So sánh hệ thống tòa án Pháp với Tòa án Việt Nam

Tài liệu chuyên sâu so sánh hệ thống tòa án của Pháp với Việt Nam rất dáng để tham khảo

Giới thiệu

Từ đầu năm 1992, thực hiện nhiệm vụ do Chính phủ giao, Thanh tra nhà nước đãphối hợp với Bộ Tư pháp và Toà án nhân dân tối cao, Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ

và các cơ quan hữu quan soạn thảo “Đề án cải cách tư pháp ở Việt Nam” Nghị quyết

số 49- NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đếnnăm 2020 tiếp tục cụ thể hơn về công cuộc cải cách này Việc nghiên cứu, soạn thảo đề

án xuất phát từ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, nhà nước của dân,

do dân, vì dân, Nhà nước có kỷ cương, kỷ luật, có nền pháp chế cao và nền dân chủ

mở rộng, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật và theo pháp luật dân

1 Lý do chọn đề tài

Hệ thống tổ chức tòa án nước ta trong mấy thập niên qua đã đáp ứng được yêucầu xét xử, yêu cầu quản lý nhà nước bằng pháp luật Tuy nhiên, đến thời điểm hiệntại, khi mà nền kinh tế bước vào quá trình hội nhập, các vụ án, vụ việc cần giải quyết ởTòa án ngày càng tăng Đến lúc này, yêu cầu đổi mới, cải cách hệ thống tư pháp vàtrọng tâm là hệ thống tòa án ngày càng cấp bách Trên cơ sở các kiến thức thu được

trong quá trình theo học khóa đào tạo cử nhân luật, tôi lựa chọn đề tài “Cấu trúc Tòa

án Cộng hòa Pháp và Việt Nam Một số điểm tương đồng và khác biệt” làm tiểu luận

tốt nghiệp cho mình

2 Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

- Kinh nghiệm học hỏi được từ các mô hình tổ chức của Tòa án của Cộng hòaPháp

- Làm rõ thực trạng, đánh giá về tổ chức và hoạt động của mô hình tòa án ở ViệtNam

- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nghiên cứu, đề xuất mô hình giải pháp nhằm

đổi mới, hoàn thiện pháp luật về tổ chức tòa án ở Việt Nam ta

2.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài cấu trúc tòa án Cộng hòa Pháp vàViệt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp so sánh;

IV Hội đồng bảo hiến

B Hệ thống Tòa án Việt Nam

I.Tòa án nhân dân tối cao

II Tòa án nhân dân cấp tỉnh

III.Tòa án nhân dân cấp huyện

IV Tòa án quân sự

Phần 2 Sự tương đồng và khác biệt của hệ thống tòa án Cộng hòa Pháp và

hệ thống Tòa án Việt Nam

1 Những điểm tương đồng

2 Những điểm khác biệt

Phần 3 Cuộc cải cách hệ thống Tòa án ở Việt Nam – Liên hệ Cộng hòa Pháp

Phần I Cấu trúc hai hệ thống Tòa án

Cấu trúc một sự vật, hiện tượng là cách thức sắp xếp, tổ chức các bộ phận, kếtcấu tạo nên sự vật hiện tượng đó Cấu trúc Tòa án là các thức sắp xếp, tổ chức tạo nên

hệ thống Tòa án Cách thức sắp xếp, tổ chức của các hệ thống tòa án thế giới chủ yếudựa trên hai tiêu chí: Cấp tòa và cấp xét xử Hệ thống tòa án Cộng hòa Pháp và ViệtNam cũng không ngoại lệ

Theo luật học, cơ quan tư pháp hay hệ thống tư pháp là một hệ thống tòa án nhândanh quyền tối cao hoặc nhà nước để thực thi công lý, một cơ chế để giải quyết các tranh chấp

Thuật ngữ này cũng được dùng để đề cập đến cả quan tòa ở các cấp, những ngườithiết lập nền móng cho một bộ máy tư pháp và cả những người trợ giúp cho hệ thống này hoạt động tốt.

