Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh do ấu trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và đề xuất biện pháp phòng chống (Khóa luận tốt nghiệp)

Khóa h c: 2011 - 2015

Thái Nguyên, n m 2015

L I C M N

Trong th i gian h c t p và rèn luy n d i mái tr ng i H c Nông Lâm Thái Nguyên c ng nh th c t p t t nghi p, em ã nh n c s giúp t n tình c a các th y cô trong khoa Ch n nuôi Thú y Qua ây, em xin bày t lòng kính tr ng và

Xin g i l i c m n t i gia ình, b n bè và ng i thân ã ng viên, c v

em trong quá trình h c t p và nghiên c u khoa h c

Em xin chúc các th y giáo, cô giáo luôn luôn m nh kh e, h nh phúc và thành

t trong cu c s ng, có nhi u thành công trong gi ng d y và nghiên c u khoa h c Trong quá trình vi t khóa lu n không tránh kh i nh ng thi u sót Em kính mong s giúp , óng góp ý ki n c a các th y cô khóa lu n c a em c hoàn thi n h n

Thái Nguyên, tháng n m 2015

Sinh viên

Nguy n Th D u

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 4.1 T l và c ng nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n t i các

a ph ng 30

B ng 4.2 T l và c ng nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n

theo tu i 33

B ng 4.3 T l và c ng nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n theo

tính bi t 34

B ng 4.4 T l và c ng nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n theo các tháng i u tra 36

B ng 4.5 Thành ph n và s phân b các loài sán dây ký sinh chó nuôi t i thành ph Thái Nguyên 38

B ng 4.6 T l và c ng nhi m sán dây Taenia hydatigena chó t i các a ph ng 39

B ng 4.7 T ng quan gi a t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n và t l nhi m sán dây Taenia hydatigena chó 41

B ng 4.8 Tri u ch ng lâm sàng ch y u c a l n b b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra 42

B ng 4.9 T l các khí quan có u trùng ký sinh, hình thái và kh i l ng c a u trùng Cysticercus tenuicollis l n 43

B ng 4.10 B nh tích i th các khí quan có u trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh l n 44

DANH M C CÁC HÌNH

Trang

Hình 4.1 Bi u t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis t i các a ph ng 31 Hình 4.2 Bi u t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n theo tu i 33

Hình 4.3 Bi u t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis theo tính bi t 35

Hình 4.4 Bi u t l và c ng nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n

theo các tháng i u tra 36 Hình 4.5 Bi u t l và c ng nhi m sán dây Taenia hydatigena chó t i các

a ph ng 40 Hình 4.6 th v t ng quan gi a t l nhi m sán dây Taenia hydatigena chó

và t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n 41

DANH M C CÁC T VI T T T

KCTG : Ký ch trung gian Nxb : Nhà xu t b n

STT : S th t

M C L C

Trang

Ph n 1: M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c tiêu c a tài 2

1.3 Ý ngh a khoa h c và ý ngh a th c ti n c a tài 2

1.3.1 Ý ngh a khoa h c 2

1.3.2 Ý ngh a th c ti n 2

Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U 3

2.1 C s khoa h c c a tài 3

2.1.1 c i m c a u trùng Cysticercus tenuicollis 3

2.1.2 c i m sinh h c c a sán dây ký sinh chó 4

2.1.3 c i m d ch t b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis và sán dây Taenia hydatigena chó gây ra 15

2.1.4 c i m b nh lý và lâm sàng do u trùng Cysticercus tenuicollis 17

2.1.5 Ch n oán b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra và b nh sán dây chó 19

2.1.6 Phòng và tr b nh b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra 21

2.2 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c 22

2.2.1 Tình hình nghiên c u trong n c 22

2.2.2 Tình hình nghiên c u n c ngoài 23

Ph n 3: I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 25

3.2 a i m và th i gian nghiên c u 25

3.3 V t li u trong nghiên c u 25

3.4 N i dung nghiên c u 26

3.4.1 Nghiên c u c i m d ch t b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra l n nuôi t i huy n i T , t nh Thái Nguyên 26

3.4.2 Nghiên c u tri u ch ng, b nh tích c a b nh u trùng Cysticercus tenuicollis 26

3.4.3 xu t bi n pháp phòng tr b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra

l n 263.5 Ph ng pháp nghiên c u 263.5.1 B trí thu th p m u và ph ng pháp xác nh tình hình nhi m u trùng

Ph n 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 30

4.1 Nghiên c u m t s c i m d ch t b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis

gây ra l n t i huy n i T , t nh Thái Nguyên 30

4.1.1 Tình hình nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis l n t i huy n i T ,

t nh Thái Nguyên 304.1.2 Nghiên c u t ng quan gi a t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis

l n v i t l nhi m sán dây Taenia hydatigena chó t i các xã thu c huy n i

trên l n t i huy n i T , t nh Thái Nguyên 45

Ph n 5: K T LU N VÀ NGH 46

5.1 K t lu n 46

5.2 ngh 47

TÀI LI U THAM KH O 48

I TÀI LI U TI NG VI T 48

III TÀI LI U TI NG ANH 50

ch ki m soát gi t m không nghiêm ng t Khi nhi m nh , ch c n ng c a các khí quan r i lo n không rõ S l ng u trùng nhi u gây r i lo n ch c n ng các khí quan trong xoang b ng, gây hi n t ng hoàng n, con v t m t tính thèm n, s t cao Sán dây tr ng thành Taenia hydatigena ký sinh ru t non c a chó, chó sói, cáo và các

thú n th t khác Các t sán già theo phân ra ngoài, v ra, gi i phóng nhi u tr ng sán Tr ng sán l n vào th c n, n c u ng N u ký ch trung gian là l n, trâu,

bò, dê, c u nu t vào, n d dày, u trùng 6 móc n ra, chui vào m ch máu niêm m c ru t, r i theo tu n hoàn máu v b m t gan, các khí quan trong xoang

b ng và phát tri n thành u trùng Cysticercus tenuicollis sau 3 tháng

Hi n nay, b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra ch a có thu c i u

tr c hi u, ch y u ch i u tr tri u ch ng Ngoài ra, vi c ch n oán b nh i v i con v t còn s ng r t khó kh n do tri u ch ng b nh không i n hình c bi t, không th tìm u trùng b ng cách xét nghi m phân do u trùng ký sinh trên b m t các khí quan trong xoang b ng

