Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)

Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)Khảo sát một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch và bệnh thường gặp của lợn đực giống Landrace và Pidu tại trại gia công CP Huyện Lương Sơn Tỉnh Hòa Bình (Khóa luận tốt nghiệp)

L I C M N

Tr i qua 6 tháng th c t p t t nghi p, n nay em ã hoàn thành khóa lu n

c a mình Có c k t qu này là nh s giúp , t o i u ki n thu n l i c a Ban giám hi u nhà tr ng, các th y cô giáo trong khoa Ch n nuôi thú y và i

ng cán b , công nhân t i tr i gia công huy n L ng S n, t nh Hòa Bình

Em xin chân thành c m n Ban giám hi u Tr ng i h c Nông Lâm Thái Nguyên, Ban ch nhi m khoa Ch n nuôi thú y, các th y cô giáo trong khoa Ch n nuôi thú y, các anh ch tr i gia công huy n L ng S n, t nh Hòa Bình

c bi t, em xin bày t l i c m n sâu s c t i GS.TS Nguy n Th Kim Lan - ng i ã t n tình h ng d n em trong quá trình th c t p t t nghi p và hoàn thành b n khóa lu n này

Em xin kính chúc toàn th các th y, cô giáo trong Khoa Ch n nuôi thú y cùng Ban lãnh o, các anh ch trong tr i gia công huy n L ng S n, t nh Hòa Bình s c kh e, h nh phúc và thành công

Thái Nguyên, ngày tháng 05 n m 2014

Sinh viên

Nguy n Th L a

L I M U

Th i gian th c t p t t nghi p chính là c h i cho sinh viên c ng c và h

th ng l i toàn b nh ng ki n th c ã h c ng th i c ng giúp cho sinh viên làm quen v i th c t s n xu t, úc rút kinh nghi m t ó nâng cao trình chuyên môn, tay ngh , nuôi d ng tình yêu ngh nghi p

Th c t p t t nghi p không nh ng t o i u ki n sinh viên áp d ng

nh ng ki n th c ã h c vào th c ti n s n xu t mà còn phát huy tính n ng

ng, sáng t o sau này r i gh nhà tr ng tr thành nh ng k s ch n nuôi thú

y có n ng l c t t, có trình chuyên môn gi i áp ng yêu c u c a xã h i

Xu t phát t c s trên, c s ng ý c a Nhà tr ng, Khoa Ch n nuôi Thú y, em ã ti n hành nghiên c u tài:

DANH M C CÁC B NG

B ng 3.1: Thang i m ánh giá n ng tinh trùng d a 26

B ng 4.1: L ch tiêm phòng cho àn l n c a tr i 30

B ng 4.2: K t qu công tác ph c v s n xu t 31

B ng 4.3: M t s ch tiêu lý h c c a tinh d ch l n ngo i 32

B ng 4.4: Th tích tinh d ch c a hai gi ng l n Landrace và Pidu các tháng theo dõi 33

B ng 4.5: Ho t l c tinh trùng các tháng theo dõi 34

B ng 4.6: N ng tinh trùng các tháng theo dõi 35

B ng 4.7: Ch tiêu V.A.C bình quân các tháng theo dõi 36

B ng 4.8: S c kháng c a tinh trùng (R) các tháng theo dõi 37

B ng 4.9: T l tinh trùng k hình các tháng theo dõi 38

B ng 4.10: pH c a tinh d ch các tháng theo dõi 39

B ng 4.11: T l th thai c a l n nái c ph i tinh c a hai gi ng l n 40

B ng 4.12:T l m c b nh l n c gi ng 41

B ng 4.13: K t qu i u tr m t s b nh cho l n c gi ng 41

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 4.1: Bi u bi u di n m và nhi t c a huy n L ng S n 32 Hình 4.2 Bi u th hi n s th thai c a hai gi ng l n 40