Theo chủ thuyết tam quyền phân lập, cơ quan tư pháp là phân nhánh chính của một chính thể, có trách nhiệm chính về việc diễn giải luật

Tại những nơi dùng thông luật, án lệ được tạo ra từ các diễn giải luật của tòa án

như là kết quả của nguyên tắc stare decisis;

Tại những nơi dùng dân luật, tòa án sẽ diễn giải luật nhưng, ít nhất theo lý thuyết, không được "tạo ra luật" và, vì vậy, không được ban hành các quyết định bao quát hơn các vụ án thực có thể được xét xử; trong thực tế, luật học đóng vai trò như án

lệ pháp

Tại những nơi dùng pháp chế xã hội chủ nghĩa, trách nhiệm diễn giải luật thuộc

về bộ phận lập pháp

A.Hệ thống Tòa án Pháp

Mô hình hệ thống tòa án Cộng hòa Pháp được tổ chức gồm 2 nhánh hay còn gọi

là mô hình nhị nguyên Người Pháp gọi đây là mô hình “kim tự tháp đôi” (double pyramid structure) Đây được xem là mô hình tòa án đặc trưng của các nước thuộc hệ thống pháp luật châu Âu lục địa (Civilaw), có sự phân chia pháp luật theo 2 nhánh công và tư

Tòa xung đột pháp luật Hội đồng Hiến Pháp

Tòa án có thẩm quyền chung Tòa hành chính

Tòa phúc thẩm

án hành chính Cours d’assises

Tòa đệ nhị cấp Tòa vi cảnh

Conseils de prud’

hommes

I Nhánh tòa tư pháp

1 Tòa sơ thẩm

Gồm có 3 tòa

1.1 Tòa dân sự có thẩm quyền hẹp: Tòa án này còn có một tên gọi khác là Tòa

án đệ nhất cấp Hiện tại, Cộng hòa Pháp có khoảng 470 tòa án loại này

1.1.1Nguyên tắc tổ chức: Tổ chức theo nguyên tắc lãnh thổ, mỗi huyện sẽ có ítnhất một tòa Các thẩm phán ở Tòa này không thuộc biên chế độc lập mà được biệtphái từ Tòa sơ thẩm dân sự thẩm quyền chung đến, nhiệm kỳ là 3 năm

1.1.2Thẩm quyền:Tòa án này vừa có thẩm quyền giải quyết vụ án dân sự lẫnhình sự

Về dân sự, tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp dân sự có giá trị dưới10.000 euro

Về hình sự, những vụ án có mức hình phạt cao nhất là 6 năm tù, hoặc phạt tiềnmức cao nhất là 3000 euro thuộc thẩm quyền của Tòa này

1.1.3Cấp phúc thẩm: Các bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa này sẽ được phúcthẩm ở Tòa phúc thẩm vùng Chỉ những tranh chấp từ 4000 EURO trở lên được xét xử

ở Tòa án này mới được xét xử phúc thẩm Tuy nhiên, những tranh chấp khác có khảnăng được xem xét theo trình tự phá án tại Tòa phá án

1.2 Tòa dân sự có thẩm quyền chung: Tòa án này còn có tên gọi khác là Tòa đệ

nhị cấp với khoảng 180 tòa

sự Số lượng thẩm phán chuyên trách phụ thuộc vào khối lượng công việc đảm nhận.

Và cũng lưu ý rằng, thẩm phán ở Tòa này còn được biệt phái đến xét xử ở Tòa dân sựthẩm quyền hẹp

1.2.2 Thẩm quyền

Tòa án này có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp dân sự trên 10.000 EURO,xét xử các vụ án hình sự có mức hình phạt từ 6 năm tù trở lên hoặc phạt tiền từ 3000EURO trở lên

1.2.3Cấp phúc thẩm: Các bản án sẽ được Tòa án phúc thẩm vùng xét xử phúcthẩm và sẽ không có bất cứ giới hạn về loại bản án hay vụ việc sẽ được xem xét phúcthẩm như ở Tòa dân sự thẩm quyền hẹp

1.3 Tòa vi cảnh

Đây là một tòa án độc lập, chuyên xét xử các vụ án hình sự ít nghiêm trọng điểnhình là hành vi vi phạm pháp luật giao thông mà mức hình phạt tối đa 1000 EURO ỞCộng hòa Pháp, hành vi vi phạm pháp luật giao thông bị coi là tội phạm hình sự Mộtđiều thú vị nữa, việc xét xử ở Tòa án này do một viên sĩ quan cảnh sát đảm nhận