Nh ng n m g n ây, chó v n c nuôi ph bi n nhi u t nh, thành trong

c n c, trong ó có t nh Thái Nguyên Tuy nhiên, chó th ng c nuôi theo

ph ng th c th rông, n u chó b nhi m sán dây thì r t d phát tán m m b nh, làm cho ng i và các v t nuôi khác d nhi m và m c b nh u trùng Cysticercus tenuicollis c bi t, vi c m b o yêu c u v sinh thú y trong gi t m chó c ng

nh các loài gia súc khác t i t nh Thái Nguyên v n ch a c quan tâm úng m c, tình tr ng chó th i phân b a bãi còn ph bi n khi n nguy c lây nhi m b nh u

trùng trên v t nuôi là khá cao, ng th i th c tr ng gi t m trâu, bò, l n, dê nh

hi n nay khi n nguy c chó n ph i u trùng d n n nhi m sán dây t ng lên

Nh ng v n trên cho th y, vi c nghiên c u c i m b nh do u trùng

Cysticercus tenuicollis gây ra l n là c n thi t K t qu nghiên c u này là nh ng

thông tin khoa h c b sung và hoàn thi n v c i m b nh h c, t ó có c s

nghiên c u các bi n pháp phòng ch ng hi u qu b nh u trùng Cysticercus tenuicollis cho gia súc

Xu t phát t th c ti n trên, chúng tôi ti n hành tài: "Nghiên c u m t s

c i m c a b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra l n t i huy n i

K t qu c a tài là nh ng thông tin khoa h c b sung và hoàn thi n v c

i m d ch t b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra l n t i huy n i T ,

t nh Thái Nguyên, v quy trình phòng ch ng b nh hi u qu , có m t s óng góp

m i cho khoa h c

1.3.2 Ý ngh a th c ti n

K t qu c a tài là c s khoa h c khuy n cáo ng i ch n nuôi áp d ng

các bi n pháp phòng, tr b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra, nh m h n

ch t l và c ng nhi m, h n ch thi t h i do b nh gây ra trên m t s lo i v t nuôi và k c trên ng i

u trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh trên b m t gan, lách, màng treo ru t,

màng m chài… c a gia súc (Nguy n Th Kim Lan và cs, 2008 [8])

Theo Nguy n Th Lê (1996) [14], u trùng Cysticercus tenuicollis là nh ng

d ng hình túi có c m ng, kích th c 8 - 80 x 8 - 100 mm, ch a d ch bên trong Thành bên trong túi có m t u sán dây có c

Theo Johannes Kaufmann (1996) [30], u trùng Cysticercus tenuicollis ký

sinh b m t gan, m màng chài khoang b ng c a c u và gia súc Gia súc nhi m

u sán th ng không có bi u hi n tri u ch ng b nh, tr khi nhi m m t s l ng l n

u trùng nhu mô gan, tình tr ng thi u máu và ch t có th x y ra

Ph m V n Khuê và Phan L c (1996) [4] cho bi t: c n b nh là u trùng

Cysticercus tenuicollis ký sinh gan, màng m chài, màng treo ru t, lách c a l n,

dê, c u, bò, h u, ôi khi th y ng a, ng i Kích th c u trùng khác nhau, có khi b ng h t u, qu cam ho c to h n, có hình b c, bên ngoài là mô liên k t, bên trong ch a th d ch trong và m t u sán tr ng thành, l n ra phía ngoài nh ng

vùng nuôi nhi u chó t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis trâu, bò, dê, l n

càng nhi u T l nhi m u trùng t ng d n theo tu i, i u này c các tác gi lý gi i

do th i gian ti p xúc v i c n b nh t ng

Tình hình nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis c a l n và các ng v t khác

ph thu c vào s chó nhi m sán tr ng thành L n nuôi g n v i chó d nhi m u trùng h n, còn trâu, bò th trên bãi ch n nhi m ít h n

2.1.2 c i m sinh h c c a sán dây ký sinh chó

2.1.2.1 V trí c a sán dây chó trong h th ng phân lo i ng v t h c

Vi c nghiên c u sán dây Vi t Nam c b t u t h n 1 th k tr c N m

1870, Cande J l n u tiên mô t loài sán dây Diphyllobothrium latum tìm th y

ng i Nam B (Vi t Nam) Sau ó 10 n m m i xu t hi n các công trình nghiên c u l

t v m t vài loài sán dây gây b nh cho ng i T ó, vi c nghiên c u v thành ph n sán dây ng i c chú ý h n, r i m r ng ph m vi nghiên c u sang m t s ng

H Taeniidae Ludwig, 1886

Gi ng Taenia Linnaeus, 1758 Loài Taenia hydatigena Pallas, 1766 Loài Taenia pisiformis Bloch, 1780

Gi ng Echinococcus Rudolphi, 1801 Loài Echinococcus granulosus Batsch, 1786

Gi ng Multiceps Goeze, 1782 Loài Multiceps multiceps Leske, 1780

Phân b Mesocestoidata Skrjabin, 1940

H Mesocestoididae Perrier, 1897

Gi ng Mesocestoides, Wailand, 1863 Loài Mesocestoides lineatus Goeze, 1782

Phan Th Vi t và cs (1977) [22], Nguy n Th K (1994) [5], Nguy n Th Lê và

cs (1996) [14], khi c p v thành ph n loài sán dây ký sinh trên chó n c ta u

th ng nh t r ng, các loài sán dây ký sinh chó ã tìm th y Vi t Nam g m:

Diphyllobothrium mansoni, Diphyllobothrium reptans, Dipylidium caninum, Taenia hydatigena, Taenia pisiformis, Multiceps multicep, Echinococcus granulosus, Mesocestoides lineatus

Theo Nguy n Th Kim Lan và cs (1999) [7]: tính n th i i m hi n t i ã phát hi n h n 30 loài sán dây ký sinh loài n th t gây b nh cho chó, mèo Chúng

u thu c b Cyclophyllidea và Pseudophyllidea

K t qu t ng h p c a Ph m S L ng (2002) [11] cho bi t, n nay ã phát

hi n c 8 loài sán dây ký sinh trên chó mi n B c Vi t Nam

Vi c mô t hình thái các loài sán dây còn có nhi u thi u sót, m t s loài ch a

có mô t trên m u v t Vi t Nam Cande J (1870) là ng i u tiên mô t loài sán dây

Diphyllobothrium latum tìm th y Nam B trên ng i Sau này m t s nhà ký sinh trùng h c Vi t Nam ( D ng Thái, ng V n Ng , 1970; D ng Thái, Tr nh

V n Th nh, 1976) cho r ng, loài thu c gi ng Diphyllobothrium ký sinh ng i Vi t

Nam không ph i là Diphyllobothrium latum mà là loài Diphyllobothrium mansoni

S phán oán này không d a trên m u nên không có s mô t loài Theo Yamaguti

(1959), loài Diphyllobothrium mansoni là tên ng v t c a loài Spirometra europaei thu c gi ng Spirometra (h Diphyllobothriidae)

erinacei-Joyeux và Houdemer (1928), Nguy n Th K (1977) ã th ng kê mèo nhà,

c y, chó Hà N i có loài Diphyllobothrium reptans Theo Yamaguti (1959), loài này thu c gi ng Spirometra

