đổi mạnh mẽ và nhanh chóng trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội của các nước Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng đã dành được sự quan tâm sâu sắc của dư luận

quốc tế Trong vấn đề này có các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài đã

đề cập đến, tiêu biểu như:

Tác giả Iain Bruce trong cuốn “The Real Venezuela: Making Socialism in the

21 st Century” [143], đã tìm hiểu, phát hiện, phân tích chi tiết những thành công, đổi

mới của đời sống, dân chủ, nền kinh tế và xã hội Venezuela trong tiến trình đi lên CNXH Điểm nổi bật của cuốn sách tạo nên sức thuyết phục là những thành quả được nêu ra trên đủ mọi lĩnh vực, với những con số cụ thể và sự lý giải, đánh giá đáng tin cậy, trái ngược hẳn với những quan điểm, thông tin của nhiều sách báo phương Tây viết về CNXH ở Venezuela

Tác giả Carlos González Irago với cuốn sách”Venezuela nhân quyền và dân chủ (1999 - 2009)” [23] Với 5 chương của cuốn sách là: Khuôn khổ Pháp lý của

Quan điểm toàn diện và đa văn hóa về Nhân quyền Quyền cơ bản về an sinh lịch sử phát triển tại Venezuela Chủ quyền lương thực: thực phẩm - nhân quyền cơ bản đầu tiên về an sinh Tiến tới quyền an sinh thứ hai: giáo dục bắt buộc và miễn phí Tiến tới quyền an sinh thứ ba: sức khỏe cho người dân Tác giả đã đề cập đến những vấn đề dân chủ, nhân quyền, an ninh lương thực, y tế của Venezuela, so sánh những thay đổi dưới thời cách mạng Bolivar với thời kỳ của Nền Cộng hòa thứ tư trong các lĩnh vực này Tương lai cần được xây đắp và mục tiêu của Cách mạng Bolivar là tạo nên một mô hình lý luận có khả năng bảo vệ những thành tựu cách mạng, đồng thời chỉ ra một mô hình an ninh và sinh kế mới theo định hướng XHCN với trọng tâm là xây dựng các thể chế và khuyến khích quyền tham gia của công dân nhằm hướng tới dân chủ hóa nhân quyền

Tác giả Carlos Lozada đã có bài viết “Mỹ Latinh”, do Lê Thị Thu dịch đăng

tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay [61], đã phân tích khá sâu sắc về những hạn chế trong chính sách phát triển của các nước trong khu vực như: Những thất bại trong cải cách về tự do thị trường, quản lý xã hội, tình trạng tham nhũng, toàn cầu hóa khiến

Mỹ Latinh thành khu vực bất bình đẳng, phụ thuộc vào nguồn tài nguyên thiên nhiên, vấn đề quan hệ Mỹ với các nước Mỹ Latinh Đối với Venezuela, Tác giả tập trung đề cập tới vấn đề dân chủ đã thay thế chủ nghĩa độc quyền và vấn đề phụ thuộc vào nguồn tài nguyên dầu mỏ

Vào thời điểm Chính phủ Venezuela tiến hành kiểm soát những doanh nghiệp tư nhân sản xuất và phân phối gạo vì những thủ đoạn trong việc kiểm soát giá cả Tạp chí CETRI đã công bố bài viết về nền chính trị công của Venezuela trên

bình diện lương thực với tiêu đề “Etat à la résitances dans le Sud - 2009 Face à la crise alimentaire” của hai tác giả Lettitina Montilla và Hector Lucena [73] Bài viết

này đã được Nguyễn Khánh Vân dịch và đăng tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay,

số 05/2009 “Venezuela: Những chính sách công và tổ chức xã hội trước tình trạng phụ thuộc về lương thực”, bài viết đã đề cập tới các tầm quan trọng của lương thực

trong chiến lược công ở Venezuela, quá trình thực hiện các chiến lược nhằm tự chủ được về lương thực, ngăn chặn khủng hoảng sẽ tác động đến toàn cầu và những xung đột giữa Chính phủ và các tập đoàn tư nhân lớn…

Về vấn đề này, các nhà nghiên cứu Việt Nam cũng đã công bố một số lượng tài liệu lớn, với một số nội dung được chuyển tải như:

Các tác giả Trịnh Trọng Nghĩa, Vũ bá Thể, Nguyễn Thị Hạnh, Lê Thị Thu

đã có những bài viết nghiên cứu về lĩnh vực kinh tế của Venezuela đăng tải trên

Tạp chí Châu Mỹ ngày nay như: Bài viết “An ninh kinh tế trong điều kiện hiện nay

ở khu vực Mỹ Latinh”, (Trịnh Trọng Nghĩa) [76], với tám vấn đề lớn, bài viết đã chỉ

ra một số yếu tố quan trọng nhất trong an ninh kinh tế khu vực Mỹ Latinh: Phát triển kinh tế - nền tảng an ninh kinh tế; Dự đoán - tiền đề của ổn định; Hệ thống tiền

tệ lành mạnh - điều kiện của an ninh kinh tế; Nợ nước ngoài - dấu hiệu báo động; Vốn xuyên quốc gia không phải là liều thuốc vạn năng; Tội phạm kinh tế, nguy cơ gia tăng; Tin tưởng vào cơ cấu chính quyền cơ sở của lành mạnh kinh tế; Sự nguy hiểm của tình trạng tiếp thu một cách máy móc kinh nghiệm nước ngoài Bài viết

“Phong trào cánh tả Mỹ Latinh và vai trò của nó đối với việc giải quyết vấn đề kinh

tế - xã hội”, (Nguyễn Thị Hạnh) [31] Bài viết đã điểm lại những thắng lợi, nguyên

nhân thắng của phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh Những cải cách mới trong việc giải quyết vấn đề kinh tế - xã hội ở mỗi nước bước đầu đã đạt được những thành tựu

nhất định, tuy nhiên cũng còn không ít những khó khăn trước mắt Bài viết “Một số chính sách ổn định kinh tế ở khu vực Mỹ Latinh sau khủng hoảng”, (Vũ Bá Thể) [111],

bài viết đã đề cập tới những tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm

2008 tới thế giới nói chung và khu vực Mỹ Latinh nói riêng, tuy nhiên các nước trong

khu vực đã có những chính sách phản ứng mang tính đặc thù riêng của chính sách tài

chính, chính sách tiền tệ, tín dụng, chính sách kinh tế đối ngoại Bài viết “Một số tác động của văn hóa, xã hội đến phát triển kinh tế Mỹ Latinh”, (Lê Thị Thu) [120], bài

viết đã khẳng định đã có sự tác động đến kết quả phát triển và các dự án phát triển Cùng với xã hội, kinh tế và môi trường, văn hóa được xem như là trụ cột thứ tư của phát triển bền vững, phát triển bền vững chỉ có thể đạt được nếu như có sự hài hòa và liên kết giữa mục tiêu đa dạng văn hóa và công bằng xã hội, trách nhiệm đối với môi trường và khả năng phát triển kinh tế