1.4 Tòa đặc biệt

Đây là tòa án có chức năng xét xử cả những vụ án hình sự lẫn dân sự Tuy nhiên,

về hình sự, các tội phạm hình sự nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng mới được xét

xử tại tòa án này Các tòa chuyên trách đặc biệt khác tương tự như các tòa chuyêntrách trong hệ thống tòa án Việt Nam như tòa thương mại, tòa lao động, tòa nôngnghiệp…

Về thẩm quyền, các tòa này như đã nói ở trên sẽ có thẩm quyền theo tên gọitương tự như các tòa chuyên trách ở Việt Nam

Về cấp phúc thẩm, các bản án, quyết định ở Tòa án này sẽ được phúc thẩm tại tòaphúc thẩm vùng

2 Tòa phúc thẩm: Tòa phúc thẩm hay tên gọi khác là tòa phúc thẩm vùng 2.1 Nguyên tắc tổ chức: Hiện tại, Cộng hòa Pháp có khoảng 35 tòa phúc thẩm

vùng tổ chức theo không gian lãnh thổ

3.1 Chức năng:

Tòa phá án có vai trò quan trọng trong việc thống nhất việc áp dụng pháp luậttrong phạm vi cả nước đối với nhánh toà tư pháp đồng thời là cấp xét xử cao nhất củanhánh tòa tư pháp

3.2 Thẩm quyền

Tòa phá án có thẩm quyền xét xử việc áp dụng pháp luật các bản án, quyết định

bị kháng cáo, kháng nghị nhưng không xét xử về nội dung Các bản án, quyết định bịkháng cáo, kháng nghị và được xem xét theo thủ tục phá án tại Tòa phá án bao gồm:Thứ nhất, đó là các bản án bị giới hạn thẩm quyền phúc thẩm tức các bản đượcchuyển đến từ tòa dân sự thẩm quyền hẹp như đã nói ở trên

Thứ hai, bản án, quyết định từ các tòa án đặc biệt

Thứ ba, các bản án thuộc đối tượng được phúc thẩm

II Nhánh tòa hành chính

Đây là nhánh tòa án có chức năng giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa mộtbên là nhà nước, bên kia là cá nhân, pháp nhân hoặc giữa các cơ quan công quyền vớinhau trong quá trình tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước thuộc sự điều chỉnh của

hệ thống luật công Tòa án này không chỉ có chức năng xét xử mà còn có chức năng tưvấn cho Hiến pháp (Tối cao pháp viện)

Gồm có 3 cấp tòa

1.Tòa hành chính sơ thẩm: Tòa hành chính sơ thẩm có thẩm quyền xem xét tất

cả các vụ việc hành chính

2.Tòa hành chính phúc thẩm: Tòa án này được thành lập ở các thành phố lớn

tương tự như tòa phúc thẩm vùng bên nhánh tòa tư pháp, nghĩa là không phải tất cả cáctỉnh, thành phố tại Pháp đều có tòa án này Mỗi tòa hành chính phúc thẩm sẽ xem xéttheo thủ tục phúc thẩm ở các tòa án hành chính sơ thẩm từ nhiều tỉnh, thành phố trongvùng

3. Hội đồng nhà nước

Hội đồng nhà nước hay được gọi với các tên khác là Tối cao pháp viện, Thamchính viện Đây là cơ quan đặc trưng của nhánh tòa hành chính có 2 chức năng: Chứcnăng xét xử và chức năng tư vấn

3.1 Chức năng

3.1.1 Chức năng tư vấn

Hai trường hợp bắt buộc có ý kiến tư vấn từ Hội đồng nhà nước đó là:

Thứ nhất, khi Chính phủ chuẩn bị trình một dự án luật lên Nghị viện

Thứ hai, khi Nghị viện quy định rõ ràng bằng văn bản , các Nghị định của Chínhphủ hướng dẫn thi hành một đạo luật cần phải có ý kiến tư vấn của Hội đồng nhànước

Thứ nhất, Hội đồng nhà nước áp dụng thủ tục xem xét tính hợp pháp của các

hành vi hành chính theo thủ tục sơ bộ.