Theo tài li u m i nh t v h Diphyllobothiidae c a các tác gi Delaimure S L., Skrjabin A S., Serdukov A M (1985) Diphyllobothrium mansoni không là tên

ng v t c a m t loài nào trong h này Khi nói v l ch s nghiên c u loài

Diphyllobothrium latum, các tác gi còn cho r ng, loài Spirometra europaei c a vùng nam bán c u là m t nh d ng sai l m và cho r ng chính loài này

erinacei-là Diphyllobothrium latum Tuy nhiên, các tác gi có ý nh xem xét v trí phân lo i

c a gi ng Spirometra Mueller, 1937 và mu n coi gi ng này là gi ng chu n thành

l p h Spirometridae (d n theo Nguy n Th K , 2003 [6])

Nguy n Th K (2003) [6] cho bi t: Vi t Nam, hi n loài Diphyllobothrium mansoni, Diphyllobothrium reptans còn ch a rõ v trí phân lo i và không có m u

Nguy n Th K (2003) [6] ã xem xét l i toàn b v trí phân lo i và tình tr ng m u,

tình hình nghiên c u v t ng loài, ã tu ch nh 1 loài Spirometra erinacei- europaei

u sán dùng bám vào thành ru t v t ch , nên có nh ng hình d ng, kích

th c và các c quan bám c tr ng Chi u r ng c a u th ng ch nh h n 1 mm,

nh ng c ng có sán có u dài vài mm C quan bám n m trên u bao g m rãnh bám

ho c giác bám, mõm, vòi và có nhi u móc m t s loài sán dây trên móc bám có các móc bé x p thành nhi u hàng Giác bám là b ph n c tr ng c a sán dây b c cao Móc bám n m ngay trên u hay ph n cu i vòi, s p x p thành m t hay hai hàng S

l ng móc các nhóm sán dây dao ng t vài móc n vài tr m móc Ít khi vòi thi u móc Kích th c, c u t o và s l ng móc c nh cho m i loài

C là nh ng t sán n i ti p sau u t c c a sán dây là t sinh tr ng,

t các t c sinh ra các t thân, c quan sinh s n các t c ch a hình thành rõ

Thân sán dây l i g m ba lo i t: nh ng t ch a thành th c v sinh d c (

g n c ), c quan sinh d c ch a phát tri n y , ch th y c quan sinh d c c

Nh ng t thành th c v sinh d c ( gi a thân), c quan sinh d c trong nh ng t sán này ã phát tri n y , có c b ph n sinh d c c và cái, có h bài ti t,

c u t o m i t t ng t nh m i c th sán lá, nh ng khác sán lá là không có htiêu hoá Nh ng t già ( cu i thân sán), bên trong t sán ch a y t cung v i vô

s tr ng sán dây nh ng t già, b ph n sinh d c c b thoái hoá Nh ng t già th ng xuyên c r i kh i c th sán và theo phân ra ngoài ( c i m này th y

nh ng loài sán dây thu c b Cyclophyllidea)

Chi u dài c a sán dây chó dao ng t 0,5 mm n hàng ch c mét C thsán dây ph l p ti u bì, n l p h bì, r i n l p c vòng, c d c Ph n bên trong

ch a y nhu mô Bên trong l p c là các khí quan c a sán Sán dây chó c ng gi ng các sán dây khác c i m không có h tiêu hóa, sán l y th c n b ng ph ng

th c th m th u qua b m t c th

H th n kinh sán dây kém phát tri n, g m có h ch th n kinh trung ng n m trên u, t ó có các dây th n kinh ch y d c c th Có hai dây phát tri n h n n m bên ngoài ng bài ti t và m i t n i v i nhau b i các c u n i ngang

H tu n hoàn và h hô h p tiêu gi m Hô h p theo ki u y m khí

H bài ti t c a sán dây c u t o theo ki u nguyên n th n, g m 2 ng chính

t u sán i v cu i thân và thông v i l bài ti t Ngoài ra, m i t sán còn có

nh ng ng ngang n i li n v i 2 ng chính

H u h t các loài sán dây là l ng tính: Trong m i t th ng có m t h sinh

d c (g m m t c quan sinh d c c và m t c quan sinh d c cái) phát tri n các giai o n khác nhau, ít khi có hai h sinh d c ho c h n S phát tri n c a h sinh

d c theo m t th t nh t nh: các t non c quan sinh d c ch a phát tri n, sau

ó hình thành c quan sinh d c c r i n c quan sinh d c cái Sau khi th tinh,

c quan sinh d c c teo d n còn l i c quan sinh d c cái các t già, tr ng ch a

y trong t cung

H sinh d c c g m tinh hoàn, ng d n tinh và các tuy n sinh d c S l ng tinh hoàn trong m i t có t m t n hàng tr m và là d u hi u phân lo i m i loài T tinh hoàn có nhi u ng d n tinh nh i ra và h p l i v i nhau thành ng d n tinh, ng này vào c quan giao ph i là lông gai Lông gai n m trong nang lông gai Ph n cu i ng d n tinh có th phình ra g i là túi tinh N u túi tinh ngoài nang lông gai g i là túi tinh ngoài, còn trong nang lông gai thì g i là túi tinh trong Lông gai dùng a vào l sinh d c cái khi giao ph i Nang lông gai và lông gai m i loài có hình d ng, kích th c và c u t o khác nhau

H sinh d c cái có c u t o ph c t p h n, g m có bu ng tr ng, ng d n tr ng, ootyp, tuy n noãn hoàng, túi nh n tinh, tuy n vò (th Melis) và t cung, th ng có hai bu ng tr ng n m gi a ho c phía sau t sinh d c, ít khi phía tr c Trong

bu ng tr ng hình thành các t bào sinh d c cái (t bào tr ng) T bu ng tr ng có

ng g n n i v i âm o, m ra huy t sinh d c ng này phình r ng ra g i là túi

nh n tinh Tr ng th tinh c a vào ootyp Tuy n noãn hoàng g m nhi u bao noãn bé n m trong nhu mô ho c thành kh i n m hai bên t ho c phía sau bu ng

tr ng T tuy n noãn hoàng các ch t dinh d ng vào ooptyp giúp cho vi c hình thành tr ng Tuy n v ti t ra các s n ph m c n thi t hình thành tr ng Trong ootyp, tr ng th tinh c hình thành, sau ó tr ng r i vào t cung C u t o t cung

c a sán dây r t khác nhau sán dây b c th p (Pseudophyllidea), t cung là nh ng

ng cong, d n t ooptyp n l ngoài n m m t b ng c a m i t nh ng t sán dây này tr ng c th i ra ngoài tùy theo m c hình thành c a tr ng sán dây

b c cao (Cyclophyllidea), t cung kín, không có l ngoài nh ng sán dây này t

cung ch a y tr ng trong t già và m i t th c ch t bi n thành m t cái túi ch a

tr ng Tr ng c r i ra ngoài b ng cách n t thành c th c a t Quá trình này th ng

th c hi n môi tr ng ngoài, n i mà các t sán dây già c th i ra cùng v i phân

v t ch

Tr ng sán dây b Cyclophyllidea hình tròn ho c h i b u d c, có 4 l p v , trong có phôi 6 móc Còn tr ng sán dây b Pseudophyllidea gi ng tr ng sán lá, m t

u có n p (Nguy n Th Kim Lan và cs, 1999) [7]