Đi sâu vào phân tích về kinh tế của Venezuela có các tác giả Nguyễn Hồng

Sơn, Lê Thị Thu Trang đã có các bài viết trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay: “Kinh tế

và kế hoạch công nghiệp hóa nền kinh tế của Chính phủ Hugo Chavez”, (Nguyễn

Hồng Sơn) [98] Từ khái quát về địa lý, lịch sử cũng như những diễn biến chính trị của Venezuela sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2007, tác giả đã đề cập khá rõ về tình hình kinh tế của Venezuela giai đoạn này, đặc biệt chú ý đề cập đến kế hoạch công nghiệp hóa của Chính quyền Tổng thống Chavez với mục tiêu đưa đất nước

thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu Tác giả còn có bài viết “Kinh tế xã hội Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez” [99] Với những chỉ số kinh tế xã hội trong

vòng 10 năm ở Venezuela từ 1998 đến 2008, bài viết đã đánh giá về những thành tựu về kinh tế xã hội ở Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez Venezuela

đã vượt qua những khó khăn thử thách để ổn định chính trị, xã hội và phát triển kinh

tế Bài viết “Venezuela dưới thời của Tổng thống Hugo Chavez”, (Lê Thị Thu

Trang) [125] Tác giả đã khái quát về sự thay đổi tình hình kinh tế Venezuela thời Tổng thống Chavez so với trước đây, đặc biệt là những thành tựu đã đạt được Những cải cách về thể chế, thông qua nhiều đạo luật mới, quốc hữu hóa ngành dầu

mỏ - trụ cột của nền kinh tế đất nước, tiến hành nhiều cải cách xã hội như chiến dịch xóa mù chữ, xóa đói giảm nghèo, nâng cấp hạ tầng cơ sở, xây dựng thêm nhiều trường học, cải thiện dịch vụ y tế

Đề cập tới phương diện chính trị ở Venezuela, trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay đã đăng tải các công trình nghiên cứu của các tác giả, như: Đỗ Vũ Hưng, Nguyễn Anh Hùng, Nguyễn Thị Hạnh, Nguyễn Lan Hương và Nguyễn Văn

Dũng Bài viết “Xung quanh sự kiện Hugo Chavez đắc cử Tổng thống Venezuela”,

(thông tin do Tác giả Đỗ Vũ Hưng tổng hợp) [45] Bài viết đã đề cập đến diễn biến, kết quả cuộc bầu cử tổng thống Venezuela tháng 12/2006, những cải cách của Tổng thống Hugo Chavez ở những nhiệm kỳ trước, những chính sách mới ở những nhiệm

kỳ tiếp theo như đổi tên nước và cải cách Hiến pháp, thành lập đảng chính trị duy

nhất để đại diện những người ủng hộ ông Chavez… Bài viết “Tiến triển trong hệ thống chính trị một số nước Mỹ Latinh trong những năm gần đây và triển vọng”,

(Nguyễn Thị Hạnh) [32], đã đề cập đến việc các đảng cánh tả ở nhiều nước Mỹ Latinh giành thắng lợi trong bầu cử, từ đó giành quyền kiểm soát chính quyền Ý định của tác giả là muốn lý giải sự quan tâm của dư luận thông qua việc nhìn nhận chính đối tượng, trên ba phương diện là bối cảnh xuất hiện, hoạt động trong thực tiễn và xu hướng vận động tiếp theo Khi đề cập tới Venezuela, tác giả đã đưa ra những dẫn chứng về việc Tổng thống Chavez thực hiện các cải cách tiến bộ về thể chế, tổ chức trưng cầu dân ý về hiến pháp, bầu quốc hội, thông qua nhiều đạo

luật có lợi cho người lao động… Bài viết “Mạng lưới liên kết chính trị dưới sự khởi xướng của các nước Mỹ Latinh”, (Nguyễn Lan Hương) [47], bài viết đã đề

cập tới những đặc trưng của mạng lưới liên kết chính trị do các nước Mỹ Latinh khởi xướng từ nền tảng tinh thần của chủ nghĩa Bolivar Tình hình liên kết chính trị tại Mỹ Latinh, các sáng kiến hội nhập khu vực mới, sự mở rộng của các mục tiêu hướng tới liên kết chính trị, các phong trào xã hội và tiến trình chính trị của

Mỹ Latinh, triển vọng liên kết của Mỹ Latinh Bài viết “Quan hệ giữa Nhà nước

và giáo hội công giáo ở Venezuela: hiện tại và quá khứ”, (Nguyễn Văn Dũng)

[11], đã đề cập về tư tưởng của “Thần học giải phóng” ở Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng, đó là “Giáo hội nhân dân” của người nghèo Bên cạnh đó, bài viết cũng cũng chỉ ra mối quan hệ căng thẳng giữa Chính quyền Tổng thống Chavez và Giáo hội công giáo

Đề cập tới tình hình đảng phái ở Venezuela có các bài viết như: “Tình hình các Đảng Cộng sản, cánh tả và tiến bộ Mỹ Latinh” của Nguyễn Khắc Sứ [101] Tác

giả khái quát tình hình các ĐCS, cánh tả và tiến bộ tại Mỹ Latinh những năm đầu thế kỷ XXI Không chỉ ghi nhận thành quả, tác giả còn phân tích và luận giải cả những thuận lợi và khó khăn, thách thức đối với các đảng phái, phong trào cánh tả

và dự báo xu hướng phát triển của phong trào “Sự ra đời của Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela” của tác giả Nguyễn Viết Thảo [110], đã phản ánh quá

trình hình thành, vấn đề và thách thức với bộ tham mưu của Chính quyền Tổng thống Chavez - người sẽ dẫn dắt cả dân tộc theo mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”; đánh giá về vai trò này, tác giả phản ánh một nhận định rằng: “Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela” đã làm hồi sinh hy vọng về CNXH trong khu vực

Mỹ Latinh chất chứa đầy tiềm năng cách mạng và đấu tranh chống đế quốc” “Về các đảng chính trị ở Venezuela” của tác giả Nguyễn Thị Quế, Bùi Việt Hương [93],

đã đề cập tới hệ thống các đảng phái chính trị ở Venezuela, sự cân bằng quyền lực trong hệ thống đa đảng, nguồn gốc cũng như ảnh hưởng của các đảng chính trị đối với Nhà nước Venezuela cả lập pháp, hành pháp và tư pháp

Trên phương diện văn hóa, xã hội có bài viết “Chính sách phát triển xã hội của Venezuela: nhiệm vụ và kết quả”, tác giả Nghiêm Thị Thủy [123] Bài viết đã

đề cập đến những mục tiêu xã hội của Chính quyền Tổng thống Chavez nhằm theo đuổi các chính sách giải quyết tình trạng nghèo đói của các vấn đề xã hội như: Nhiệm vụ xã hội, nhiệm vụ văn hóa, nhiệm vụ y tế, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, nhiệm vụ môi trường, nhiệm vụ an ninh lương thực và phát triển nông thôn, nhiệm vụ về nhà ở… Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra một số lưu ý trong quá trình thực hiện những chính sách này

Nghiên cứu ở phương diện đối ngoại có các công trình đã đăng tải trên Tạp chí Châu Mỹ ngày nay của các tác giả Nguyễn Viết Thảo, Lê Khương Thùy,