TT : Th tr ng

M C L C

Ph n 1 M U 1

1.1 t V n 1

1.2 M c tiêu và yêu c u c a tài 2

1.3 Ý ngh a c a tài 2

1.3.1 Ý ngh a khoa h c 2

1.3.2 Ý ngh a th c ti n 3

Ph n 2 T NG QUAN NGHIÊN C U 3

2.1 C s khoa h c 3

2.1.1 C u t o và ch c n ng sinh lý c a c quan sinh d c l n c 3

2.1.2 Sinh lý bài ti t tinh d ch 4

2.1.3 Hình thái, c u t o c a tinh trùng 5

2.1.4 Thành ph n hoá h c c a tinh d ch 7

2.1.5 Các ch tiêu ánh giá ch t l ng tinh d ch 8

2.1.6 Các nhân t nh h ng n ch t l ng tinh d ch 10

2.1.7 Các b nh th ng x y ra l n c gi ng 14

2.2 Tình hình nghiên c u trong n c và trên th gi i 17

2.2.1 Tình hình nghiên c u trong n c 17

2.2.2 Tình hình nghiên c u ngoài n c 19

PH N 3 I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 21

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 21

3.2 a i m và th i gian ti n hành 21

3.3 N i dung nghiên c u và các ch tiêu theo dõi 21

3.4 Ph ng pháp nghiên c u 22

3.5 Ph ng pháp x lý s li u Error! Bookmark not defined. PH N 4 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 30

4.1 K t qu công tác ph c v s n xu t 30

4.1.1 Công tác ch n nuôi 30

4.1.2 Công tác thú y 4.2 K t qu nghiên c u 31

4.2.1 c i m khí h u Xã H p Châu – L ng S n – Hòa Bình 31

4.2.2 M t s ch tiêu lý h c c a tinh d ch l n ngo i 32

4.2.3 Th tích tinh d ch c a hai gi ng l n Landrace và Pidu 33

4.2.4 K t qu ki m tra ho t l c tinh trùng (A) 34

4.2.5 K t qu ki m tra n ng tinh trùng 35

4.2.6 T ng s tinh trùng ti n th ng trong m t l n xu t tinh 36

4.2.7: K t qu ki m tra s c kháng c a tinh trùng (R) 37

4.2.8 K t qu ki m tra t l k hình (K%) 38

4.2.8 K t qu ki m tra pH c a tinh d ch 39

4.2.9 T l th thai c a l n nái c ph i tinh c a hai gi ng l n Landrace và Pidu 39

4.2.10 K t qu i u tra m t s b nh th ng x y ra l n c gióng t i tr i gia công công ty CP – Huy n L ng S n, T nh Hòa Bình 41

4.2.11 K t qu i u tr m t s b nh th ng g p l n c gi ng t i tr i gia công công ty CP – Huy n L ng S n, t nh Hòa Bình 41

PH N 5 K T LU N VÀ NGH 43

5.1 K t lu n 43

5.3 ngh 43

Ph n 1

1.1 t V n

n c ta, nông nghi p là ngành quan tr ng vì có trên 80% dân s c

n c làm ngh nông Trong nông nghi p thì ch n nuôi là m t trong nh ng ngành quan tr ng, trong ó ch n nuôi l n chi m t l l n trong c c u v t nuôi Ch n nuôi l n cung c p th c ph m cho ng i tiêu dùng và cho xu t

kh u, cung c p phân bón cho ngành tr ng tr t

M t v n mà nh ng ng i ch n nuôi luôn quan tâm là làm th nào

àn l n th t có t c sinh tr ng nhanh và t t l n c cao Vì v y, bên c nh các ph ng pháp nh nâng cao ti n b di truy n, ch n l c, k t h p ch m sóc nuôi d ng và hi n i hóa chu ng tr i… thì vi c t o ra nh ng t h p lai trên

c s k t h p c m t s c i m c a m i gi ng, m i dòng và c bi t vi c

s d ng u th lai trong ch n nuôi l n là r t c n thi t

Nh ng t h p lai nhi u dòng, gi ng khác nhau u làm t ng s con ssinh/ , nâng cao t c sinh tr ng, gi m chi phí th c n/kg kh i l ng, nâng cao n ng su t và ch t l ng th t n c, rút ng n th i gian nuôi… Vì v y, vi c s

d ng t h p lai s n xu t l n th t th ng ph m ã c áp d ng r ng rãi

Hi n nay, nâng cao n ng su t và ch t l ng th t l n, n c ta ã nh p vào

r t nhi u gi ng l n ngo i cao s n nh : Landrace, Yorkshire, PiDu, Duroc Trong

s ó, l n Landrace và PiDu c s d ng ph bi n nh t lai kinh t và ph c v

ch ng trình nhân gi ng, lai gi ng nh h ng c a l n c gi ng t i ch t l ng

àn con là r t l n, nhi u c i m mang tính tr i con c nh màu s c lông, th

ch t kh e m nh, t ng tr ng nhanh, tiêu t n th c n/kg TT gi m S c s ng c a i sau ph thu c vào s c s ng c a tinh trùng: tinh trùng c a l n c càng có s c

s ng cao thì kh n ng sinh tr ng, phát d c, s c kháng b nh t t c a i sau càng cao, nên l n c gi ng chi m m t v trí quan tr ng trong vi c nâng cao n ng

su t, ch t l ng s n ph m c a ngành ch n nuôi l n

áp ng nhu c u phát tri n ch n nuôi l n h ng n c th ng ph m,

vi c theo dõi, ánh giá ch t l ng tinh d ch c a l n c gi ng là v n h t

s c c n thi t Tuy nhiên, trong quá trình ch m sóc, nuôi d ng và khai thác thì l n c gi ng c ng m c m t s b nh, làm nh h ng n n ng su t ch n nuôi và nh h ng n c àn con

Xu t phát t nh ng yêu c u c a th c t s n xu t, chúng tôi ti n hành nghiên c u chuyên : “Kh o sát m t s ch tiêu ch t l ng tinh d ch và

b nh th ng g p c a l n c gi ng Landrace và PiDu t i tr i gia công công ty CP - huy n L ng S n, t nh Hòa Bình”

1.2 M c tiêu và yêu c u c a tài

1.2.1 M c tiêu nghiên c u tài

ánh giá m t s ch tiêu v ch t l ng tinh d ch c a hai gi ng l n Landrace và PiDu

Xác nh t l m c m t s b nh th ng g p l n c gi ng nuôi t i tr i

T ó có c s khoa h c áp d ng các bi n pháp k thu t, nh m phát tri n ch n nuôi l n c gi ng và ch t l ng th h con c a chúng