* c i m hình thái, kích th c c a m t s loài sán dây ký sinh chó:

ti t Xung quanh noãn hoàng, bu ng tr ng, ng d n tinh và âm o không có tinh hoàn, ng d n tinh có d ng túi h p u n khúc nhi u, không có túi tinh Nang lông gai hình tr dài 0,450 mm, r ng 0,130 mm, bu ng tr ng hai thùy

n a d i c a t, c nh phía không l l n h n phía có l , noãn hoàng là ng h p kéo dài theo chi u ngang, th Melis tròn gi a bu ng tr ng và noãn hoàng,

ph n u âm o phình r ng, sau h p d n, t i thùy bu ng tr ng t o thành túi

nh n tinh các t già thân t cung có 5 - 10 nhánh ngang, m i u t do l i

t o thành các nhánh ph , tr ng b u d c, dài 0,038 - 0,031 mm, r ng 0,034 - 0,035 mm, v dày 0,004 mm

D ng u trùng Cysticercus tenuicollis g p nhi u gan và xoang b ng c a

l n, trâu, bò, nhi u loài thú khác, k c ng i u trùng này có d ng túi ch a y

d ch trong Thành bên trong túi có m t u sán dây, có c u có móc và giác bám,

ng kính c a giác bám 0,099 - 0,310 mm, có 28 - 40 móc, x p hai hàng, móc hàng trên dài 0,185 - 0,210 mm, móc hàng d i dài 0,126 - 0,160 mm, v trong c a nang c b c b ng v ngoài, v này bám vào thành mô c c a v t ch , kích th c

c a nang ph thu c vào n i ký sinh c a u trùng

+ Loài Taenia pisiformis: Sán dài 600 - 2000 mm và r ng 4,8 mm g m 400

t, ng kính u 1,3 mm, vòi 0,515 - 0,640, có 34 - 48 móc x p thành hai hàng, móc hàng trên dài 0,225 - 0,294 mm, có l i r t cong Móc hàng d i dài 0,132 - 0,177 mm, giác bám tròn hay b u d c, ng kính 0,310 - 0,330 mm, c ngay sau

u dài 1,7 mm L sinh d c xen k không u, các núm sinh d c h i nhô ra Có

400 - 500 tinh hoàn, tròn hay b u d c, ng kính 0,096 - 0,132 mm, toàn bkho ng tr ng gi a t tr vùng noãn hoàng và bu ng tr ng ng d n tinh b t u ttúi tinh tròn có ng kính 0,210 - 0,350 mm, nang lông gai hình tr hay b u d c ngang, dài 0,460 - 0,800, r ng 0,130 - 0,140 mm, bu ng tr ng hai thùy, n a d i

c a t, nh ng thùy bên hình th n và có kích th c nh nhau, noãn hoàng hình ba góc, b d i c a t Th Melis gi a noãn hoàng và bu ng tr ng, âm o i t

l sinh d c, t o thành túi nh n tinh sát thùy c a bu ng tr ng nh ng t già,

m i ph n c a thân t cung có 8 - 14 nhánh bên, t ó t o thành các nhánh ph ,

lông gai Nang có d ng qu lê dài 0,315 - 0,350 mm, r ng 0,110 - 0,145 mm Bu ng

tr ng có hình cánh b m, g n b d i t, hai thùy g n nh b ng nhau và có hình

b u d c, noãn hoàng hình ba góc, sát b d i t Th Melis nh gi a bu ng

tr ng và noãn hoàng Âm o có d ng ng cong xu ng m t thùy c a bu ng tr ng và phình r ng thành túi ch a tinh, t cung có thân gi a và m i bên có 9 - 12 nhánh,

tr ng có ng kính 0,029 - 0,037 mm, có v dày 0,004 mm

u trùng Coenurus cerebralis là m t nang l n, hình tròn hay b u d c, v m c,

m m trong có r t nhi u u sán dính vào, trong nang là ch t d ch không màu, s l ng

d ch thay i ph thu c vào kích th c nang Kích th c nang khác nhau, ph thu c vào

m c phát tri n, v trí não ký sinh và lo i ng v t

mm, vòi 0,100 - 0,140 mm Có 36 - 40 móc vòi, th ng thay i v kích th c và

s l ng móc, móc hàng trên dài 0,032 - 0,043 mm, móc hàng d i dài 0,020 - 0,036 mm, cán không th ng và dài h n l i móc, ôi khi cán phình r ng ho c có

m m l n C quan sinh d c cái n a d i c a t, bu ng tr ng g m hai kh i c hình b u d c, n i v i nhau b ng ng ngang h p, noãn hoàng d i bu ng tr ng, thMelis d i bu ng tr ng và noãn hoàng, có 32 - 40 tinh hoàn Nang lông gai dài 0,025 - 0,026 mm, dài t i gi a t, l sinh d c m ra hai bên t, t cung dài

b ng chi u dài t già, có các nhánh bên v i s l ng và hình d ng không gi ng nhau Tr ng tròn hay b u d c, ng kính t 0,028 - 0,036 mm

u trùng Echinococcus enilocularis ký sinh trâu, bò, dê Nó có d ng túi,

trong ch a y d ch, nang có hai v , v ngoài màu tr ng s a ôi khi h i vàng, vngoài sinh ra v trong, v trong g i là v m m, sinh ra t phía trong xoang nang,

m ng, không màu, là thành mô sinh ra nang, có th sinh ra m t nang cùng lúc t o thành u phôi và nang th hai (nang con)

- 20 móc, móc hàng trên cùng dài 0,013 - 0,016 mm, móc hàng cu i cùng dài 0,003

- 0,008 mm L sinh d c kép, m ra hai bên t Túi sinh d c dài 0,1 - 0,3 mm,

áy h ng lên phía trên t Bu ng tr ng phân thùy hình qu t Tuy n noãn hoàng hình kh i t già ch a nang tr ng, m i nang ch a 3 - 30 tr ng, có kích th c 0,026 - 0,060 mm Phôi 6 móc có kích th c 0,020 - 0,036 mm

tr ng 0,040 - 0,060 x 0,035 - 0,043 mm Phôi 6 móc, ôi móc gi a dài h n móc bên

2.1.2.3 Chu k sinh h c c a sán dây chó

Theo D ng Thái và Tr nh V n Th nh (1977) [16], chu k sinh h c c a sán

dây khá ph c t p, ti n tri n nhi u ký ch liên ti p b Cyclophyllidae tr ng ch a

thai trùng sáu móc ã hình thành Vào d dày ký ch , thai trùng sáu móc thành u

trùng ( ã m t móc) có c u t o và tên g i khác nhau: Cysticercus, Coenurus, Echinococcus, Cysticercoid b Pseudophyllidae có hai th u trùng liên ti p:

Procercoid và Plerocercoid Nh ng d ng u trùng này s ng lâu hay chóng KCTG

Các h sán dây khác nhau có chu k sinh h c khác nhau Các loài sán dây:

Spirometra erinacei-europae, Spirometra mansonoides, Dipylidium caninum, Taenia hydatigena, Taenia pisiformis, Multiceps multiceps ký sinh ru t c a chó Chó là

v t ch cu i cùng c a sán, giúp sán hoàn thành vòng i và ký sinh giai o n thành th c C th vòng i c a các loài sán dây th ng g p ký sinh chó di n ra

nh sau:

+ Loài Spirometra erinacei-europae

Vòng i phát tri n c a Spirometra erinacei-europae có s tham gia c a v t

ch trung gian th nh t là các các loài giáp xác, KCTG b sung là cá Tr ng c

th i ra ngoài theo phân chó không có phôi, trong n c, tr ng n ra u trùng có

nh ng lông nh xung quanh thân g i là Coracidium, c v t ch trung gian th nh t

là các loài giáp xác thu c gi ng Mesocyclops, Eucyclops nu t Trong c th b n c,

Coracidium phát tri n thành d ng u trùng c bi t - Procercoid Trong tr ng h p

cá nu t ph i b n c b nhi m Procercoid thì u trùng Procercoid s phát tri n thành

d ng u trùng m i - Plerocercoid Chó n cá có u trùng Plerocercoid s nhi m sán,

sau 15 - 18 ngày s xu t hi n tr ng trong phân chó th i ra

+ Loài Spirometra mansonoides

Vòng i phát tri n c n có s tham gia c a v t ch trung gian th nh t là các loài giáp xác n c ng t (Copepods), v t ch trung gian th hai là nh ng loài chim,

r n, bò sát, l ng c , ng v t g m nh m Tr ng theo phân chó ra ngoài, tr i qua

l n l t các giai o n v t ch trung gian th nh t và th hai, tr thành u trùng

gây b nh Plerocercoid Chó n ph i v t ch trung gian ch a u trùng s b nhi m

sán Sau 10 - 30 ngày u trùng phát tri n thành sán tr ng thành

+ Loài Dipylidium caninum

Vòng i c a loài này có s tham gia c a v t ch trung gian là các loài b

chét gi ng Ctenocephalides t sán già th i ra ngoài có mang theo nang tr ng t sán v ra, tr ng ngoài t nhiên c các v t ch trung gian nu t vào, phát tri n thành u trùng Chó n ph i b chét có u trùng s b nhi m sán dây Sau 3 - 4 tu n

u trùng phát tri n thành sán dây tr ng thành

+ Loài Taenia hydatigena

KCTG là l n, trâu, bò, dê, c u Vòng i b t u t khi t sán già r ng theo phân ra ngoài, v ra, gi i phóng tr ng sán KCTG nu t ph i tr ng sán, vào n ru t,

u trùng 6 móc n ra và phát tri n thành u trùng gây b nh Cysticercoid sau 3

tháng Chó n ph i n i t ng c a v t ch trung gian có u trùng s b nhi m sán Sau

2 tháng u trùng phát tri n thành sán dây tr ng thành

+ Loài Taenia pisiformis

Vòng i phát tri n c n có s tham gia c a v t ch trung gian là ng v t

g m nh m, ch y u là th và th r ng Các giai o n phát tri n c a u trùng th c

hi n trong các v t ch trung gian tr thành u trùng c m nhi m sau 15 - 30 ngày Chó n ph i n i t ng c a th có u trùng s nhi m sán

+ Loài Multiceps multiceps

Vòng i c a loài này c n có s tham gia c a v t ch trung gian là dê, c u t sán già ra ngoài theo phân chó t v ra gi i phóng tr ng sán; dê, c u - v t ch trung gian n tr ng sán vào c th , tr ng n và phát tri n thành u trùng c m nhi m óc dê,

c u sau 6 - 8 tháng Chó n ph i óc v t ch trung gian có u trùng s nhi m sán

Phan Th Vi t (1977) [22] ã mô t : “T t c b m t c a sán dây là m t cái

“m m” kh ng l Th c n ng m qua “da” c a sán dây Các loài sán dây th ng t m trong ngu n th c n giàu có c a c th v t ch Cái m m ã không c n, thì h tiêu hoá c a chúng c ng không có n và tiêu hoá u qua b m t c th c a sán dây”

Hi n t ng r ng t c a sán dây làm cho ng i ta có th ngh r ng: C th sán dây

s d n d n ng n l i Song, không ph i nh v y, b i các t m i c sinh ra thay

th các t già ã r ng làm cho sán dây tr nên “tr l i” Sau t u là t c ,

ng i ta g i t c là t sinh tr ng, t ó s m c ra các t khác Các t m i sinh ra y các t c lùi d n ra phía sau

Nguy n Th Kim Lan và cs (2008) [8] cho bi t: Nh ng t sán dây h u nh

là nh ng c th c l p v i nhi u c quan riêng bi t và hoàn toàn c l p Nh có

s hóa t mà kh n ng sinh c a sán dây t ng lên g p b i Trong cùng m t lúc,

nh ng t thành th c c a sán dây có th sinh ra hàng ch c tri u tr ng Ngoài ra, s

hóa t còn có l i cho sán dây v nh ng m t khác ó là, do có t sán già l n l t

t và th i ra môi tr ng bên ngoài mà s reo r c tr ng ó c thu n l i h n,

b n thân sán dây th i b i nh ng t già c i, i nó h u nh t ng th i c tr l i,

c a ng v t hoang dã mang b nh (P Junquera, 2013) [33]

Wondimu A và cs (2011) [38] cho bi t: t l nhi m u trùng Cysticercus tenuicollis trên dê Ethiopia là 21,01% và ã gây thi t h i l n v kinh t

M khám 589 dê có nuôi các t nh Thái Nguyên và B c K n th y t lnhi m u sán c nh dê là 23,8% và c ng nhi m sán là 1 - 18 u sán/dê Tu i gia súc càng cao thì t l nhi m càng t ng lên và m c nhi m càng n ng h n (Nguy n Th Kim Lan và cs, 1999) [6]