Nguyễn Xuân Trung và Nguyễn Khánh Vân: Bài viết “Hợp tác và đấu tranh trong quá trình liên kết ở châu Mỹ”, (Nguyễn Viết Thảo) [108], đã đề cập tới quá trình

liên kết ở châu Mỹ ở trong những giai đoạn lịch sử khác nhau để minh chứng quá trình liên kết khu vực là một xu thế khách quan trong bối cảnh quốc tế hóa và toàn cầu hóa Bài

viết “Chính sách đối ngoại của các nước Mỹ Latinh”, (Lê Khương Thùy) [121], đã

đề cập vấn đề để thực hiện có hiệu quả việc củng cố và phát triển xu thế ĐLDT bên cạnh giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội, các nước Mỹ Latinh đều chủ trương thực hiện chính sách đối ngoại theo hướng độc lập,

tự chủ, đề cao lợi ích quốc gia, dân tộc, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối

ngoại, thể hiện khuynh hướng độc lập hơn với Mỹ, tăng cường liên kết, hợp tác khu vực, đấu tranh cho trật tự thế giới mới đa cực, dân chủ và bình đẳng vì hòa bình,

ĐLDT, dân chủ và tiến bộ xã hội Bài viết “Nền ngoại giao dầu mỏ của Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chavez”, (Nguyễn Xuân Trung) [128] Bài viết đề cập

tới những nguyên tắc trong nền ngoại giao dầu mỏ của Venezuela như coi dầu mỏ là công cụ chủ đạo trong quan hệ đối ngoại, ưu tiên cho hợp tác Nam - Nam, ủng hộ

sự tăng giá dầu Từ đó, tập trung phân tích mục tiêu và tác động của nền ngoại giao dầu mỏ của Venezuela: thực hiện cải cách kinh tế - xã hội hướng đến tự chủ, chủ quyền, chống đói nghèo, bình đẳng xã hội, mở rộng ảnh hưởng trong khu vực thông

qua các hiệp định và liên minh… Bài viết “Chính sách ngoại giao của Venezuela thập kỷ đầu thế kỷ XXI”, (Nguyễn Khánh Vân) [134], đã đề cập đến cuộc cách

mạng trong nền chính trị, những thay đổi trong chính sách ngoại giao của Venezuela mang đậm dấu ấn của Tổng thống Hugo Chavez, đặc biệt là chính sách của Venezuela đối với Mỹ

Ngoài ra còn có nhiều bài viết khác đăng trên các tạp chí chuyên ngành,

như: “Liên kết kinh tế Mỹ Latinh: Quan điểm, tiến trình và chính sách” của Khu Thị Tuyết Mai [65]; “An ninh kinh tế trong điều kiện hiện nay ở khu vực

Mỹ Latinh” của Trịnh Trọng Nghĩa [76]; “Một số tác động của văn hóa – xã hội đến phát triển kinh tế Mỹ Latinh” của Lê Thị Thu [120]… đây là các công

trình nghiên cứu về kinh tế Mỹ Latinh mà trong đó cũng có đề cập tới các

khía cạnh kinh tế của Venezuela; “Mô hình phát triển của Mỹ Latinh” của Hồ Châu [07]; “Bước phát triển mới của phong trào cánh tả Mỹ Latinh” của Thái

Văn Long [60]

Các công trình được đề cập trên đây không chỉ lột tả ở nhiều góc độ, khía cạnh của con đường đấu tranh bảo vệ ĐLDT của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela mà còn chỉ ra vai trò của Tổng thống Hugo Chavez trong việc hoạch định đường lối, chính sách, lựa chọn con đường phát triển, đồng thời qua đó còn giúp chúng ta hiểu hơn về xuất phát điểm việc lựa chọn con đường phát triển của Venezuela trong các giai đoạn cụ thể Đây chính là nguồn tài liệu tham khảo quý để nghiên cứu sinh tham khảo, phục vụ cho việc thực hiện đề tài Luận án

Nhìn chung, việc nghiên cứu về Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng

đã được đề cập đến nhiều trên các góc độ kinh tế, chính trị, văn hóa- xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh Từ những góc độ và quan điểm tiếp cận khác nhau, các nhà khoa học đã khái quát tổng thể hoặc đi sâu nghiên cứu các vấn đề cụ thể trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Các công trình trên đã giải quyết được những vấn

đề chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, lịch sử hình thành và phát triển của Venezuela; những đặc trưng về

văn hóa, ngôn ngữ, tộc người, tôn giáo, truyền thống, bản sắc dân tộc

Thứ hai, sự trỗi dậy của phong trào cánh tả Mỹ Latinh từ cuối thập niên 90 của

thế kỷ XX và việc triển khai xây dựng mô hình “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” ở Venezuela

Thứ ba, công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT, xây dựng và phát triển trên nhiều

lĩnh vực của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela từ năm 1999 đến năm 2013 với các chính sách khác nhau; Về cơ hội, thách thức, thành tựu, hạn chế và kinh nghiệm trong phát triển của Venezuela

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TẬP TRUNG LÀM RÕ

Mặc dù việc nghiên cứu về Mỹ Latinh nói chung và Venezuela nói riêng thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nước và thế giới với nhiều công trình đã được công bố Tuy nhiên, qua tìm hiểu nguồn tài liệu đã nêu trên, nghiên cứu sinh nhận thấy các công trình này chủ yếu trình bày một cách khái quát về lịch

sử phát triển của đất nước Venezuela, vấn đề xây dựng “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI”…; hoặc chỉ đi sâu tìm hiểu về một vấn đề cụ thể, như: đặc điểm dân tộc, tôn giáo, về các chính sách kinh tế, về từng lĩnh vực hoạt động kinh tế, về chính sách đối ngoại, quốc phòng, an ninh của quốc gia này

Trên cơ sở tiếp thu kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu trước, luận án tiếp tục nghiên cứu để sáng tỏ một số vấn đề sau:

Một là, nghiên cứu các quan niệm về ĐLDT, bảo vệ ĐLDT trong lịch sử cũng như trong bối cảnh toàn cầu hóa làm cơ sở xây dựng quan niệm ĐLDT của luận án

Hai là, phân tích và luận giải những nhân tố tác động đến công cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của nước Cộng hòa Bolivar Venezuela giai đoạn 1999 - 2013

Ba là, phân tích những chủ trương, biện pháp và quá trình triển khai bảo vệ

ĐLDT ở Venezuela trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh của Chính quyền Tổng thống Chavez từ năm 1999 đến năm 2013

Bốn là, Đánh giá về những thành công và hạn chế từ công cuộc đấu tranh bảo vệ

ĐLDT ở Venezuela và vấn đề đặt ra cần giải quyết cũng như rút ra những kinh nghiệm Trong khuôn khổ của một luận án Tiến sĩ, do những điều kiện chủ quan và khách quan, có những vấn đề nêu ra mới chỉ giải quyết được một phần nào đó hoặc

có những vẫn đề nghiên cứu còn hạn chế Nghiên cứu sinh sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện trong thời gian tiếp theo

Như vậy, luận án sẽ là công trình nghiên cứu có hệ thống và chuyên sâu về một giai đoạn phát triển của Venezuela, trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh Thực chất đây là quá trình đấu tranh của nhân dân Venezuela dưới sự lãnh đạo của Chính quyền Tổng thống Chavez nhằm đấu tranh bảo vệ ĐLDT, củng cố, xây dựng và phát triển đất nước, khẳng định vị thế của mình trong khu vực và trên thế giới