1.2.2 Yêu c u c a tài

N m c c s khoa h c v các ch tiêu tinh d ch ánh giá ph m

ch t tinh d ch l n t k t qu có tính thuy t ph c cao

Ph n 2

T NG QUAN NGHIÊN C U 2.1 C s khoa h c

2.1.1 C u t o và ch c n ng sinh lý c a c quan sinh d c l n c

C quan sinh d c l n bao g m: d ch hoàn, bao d ch hoàn, d ch hoàn ph , các tuy n sinh d c ph , d ng v t và bao d ng v t

- D ch hoàn: N m trong bao d ch hoàn, có ch c n ng n i ti t (ti t ra hormone sinh d c) và ngo i ti t (s n xu t ra tinh trùng) D ch hoàn có hình

tr ng, có kh i l ng khi tr ng thành t 300 – 800 g T t c các giai o n phát tri n c a t bào sinh d c u di n ra d ch hoàn

- Bao d ch hoàn: là ph n bao ph bên ngoài d ch hoàn t o thành m t

kh i l i hình bán c u và chia thành 2 thu không rõ ràng Bao d ch hoàn n m sau vùng b n, d i h u môn Bao d ch hoàn có ch c n ng ch a và b o v

d ch hoàn

- D ch hoàn ph (th ng d ch hoàn): Là m t th kéo dài hình ngo n ngoèo, g m 3 ph n: u, thân, uôi D ch hoàn ph là n i xu t phát các ng

d n tinh

- Các tuy n sinh d c ph : bao g m tuy n tinh nang, tuy n ti n li t và ni u

o, tuy n cowper Tuy n sinh d c ph có ch c n ng bài ti t ra tinh thanh

+ Ph n thân hay còn g i là ph n t do thò ra ngoài khi d ng v t c ng

c ng và a vào ng sinh d c cái khi giao ph i Trong tình tr ng không

ho t ng thì ph n t do n m trong bao d ng v t

D ng v t c hình thành t ni u qu n d ng v t, các th x p, th

h ng, các t ch c liên k t huy t qu n và các s i chun Khi con v t chu n bgiao ph i, máu t các ám r i t nh m ch trong k vách ng n d n y vào các xoang c a th h ng, th x p gây nên hi n t ng c ng c ng d ng v t u

d ng v t hình m i khoan, khi giao ph i ho c l y tinh d ng v t thò ra ngoài

- Ph n x h ng ph n: Th n kinh con v t b kích thích, nh p tim t ng, l u

l ng máu v n chuy n nhi u, các dây th n kinh c m th h ng ph n s n sàng

hi n ph n x nh y, ng th i a d ng v t vào âm o c a con cái Mông con

c co gi t liên t c, nh ó mà d ng v t và âm o c c xát v i nhau

- Ph n x b n tinh: Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] có th quan sát th y 3 giai o n xu t tinh c a l n c nh sau:

+ Giai o n u ti t ra 10 - 20 ml d ch trong su t không có tinh trùng,

ch t này có tác d ng r a ng ni u o chu n b cho tinh trùng di chuy n + Giai o n gi a kéo dài 1 - 2 phút ti t ra kho ng 100 - 120 ml ch t d ch

g m tinh trùng và các ch t phân ti t c a các tuy n sinh d c ph nh : ti n li t, tinh nang, cowper…

+ Giai o n cu i là s bài ti t ch y u c a các tuy n sinh d c ph , giai

o n này ti t ra kho ng 150 - 200 ml, s l ng tinh trùng giai o n này ít,

th i gian kéo dài 4 - 5 phút

2.1.3 Hình thái, c u t o c a tinh trùng

* Hình thái và kích th c:

Tinh trùng l n là m t t bào sinh d c nh , có hình d ng gi ng nòng n c,

u có hình chùy Chi u dài tinh trùng kho ng 37,3 - 62,3 µm trong ó chi u dài u là 7,2 - 10,2 µm th tích tinh trùng kho ng 0,65 - 21,5 µm3

Tinh trùng ch a kho ng 25% v t ch t khô và 75% là n c Trong v t

ch t khô thì 50% là protein, 13,2% là lipit và kho ng 1,8% là khoáng

* C u t o:

Tinh trùng l n c u t o g m 3 ph n chính: u, c thân và uôi

- u tinh trùng: g m 2 ph n chính là nhân và th acrosome (th nh) Nhân: Ngoài cùng c a nhân là màng nhân, phía tr c g n v i thAcrosome thành m chóp tr c, phía sau g n v i màng ngoài c a tinh trùng Thành ph n c a nhân ch y u là chromatine c, ng nh t v i nó bao g m ADN và các protit thu c nhóm protamin

Th Acrosome: N m bên trong màng sinh ch t và phía nh u tinh trùng, vì v y ng i ta còn g i là th nh Màng tr c c a acrosome dính sát

v i màng ngoài c a tinh trùng và màng sau dính v i màng nhân làm thành mchóp tr c c a tinh trùng D ch ch a trong th acrosome là m t th d ch c,

ng nh t, trong thành ph n c a nó có các enzyme c n thi t cho quá trình thtinh gi a tr ng và tinh trùng Ph n phía trên c a th acrosome ch a enzyme hyaluronidase có tác d ng phá hu vành phóng x c a t bào tr ng, trong khi ó

ph n sau c a th acrosome ch a enzyme acrosine có vai trò trong vi c ch c th ng vùng trong su t c a t bào tr ng Ngoài ra, th acrosome còn ch a các enzyme photphatase axit, esterase, hydrolase axit