Nguy n Th Kim Lan và cs (2012) [10] ã m khám 1273 trâu, bò, l n c a

ba huy n thành t nh Phú Th phát hi n 294 con nhi m u sán Cysticercus tenuicollis (23,10%), trong ó t l trâu bi n ng t 10,59 - 31,78%, bò t 9,82

- 28,10% và l n t 10,28 - 37,66% v i c ng nhi m t 1 - 56 u sán/con

T ng quan gi a t l nhi m sán dây Taenia hydatigena chó và t l nhi m u sán Cysticercus tenuicollis trâu, bò, l n là t ng quan thu n r t ch t v i h s

t ng quan R = 0,881; 0,990 và 0,997

Theo Ph m V n Khuê và Phan L c (1996) [4]:

- Phân b c a b nh: ph bi n kh p các vùng, l n n c ta nhi m kho ng 44% nh ng n i nuôi nhi u chó, b nh càng ph bi n và gây nhi u thi t h i

- Bi n ng nhi m u sán theo tu i: nhìn chung t l nhi m t ng d n theo

tu i l n, vì s l n ti p xúc v i c n b nh t ng theo tu i

2.1.3.2 c i m d ch t h c b nh sán dây Taenia hydatigena

c i m d ch t b nh do sán dây gây ra ã c nhi u tác gi c p n Tuy nhiên, các nghiên c u còn ít và ch a h th ng nên ch a ph n ánh y nh ng

v n liên quan n s phát sinh và phát tri n c a b nh

Skarabin và Petrov (1963) [16] cho bi t, n u nh ng xâm nh p c a các giun sán a lý th ng là qua n c ho c th c n b nhi m b n, thì nhi u lo i giun sán sinh

v t xâm nh p vào c th ký ch cu i cùng khi ký ch ó n ph i các mô và các c quan

c a KCTG ch a u trùng giun sán giai o n c m nhi m V i cách xâm nh p này, chó

sói c m nhi m sán dây Taenia hydatigena do n ph i c u có u trùng sán

Theo D ng Thái và Tr nh V n Th nh (1978) [17], chó nhi m sán

dây loài Dipylidium canium do n ph i các KCTG s ng trên mình chó nh b ,

r n Chó nhi m sán dây loài Taenia hydatigena do n ph t ng loài nhai l i hay

l n ch a u trùng Cysticercus tenuicollis

Theo k t qu nghiên c u c a Dalimi A và cs (2006) [25], ki m tra 83 chó các

t nh phía Tây c a Iran cho th y: có 38,55% chó nhi m Dipylidium caninum; 53,01% chó nhi m Taenia hydatigena; 7,23% chó nhi m Taenia ovis; 4,82% chó nhi m Multiceps multiceps; 13,25% chó nhi m Echinococcus granulosus

Theo k t qu nghiên c u c a Yotko K và cs (2009) [39], t l nhi m loài

Taenia hydatigena c a chó vùng Tây B c Bulgaria là 47,85%

n c ta, các loài Dipylidium caninum, Taenia hydatigena, Taenia pisiformis, Multiceps multiceps c phân b r ng c 3 vùng: ng b ng, trung du, mi n núi v i

nh ng ki u khí h u khác nhau (Nguy n Th K , 1994) [5]

K t qu ki m tra 130 m u phân chó c a Lê H u Ngh , Nguy n V n Du(2000) [15] Thành ph Hu cho th y: chó nhi m sán dây t r t s m, giai o n ssinh n 1 n m tu i ã nhi m v i t l cao

D ch t h c c a b nh sán dây chó liên quan ch t ch n s l ng chó nuôi

và ch ki m soát gi t m nh ng n i mà ch ki m soát sát sinh không ch t

ch thì chó d m c b nh sán dây do n ph i nh ng khí quan c a gia súc có u trùng (Nguy n Th Kim Lan và cs, 1999 [7])

Tu i th c a sán tr ng thành dài, có th t i hàng ch c n m nên loài n th t mang sán là ngu n gieo r c c n b nh nguy hi m M i t sán ch a ch a hàng nghìn

Vì v y s phân b c a sán dây ph thu c r t nhi u vào v t ch Ngoài quy lu t phân b

c a v t ch , quy lu t sinh thái h c c a c v t ch và sán dây là y u t quan tr ng nh t chi

ph i s khác nhau v t l nhi m sán dây v t ch (Nguy n Th K , 2003 [6])

2.1.4 c i m b nh lý và lâm sàng do u trùng Cysticercus tenuicollis

2.1.4.1 c i m gây b nh c a u trùng Cysticercus tenuicollis

Các v t ch trung gian b nhi m b nh khi n ph i th c n ho c n c b

nhi m tr ng ho c phân mang tr ng c a Taenia hydatigena qua cây d ng c ho c

th c n l u tr M t o n mang tr ng duy nh t ch a hàng ngàn tr ng Ô nhi m

th c n có th x y ra thông qua phân chó Tr ng có th t n t i ngoài môi tr ng trong vài tháng

Trong quá trình hoàn thành giai o n u trùng Cysticercus tenuicollis KCTG,

các u trùng 6 móc chui qua niêm m c ru t, theo máu n b m t gan, màng treo ru t,

ph i, gây ra nh ng t n th ng l n các c quan này (Woinshet Sa mmuel - Girma G Zewde, 2010 [37])

Khi nhi m nh , các ch c n ng r i lo n không rõ Thai 6 móc c a u sán chui qua thành ru t, sau 24h vào gan, d ng l i các nhánh t nh m ch c a, r i vào gan

ào thành rãnh, gây viêm gan c p tính, có khi viêm màng b ng

u trùng di hành chui qua m t gan vào xoang b ng, ký sinh màng treo

ru t, màng m chài, ph i

Trong gan, u trùng di chuy n thông qua các mô gan t i các b m t cquan (thanh m c) trong th i gian kho ng 30 ngày Trên b m t các c quan b ng khác nó hình thành các nang n c Phát tri n thành u nang c n 35 n 55 ngày sau khi nhi m b nh Các nang có th lây nhi m cho chó trong vài tháng (P Junquera, 2013) [33]

2.1.4.2 c i m b nh lý và lâm sàng c a b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra

Cysticercus tenuicollis không có tác d ng gây b nh trong khi n m trong

b ng Khi nhi u u trùng di chuy n ng th i qua gan ta có th nhìn th y d u hi u lâm sàng S di c có th gây h y ho i tr m tr ng mô gan và các b nh lý nhìn th y trong gan t ng t nh quan sát th y trong nhi m sán lá gan (P Junquera, 2013) [34]