Thứ hai, khi có khiếu nại về bầu cử hội đồng thành phố, thị trấn.

Thứ ba, khi có kháng cáo phúc thẩm đến từ các tòa hành chính đặc biệt.

3.2 Thẩm quyền

Hội đồng nhà nước có thẩm quyền phá án đối với bất kỳ tòa án hành chính nào

Hệ quả pháp lý dẫn đến hoặc là tuyên hủy hoặc là giữ nguyên bản án

Bản án bị tuyên hủy ở đây có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuộc vào một trongcác trường hợp sau: Vi phạm về thẩm quyền, vi phạm về thủ tục hoặc áp dụng phápluật sai

Sau khi tuyên hủy án, Hội đồng nhà nước có thể trực tiếp xét xử về nội dung nếuthấy lợi cho công tác quản lý xét xử Nếu bản án đó được trả lại cho một tòa án khác

để giải quyết thì Hội đồng nhà nước có quyền đưa ra các ý kiến hướng dẫn giải quyết

vụ việc

III.Tòa xung đột

Lý do ra đời của Tòa án xung đột là do sự phân chia ranh giới giữa Luật công vàluật tư chưa thực sự rõ ràng Do đó, Tòa xung đột đóng vai trò trung gian giải quyếtvấn đề thẩm quyền giữa hai tòa án này

1. Chức năng

Tòa xung đột có chức năng phân định thẩm quyền của nhánh tòa tư pháp vànhánh tòa hành chính khi thuộc một trong các trường hợp sau:

Một là, khi cả hai tòa từ chối xét xử

Hai là, khi cả 2 tòa giành nhau xét xử

Ba là, cả 2 tòa án cùng xét xử nhưng đưa ra những phán quyết trái ngược nhau

Về nguyên tắc, Tòa xung đột không xét xử về nội dung Tuy nhiên, kh một vụviệc được xét xử ở hai tòa, 2 bản án được công bố nhưng mâu thuẫn nhau, các đương

sự quyết định đưa vụ án ra ra Tòa xung đột

Thứ nhất, Hội đồng bảo hiến có chức năng kiểm tra tính hợp pháp, hợp hiến do

cơ quan lập pháp ban hành trong hai trường hợp sau:

- Nếu một văn bản được ban hành với tư cách là một luật hình thức hay một quytắc tố tụng bắt buộc phải có ý kiến của Hội đồng bảo hiến.

- Một điều ước quốc tế hoặc một trường hợp khác không thuộc trường hợp trênthì Hội đồng bảo hiến cũng có chức năng xem xét khi có yêu cầu

Hệ quả pháp lý, trong thời gian Hội đồng bảo hiến xem xét tính hợp hiến của đạoluật thì đạo luật đó bị tạm đình chỉ việc công bố Khi đạo luật đó bị tuyên bố vi hiến thìđạo luật đó không thể có hiệu lực pháp luật Khi bị tuyên bố vi hiến một phần thì cácphần còn lại của đạo luật sẽ không bị ảnh hưởng

Thứ hai, Hội đồng bảo hiến cũng có chức năng xử lý những khiếu nại liên quanđến bầu cử Nghị viện, Tổng thống, Thượng nghị sĩ, Hạ nghị sĩ, trưng cầu ý dân

2. Cơ cấu tổ chức

Hội đồng bảo hiến bao gồm các cựu tổng thống, có nhiệm kỳ suốt đời Đây lànhững thẩm phán đương nhiên Ngoài ra, Hội đồng bảo hiến có 9 thẩm phán khác.Chín thẩm phán này sẽ có nhiệm kỳ 9 năm và không được tái bổ nhiệm Chính thẩmphán này, cứ 3 năm lại bầu cử, chỉ định lại 1/3 thành viên Việc làm này để tránh việcbảo thủ, trì trệ trong hoạt động của Hội đồng bảo hiến

