Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học cây Muồng trắng (Zenia insignis Chun) làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển Muồng tại Vườn Quốc Gia Ba Bể tỉnh Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)

I H C THÁI NGUYÊN

NG MINH CHI N

(ZENIA INSIGNIS CHUN) LÀM C S CHO VI C B O T N VÀ PHÁT

I H C THÁI NGUYÊN

NG MINH CHI N

(ZENIA INSIGNIS CHUN) LÀM C S CHO VI C B O T N VÀ PHÁT

Trong quá trình th c hi n tài tôi ã nh n c s giúp c a các

th y cô giáo trong khoa Lâm nghi p, nh t là cô giáo h ng d n Ths La Thu

Ph ng, cán b ki m lâm v n qu c gia Ba B và cán b , ng i dân xã Nam

M u ã giúp tôi trong quá trình th c hi n tài Nhân d p này tôi chân thành c m n s giúp quý báu ó

hoàn thành tài này không th không nói n s ng viên, giúp nhi u m t c a b n bè và ng i thân trong gia ình

Trong su t quá trình th c t p, m c dù tôi ã c g ng h t s c nh ng do kinh nghi m c ng nh trình c a b n thân còn h n ch Vì v y tài không tránh kh i nh ng thi u sót Tôi r t mong nh n c s ch b o, óng góp ý

ki n c a th y cô giáo và các b n tài hoàn thi n h n

Tôi xin trân tr ng c m n!

Thái nguyên, n m 2015

Sinh viên

ng Minh Chi n

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: c i m v t h u c a loài trong th i gian t tháng 1 - 5 8

B ng 2.2 B ng các loài th c v t quý hi m v n qu c gia Ba B 13

B ng 4.1: Kích th c thân cây Mu ng tr ng t i huy n Ba B - B c K n 23

B ng 4.2: K t qu o kích th c lá cây Mu ng tr ng 24

B ng 4.3: C u trúc t thành các OTC n i có Mu ng tr ng phân b 26

B ng 4.4: c i m v tàn che c a t ng cây cao các OTC n i có Mu ng tr ng phân b 27

B ng 4.5: C u trúc t thành tái sinh cây Mu ng tr ng 28

B ng 4.6: B ng phân b m t cây tái sinh Mu ng tr ng 29

B ng 4.7: Ngu n g c tái sinh c a loài Mu ng Tr ng t i 4 OTC 29

B ng 4.8: Ch t l ng cây tái sinh 30

B ng 4.9: B ng t ng h p che ph TB c a cây b i n i có loài Mu ng tr ng phân b 31

B ng 4.10: B ng t ng h p che ph TB c a th m t i n i có loài Mu ng tr ng phân b 31

B ng 4.11: Phân b loài Mu ng tr ng theo ai cao 32

B ng 4.12: B ng phân b cây theo tr ng thái r ng 32

B ng 4.13: K t qu i u tra mô t ph u di n t khu v c nghiên c u 34

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 4.1 Hình thân cây Mu ng tr ng 24

Hình 4.2 M t trên m t d i lá Mu ng tr ng 24

Hình 4.3 Hình thái hoa cây Mu ng tr ng 25

Hình 4.4 Hình thái qu Mu ng tr ng 25

M C L C

Ph n 1 M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c tiêu 2

1.3 Ý ngh a tài 2

Ph n 2 T NG QUAN NGHIÊN C U 4

2.1 C s khoa h c c a nghiên c u 4

2.2 Tình hình nghiên c u trên th gi i 6

2.2.3 V phân b 9

2.2.4 V h t gi ng và b o qu n 9

2.2.6 K thu t tr ng và ch m sóc 10

2.3 K t qu nghiên c u t i Vi t Nam 10

2.4 T ng quan khu v c nghiên c u 11

2.4.1 i u ki n t nhiên khu v c nghiên c u 11

Ph n 3 I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 17 3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 17