Chương 2 QUAN NIỆM VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở

VENEZUELA TỪ NĂM 1999 ĐẾN NĂM 2013

2.1 QUAN NIỆM VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

Đấu tranh bảo vệ ĐLDT, lựa chọn con đường phát triển phù hợp luôn là một vấn đề lớn đối với các nước đang phát triển Nếu sự lựa chọn hướng đi đúng thì việc bảo vệ nền ĐLDT sẽ được thực hiện một cách tốt nhất và ngược lại Hiện nay, với những xu thế phát triển mới trong quan hệ quốc tế, bối cảnh thế giới và các khu vực… đã làm xuất hiện nhận thức, quan niệm và cách tiếp cận mới về ĐLDT Cùng với nhận thức đó, việc lựa chọn một con đường phát triển theo hướng độc lập, tự chủ luôn là vấn đề được coi trọng trong chiến lược phát triển của mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới Vì nội hàm của ĐLDT ngày càng rộng hơn cho nên các cách thức, con đường để tiến hành bảo vệ nền ĐLDT cũng đa dạng hơn Cho nên việc tìm hiểu về

những con đường phát triển của các nước trên thế giới càng có ý nghĩa quan trọng

Theo Từ điển tiếng Anh, độc lập (independence) có các nghĩa: 1 Sức mạnh hay khả năng đưa ra quyết định cho chính mình mà không bị ảnh hưởng từ bên ngoài 2 Quyền của một quốc gia xác định hình thức riêng của chính phủ mình mà không bị ảnh hưởng từ bên ngoài [149]

Theo Từ điển tiếng Việt, độc lập là: I) như một tính từ, “độc lập” có nghĩa: 1

Tự mình tồn tại, hoạt động, không nương tựa hoặc phụ thuộc vào ai, vào cái gì khác; 2 (nước hoặc dân tộc) có chủ quyền, không phụ thuộc vào nước khác hoặc dân tộc khác; II) như một danh từ, “độc lập” chỉ “Trạng thái của một nước hoặc một dân tộc có chủ quyền về chính trị, không phụ thuộc vào nước khác hoặc dân tộc khác” [86]

Quan niệm về ĐLDT trong lịch sử: Vào khoảng thế kỷ XV - XVI ở châu Âu,

nhằm chống lại quyền lực của Hoàng đế và Đức Giáo Hoàng và sự gia tăng niềm tin vào tính tối cao của lãnh thổ quốc gia, theo nghĩa đó, chủ quyền quốc gia là khái niệm

“trần tục”, đối lập với thần quyền của tôn giáo Đại diện của quan niệm này là Niceolo Machiavelli (1469 - 1527) - Nhà tư tưởng người Italia và là một trong những đại biểu của phong trào Ánh sáng ở châu Âu Trong cuốn "Le Prince" (Bậc Quân vương) xuất

bản năm 1532, Niccolo Machiavelli đã cho rằng: chủ quyền quốc gia dân tộc phải tuyệt đối trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, phải được đặt trên tất cả mọi quyền lực khác

Điều đó có nghĩa trong phạm vi lãnh thổ của mình, quốc gia dân tộc có thể làm mọi điều bất chấp các quốc gia khác Để bành trướng quyền lực của mình, quốc gia có thể

tận dụng tất cả các phương kế, chính sách kể cả các thủ đoạn [95, tr.19]

Thomas Hobbes - nhà triết học nổi tiếng người Anh với quan điểm trong các tác phẩm về triết học chính trị Cuốn sách Leviathan viết năm 1651 của ông đã thiết lập nền tảng cho nền triết học chính trị phương Tây theo quan điểm lý thuyết về khế ước xã hội Hobbes cho rằng chủ quyền như một trạng thái pháp lý riêng của nhà nước, đó là đặc quyền tuyệt đối bắt tất cả các chủ thể phi nhà nước phải tuân theo ý chí của nó thông qua hệ thống pháp luật

Jean Jacques Rousseau (1712 - 1778) là một nhà triết học thuộc trào lưu Khai sáng người Thụy Sĩ có ảnh hưởng lớn tới Cách mạng Pháp 1789 Theo ông,

chủ quyền quốc gia dân tộc đồng nghĩa với sự độc lập của quốc gia đó Ông cho

rằng có nhiều điểm tương đồng giữa hai khái niệm độc lập và chủ quyền quốc gia

dân tộc, ở ba đặc tính sau: quyền lực toàn vẹn, quyền lực chuyên biệt và quyền lực

tự chủ của quốc gia Theo quan niệm này, chủ quyền quốc gia dân tộc phải toàn vẹn, chủ quyền được phép can thiệp vào mọi lĩnh vực xét thấy có lợi ích cho sự tồn tại và phát triển bền vững của quốc gia dân tộc Chủ quyền quốc gia dân tộc phải độc quyền trên toàn bộ lãnh thổ của mình, trừ trường hợp quốc gia dân tộc muốn tự mình hạn chế độc quyền này bởi những cam kết quốc tế với nước ngoài và các tổ chức quốc tế Chủ quyền của quốc gia dân tộc phải tự chủ, không lệ thuộc vào một quốc gia nào trong quan hệ đối nội và đối ngoại [95, tr.21]

Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin: Lý luận về vấn đề dân tộc là một bộ

phận quan trọng trong hệ tư tưởng của giai cấp vô sản (GCVS) thế giới Trong tác phẩm “Tuyên ngôn Đảng Cộng sản” C.Mác viết: “Hãy xóa bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xóa bỏ Khi mà

sự đối kháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa, thì sự thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời mất theo” [66, tr.624] Tư tưởng cách mạng triệt để này là mục tiêu, phương châm cách mạng của GCVS, của những người cộng sản và

các dân tộc trên thế giới Tư tưởng cách mạng của C.Mác chỉ ra rằng chỉ có xóa bỏ

áp bức giai cấp, mới xóa bỏ được áp bức dân tộc, thực hiện quyền bình đẳng giữa các dân tộc, sứ mệnh lịch sử đó chỉ có GCVS cùng với đảng của mình mới thực hiện được Bằng những hàng động cách mạng thực tiễn C.Mác và Ph.Ăngghen đã xem xét vấn đề ĐLDT với tinh thần nghiêm khắc, tư duy sáng tạo, gắn với những điều kiện lịch sử cụ thể nhằm giáo dục lập trường GCVS cho GCCN và phê phán những tư tưởng sai lệch về vấn đề ĐLDT Quan điểm cách mạng trong vấn đề ĐLDT của các dân tộc bị áp bức của C.Mác và Ph.Ăngghen được thể hiện sâu sắc ở quan hệ biện chứng giữa nhiệm vụ giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp, giữa bình đẳng dân tộc và bình đẳng giai cấp, tìm ra cơ sở khoa học của vấn đề dân tộc, nguồn gốc xã hội của phong trào ĐLDT và khẳng định rằng, chỉ có thủ tiêu được ách áp bức dân tộc