Th acrosome c a tinh trùng có vai trò r t quan tr ng trong quá trình thtinh, nên ngoài vi c ánh giá ch t l ng tinh trùng qua các ch tiêu thông

th ng, ng i ta còn ánh giá ph m ch t tinh trùng thông qua th acrosome

nh s phát sáng c a nó trong môi tr ng acrota

Theo Nguy n T n Anh (1985) [3], dùng dung d ch acrota cùng v i tinh

d ch soi trên kính hi n vi n n en ki m tra s phát sáng c a tinh trùng Theo m t s tác gi thì ch t protein c a acrosome d b tr ng ph ng trong môi tr ng axit, vì v y khi b o t n tinh d ch nên chú ý vì acrosome d

b phá hu làm m t kh n ng th thai

- Ph n c thân:

C thân là vùng ph c h p do nguyên sinh ch t d n ép t o thành Trong

ph n c thân có 2 lo i c p h t là: C p h t trung tâm và 9 c p h t bên T 9

c p h t bên xu t phát ra 9 c p s i bên, c phân chia thành t ng o n sáng

t i xen k nhau i theo hình xo n trôn c v phía uôi Bao xung quanh s i bên là h th ng ty l p th (Mitochondria)

Ph n c thân c a tinh trùng có ch a nhi u lo i enzyme oxy hoá kh giúp cho tinh trùng trao i ch t Các enzyme ch y u là phosphatase, tranferase

và ATPase Ngoài ra, ph n c thân còn ch a phospholipit có tác d ng cung

c p n ng l ng cho tinh trùng ho t ng

- uôi: c chia làm 3 ph n chính bao g m:

+ Trung o n: B t u t các h t bên và k t thúc ch dày lên c a màng uôi v phía d i Nhìn theo ti t di n ngang thì chính gi a là m t c p s i trung tâm và xung quanh có 9 c p s i tr c ngo i vi (s i bên) Bao b c các s i bên là nh ng th h t (ty l p th ) và m t l p nguyên sinh ch t m ng

(protoplasma) L p ngoài cùng bao b c trung o n là l p màng sinh ch t (cytoplasma)

+ uôi chính: Là ph n dài nh t c a uôi Ngoài cùng là màng sinh ch t,

gi a có 1 c p s i trung tâm và xung quanh s i trung tâm là 9 c p s i ngo i

vi (s i bên) t o thành 2 l p, xung quanh nh ng c p s i này c bao b c b i

m t l p ty l p th

+ uôi ph : Không có màng sinh ch t bên ngoài, các s i tr c bên không

t o thành vòng xo n n a mà chúng c gi i phóng thành chùm t uôi giúp cho tinh trùng v n ng và chuy n h ng c d dàng

2.1.4 Thành ph n hoá h c c a tinh d ch

Sau khi th c hi n thành công ph n x sinh d c, con c ti t ra tinh d ch phóng vào ng sinh d c con cái ho c d ng c l y tinh

* Tinh thanh:

Theo Herick J B and Self H (1962) [27] tinh thanh chi m 84,7% kh i

l ng tinh d ch Tinh thanh c a tinh d ch l n chi m 93 - 96% và là môi

tr ng có tác d ng kích thích tinh trùng ho t ng Theo Milovalov (1998) [29] s ho t ng c a tinh trùng làm tiêu hao n ng l ng d tr , làm ph ng các màng b c c a u tinh trùng, ng th i làm m t i n tích b m t gây ra các ám k t dính làm tinh trùng chóng ch t khi ra ngoài c th con c Thành ph n v t ch t khô có trong tinh thanh g m: Ch t vô c là các ion nh

K+, Na+, Ca 2+, Cl , PO4 3- Trong ó K+ và Mg 2+ làm t ng s c s ng c a tinh trùng còn Ca2+ thì có tác d ng ng c l i Các ch t h u c bao g m protein, axit béo, các ng n ch y u là fructose, axit xitric, axit lactic và các ho t

ch t sinh h c nh ergrothionin, inositol, phosphorycholin…

Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] thì tinh thanh có tác d ng pha loãng, kích thích tinh trùng v n ng, do ó làm tiêu hao s m n ng l ng d

tr c a tinh trùng làm cho tinh trùng chóng ch t Trong th tinh nhân t o, tinh thanh không th c s c n thi t, vì th khi khai thác ng i ta th ng b ph n tinh thanh

2.1.5 Các ch tiêu ánh giá ch t l ng tinh d ch

L ng tinh (ký hi u: V, n v : ml)