3.2 a i m và th i gian nghiên c u 17

3.3 N i dung nghiên c u 17

3.4.Ph ng pháp nghiên c u 18

3.5 Ph ng pháp phân tích và x lý s li u 19

Ph n 4 K T QU VÀ PHÂN TÍCH 23

4.1 Theo h th ng phân lo i c a Takhtadjan loài cây Mu ng tr ng c phân lo i 23

4.2 c i m hình thái cây Mu ng tr ng 23

4.3 M t s c i m c u trúc qu n xã th c v t r ng n i có loài Mu ng tr ng phân b 26

4.4 c i m phân b loài 32

4.5 c i m t n i loài cây nghiên c u phân b cây Mu ng tr ng 33

4.6 xu t bi n pháp k thu t phát tri n và b o t n loài 35

4.6.1 xu t bi n pháp b o t n 35

4.6.2 xu t bi n pháp phát tri n loài 36

Ph n 5 K T LU N VÀ KI N NGH 37

5.1 K t lu n 37

5.2 Ki n ngh 38

TÀI LI U THAM KH O 40

I Ti ng Vi t 40

II Các trang web 40

t n và 30 v n qu c gia M c dù các loài th c v t c b o t n cao nh v y,

nh ng nh ng nghiên c u v các loài th c v t Vi t Nam hi n nay còn r t thi u Ph n l n các nghiên c u m i ch d ng l i m c mô t c i m hình thái, nh danh loài mà ch a i sâu nghiên c u nhi u v các c tính sinh h c, sinh thái h c, gây tr ng và b o t n loài

V n qu c gia ba b thu c a ph n các xã Nam M u, Khang Ninh, Cao

Th ng, Qu ng Khê, Cao tr , Huy n Ba B , t nh B c K n c thành l p theo quy t nh s 83/TTg ngày 10/11/1992 c a Chính ph quy nh v các khu

r ng c m trong ó có v n qu c gia ba b

V n qu c gia Ba B là n i l u gi a d ng sinh h c cao và là n i

ph c h i, l u gi các ngu n gen ng th c v t ph c v nghiên c u khoa h c, phát tri n d ch v , du l ch sinh thái, i u ti t ngu n n c, b o v t ai

ch ng xói mòn, r a trôi, s t l t, góp ph n b o t n và phát tri n b n v ng trong khu v c Tuy nhiên, trong su t th i gian dài ch a c quy ho ch nên

ch a i u tra, ánh giá t ng h p tài nguyên thiên nhiên, kinh t - xã h i c a vùng, các ch ng trình, d án v b o t n và phát tri n b n v ng ch a c

th c hi n, nh ng tác ng b t l i t i r ng, ch t phá r ng di n ra ngày m t

m nh h n, a d ng sinh h c ã và ang b suy gi m áng k c v s l ng

và ch t l ng, nhi u loài ng, th c v t quý hi m, c h u ang ng tr c nguy c tuy t ch ng R ng tr nên nghèo v tr l ng và t thành th c v t, khu h ng v t ã b xâm h i m t cách nghiêm tr ng trong th i gian dài t

n m 1986 n nay Các loài thú l n, các loài ng v t c h u không còn

Xu t phát t nhu c u th c t ó tôi xin ti n hành th c hi n tài:

“Nghiên c u m t s c i m sinh h c cây Mu ng tr ng (Zenia insignis Chun) làm c s cho vi c b o t n và phát tri n Mu ng t i V n Qu c Gia

Ba B t nh B c K n”.

1.2 M c tiêu

- Nghiên c u m t s c i m hình thái và sinh thái c a cây Mu ng

Tr ng (Zenia insignis) t i V n Qu c Gia Ba B t nh B c K n

- xu t các bi n pháp b o t n và phát tri n loài Mu ng tr ng

1.3 Ý ngh a tài

1.3.1 Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c

Qua vi c nghiên c u và th c hi n tài này s giúp tôi làm quen c

v i công vi c nghiên c u khoa h c, bên c nh ó còn c ng c c l ng ki n

th c chuyên môn ã h c, có thêm c h i ki m ch ng nh ng lý thuy t ã h c trong nhà tr ng úng theo ph ng châm h c i ôi v i hành N m c các