B Cấu trúc tòa án Việt Nam

Tòa án Việt Nam có cấu trúc nhất nguyên Khác với hệ thống tòa án được tổ chứctheo cấu trúc nhị nguyên của Cộng hòa Pháp, một hệ thống tòa án mà có sự phân chiagiữa 2 nhánh công và tư, đối ứng là hai hệ thống tòa hành chính và tòa tư pháp Hệthống tòa án Việt Nam được cấu trúc theo hệ thống đơn vị hành chính lãnh thổ cùngvới cấp tòa xét xử

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO

Sơ đồ 2 Sơ đồ hệ thống tòa án Việt Nam

I Tòa án nhân dân tối cao

1 Chức năng:

“Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam” (Điều 134 Hiến pháp 1992, Khoản 1 Điều 18 Luật tổ chức Tòa

án nhân dân 2002)

I.1 Cơ cấu tổ chức: Căn cứ Khoản 2 Điều 18 Luật tổ chức Tòa án nhân dân

năm 2002, cơ cấu Tòa án nhân dân tối cao bao gồm 3 bộ phận chính: Hội đồng thẩmphán Tòa án nhân dân tối, các tòa chuyên trách và bộ phận giúp việc

Hội đồng thẩm phán

Tòa quân sự trung ương

 Cơ quan thường trực phía Nam

Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố Trung ương

Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã thuộc tỉnh

Các tòa án quân sự quân khu

và tương đương

Các tòa án quân sự khu

vực

I.2 Thẩm quyền: Căn cứ Điều 19 Luật tổ chức tòa án nhân dân 2002 thì Tòa ánnhân dân tối cao có các q uyền hạn sau đây:

- Hướng dẫn các Tóa án áp dụng thống nhất pháp luật, tổng kết kinh nghiệm xét

II Tòa án nhân dân cấp tỉnh

II.1 Cơ cấu tổ chức

Căn cứ Khoản 1 Điều 27 Luật tổ chức tòa án nhân dân năm 2002, Tòa án nhândân cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có cơ cấu gồm 3 bộ phận tương tự Tòa

án nhân dân tối cao với một hệ thống tòa án chuyên trách và bộ máy giúp việc Chỉ cómột điểm khác, Uỷ ban thẩm phán Tòa án nhân dân cấp tỉnh, thành phố trực thuộctrung ương sẽ là cơ quan lãnh đạo Tòa án cấp này

II.2Thẩm quyền

Căn cứ vào Điều 28 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002 thì Tòa án nhân dâncấp tỉnh có thẩm quyền như sau:

- Sơ thẩm những vụ án theo định của pháp luật tố tụng

- Phúc thẩm những vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực phápluật của Tòa án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng

- Giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án bản án, quyết định đã có hiệu lực phápluật của Tòa án cấp dưới bị kháng nghị theo quy định của pháp luật

III Tòa án nhân dân cấp huyện

III.1Cơ cấu tổ chức

Sơ đồ3 Tòa án nhân dân tối cao Việt Nam

Tòa án nhân dân cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh có Chánh án, mộthoặc hai Phó chánh án,, các thẩm phán, hội thẩm nhân dân và thư ký Ngoài ra, Tòa ánnày còn có một bộ máy giúp việc (Khoản 1 Điều 32 Luật tổ chức Tòa án nhân dânnăm 2002)

IV.2 Cơ cấu tổ chức

Tòa án quân sự được tổ chức làm 3 cấp tòa:

- Một là, Tòa án quân sự trung ương

- Hai là, các tòa án quân sự quân khu và tương đương

- Ba là, các tòa án quân sự khu vực

Cơ cấu của Tòa án quân sự Trung ương gồm có Chánh án, các Phó chánh án,Thẩm phán và Thư ký Tòa án Chánh án Tòa án quân sự Trung ương là Phó chánh ánTòa án nhân tối cao Thẩm phán Tòa án quân sự Trung ương là thẩm phán Tòa án nhândân tối cao

Cơ cấu của Tòa án quân sự quân khu và tương đương, Tòa án quân sự khu vực làtương đồng với nhau Nhân sự bao gồm Chánh án, các Phó chánh án, Hội thẩm quânnhân và thư ký tòa án

Tòa án quân sự trung ương

Tòa án quân sự quân khu và tương đương

Tòa án quân sự khu vực

Sơ đồ 4 Hệ thống Tòa án quân sự