Theo Ph m V n Khuê và Phan L c (1996) [4] b nh th ng th mãn tính, tri u ch ng không rõ ràng Khi b n ng, giai o n u con v t g y y u, hoàng n,

ti p ó là viêm màng b ng c p tính, th ng s t cao, khi n m nh vào b ng con v t

th y au, b ng to và c ng, m t s tr ng h p th y xoang b ng xu t huy t Khi c p tính gan s ng to, m t gan g gh , màng fibrin ph kín, có nhi u i m t huy t, có nhi u rãnh do u trùng di hành trong gan Th i k u nhi u n c, th i k cu i

n c màu vàng M t vài tr ng h p viêm màng b ng c p tính có nhi u d ch th m

xu t l n máu, u sán có trong d ch ó

Cysticercus tenuicollis th ng gây b nh không nghiêm tr ng cho gia súc,

nh ng nhi m trùng n ng có th gây viêm gan ch n th ng khi nhi u u trùng di chuy n qua gan Tr ng h p n ng có th t vong, ch y u là ng v t non Thi t

h i kinh t ch y u là do s t n th ng c a gan và các c quan khác

Các b nh lý c a b nh Cysticercus tenuicollis dê ã c nghiên c u vào ngày 7, 15, 30 và 60 sau khi gây nhi m Các t n th ng c tr ng th hi n vào ngày

th 15 sau khi nhi m b nh bao g m tích t c a m t s l ng l n ch t l ng fibrin trong xoang phúc m c và ng c Xu t huy t c ng xu t hi n trên b m t gan và trong nhu mô do di c C tenuicollis Các t n th ng nh trong gan bao g m các u nang

v i m t kh i l ng c a fibrin và h ng c u Các t bào gan b thoái hóa ch y u là

do s phá h y nhu mô Xoang c giãn ra và ng m t b t u có nh ng thay i thoái hóa Lá ph i c a ng v t b gi t ch t vào ngày 15, th hi n nh ng c tr ng

c a b nh khí th ng và xu t huy t v i tác h i c aC tenuicollis Màng ph i xu t hi n phù n Ph nang cho th y s hi n di n c a d ch r huy t thanh

Cysticercus tenuicollis v i s l ng l n ký sinh gây ra viêm gan, ho i t , thoái hóa d ng h t, viêm ph i (Nath S., Pal S., Sanyal P.K., Ghosh R.C., MandalS.C, 2010) [32]

Các u trùng c a Taenia hydatigena gây thi t h i l n trong ch n nuôi do tác

h i b nh lý và t l t vong cao (Abidi và cs, 1989) [23] Di c c a Cysticercus

trong gan có th gây ra xu t huy t và viêm phúc m c (Blazek và cs, 1985 [24])

2.1.5 Ch n oán b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra và b nh sán dây chó

2.1.5.1 Ch n oán b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra

Theo P Junquera (2013) [33], cho n nay ch n oán b nh do u trùng

Cysticercus tenuicollis ch có th th c hi n khi gia súc ch t

V t còn s ng r t khó ch n oán, có th ch c dò tìm u sán trong d ch xoang ng c và b ng Th ng ch n oán sau khi ch t, m con v t tìm u sán n i chúng ký sinh (Phan L c và Ph m V n Khuê, 1996) [4]

Ba lo i kháng nguyên c tìm th y t u trùng Cysticercus tenuicollis có

tr ng l ng phân t là: 36.2KDa, 23.9KDa và 9.6KDa Các kháng nguyên này có

th c dùng ch n oán huy t thanh h c b nh do Cysticercus tenuicollis gây ra

trên ng v t (Goswamia A., Das M., Laha R., 2013) [29]

2.1.5.2 Ch n oán b nh do sán dây chó gây ra

ch n oán b nh do sán dây gây ra, có th d a vào tri u ch ng lâm sàng, tuy nhiên ph n l n chó m c b nh th ng không có bi u hi n c tr ng và khó phân

bi t, vì v y ph i k t h p v i vi c ki m tra phân tìm t sán

D ng Thái và Tr nh V n Th nh (1978) [17] cho bi t: vi c ch n oán d khi chó a ra nh ng t sán và th ng lòng thòng h u môn, gây ng a

Theo Nguy n Th Kim Lan và cs (1999) [7], (2008) [8]:

- i v i chó còn s ng: Ki m tra phân tìm tr ng sán và t sán dây

N u s l ng t sán trong phân nhi u thì có th tr c ti p tìm t sán trong phân Tr ng h p chó nhi m nh , ch có ít t sán thì xét nghi m phân tìm t sán và m nh t b ng ph ng pháp l ng c n Benedek (1943), cho c n lên a Petri màu en tìm t sán b ng kính lúp Có th dùng ph ng pháp Fulleborn tìm tr ng sán dây i v i sán dây b Pseudophyllidea t cung có lthông ra bên ngoài nên tr ng c ra bên ngoài, do v y k c khi trong ru t chó có sán dây ký sinh nh ng không tìm th y c t sán trong phân v n có th k t lu n chó nhi m sán qua vi c xét nghi m phân tìm tr ng C ng có th tìm c tr ng sán khi t sán già v ra i v i sán dây thu c b Cyclophyllidea

Tr ng sán dây b Cyclophyllidea hình tròn ho c h i b u d c, có 4 l p trong

có phôi 6 móc Tr ng sán dây b Pseudophyllidea gi ng tr ng sán lá: hình b u d c,

m t u có n p, bên trong ch a phôi bào

- i v i chó ã ch t ho c nh ng con nghi m c b nh còn s ng: có th

m khám ki m tra b nh tích và tìm sán tr ng thành

Theo Valerie Foss (2003) [36], chó nhi m sán loài Dipylidium caninum là

ch y u và có th d dàng ch n oán c khi t già r ng ra ngoài gi ng nh

nh ng h t g o dính trên lông uôi

Ph m S L ng và cs (2006) [12] cho bi t, d a vào vi c ki m tra t sán trong phân v t b nh kh ng nh là chó b m c b nh sán dây

Chu Th Th m và cs (2006) [21] cho r ng: xác nh tên c a sán dây

tr ng thành m t cách chính xác, thân sán dây ch t t nhiên trong n c s ch

ph i c ép m ng trong c n etylic 700 Sau ó nhu m Carmine, rút h t n c trong

m u v t, làm trong và g n thành tiêu b n trên phi n kính ch n oán, xác nh tên khoa h c c a các loài sán dây

2.1.6 Phòng và tr b nh b nh do u trùng Cysticercus tenuicollis gây ra

2.1.6.1 i u tr

u trùng sán dây Taenia hydatigena gây b nh u sán c nh ng i, l n, trâu,

bò, dê, c u , hi n v n ch a có thu c i u tr (Nguy n Th Kim Lan và cs, 1999 [7])