ph ng pháp nghiên c u, b c u ti p c n và áp d ng ki n th c ã c h c

trong tr ng vào công tác nghiên c u khoa h c Qua quá trình h c t p nghiên

c u tài t i V n Qu c Gia Ba B , tôi ã tích l y thêm c nhi u ki n

th c và kinh nghi m th c t trong vi c gieo m cây gi ng ây s là nh ng

ki n th c r t c n thi t cho quá trình nghiên c u, h c t p và làm vi c sau này

1.3.2 Ý ngh a trong th c ti n s n xu t

Vi c nghiên c u và ánh giá c i m tái sinh t nhiên c a m t s loài

Mu ng tr ng nh m xu t m t s bi n pháp b o t n loài

Thành công c a tài có ý ngh a r t quan tr ng trong vi c gi gìn, b o

t n và phát tri n loài cây Mu ng tr ng quý này góp ph n vào phát tri n n n kinh

t - xã h i c a huy n, c a t nh c ng nh toàn b khu v c mi n núi phía b c

ng tr c nguy c b tuy t ch ng trong m t t ng lai g n

V c s sinh h c

Nghiên c u c i m sinh h c c a loài h t s c c n thi t và quan tr ng,

ây là c s khoa h c cho vi c b o v và s d ng h p lý ngu n tài nguyên thiên nhiên, ng n ng a suy thoái các loài nh t là nh ng loài ng, th c v t quý hi m, ng n ng a ô nhi m môi tr ng là c s khoa h c xây d ng m i quan h gi a con ng i và th gi i t nhiên

V c s b o t n

kh c ph c tình tr ng trên Chính ph Vi t Nam ã ra nhi u bi n pháp, cùng v i các chính sách kèm theo nh m b o v t t h n tài nguyên DSH c a t n c Tuy nhiên, th c t ang t ra nhi u v n liên quan

n b o t n DSH c n ph i gi i quy t nh quan h gi a b o t n và phát tri n

b n v ng ho c tác ng c a bi n i khí h u i v i b o t n DSH v.v

D a trên các tiêu chu n ánh giá tình tr ng các loài c a IUCN 1978,

Vi t Nam c ng công b trong Sách (Sách Vi t nam, 1986) ph n II,

Nhóm các loài nguy c p c chú tr ng b o v hàng u g m các phân

- Ít quan tâm: Least Concern (LR/lc)

+ Thi u d n li u: Data Deficient (DD)

+ Không ánh giá: Not Evaluated (NE)

b o v và phát tri n các loài ng th c v t quý hi m Chính ph ã

ban hành (Ngh nh s 32 /2006/N -CP)[6] Ngh nh quy nh các loài

C n c vào phân c p b o t n loài và DSH t i VQG Ba B huy n Ba

B t nh B c K n có r t nhi u loài ng th c v t c x p vào c p b o t n

CR, EN và VU c n c b o t n, nh m gìn gi ngu n gen quý giá cho thành

ph n a d ng sinh h c Vi t Nam nói riêng và th gi i nói chung, m t trong

nh ng loài th c v t c n c b o t n là loài cây b n a a tác d ng Mu ng

tr ng t i VQG, ây là c s khoa h c u tiên giúp tôi ti n n nghiên c u và

th c hi n khóa lu n

i v i b t k công tác b o t n m t loài ng th c v t nào ó thì vi c i tìm hi u k tình hình phân b , hi n tr ng n i phân b là i u c p thi t nh t

VQG Ba B t nh B c K n, tôi i tìm hi u m t s c i m sinh h c loài Mu ng

tr ng, th ng kê s l ng, tình hình sinh tr ng và c i m sinh thái h c c a loài

t i a bàn nghiên c u ây là c s th hai tôi th c hi n nghiên c u c a mình

2.2 Tình hình nghiên c u trên th gi i

Các ho t ng h ng t i phát tri n b n v ng và b o t n a d ng sinh

h c các vùng á vôi Vi t Nam c ng nh nhi u n i khác trên th gi i

hi n còn g p nhi u khó kh n do nh ng mâu thu n v l i ích n t nhi u phía Nh ng vùng này th ng có phong c nh p, h u tình, truy n th ng v n hoá dân t c giàu b n s c, tài nguyên r ng phong phú, nh t là các sinh v t quý

hi m mà ch có vùng núi á vôi, h sinh thái r ng trên núi á vôi,v.v

Nh ng công cu c phát tri n kinh t -xã h i ó ch y u m i ch chú tr ng

r ng m a t nhiên T ó tác gi a ra các nguyên lý tác ng x lý lâm sinh c i thi n r ng