và mọi bất bình đẳng của dân tộc khi thủ tiêu được CNTB, giành được chính quyền, xây dựng xã hội mới không có giai cấp GCVS xét về bản chất xã hội thì có tính chất quốc tế, những lợi ích cách mạng của nó đòi hỏi phải đấu tranh thủ tiêu ách áp bức,

thống trị của các dân tộc thuộc địa, thực hiện quyền bình đẳng dân tộc

V.I.Lênin đã bảo vệ và phát triển sáng tạo những tư tưởng của C.Mác và Ph.Ăngghen về vấn đề dân tộc trong hoàn cảnh mới Khi chủ nghĩa đế quốc (CNĐQ) và giai cấp tư sản (GCTS) đang chuẩn bị cuộc chiến tranh nhằm phân chia lại thế giới Chính vì vậy, V.I.Lênin đã xây dựng nên một hệ thống quan điểm về cách mạng giải phóng dân tộc, vấn đề dân tộc - thuộc địa là bộ phận cấu thành cuộc đấu tranh của GCCN V.I.Lênin khẳng định, phong trào đấu tranh giành ĐLDT về kinh tế và chính trị, là bộ phận cấu thành phong trào cách mạng thế giới vì CNXH Đấu tranh giành ĐLDT là một nội dung đấu tranh cho dân chủ, dân sinh và tiến bộ

xã hội ĐLDT, tiền đề dân chủ để thực hiện sự liên hợp, thống nhất dân tộc trong điều kiện XHCN, trên nguyên tắc tự do, tự nguyện Thực hiện sứ mệnh lịch sử đó, GCVS và đảng viên tiền phong của mình, phải đoàn kết thống nhất GCVS ở các dân tộc bị áp bức Các tác phẩm của V.I.Lênin đã luận chứng một cách khoa học cho những luận điểm mang tính chất cương lĩnh về ĐLDT, về quyền bình đẳng giữa các dân tộc và kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng để bảo vệ tư tưởng mácxít

về vấn đề dân tộc, đồng thời cũng nhắc nhở những người mácxít cần phân biệt rõ

chủ nghĩa dân tộc của dân tộc đi áp bức với chủ nghĩa dân tộc của dân tộc bị áp bức

để xem xét thái độ đúng đắn và sách lược đấu tranh thích hợp Thực chất của Cương lĩnh dân tộc theo quan điểm mácxít được khái quát: “Các dân tộc hoàn toàn bình đẳng; các dân tộc được quyền tự quyết; liên hợp công nhân tất cả các dân tộc lại: đó

là cương lĩnh dân tộc mà chủ nghĩa Mác, kinh nghiệm toàn thế giới và kinh nghiệm của nước Nga dạy cho công nhân” [55, tr.375]

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng

dân tộc, chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản, phong trào giải phóng dân tộc thế giới Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, ĐLDT là vấn đề thiêng liêng, là luận đề

cơ bản quan trọng, chi phối xuyên suốt trong cách mạng giải phóng dân tộc Theo Hồ Chí Minh, các dân tộc đều bình đẳng về quyền độc lập tự do, không ai

có thể xâm phạm; mọi sự xâm phạm độc lập tự do đều là trái với đạo lý và lẽ phải, các quốc gia dân tộc sẽ kiên quyết đứng lên chiến đấu hy sinh đến cùng

để bảo vệ, giữ gìn quyền độc lập tự do của mình, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” Không có được độc lập tự do thì các dân tộc không thể có hạnh phúc thực sự Vì vậy, đấu tranh cho ĐLDT là vấn đề trước tiên của các dân tộc

trên con đường giải phóng dân tộc mình

Với Hồ Chí Minh, ĐLDT không phải là một khái niệm chung chung mà

ngược lại, nó chứa đựng những nội dung cụ thể: Thứ nhất, ĐLDT phải gắn liền với

sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia; Thứ hai, ĐLDT phải là độc lập thực sự

trên tất cả các mặt: Chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao trên tinh thần quyền dân tộc tự quyết Hồ Chí Minh viết: “Độc lập nghĩa là chúng tôi điều khiển lấy mọi

công việc của chúng tôi, không có sự can thiệp ở ngoài vào” [69, tr.162]; Thứ ba,

ĐLDT phải gắn liền với sự ấm no, tự do, hạnh phúc của nhân dân Hồ Chí Minh khẳng định: “Chúng ta đấu tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập cũng không làm gì Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi được ăn no, mặc đủ ” [68, tr.175] Tư tưởng Hồ Chí Minh: ĐLDT vừa là mục tiêu, động lực, vừa là con đường cách mạng giải phóng dân tộc triệt để nhất, cách mạng nhất trong thời đại ngày nay, chỉ có như vậy mới thực hiện được quyền bình đẳng, dân chủ trong quan hệ quốc tế giữa các nước trên thế giới

Quan điểm trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay: Trong cuốn sách “Chủ quyền

quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam”, tác giả Phan Văn Rân đã đưa ra quan niệm về ĐLDT trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay là:

“Độc lập dân tộc thể hiện ở quyền độc lập tự chủ trong việc lựa chọn con đường phát triển của dân tộc mình, thể hiện qua việc quyết định mọi vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội, trong việc thiết lập và thực thi quyền lực thông qua các hoạt động lập pháp, tư pháp, tiến hành mà không có sự can thiệp từ phía các quốc gia khác và các tổ chức quốc tế Có chính sách phù hợp để phát triển đất nước bền vững, loại trừ nguy cơ tác động xấu đến độc lập dân tộc Có chủ trương chính sách thích hợp để có thể hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới” [95, tr.65 - 76]

Quan điểm của của một số lãnh tụ Venezuela: Simon Bolivar (1783 - 1830)

là nhà quân sự, nhà tư tưởng lỗi lạc, người lãnh đạo phong trào đấu tranh chống chế

độ thực dân Tây Ban Nha giành độc lập cho 5 nước vùng Nam Mỹ (Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia) Năm 1812, ông đã công bố bản Tuyên ngôn Cartagena và đây được xem như một cương lĩnh về con đường đấu tranh giành ĐLDT cho các nước Nam Mỹ Tư tưởng về ĐLDT của Bolivar được thể hiện đó là

“Đấu tranh để Venezuela thoát khỏi sự đô hộ của các thế lực bên ngoài, trở thành một dân tộc tự do, việc tự quyết định vận mệnh của dân tộc mình là một nguyên tắc không khoan nhượng” [40, tr.78]

Simon Bolivar ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng và chính sách của các lãnh tụ phong trào cánh tả Mỹ Latinh sau này, đặc biệt là Tổng thống Hugo Chavez, trong

tư tưởng ĐLDT của mình Ông Chavez đã tiếp thu nhiều luận điểm từ tư tưởng của Bolivar và tin rằng xây dựng CNXH cũng chính là thực hiện mơ ước của Bolivar Nhiều tư tưởng của Bolivar về giáo dục, quyền sở hữu đất đai, y tế, ngoại giao được Tổng thống Chavez tiếp thu và thực hiện Với tư tưởng cách mạng chống đế quốc, kiên định ĐLDT và nhiệt tình kiến tạo “Chủ nghĩa xã hội thế kỷ XXI” Mô hình này được “Tổng thống Chavez theo đuổi và truyền bá là một sự kết hợp giữa tư tưởng tiến bộ của Bolivar (yêu nước, ĐLDT, đoàn kết nhân dân trong nước với Mỹ Latinh) với một số nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (chống đế quốc, chống áp bức, xóa bỏ giai cấp, chế độ người bóc lột người…) và với tinh thần nhân đạo của Thiên Chúa giáo (yêu thương, bác ái)” [40, tr.83 - 83]