L ng tinh là th tích tinh d ch bài xu t t i a trong m t l n xu t tinh

ây là ch tiêu ánh giá kh n ng s n xu t tinh d ch c a l n c gi ng qua ó ánh giá ch dinh d ng, ch khai thác, s d ng l n c gi ng Thtích tinh d ch ph thu c vào nhi u y u t nh gi ng, tu i, i u ki n dinh

d ng, ch s d ng… Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] thì l ng tinh

d ch trung bình c a l n c n i: 200 - 300 ml, l n c ngo i: 300 - 500 ml Ngoài ra, Cao c m và cs (1993) [8] c ng thông báo v th tích tinh d ch l n

n i và l n ngo i nuôi t i Vi t Nam

Ho t l c tinh trùng (0 A 1)

Ho t l c tinh tùng th hi n ch t l ng tinh d ch, c tính b ng t ng stinh trùng còn kh n ng v n ng ti n th ng so v i t ng s tinh trùng có trong tinh d ch Tinh trùng l n c ng nh các loài gia súc khác khi c ra ngoài c

th , trong i u ki n thu n l i chúng v n ng r t m nh, chúng v n ng v i

t t c kh n ng nó có, Mollet E Erandil (1976) [25] ây chính là c i m c

b n c a tinh trùng t c s cho kh n ng th thai c a chúng Vì v y,

ng i ta ánh giá ch t l ng tinh d ch thông qua ho t l c

Hammond (1975) [24] cho bi t: Các gi ng l n ngo i ã c i ti n nhLandrace, Yorkshire, Duroc… c nuôi d ng t i các n c Châu Âu, Châu

M u có ho t l c r t t t và thay i không nhi u, th ng A = 0,8 - 0,9

Nh ng c ng v i các gi ng l n trên nuôi t i n c nhi t i nh n c ta thì ho t

l c nh h n Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18]; Nguy n V n H ng và cs (1976) [12] thì ho t l c c a c gi ng nuôi t i Vi t Nam th ng ch t t 0,7 - 0,8 Tinh trùng có ho t l c càng cao thì t l th thai thành công càng l n

N ng tinh trùng (ký hi u C, n v : tri u/ml)

N ng tinh trùng là ch tiêu c bi t quan tr ng ánh giá s l ng và

ch t l ng tinh d ch n u n ng tinh trùng m c, thì m c pha loãng tinh

d ch s c nhi u, s c s n xu t t t

Theo Salisbuty (1978) [30], n ng tinh trùng bình quân c a l n nhLandrace, Yorkshire, Duroc, i B ch… là 300 - 330 tri u/ml

Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] thì n ng bình quân c a tinh trùng

l n 221,62 tri u/ml i v i các loài khác nhau thì n ng tinh trùng khác nhau

t t 26 - 41,6 t /l n xu t tinh Trong th tinh nhân t o ch tiêu này quy t nh

s li u tinh s n xu t

pH

pH nh h ng t i nh hình, trao i ch t và ho t ng c a tinh trùng Theo Milovanov (1988) [29] tinh d ch l n có pH m c trung tính

ho c ki m y u Trong môi tr ng axit y u tinh trùng b c ch v n ng và

tr ng thái ti m sinh Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18], thì pH tinh d ch

l n trung bình là 7,4 Khi tinh trùng vào ng sinh d c c a con cái ,các ch t

ti t c a sinh d c cái làm t ng ki m c a môi tr ng làm cho tinh trùng ho t

ng m nh h n i g p tr ng và th tinh

S c kháng c a tinh trùng (ký hi u: R, n v : l n)

ây là ch tiêu ánh giá s c kháng c a tinh trùng trong i u ki n b t

l i S c kháng c a tinh trùng là kh n ng ch ng ch u v i dung d ch NaCl

1% C s khoa h c ánh giá s c kháng c a tinh trùng là b n màng lipoprotein c a tinh trùng d i tác ng c a dung d ch NaCl 1% S c kháng

c a tinh trùng c th hi n b ng s l ng dung d ch NaCl 1% c n thi t pha loãng m t n v th tích tinh d ch n lúc tinh trùng ng ng ho t ng Theo Nguy n Thi n và cs 1993 [18] thì s c kháng c a tinh trùng l n n i

là 1365, l n ngo i là 3000

T l tinh trùng k hình (ký hi u: K, n v : %)

T l tinh trùng k hình là ch tiêu ánh giá v hình thái tinh trùng Tinh trùng k hình là nh ng tinh trùng có hình thái không bình th ng nh b c t uôi, méo u, b p u, hai u… nh ng tinh trùng này không có kh n ng

th thai Nguy n Thi n và cs (1993) [18] cho bi t nh ng tinh trùng k hình không nh ng không có kh n ng th thai, mà còn gây nh h ng x u n kh

n ng th thai c a nh ng tinh trùng bình th ng khác T l k hình c a tinh trùng c a l n n i và l n ngo i u r t th p, th ng < 20%

T l tinh trùng k hình ph thu c vào nhi u y u t nh : Tình tr ng b nh

lý, y u t dinh d ng, khí h u, ch khai thác, r i lo n sinh s n…

(1986) [5] cho bi t các gi ng l n n i có n ng tinh trùng t 20 - 50 tri u/ml, còn các gi ng l n ngo i có n ng tinh trùng t 170 - 500 tri u/ml

Cá th :

i v i các cá th trong cùng m t gi ng, cá th nào có s c kho t t h n

t m vóc to h n, thì l ng tinh trùng, n ng tinh trùng s nhi u h n, t l khình s ít h n L ng tinh xu t không ph thu c vào tr ng l ng cá th c a các loài gia súc khác nhau, mà ch có th so sánh trong cùng m t ph m gi ng