Richards P.W (1952) [8] ã phân bi t t thành th c v t c a r ng m a thành hai lo i r ng m a h n h p có t thành loài cây ph c t p và r ng m a

n u có t thành loài cây n gi n, trong nh ng l p a c bi t thì r ng m a

n u ch bao g m m t vài loài cây C ng theo tác gi này thì r ng m a

th ng có nhi u t ng (th ng có 3 t ng, tr t ng cây b i và t ng cây thân c ) Trong r ng m a nhi t i, ngoài cây g l n, cây b i và các loài thân c còn có

nhi u loài cây leo hình dáng và kích th c, cùng nhi u th c v t ph sinh trên thân ho c cành cây

Kraft (1884) l n u tiên a ra h th ng phân c p cây r ng, ông chia cây r ng trong m t lâm ph n thành 5 c p d a vào kh n ng sinh tr ng, kích

th c và ch t l ng c a cây r ng Phân c p c a Kraft ph n ánh c ph ng

án phân c p cây r ng cho r ng nhi t i t nhiên mà c ch p nh n r ng rãi Sampion Gripfit (1984), khi nghiên c u r ng t nhiên n và r ng m nhi t

i Tây Phi có ki n ngh phân c p cây r ng thành 5 c p c ng d a vào kích th c

và ch t l ng cây r ng, Richards (1952) phân r ng Nigeria thành 6 t ng d a vào chi u cao cây r ng (L ng Th Anh (2007) [9])

Nh v y, h u h t các tác gi khi nghiên c u v t ng th th ng a ra

nh ng nh n xét mang tính nh tính, vi c phân chia t ng th theo chi u cao mang tính c gi i nên ch a ph n ánh c s phân t ng ph c t p c a r ng tnhiên nhi t i

Hi n nay ch a có các nghiên c u c th v c i m lâm h c c a cây

Mu ng tr ng

2.2.1 V giá tr s d ng

- Cây Mu ng c tr ng làm bóng mát d c ng ph ho c làm c nh trong các công viên

- Tr ng làm r ng phòng h , tr ng làm cây phù tr cho cây nông nghi p

và cây công nghi p nh : chè, cà phê…

- G cây Mu ng c s d ng óng c thông th ng

2.2.2 V phân lo i hình thái, v t h u

2.2.2.1 V hình thái

Mu ng Tr ng (Zeniainsignis Chun).1946[11] thu c h Vang, b

Fabales Cây g nh , cao 15-20 m, lá kép lông chim m t l n l , có 19- 27 lá chét, m c cách, hình mác thuôn, tròn g c, nh n u, dài 5-9 cm, r ng 1,5-

3 cm, h i có lông m t trên, ph y lông và có màu nh t h n m t d i, có 6- 20 ôi b c hai dính li n v i nhau b i các cung gân mép, cu ng lá chung dài 25 - 45 cm, có lông ch y u g c Lá kèm là th chai to d n

C m hoa là chùy th a t n cùng, ph y lông màu hung hung Hoa

l ng tính, có 5 lá ài to không b ng nhau, dài 10- 12 mm, r ng 5- 6 mm, có lông m t ngoài Cánh hoa 5, hình tr ng ng c, dài 8- 12 mm, r ng 5- 6 mm,

nh 4, ch nh t do và có lông B u có cu ng dài 4 mm, ph n mang noãn dài 6

mm, có lông hai mép Quá trình b u d c thuôn, dài 10- 15 cm, r ng 3- 4 cm, khô th m khi chín, có m t cánh r ng 5 mm b ng Trong m i qu th ng

có 4 h t, g n hình tròn, d t, dài 9 mm, r ng 7 mm Màu nâu en bóng Vào tháng 4 cây có hoa, cây m c nhanh

2 Hoa n Tháng 3 - 4 Nhi u hoa, màu

3 u qu non Tháng 4 - 5 Nhi u qu , màu nâu en bóng

K t qu theo dõi v t h u cho th y: Mu ng tr ng b t u ra ch i, lá non vào tháng 1 - 2, ra n vào kho ng tháng 2 - 3, hoa n vào kho ng tháng 3 - 4

và vào kho ng tháng 4 - 5 thì u qu non

2.2.3 V phân b

Cây Mu ng tr ng phân b : Lai Châu (M ng Lay: ng t Lai Châu i

M ng Tùng), Hà Giang (V Xuyên,Thanh Th y), Tuyên Quang (Yên S n, Núi Là) [11]