Kế thừa các quan điểm về ĐLDT như trên, tác giả luận án xây dựng khái

niệm như sau: ĐLDT là một thuật ngữ chỉ trạng thái của một quốc gia không bị phụ thuộc hay lệ thuộc vào bên ngoài Đó là quyền bất khả xâm phạm về độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, có sự độc lập về chính trị, kinh tế, đối ngoại, quốc phòng, an ninh, có các giá trị truyền thống và bản sắc văn hóa riêng, nguồn tài nguyên, môi trường được đảm bảo toàn vẹn, đầy đủ về mọi mặt, cả lập pháp, hiến pháp lẫn tư pháp của một quốc gia trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia đó Có quyền bình đẳng, quyền tự quyết với tư cách là một quốc gia độc lập trong cộng đồng quốc tế ĐLDT là mục tiêu cho tự do, bình đẳng, bất khả xâm phạm, là tiền đề

để xây dựng quốc gia phát triển và bền vững

Từ khái niệm trên, quan niệm bảo vệ ĐLDT được hiểu trên những nội dung

cơ bản sau đây:

Một là, bảo vệ độc lập chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, đây là vấn

đề sống còn của mỗi quốc gia dân tộc và cũng là quyền thiêng thiêng bất khả xâm phạm của mỗi quốc gia, song không phải lúc nào vấn đề này cũng được thỏa mãn với mọi quốc gia dân tộc Vì, lịch sử xã hội loài người cho đến hiện nay là lịch sử đấu tranh giai cấp, xâm chiếm thuộc địa, nhất là khi CNTB ra đời, để có thị trường, nguyên, nhiên, vật liệu và nguồn nhân công rẻ mạt cho sự phát triển kinh tế tư bản chủ nghĩa (TBCN), giai cấp tư sản đã tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược quy mô lớn để thôn tính thế giới V.I.Lênin đã nắm bắt thời cơ lãnh đạo Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi, mở ra một chương mới cho lịch sử loài người, cũng như mỗi quốc gia dân tộc Song, vấn đề đấu tranh bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia vẫn là vấn đề nóng bỏng và thường xuyên, đó là lợi ích sống còn của mỗi quốc gia hiện nay

Hai là, bảo vệ sự độc lập về chính trị, kinh tế, đối ngoại, quốc phòng, an ninh,

có nghĩa là hoàn toàn làm chủ trong việc lựa chọn chế độ chính trị, con đường phát triển kinh tế và có quyền liên hiệp hoặc tách ra thành những quốc gia độc lập trên con đường phát triển của quốc gia mình Đây là lợi ích thiết thực và quyết định sự hưng vong của mỗi quốc gia Độc lập về chính trị là nhân tố quan trọng hàng đầu của quốc gia, độc lập kinh tế là nhân tố quyết định sự tồn tại lâu dài của quốc gia, độc lập về

đối ngoại, quốc phòng, an ninh là khẳng định vị thế của quốc gia Chúng có mối quan

hệ khăng khít và hỗ trợ lẫn nhau, làm tiền đề và điều kiện cho nhau trên cơ sở nguyên tắc độc lập, tự chủ, tự lực, tư cường, tôn trọng độc lập chủ quyền, bình đẳng, hợp tác cùng có lợi có ý nghĩa quyết định trong điều kiện toàn cầu hóa hiện nay

Ba là, kế thừa, phát huy những giá trị truyền thống, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, những giá trị truyền thống của một dân tộc là thành quả của hoạt động lao

động sáng tạo của con người, của xã hội trong tiến trình lịch sử, là toàn bộ giá trị vật chất và giá trị tinh thần do nhân dân sáng tạo ra trong quá trình tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, nhằm thỏa mãn những nhu cầu trong cuộc sống của mình Mỗi bước tiến của con người trong quá trình lao động sản xuất vật chất, nghiên cứu khoa học, đấu tranh cách mạng cũng đồng thời là quá trình xây dựng những giá trị truyền thống và khẳng định một bước tiến trên con đường vươn tới sự nghiệp giải phóng con người, xã hội và toàn thể nhân loại Vì thế, không thể tách truyền thống ra khỏi cuộc sống của con người, xã hội Đồng thời, con người và xã hội cũng không thể tồn tại và phát triển lành mạnh nếu thiếu truyền thống văn hóa

Bốn là, bảo vệ tài nguyên, môi trường của đất nước, mỗi quốc gia đều có lợi

thế riêng, được thiên nhiên ban tặng tài nguyên, khoáng sản và môi trường thuận lợi hoặc khó khăn trong sinh hoạt, sản xuất Đây là nguồn tài sản vô giá, có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển và trường tồn của quốc gia Việc bảo vệ nguồn tài nguyên, môi trường có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc phát triển nhanh và bền vững, không những cho hiện tại mà còn cho cả thế hệ mai sau Bảo vệ ĐLDT còn bao hàm các điều kiện bảo đảm cho sự phát triển hài hòa, bền vững, lâu dài và tiến lên xây dựng một xã hội phồn vinh, nhân đạo, văn minh, giải quyết một cách hài hòa giữa lợi ích giai cấp, lợi ích quốc gia và lợi ích nhân loại Như vậy, bất cứ quốc gia dân tộc nào trong cộng đồng thế giới, dù lớn hay nhỏ, dù phát triển hay chậm phát triển đều

có những lợi ích quốc gia chính đáng của mình, đó là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm và không ảnh hưởng đến ĐLDT của các quốc gia dân tộc khác, được lịch sử thừa nhận và Luật pháp quốc tế công nhận

Năm là, có quyền bình đẳng, quyền tự quyết với tư cách là một quốc gia độc lập trong cộng đồng thế giới, bảo vệ ĐLDT của mỗi quốc gia bảo đảm cho mình

tồn tại với tư cách là một thành viên độc lập trong cộng đồng quốc tế Các quốc gia

dù lớn hay nhỏ, mạnh hay yếu, trình độ phát triển khác nhau nhưng đều có quyền bình đẳng trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội cũng như trong quan hệ quốc tế Quyền tự quyết của các quốc gia, trước hết là quyền lựa chọn chế độ chính trị, kinh

tế của quốc gia đó và con đường phát triển của mình, đồng thời quyền tự quyết chính trị còn bao hàm cả quyền tự do phân lập hay tự nguyện liên hiệp với một số quốc gia dân tộc khác để hình thành các liên bang hoặc cộng đồng kinh tế, văn hóa,

xã hội trong xu thế toàn cầu hóa, để cùng nhau tồn tại và phát triển Bên cạnh đó, để tồn tại với tư cách một quốc gia dân tộc, còn phải có những điều kiện bảo đảm cho quốc gia đó tồn tại, phát triển như: phải có một chính đảng cầm quyền, một chính phủ quản lý đất nước và một cơ quan lập pháp để ban hành hiến pháp, phải có hệ thống pháp luật để duy trì sự ổn định mọi mặt của đời sống xã hội, bảo vệ lợi ích chính đáng của công dân và quốc gia dân tộc mình