Tu i:

Ch tiêu s l ng và ch t l ng tinh d ch cao nh t và n nh nh t khi

l n c tr ng thành Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] l n 6 tháng tu i

th tích tinh d ch là 205 ml, 12 tháng có th tích là 264 ml Theo Tr n C và

cs (1986) [6] các gi ng l n n i cho tinh d ch t t nh t t 8 - 18 tháng tu i, còn

l n ngo i t 2 - 3 n m L n sau 4 n m tu i, tuy th tích tinh d ch còn nhi u,

nh ng kh n ng di truy n kém Do v y, ngày nay ng i ta th ng s d ng l n

c n h t 2 - 3 n m tu i thì lo i th i

Dinh d ng:

Dinh d ng là y u t nh h ng tr c ti p t i quá trình s n sinh ra tinh trùng, nó có vai trò quy t nh ph m ch t tinh d ch Trong ó, protein, vitamin, và các ch t khoáng óng vai trò r t quan tr ng

Theo Nguy n c Hùng và cs (2003) [11] protein là nguyên li u s n

xu t ra tinh trùng Giá tr sinh h c c a protein nh h ng t i ch t l ng tinh

d ch và s c s ng c a tinh trùng Cung c p y protein có giá tr sinh v t

h c cao góp ph n t ng s l ng, ch t l ng tinh d ch C th l n c gi ng

n i c n 120g protein tiêu hoá/m t n v th c n L n c gi ng ngo i c n

140 - 160g protein tiêu hoá/m t n v th c n

Các vitamin A, C, E, D là c bi t c n i v i c gi ng Vitamin có vai trò quan tr ng trong quá trình s n xu t tinh d ch, chúng óng vai trò là ch t xúc tác trong các ph n ng sinh h c c ng nh quá trình s n xu t tinh trùng

Thi u vitamin, quá trình s n xu t tinh trùng có th ng ng tr Theo Lê Thanh

H i và cs (1990) [10] ã tiêm A, D, E cho 8 l n có ch t l ng và t l th thai kém ã thu c k t qu là ch sau 1 tu n, n ng tinh trùng t 100,25 tri u/ml ã t ng lên 840,8 tri u/ml V.A.C t 4,87 t ng lên 34,7 t

Các ch t khoáng gi vai trò quan tr ng trong ho t ng sinh lý sinh d c

c a c gi ng Các nguyên t nh : Ca, P, Na có vai trò quan tr ng trong vi c phát tri n b x ng c a c gi ng và nh h ng t i ph n x nh y c a c

gi ng Nguyên t P còn tham gia vào thành ph n c u t o tinh trùng và là thành ph n c u t o nên các ch t cung c p n ng l ng cho tinh trùng Bên

c nh ó các nguyên t vi l ng khác nh Zn, Cu c ng r t c n thi t cho quá trình sinh s n tinh trùng

Ch khai thác:

L n c khai thác t i a 4 - 5 ngày/l n, l n c ngo i 3 - 4 ngày/l n Theo Nguy n V n Thi n (2008) [19] n u l y tinh l n 4 - 5 ngày/l n thì V =

150 - 200 ml, 2 - 3 ngày/l n thì V = 60 - 100 ml, n u l y tinh hàng ngày thì V

= 20 - 50 ml N u khai thác quá th a s d n n tinh trùng già y u Các tinh trùng sau khi ch t s phân hu thành các ch t c, ti p t c gây ch t cho các tinh trùng còn s ng Quá trình này kéo dài thì hàm l ng c t s ngày càng cao, nh h ng nghiêm tr ng t i ph m ch t tinh d ch, có th d n n tình

tr ng vô sinh

Th i ti t và mùa v :

Khí h u Vi t Nam chia làm 4 mùa rõ r t, nên ch t l ng tinh d ch c a

l n c gi ng c ng nh h ng theo mùa, v Trong các y u t môi tr ng thì nhi t là y u t nh h ng rõ r t nh t và khó kh c ph c nh t b i vì l n là loài ng v t r t kém ch u nóng, h u nh không có tuy n m hôi Do v y, khi nhi t cao, l n th m nh nh m t ng c ng to nhi t M t khác, khi nhi t môi tr ng cao thì quá trình i u hoà nhi t bao d ch hoàn khó kh n làm cho

tinh trùng s n sinh ra ang d ch hoàn ph b nh h ng x u, d n n t l

ch t và t l k hình cao

V mùa hè, ch t l ng tinh d ch th ng kém do tr i oi b c, m cao con v t n ít trao i ch t kém, do ó n ng tinh trùng v mùa hè th ng

th p h n v ông xuân (Nguy n Thi n và cs, 1993) [18]

Mùa xuân và mùa thu th i ti t mát m , s l ng và ch t l ng tinh trùng

th ng t t h n so v i mùa hè và mùa ông M t s tác gi ã ch ng minh r ng, nhi t trung bình t 17 - 18oC thu n l i cho quá trình sinh tinh h n là nhi t