2.2.4 V h t gi ng và b o qu n

- V h t gi ng:

+ H t gi ng c thu mua trên nh ng cây gi ng n i c ch n l c k + H t gi ng c ch bi n s ch, c b o qu n trong i u ki n cho phép phù h p v i c tính sinh lý, sinh thái c a h t

-B o qu n: có th b o qu n h t cây Mu ng nh sau: b o qu n khô, b o

qu n l nh, b o qu n m, b o qu n mát…

2.2.5 V k thu t gieo m

- X lý h t gi ng: H t gi ng tr c khi gieo c ngâm trong thu c tím (KMnO4) n ng 0,05% trong 10 phút, sau ó v t ra r a s ch và ngâm h t trong n c m 70oC t 6 - 8 gi , h t c v t ra và trong túi v i H ng ngày

r a chua b ng n c m (n c s ch), túi v i h t ph i luôn luôn m Sau 4 - 5 ngày h t n y m m có th em i gieo

- Chu n b b u t: Dùng túi b u PE 7 x 12 cm ng h n h p ru t b u Thành ph n ru t b u g m 80% t t ng AB + 20% phân h u c ã hoai t làm ru t b u c p và sàng nh tr n u v i phân và vào b u th t y, sau ó x p thành lu ng có chi u ngang 0,8-1m, chi u dài tùy ý, kho ng cách

gi a 2 lu ng 0,4 m

- C y h t vào b u: Tr c khi c y, b u t ph i c t i n c m

tr c ó 1 ngày Ch n nh ng h t nhú m m, dùng que b ng u a c vót

nh n m t u t o l gi a b u sâu 1 - 1,5 cm r i gieo h t vào, ph m t l p

t m n v a l p kín h t, bên trên dùng dàn che n ng 50 %

2.2.6 K thu t tr ng và ch m sóc

- K thu t tr ng: Ph i r t chú ý k thu t b ng cây, thông th ng cây con cao 3m, kích th c b u ph i trên 30 - 40 cm, phía d i 20 - 30 cm và chi u cao 40 - 50 cm ch c ch n cây s ng 100%, kích th c b u có th l n h n

N u dùng kích th c b u nh h n ti t ki m công ánh b u và v n chuy n,

ph i chú ý moi b i l y càng nhi u r và r c c càng t t Nh ng r b i moi lên này n m ngoài b u t, ph i c qu n l i xung quanh b u kh i b g y

ho c xây xát trong lúc v n chuy n Sau khi ào xong, ch a v i nh c b u lên

m t t mà ph i dùng dây ràng bu c b u theo ki u m t cáo kh i v b u Dùng dao s c cát nh ng ch b d p Tr c ho c sau khi b ng cây c n c t b t

50 - 70% t ng s lá trên cây h n ch thoát h i n c c a lá B ng cây ngày nào nên tr ng luôn trong ngày ó, không hôm sau vì lâu cây d ch t

ho c cây lâu ph c h i

- Ch m sóc: khi tr ng xong c n th ng xuyên ch m sóc 3 n m li n, m i

n m 2 l n Bi n pháp ch m sóc 2 n m u là phát d n th c bì chèn ép cây

tr ng và vun x i t quanh g c r ng 1 m, n m th 3 ch phát d n th c bì không c n vun x i

2.3 K t qu nghiên c u t i Vi t Nam

Mu ng Tr ng (Zeniainsignis Chun).1946[15] thu c h Vang, b

Fabales Cây g nh , cao 15-20 m, lá kép lông chim m t l n l , có 19- 27 lá chét, m c cách, hình mác thuôn, tròn g c, nh n u, dài 5-9 cm, r ng 1,5-

3 cm, h i có lông m t trên, ph y lông và có màu nh t h n m t d i, có 6-20 ôi b c hai dính li n v i nhau b i các cung gân mép, cu ng lá chung dài 25 - 45 cm, có lông ch y u g c Lá kèm là th chai to d n