2.2 NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ ĐỘC LẬP DÂN TỘC Ở VENEZUELA

2.2.1 Tình hình Venezuela và vai trò Tổng thống Hugo Chavez

2.2.1.1 Đất nước, con người Venezuela

Venezuela (tên chính thức là Cộng hòa Bolivar Venezuela, tiếng Tây Ban Nha: República Bolivariana de Venezuela) là một quốc gia nằm ở phía Bắc lục địa Nam Mỹ Tọa độ: 8000 vĩ độ Bắc, 66000 kinh độ Tây Với diện tích là 916.490 km², Venezuela tiếp giáp với Guyana về phía Đông, với Brazil về phía Nam, Colombia về phía Tây và biển Caribbean về phía Bắc Venezuela nằm ở sườn Bắc của dãy núi Andes, khu vực đồng bằng của sông Orinoco nằm ở phía Đông, có đường bờ biển dài hơn 2800 km, không bằng phẳng, nhiều chỗ hẹp và dốc ngoại trừ khu vực phía Tây

Địa hình Venezuela có thể chia làm ba vùng chính: Vùng Tây Bắc là nơi có

độ cao lớn nhất của Venezuela Vùng Trung Tâm là vùng có những đồng bằng rộng Vùng Nam là vùng Cao nguyên Guiana với độ cao trung bình Tuy nhiên, do sự đan xen phức tạp của các dạng địa hình, Venezuela có thể được chia làm 10 khu vực địa

lý khác nhau, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều hệ sinh thái với các loài động thực vật vô cùng đa dạng, trong đó có nhiều loài động thực vật đặc hữu riêng Venezuela có nhiều khu bảo tồn thiên nhiên với cảnh quan đa dạng Nguồn tài

nguyên phong phú, sự đa dạng được thể hiện như: Dầu mỏ, khí tự nhiên, sắt, vàng,

bôxit, một số khoáng sản khác, tiềm năng thủy điện

Tên gọi Venezuela được bắt nguồn từ chuyến hải trình của nhà vẽ bản đồ Amerigo Vespucci cùng với nhà thám hiểm Alonso de Ojeda đến bờ biển Tây Bắc vịnh Venezuela năm 1499 Khi đến bán đảo Guajira, Vespucci đã bắt gặp những ngôi nhà lá của thổ dân da đỏ được dựng trên mặt nước và khiến ông liên tưởng đến

thành phố Venice (tiếng Italia: Venezia) Ông đã đặt tên cho vùng đất này là

Venezuola, trong tiếng Italia có nghĩa là “Venice nhỏ” Trong tiếng Tây Ban Nha, cụm từ zuela dùng với vai trò giảm nghĩa tương tự như zuola trong tiếng Ý được ghép thay vào để hình thành cái tên Venezuela [41, tr.04]

Bên cạnh đó, nhà địa lý người Tây Ban Nha Martin Fernandez de Enciso, một thủy thủ đoàn của Ojeda đã nêu trong tác phẩm Summa de Geografía của mình rằng những thổ dân da đỏ tại vùng này tự gọi mình là Veneciuela, và cái tên Venezuela được bắt nguồn từ tên gọi đó

Những bằng chứng khảo cổ cho thấy, con người đã định cư tại vùng đất Venezuela từ 13.000 năm trước công nguyên Những mũi giáo săn bắn của người bản địa đã được xác định có niên đại trong khoảng từ 13.000 đến 7000 năm về trước

Toàn bộ đất nước Venezuela được chia thành 23 tiểu bang, 1 quận thủ đô là thành phố Caracas, các vùng lãnh thổ phụ thuộc và khu vực Guyana Esequiba tranh chấp với Guyana Ở cấp tiếp theo, Venezuela lại được chia tiếp thành 335 đô thị rồi lại được chia tiếp thành hơn 1000 khu vực nhỏ Dân số Venezuela tính đến tháng 04/2013 là hơn 28 triệu người [41, tr.04] Venezuela là một trong quốc gia có tốc độ gia tăng dân số nhanh nhất Nam Mỹ, chỉ đứng sau Bolivia, Paraguay và Guiana thuộc Pháp Khoảng 85% dân số Venezuela sống tập trung tại các đô thị miền Bắc Venezuela là một trong những nước có tỉ lệ dân cư sống tại thành thị cao nhất Nam

Mỹ Do đó khu vực phía Nam đồng bằng Orinoco tuy chiếm đến một nửa diện tích đất nước nhưng lại vô cùng hoang vắng với chỉ 5% dân cư sống tại đó Ngôn ngữ chính thức là tiếng Tây Ban Nha

2.2.1.2 Đặc điểm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đối ngoại, quốc phòng, an ninh

Về kinh tế: Với sự ưu đãi về thiên nhiên, Venezuela có nguồn tài nguyên dầu

mỏ rất lớn, đứng đầu thế giới về trữ lượng, nhiều hơn cả “quốc gia dầu mỏ” Arab

Saudi Có thể khẳng định rằng, dầu mỏ được phát hiện và khai thác đã mang lại sự thịnh vượng cho nền kinh tế đất nước Công nghiệp dầu lửa là ngành kinh tế đóng góp nhiều nhất cho kinh tế Venezuela, đứng thứ 5 trên thế giới về sản xuất và xuất khẩu dầu mỏ, nằm trong nhóm 10 nước xuất khẩu dầu thô lớn nhất thế giới Ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela chiếm tới hơn 1/3 tổng sản phẩm quốc nội (GDP), 80% giá trị xuất khẩu và hơn một nửa ngân sách Nhà nước [41, tr.05] Những mỏ dầu chính của Venezuela nằm tại khu vực hồ Maracaibo, vịnh Venezuela và vùng châu thổ sông Orinoco Tuy nhiên sự lên xuống thất thường của giá dầu trên thị trường thế giới cũng như các cuộc khủng hoảng chính trị, đình công luôn đe dọa đến ngành kinh

tế nhạy cảm này của Venezuela Chính phủ Venezuela đang tìm cách làm đa dạng hóa nền kinh tế và tránh sự phụ thuộc quá nhiều vào dầu mỏ của nước này

Từ thập niên 1950 đến thập niên 1980, Venezuela là một trong những cường quốc kinh tế tại Mỹ Latinh Thu nhập bình quân của nước này gia tăng nhanh chóng

đã thu hút rất nhiều lao động từ khắp nơi trên thế giới Mặc dù là một quốc gia nhiều tài nguyên thiên nhiên nhưng việc phân bố tài sản tại Venezuela lại không đồng đều, khiến cho đời sống một bộ phận lớn dân nghèo gặp nhiều khó khăn Đây

là vấn đề lớn tác động trực tiếp đến cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT của Tổng thống Chavez nhằm mục tiêu mang lại sự bình đẳng cho tất cả mọi người dân bằng nội lực, tránh được sự ảnh hưởng hay phụ thuộc vào bên ngoài