25oC Theo Nguy n Thi n và cs (1993) [18] nhi t cao làm c n tr quá trình sinh tinh, tinh trùng k hình và ch a thành th c t ng, t l s ng và ph n

x sinh d c gi m rõ r t Còn theo Nguy n T n Anh (1985) [3] vào các tháng mùa xuân (1, 2, 3) t ng s tinh trùng c a l n c Landrace nuôi t i Hà N i t 39,1 - 119,7 t còn vào các tháng mùa hè (5, 6, 7) ch t 27,3 - 28,7 t

Theo Tr n C và cs (1986) [6] cho r ng kh n ng s n xu t tinh d ch l n

c t t nh t là môi tr ng 18 – 20oC, khi nhi t môi tr ng t ng 30 - 35°C thì kh n ng s n xu t tinh trùng ch t 40 - 50 %

Ngoài ra, Lê Xuân C ng (1986) [5] ã ch ra r ng m và th i gian chi u sáng/ngày c ng nh h ng t i ph m ch t tinh d ch nh t là khi k t h p

v i nhi t i v i c gi ng thì th i gian chi u sáng không nên kéo dài quá 10 gi /ngày

Nh v y, y u t th i ti t, khí h u, mà c b n là nhi t có nh h ng

n ch t l ng tinh d ch c a l n c gi ng Vi c t o ra ti u khí h u chu ng nuôi phù h p s phát huy c kh n ng s n xu t tinh d ch c a l n c gi ng

K thu t khai thác:

K thu t khai thác c ng là m t y u t nh h ng l n n ch t l ng tinh

d ch Khai thác úng k thu t, ng tác thành th c, chính xác, phù h p v i

c tính sinh h c, làm cho con c xu t tinh trong i u ki n t t nh t s góp

ph n nâng cao s l ng và ch t l ng tinh d ch

Ánh sáng:

Tinh trùng có c tính a t i Do v y, ánh sáng s là tác nhân có h i cho

s c s ng c a tinh trùng Trong ánh sáng c bi t là các tia t ngo i s làm cho tinh trùng ch t r t nhanh M t khác, khi có ánh sáng chi u vào s làm cho nhi t t ng và làm cho tinh trùng ho t ng m nh m t n ng l ng nhi u s

d n n nhanh ch t Vì v y, m b o s c s ng c a tinh trùng c t t

ng i ta th ng s d ng các d ng c ng tinh trùng màu t i

nh h ng c a hoá ch t c:

Các kim lo i n ng nh Fe, Hg là nh ng ch t c m nh v i tinh trùng

M t s ch t nh khói thu c lá, mùi formol, H2S, các ch t h u c nh c n, ête,

ki m, acid u làm cho tinh trùng nhanh ch t

2.1.7 Các b nh th ng x y ra l n c gi ng

* B nh suy n l n:

+ Nguyên nhân

Do vi khu n Mycoplasma gây ra B nh th ng x y ra l n h u b B nh

th ng lây qua ng hô h p, sau khi xâm nh p vào ph i vi khu n s t o

tr ng thái cân b ng n u c th kho m nh, s c kháng t t Khi c th l n

g p i u ki n b t l i v ch m sóc, nuôi d ng, v sinh chu ng tr i, th i ti t thay i t ng t… d n t i tr ng thái suy gi m m c b nh, vi khu n tr i d y và gây b nh

+ Tri u ch ng:

Tri u ch ng th ng x y ra 3 th :

Th c p tính: L n m, s t 39,5 – 41oC L n th ng n m góc chu ng, m t m i, ít n ho c không n, da xanh nh t, h t h i t ng h i dài, ho sau khi v n ng, t n s hô h p t ng, th khò khè

Th á c p tính: L n b n, s t 39 – 40oC Ho ch y u vào ban êm

Ch y u ho khan, t n s hô h p ít, sau t ng lên thành t ng c n kéo dài, l n

- Genta- tylosin tiêm b p 1- 2 ml/20kg TT

Tiêm b p liên t c trong 4 - 5 ngày

Dùng m t s lo i thu c tr s c, tr l c nh Hanalgin C, B complex, caffeine - benzoat natri 20 %

- Do v sinh chu ng tr i kém, n n chu ng không t tiêu chu n t o i u

ki n cho vi khu n y m khí t n t i, khi khe móng b t n th ng vi khu n xâm

nh p gây b nh…

+ Tri u ch ng:

- Con v t i l i khó kh n, khi b viêm n ng con v t không ng c

ho c ng khó kh n Thân nhi t t ng, vùng móng s ng, nóng, au

- Con v t n kém ho c b n Móng b r n, v , n t do vi khu n xâm nh p + i u tr :

- Gi cho chu ng tr i khô ráo s ch s

- Cho con v t v n ng nh nhàng

- B sung thêm dinh d ng cho con v t

Do cái gh Sarcpotes scabciei là lo i côn trùng hình nh n ký sinh da,

c khoét l p bi u bì da, gây r ng lông, ng a ngáy L n m c m i l a tu i + Tri u ch ng

Thông th ng gh b t u tai, u, m t, sau ó lan xu ng hai bên s n

ùi háng…

Trên da xu t hi n các m n gh màu , sau ó l i tróc da thành các v y màu nâu xám, l n g y d n, r ng lông, l loét

B nh lây lan t l n b nh sang l n kho ch y u do ti p xúc tr c ti p, cxát, do n c r a chu ng có gh cái khu trú

- Do vi khu n y m khí ho i t da th t gây ra

- B nhi m t p khu n Streptococcus, Spherophorus, Necrophorus.