Theo P Junquera, 2013 [33], vi c s d ng th ng xuyên thu c tr giun sán không c ch nh ng n ng a gia súc nhi m v i Cysticercus tenuicollis, có báo

cáo cho r ng Albendazole và Praziquantel có hi u qu , nh ng ch li u l ng cao

h n so v i nh ng i u tr thông th ng, và k t qu có th không áng tin c y

2.1.6.2 Phòng b nh

Phá v chu k lây nhi m liên quan n vi c ki m soát chu k gi a chó và các v t ch trung gian i u tr cho chó th ng xuyên v i thu c tr giun sán tiêu

di t sán dây và ng n ng a chó n th t c u, dê s ng ho c b ph n n i t ng là c n thi t ki m soát chu k c a nhi m trùng H n ch ô nhi m n m c t i thi u b ng cách d n d p phân chó c ng s giúp h n ch b nh i u này có th th c hi n c trong không gian nh nh ng ki m soát c a phân chó rõ ràng là ít h n th c t trên

ng c l n Ký sinh trùng c ng có th lây truy n gi a nai hoang dã và chó sói B c

M Khu v c ng c và c khô hay th c n l u tr nên c rào ch n gi cho chó sói B c M và chó hoang dã khác i vào Cách phòng ng a t t nh t là h n ch

s nhi m tr ng sán Taenia hydatigena vào ngu n th c n, n c u ng c a v t nuôi (P Junquera, 2013) [33]

Theo Phan L c và Ph m V n Khuê (1996) [4], phòng b nh c n không cho chó nhi m ph i sán tr ng thành, không cho chó n các khí quan có u trùng, (gan,

ph i, lách ) Khi m gia súc, th y u sán ph i t p trung di t u trùng, nh k

t y sán dây cho chó, không nuôi chó các gia ình và tr i ch n nuôi gia súc

2.2 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c

2.2.1 Tình hình nghiên c u trong n c

Nguy n Th K (1994) [5] cho bi t: so v i các nhóm giun sán khác thì sán dây ít c nghiên c u h n, nên nh ng hi u bi t v thành ph n loài sán dây còn

Vi c nghiên c u sán dây Vi t Nam c b t u t h n 1 th k tr c N m

1870, Cande J l n u tiên mô t loài sán dây Diphyllobothrium latum tìm th y

ng i Nam B (Vi t Nam) Sau ó 10 n m m i xu t hi n các công trình nghiên c u l

t v m t vài loài sán dây gây b nh cho ng i T ó, vi c nghiên c u v thành ph n sán dây ng i c chú ý h n, r i m r ng ph m vi nghiên c u sang m t s ng

v t nuôi và m t s ng v t hoang dã

N m 1914, Casaux ã phát hi n c gan ng i hai nang sán Cysticercus tenuicollis c a loài sán Taenia hydatigena ký sinh chó

N m 1925, Houdemer ti n hành nghiên c u ký sinh trùng thú nuôi và thú

hoang B c B c ng phát hi n th y u trùng Cysticercus tenuicollis và loài sán Dipylidium caninum, ng th i tác gi ã b sung thêm các loài trong ó có loài

Taenia hydatigena và Taenia pisiformis

N m 1963, Tr nh V n Th nh ã có công trình t ng k t c h u h t nh ng nghiên c u tr c ó, trong ó tác gi ã c p n u trùng Coenurus cerabralis

c a loài sán dây Multiceps multiceps c u

N m 1967 hai nhà ký sinh trùng h c ng i Ba Lan là Drozdz và Malczewski

ã công b các loài sán dây ng v t nhai l i 8 t nh mi n B c, trong ó có u

trùng Cysticercus tenuicollis c a loài Taenia hydatigena

Nguy n Th K (2003) [6] ã m khám 174 cá th thu c 21 loài c a b n

th t k t qu cho th y, trong các loài mèo r ng, c y giông, c y h ng, cày l n và chó nhà c m khám phát hi n th y các loài Taenia hydatigena, Taenia pisifomis, Multiceps multiceps, Spirometra erinacei-europaei, Dipylidium caninum

K t qu ki m tra 130 chó t i thành ph Hu c a Lê H u Ngh và Nguy n V n

Du (2000) [15] cho th y: chó nhi m sán dây r t s m, giai o n s sinh n m t n m

tu i ã nhi m v i t l cao T l nhi m Dipylidium caninum là 13,07%

Nghiên c u c a Ph m S L ng t n m 1982 - 1985 cho th y: trong 138 chó b

b nh sán dây có 101 chó nhi m Dypilidium caninum, chi m t l 73,91% Chó con t

27 - 30 ngày tu i ã b nhi m sán Chó nuôi thành ph ch y u b b nh sán dây do

Dypilidium caninum (d n theo Ph m S L ng, 2002 [11])

Theo Nguy n H u H ng và Cao Thanh Bình (2009) [3], ki m tra 597 m u phân chó t i thành ph C n Th , có 95 m u nhi m sán dây (15,91%) Chó nhi m sán

dây Dipylidium caninum m i l a tu i, t l nhi m bi n ng t 14,78 - 16,58%

Ph m S L ng (1992) cho bi t: t y cho 67 tr ng h p chó nhi m sán dây,

th y t l s ch sán và kh i b nh t 85% khi dùng Yomesan (còn có tên là Niclosamid (d n theo Ph m S L ng và cs, 2009 [14])

Theo Ph m c Ch ng và cs (2003) [2]: c ch tác d ng c a Niclosamid là

c ch s h p thu ng và ng n c n quá trình phosphoryl hóa trong ty l p th c a sán dây S phong t a chu trình Krep d n n tích l y acid lactic và gi t ch t sán

S kích thích quá m c ho t ng c a adenosine triphosphate (ATP) c a ty l p th

có th liên quan n tác d ng c a Niclosamid v i sán dây Sán dây ch t và b nát trong ng tiêu hóa tr c khi r i ký ch , vì v y không tìm th y u và t sán trong phân gia súc c t y

K t qu ki m tra u trùng Cysticercus tenuicollis ký sinh l n c a Ph m

V n Khuê và Phan L c (1996) [4] cho th y: L n con d i 2 tháng tu i, t l nhi m 48,2%; l n 3 - 4 tháng tu i t l nhi m 46,3%, l n 5 - 7 tháng tu i t l nhi m 65,7% và l n trên 8 tháng tu i t l nhi m 60,00%

2.2.2 Tình hình nghiên c u n c ngoài

Faust E C và cs (1929) [27] ã l p nên m t phân gi ng là Spirometra trong

gi ng Diphyllobothrium Muller (1935) [31] ã mô t loài Diphyllobothrium mansonoides trên m u v t tìm c t chó và mèo vùng Syracus (New York) n

n m 1937 Muller xu t gi ng Spirometra và th ng nh t i tên loài Diphyllobothrium mansonoides thành loài Spirometra mansonoides

Rudolphi (1918) ã phát hi n u trùng c a sán dây loài Spirometra ericnaice trên

loài nhím châu Âu Faust E C và cs (1929) [27] c ng ã phát hi n u trùng loài này trên