Về thể chể chế chính trị: Venezuela theo thể chế cộng hòa Tổng thống

Venezuela được bầu cử với phiếu bầu trực tiếp với nguyên tắc phổ thông đầu phiếu Tổng thống đảm nhiệm vai trò là nguyên thủ quốc gia và đồng thời cũng là người đứng đầu Chính phủ Nhiệm kỳ của một tổng thống là 6 năm và tổng thống có thể được bầu lại trong một nhiệm kỳ tiếp theo Tổng thống Venezuela có quyền bổ nhiệm phó tổng thống và quyết định quy mô và thành phần của nội các và bổ nhiệm các thành viên với

sự phê chuẩn của quốc hội Tổng thống có thể đề nghị quốc hội sửa đổi các điều luật

nhưng quốc hội cũng có thế phủ quyết đề nghị của tổng thống nếu đa số phản đối

Cơ quan lập pháp: Hiến pháp năm 1999 của Venezuela quy định, Quốc hội gồm hai viện là Thượng viện và Hạ viện, nhưng đến năm 2000 thì chỉ còn áp dụng chế độ một viện với 167 đại biểu, trong đó có 3 ghế được dành riêng cho người thổ

dân da đỏ Các đại biểu có nhiệm kỳ 5 năm và có thể được bầu lại tối đa thêm 2 nhiệm kỳ nữa Các đại biểu quốc hội có thế được bầu theo danh sách các chính đảng hoặc ứng cử độc lập Công dân Venezuela từ 18 tuổi trở lên có quyền tham gia bầu

cử và ứng cử

Cơ quan hành pháp: Ở Venezuela, quyền lực Tổng thống rất lớn Vì vậy, khi người dân nói về “Chính phủ” có nghĩa như là “Tổng thống”, hay “Hành pháp” Là Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang quốc gia, Tổng thống được quân đội hậu thuẫn Do

đó hầu như toàn quyền với nội các nên Tổng thống có sự hậu thuẫn lớn từ cơ quan này

Cơ quan tư pháp: đứng đầu là Tòa án tối cao Venezuela với 32 thẩm phán được Quốc hội bổ nhiệm với nhiệm kỳ 12 năm Hội đồng bầu cử quốc gia Venezuela

(Consejo Nacional Electoral, hay CNE) chịu trách nhiệm trong quá trình bầu cử Cấp

bang có một tòa án cấp cao và các tòa án địa phương [41, tr.05]

Venezuela tách khỏi Đại Colombia năm 1930 và đi vào chế độ độc tài cho đến năm 1958 Đến năm 1989, hai đảng Đảng Hành động dân chủ (AD) và Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (COPEI) thay nhau cầm quyền, Venezuela là một nước có hệ thống

đa đảng Sự ổn định chính trị được thực hiện thông qua hệ thống trung gian bảo trợ đảng phái, nơi mà các đảng được tiếp cận với các nguồn lực kinh tế nhà nước cung cấp, hỗ trợ Hugo Chavez giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử Tổng thống tháng 12/1998 với tư cách là ứng cử viên của Patriotic Pole (PP), một liên minh của Phong trào Nền cộng hòa thứ năm với hai đảng cánh tả khác là Tổ quốc cho tất cả (PPT) và Phong trào hướng tới chủ nghĩa xã hội (MAS) Hiện nay, các đảng chính trị chủ yếu bao gồm: Phong trào Nền cộng hòa thứ năm (MVR), Phong trào hướng tới chủ nghĩa xã hội (MAS), Đảng Hành động dân chủ (AD), Đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (COPEI), Đảng Tổ quốc cho tất cả (PPT), Đảng Chúng ta có thể (PODEMOS), Đảng Xã hội chủ nghĩa thống nhất Venezuela (PSUV) Các đảng này hoạt động rất tích cực trong đời sống chính trị Venezuela Từ sau cuộc bầu cử năm 1998, Venezuela theo xu hướng chính trị cánh tả dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Chavez với mong muốn đưa đất nước thoát khỏi sự mâu thuẫn giữa các đảng phái, đồng thời cùng nhau tham gia vào các chính sách của đất nước vì cuộc cách mạng cho người nghèo ở Venezuela và cả khu vực Mỹ Latinh [93, tr.55]

Về văn hóa, xã hội: Những di sản văn hóa của đất nước Venezuela mang đậm

ảnh hưởng của phong cách Mỹ Latinh, được hình thành trên nền của ba nhân tố chính: văn hóa của người da đỏ bản địa, của người Tây Ban Nha và người da đen châu Phi Ban đầu, các yếu tố văn hóa này trộn lẫn vào nhau rồi sau đó lại phân hóa

ra theo từng khu vực địa lý theo quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Nhìn chung, người dân Venezuela có lối sống sôi nổi, ca hát Những người thổ dân châu Mỹ có tính đơn nhất về văn hóa, chính trị chỉ có ảnh hưởng mờ nhạt đối với nền văn hóa của họ vốn đã bị những người nhập cư đồng hóa

Nghệ thuật Venezuela ban đầu xoay quanh các mô típ tôn giáo là chủ yếu Tuy nhiên đến cuối thế kỉ XIX, nền nghệ thuật này bắt đầu phản ánh các sự kiện lịch sử và những người anh hùng dân tộc, mà đi tiên phong là họa sĩ Martín Tovary Đến thế kỉ XX, chủ nghĩa hiện đại lên thay thế Văn học Venezuela bắt đầu phát triển sau khi người Tây Ban Nha đặt chân đến đây khai phá thuộc địa Nền văn học bằng tiếng Tây Ban Nha chiếm địa vị độc tôn với những ảnh hưởng của các phong cách văn học từ chính quốc Văn học xoay quanh các chủ đề chính trị phát triển trong cuộc đấu tranh giành độc lập đầu thế kỉ XIX của nhân dân Venezuela Kiến trúc, Carlos Raúl Villanueva được coi là kiến trúc sư vĩ đại nhất của đất nước Venezuela hiện đại Ông đã thiết kế Trường Đại học Trung tâm Venezuela, thành phố đại học của Caracas được coi là kiệt tác về kiến trúc và quy hoạch đô thị, chính

vì thế đây là khu hội sở đại học duy nhất được thiết kế vào thế kỷ XX được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 2000 Venezuela là một trong những quốc gia mà người dân hâm mộ các cuộc thi sắc đẹp nhất thế giới Với một công nghệ đào tạo hoa hậu chuyên nghiệp, Venezuela đã trở thành một cường quốc hoa hậu mà không một quốc gia nào có thể sánh kịp Đất nước này đã lập kỷ lục sáu lần đoạt vương miện Hoa hậu Thế giới, 06 lần đoạt vương miện Hoa hậu Hoàn vũ và 06 lần đoạt Hoa hậu Quốc tế [41, tr.10]

Về đối ngoại: Dưới thời Tổng thống Chavez, Venezuela chủ trương thực

hiện một chính sách đối ngoại đa phương, rộng mở nhằm phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường vai trò của Venezuela Cụ thể: Tiếp tục hội nhập và phát triển khối MERCOSUR, tăng cường liên kết giữa các nước dầu mỏ Nam Mỹ,

mở rộng và tăng cường quan hệ với các nước châu Phi, châu Á và châu Âu