C m hoa là chùy th a t n cùng, ph y lông màu hung hung Hoa

l ng tính, có 5 lá ài to không b ng nhau, dài 10- 12 mm, r ng 5- 6 mm, có lông m t ngoài Cánh hoa 5, hình tr ng ng c, dài 8- 12 mm, r ng 5- 6 mm,

nh 4, ch nh t do và có lông B u có cu ng dài 4 mm, ph n mang noãn dài 6

mm, có lông hai mép Quá trình b u d c thuôn, dài 10- 15 cm, r ng 3- 4 cm, khô th m khi chín, có m t cánh r ng 5 mm b ng Trong m i qu th ng

có 4 h t, g n hình tròn, d t, dài 9 mm, r ng 7 mm Màu nâu en bóng Vào tháng 4 cây có hoa, cây m c nhanh

Cây g r ng lá m c r i rác trong r ng r m nhi t i th ng xanh m a mùa m, cao 100-750 m

ây là ngu n gen quý, hi m và c áo, loài duy nh t c a gen Zenia có

s phân b h p, g dùng óng c thông th ng, cây có dáng p có

th tr ng làm cây ng ph Cây che bóng cho m t s loài cây công nghi p

nh : cà phê,chè

Mu ng tr ng phân b h p, tình tr ng khai thác g cao làm cho cây bthu h p M c e d a b c R

2.4 T ng quan khu v c nghiên c u

2.4.1 i u ki n t nhiên khu v c nghiên c u

2.4.1.1.V trí a lý

V n Qu c gia Ba B có di n tích là: 44.750 ha, di n tích vùng lõi 10.048 ha, di n tích vùng m là 34.702 ha Di n tích r ng ây ch y u

n m trên núi á V n Qu c gia Ba B n m ch y u trên a ph n hai thôn

Bó Lù và thôn P c Ngòi xã Nam M u, huy n Ba B , t nh B c K n, có t a

ía lý 105°36 55 , 22°24 19 B

- Phía ông và B c: Giáp các xã Cao Th ng, Cao Tr và Khang Ninh (huy n Ba B )

- Phía Tây và Nam là ranh gi i hai t nh B c K n, Tuyên Quang và giáp các xã Qu ng Khê, Nam C ng, Xuân L c (huy n Ch n), à V ( Na Hang- Tuyên Quang)

V n Qu c gia cách th tr n Ba B kho ng 35 km giao thông i l i khó

kh n ây là khu r ng còn t ng i nguyên v n v i h sinh thái a d ng, phong phún i li n v i khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c và khu

b o t n thiên nhiên Na Hang (Tuyên Quang)

2.4.1.2 i u ki n khí h u, th y v n

*Khí h u: Theo s li u khí h u th y v n huy n Ba B thì khu v c xã

Nam M u có khí h u nhi t i gió mùa, mùa hè t tháng 4 n tháng 10, mùa ông t tháng 11 n tháng 3 n m sau Trung tâm c a VQG Ba B v i di n tích 500 ha S b c h i liên t c t o nên vi khí h u vùng h mát m , gi m b t s

kh c nghi t c a các mùa ( mùa hè không quá nóng, mùa ông không quá l nh)

+ Nhi t trung bình n m: 220 C

+ m t ng i trung bình n m: 83,3%

+ L ng m a trung bình n m 1.378mm

+ S ngày m a phùn trung bình trong n m: 33,3 ngày

+ S ngày có dông, m a trung bình n m t i ch Rã: 41,2 ngày

*Th y v n: VQG Ba B là h t nhiên l n có di n tích 500 ha, c c p

n c b i các sông Ch Lèng, Ta Han, Nam C ng, các su i T Nam, Pó Lù t c dòng ch y 0,5m / giây H có chi u dài 8 km, sâu nh t 35 m, sâu trung bình 25 m Nhi t n c t ng m t bi n thiên theo mùa, ph thu c vào nhi t không khí c tính h ch a 90.106.H có ch c n ng i u ti t l cho Sông N ng và mang hai tính ch t rõ r t: Tính ch t c a h n c ng t t nhiên

l n và tính ch t là o n cu i c a sông ch Lèng Do hi n t ng caxto nên m t

s khe su i có o n ch y ng m trong lòng t, có o n ch y n i trên m t t

2.4.1.3 c i m a hình, t ai

* c i m a hình: V n Qu c gia Ba B có a hình ph c t p, bchia c t m nh, ch y u là r ng trên núi á vôi, mi n b c Vi t Nam v i cao trung bình t 200 m n 750 m so v i m c n c bi n, i l i khó kh n và chia làm 2 vùng rõ r t:

- Vùng á vôi: ây là vùng r ng phân b t p trung trên núi á vôi, n i

có a hình ph c t p, g m nhi u nh núi cao,d c l n t 24 ÷ 30, có n i 60,

ng i l i khó kh n, tài nguyên r ng khu v c này ít b tác ng c a ng i dân a ph ng

- Vùng núi t: n m t p trung các thung l ng gi a các nh núi cao, cao trung bình t 400 ÷ 600 m vùng này có ti m n ng phát tri n nông - lâm nghi p

2.4.1.4 c i m h ng th c v t

* V th c v t: V n Qu c gia Ba B là h sinh thái r ng kín th ng xanh cây lá r ng m c n nhi t i phái b c Vi t Nam có giá tr b o t n cao

T i ây có nhi u loài cây g quý, các loài cây có giá tr d c li u, các loài c

h u nh : Nghi n (Burretiodendron hsienmu) là loài c h u c a b c Vi t Nam ây là loài chi m u th c a các s n núi á V n Qu c Gia

B ng 2.2 B ng các loài th c v t quý hi m v n qu c gia Ba B

Tên khoa h c Tên Vi t Nam Sách

Vi t Nam

Phân H ng IUCN

Acanthopanax trifoliatus Ng gia bì gai EU

Tên khoa h c Tên Vi t Nam Sách

Vi t Nam

Phân H ng IUCN

Cinnamomum parthenoxylon Re h ng CR

Strychonos umbellata Mã ti n tán VU

Paramichelia braianensis G i nhung EN

Flickingeria vietnamensis Lan phích EN

Anoectochius calcareous Aver Kim tuy n á vôi EN

Camellia pleurocarpa Chè hoa Vàng EN

Excentrodrodron tonkinensis Nghi n EN

*V ng v t: Theo k t qu nghiên c u 1995 - 1997,khu h ng v t VQG Ba B g m 38 loài thú, 111 loài chim, l p bò sát và l ng c có 24 loài,

54 loài cá, v ir t nhi u loài có tên trong sách Vi t Nam Trong ó có Vo c

m i h ch là loài c h u và Vo c en má tr ng là loài quý hi m L p chim g n

111 loài (47 h ) L p bò sát và l ng c có 24 loài, trong ó có loài Cá Cóc Tam o m i c phát hi n t i Ba B , có 54 loài cá chi m 1/3 s loài cá n c

ng t Vi t Nam ( có 10 loài quý hi m có tên trong sách ) Có h n 400 loài

b m trong ó có 2- 3 loài m i c phát hi n l n u tiên t i Ba B , ch a kcác loài không x ng s ng khác T i V n Qu c gia có 137 loài th c v t n i,

g m nhi u loài nh t o lam, silic, t o l c, t o giáp, t o vàng

2.4.2 i u ki n dân sinh kinh t - xã h i

2.4.2.1 Tình hình dân c kinh t

V n qu c gia Ba B n m trong a bàn xã Nam m u v i t ng s 524

h , 3200 nhân kh u, ph n l n ng bào là Tày và H’mông C dân trong vùng ch y u s ng t p trung thành các b n, nh ng h trên núi cao r i rác ã chuy n xu ng th p cùng b n làng, ph n l n trong s h nh c khu v c này vào nh ng n m 1979 - 1980 là các h nghèo ng i H’mông

v t ch t và giáo viên còn thi u, ch a áp ng c nhu c u h c t p c a con

em nhân dân trong xã a s tr ng h c t i các thôn b n là nhà t m, bàn ghkhông m b o, s tr em trong tu i i h c ph thông trung h c c n

tr ng r t th p

2.4.3.3 Tình hình phát tri n lâm nghi p

Trong khu v c không có ho t ng s n xu tlâm nghi p c a các lâm

tr ng Khai thác g c a nhân dân mà ch y u là thu hái lâm s n t phát

Ho t ng khai thác g : hi n t i còn m t s ít ng i v n lén lút vào khu v c

v n ch t ch m g làm nhà , óng gia d ng cho gia ình và tìm m i k

h c a l c l ng ki m lâm tiêu th Các loài g th ng c ng i dân khai thác nh Nghi n, Trai, Dâu r ng…

Ng i dân a ph ng th ng thu hái các lo i th o d c dùng cho

m c ích ch a b nh M t tác nhân l n gây nh h ng n s ph c h i c a các loài cây thu c là chi n d ch thu mua cây thu c quý nh Ba kích, Sâm cau , Sâm trâu, Khúc kh c, Hoàng ng, Huy t ng, T m g i… c a các tay buôn

h gom hàng và chuy n i tiêu th n i khác ho c bán sang Trung Qu c S n

b n ng v t r ng: t t c các loài thú, rùa, r n u là i t ng s n b n

Nh ng ng i này s n b n b ng nhi u hình th c khác nhau: súng s n t ch ,

b y t trên m t t, b y thòng l ng và b y b ng èn ánh sáng

- tàn che n i có cây Mu ng tr ng phân b

- c i m tái sinh c a loài Mu ng tr ng

- nh h ng c a cây b i th m t i n tái sinh

- Phân b cây Mu ng tr ng ( theo ai cao, các tr ng thái r ng và t n

su t xu t hi n)

+ xu t bi n pháp b o t n và phát tri n cây Mu ng tr ng

+ Các lo i b n chuyên dùng c a khu v c nghiên c u

+ Các tài li u tham kh o v l nh v c nghiên c u c a các tác gitrong và ngoài n c

+ Các công trình nghiên c u c a các tác gi khác liên quan n khu v c

và v n nghiên c u

3.4.2 Ph ng pháp nghiên c u c th

a L p i u tra theo tuy n

- Tuy n i u tra c l p t chân núi, s n, nh núi, i qua các tr ng thái r ng C 100 m cao ti n hành l p 1 OTC Theo i u ki n th c t ti n hành l p 6 tuy n i u tra ……

- Trên tuy n i u tra ánh d u t a các loài quý hi m Các s li u thu

- Thu th p s li u: Trong m i tr ng thái r ng, l p 1 ô tiêu chu n trong

m i ô, th ng kê các ch tiêu t ng cây g nh sau:

+ o ng kính v i nh ng cây g có D1.3 6cm b ng th c k p kính

ho c th c o chu vi sau ó quy i ra ng kính

+ o chi u cao Hvn và Hdc b ng th c sào o cao chia v ch n 0,1m + o ng kính tán Dt theo h ng T - NB sau ó l y giá tr trung bình

* i u tra cây tái sinh:

- Ph ng pháp l p ô d ng b n (ODB): Trong OTC l p 5 ODB i u tra cây tái sinh theo v trí: 1 ô tâm, 4 ô 4 góc c a ô tiêu chu n

- L p ODB i u tra cây tái sinh Di n tích m i ODB là 25m2 (5m x 5m) i u tra th ng kê toàn b nh ng cây tái sinh có D1.3< 6cm vào phi u

i u tra theo m u b ng 03 (xem ph l c 02)

* Nghiên c u các y u t nh h ng n quá trình tái sinh t nhiên

+ Xác nh h ng ph i ( , T, N, B) b ng a bàn c m tay

- nh h ng c a tàn che n tái sinh: Cách xác nh tàn che k t

h p quan tr c và ph u ngang xác nh t l che ph (%) hình chi u tán cây

r ng so v i b m t t r ng

- nh h ng c a y u t t n cây Mu ng tr ng: Trong m i OTC có

cây Mu ng tr ng ào 1 ph u di n t, ph u di n ào t i trung tâm OTC Mô

loài khác nhau thì ch c n ng phòng h , b o v môi tr ng sinh thái và tính a

d ng sinh h c c ng khác nhau

ánh giá c i m c u trúc t thành sinh thái c a qu n h p cây g , chúng tôi s d ng ch s m c quan tr ng (Importance Value Index = IVI), tính theo công th c:

Theo ó, nh ng loài cây có ch s IVI 5% m i th c s có ý ngh a v

m t sinh thái trong lâm ph n Theo Thái V n Tr ng (1978) trong m t lâm

ph n nhóm loài cây nào chi m trên 50% t ng s cá th c a t ng cây cao thì nhóm loài ó c coi là nhóm loài u th

b T thành cây tái sinh

Xác nh s cây trung bình theo loài d a vào công th c:

m

ni n

- n%j 5% thì loài j c tham gia vào công th c t thành

- n%i < 5% thì loài j không c tham gia vào công th c t thành