- Do chu ng tr i có nhi u v t c ng nh n gây sây sát cho l n

+ Tri u ch ng

- N i b viêm th ng h i nh t màu, máu m m, xu t hi n các ung m n

nh nh ng n i nh mông, ùi, má, l ng, vai…

- Ung m n u tiên nh sau to d n và lan r ng ra xung quanh

- Con v t n u ng bình th ng, kho m nh, ít s t

- Sau 5 - 7 ngày ung v loét, mi ng to, r ng, hình thành l h ng sâu,

th t b th i loét màu nâu s m hay en, ph ch t bã u, ch y ra d ch màu nâu

- Mùi hôi th i khó ch u, không i u tr k p th i có th b c khoét m t mông, má, vai, b p th t c …

quan tr ng T n m 1960 n nay, àn l n ngo i c nh p vào n c ta t ng

d n v s l ng và ch t l ng Trong ó hai gi ng l n Landrace và Pidu g n

nh là nh ng gi ng nh p vào n c ta s m nh t

* L n Landrace

Là gi ng l n nuôi h ng n c c nuôi nhi u n c trên th gi i c ng

nh Vi t Nam Gi ng l n Landrace c nh p vào n c ta t Cu Ba n m

1977 nuôi thích nghi và s d ng trong công tác gi ng inh H ng Lu n và

cs (1988) [14] k t qu nuôi thích nghi cho th y l n Landrace có kh n ng thích nghi kém h n so v i các gi ng khác (Ph m H u Doanh và cs, 1984) [7]

* L n PiDu

- ây là gi ng l n lai 2 máu ngo i gi a 2 gi ng l n Duroc và Pietrain

Gi ng l n Pidu có t l máu lai 50% gi ng Duroc, 50% Pietrain c ch n

l c qua nhi u th h th a h ng c các u i m c a hai gi ng l n trên v

kh n ng t ng tr ng, ch t l ng th t và t l n c cao

- Màu lông nâu nh t, th m, tai cúp v phía tr c, mõm th ng, thân hình dài, mông vai phát tri n, t ng tr ng nhanh

* Tình hình nghiên c u v th tinh nhân t o trong n c

Vi t Nam, k thu t th tinh nhân t o c áp d ng t n m 1958, ch

y u là i v i l n T n m 1960, do yêu c u c a s n xu t và s giúp c a các chuyên gia Liên Xô (c ), công tác truy n gi ng nhân t o c nghiên c u

m t cách h th ng và m nh m h n Các c s th tinh nhân t o c thành

l p m t s vùng: Gia Lâm, V n i n, Th y Ph ng (Nguy n c Hùng và

cs, 2003) [11]

* M t s k t qu nghiên c u v ch t l ng tinh d ch trong n c:

- inh H ng Lu n và cs (1988) [14] cho bi t ph m ch t tinh d ch c a

l n i B ch nuôi t i An Khánh nh sau: V = 241 ml, A = 0,74, C = 229 tri u/ml, VAC = 32,58 t /l n xu t tinh

- Nguy n Thi n và cs (1993) [18] ã nghiên c u và thu c k t qu

nh sau: Th tích tinh d ch l n n i h u b t 50 – 80 ml, tr ng thành là 100

ml c gi ng ngo i h u b là t 80 – 100 ml và tr ng thành là 250 - 400 ml

- Tr n Th Thông và cs (1979) [21] ã công b th tích tinh d ch m t

l n xu t tinh c a m t s gi ng l n lai nh sau: i B ch là 230 - 250 ml, Becsai là 150 - 270, Landrace là 130-230 ml, F1( i B ch + ) là 75 - 176 ml

- Bên c nh ó còn nhi u tác gi nh Lê Quang Long (1976) [13]; Nguy n Qu c t và cs (1995) [9] c ng ã i sâu vào nghiên c u các ch tiêu

c a tinh trùng l n và các môi tr ng pha loãng b o t n tinh d ch

2.2.2 Tình hình nghiên c u ngoài n c

- Trên th gi i ã có r t nhi u nghiên c u v 2 gi ng l n và ch tiêu vtinh d ch l n

- T n m 1930, Liên Xô là n c u tiên nghiên c u th tinh nhân t o cho l n

- Mokonzie (1931 – 1937) l n u ki m tra ch t l ng tinh d ch l n

- Milovanop (1932), Rodin (1933), Phillips (1939), ã nghiên c u vsinh lý, sinh hoá tinh d ch l n

- Theo Rodolfo (1932) thì n ng tinh trùng bình quân t 300 - 333 tri u/ml

- C Polge (1956), Suidelis (Nam T ) (1957), Amdal (Na Uy) ã nghiên

c u v ph m ch t tinh d ch l n và dùng âm o gi l y tinh d ch l n

- Trong n m 1970, Milovanov và các nhà nghiên c u th tinh nhân t o cho l n Liên Xô ã d n tinh cho 1.500.000 con l n nái có k t qu b ng thtinh nhân t o

- Theo Hammond (1975) [24] th tích tinh d ch có ph m vi bi n i r t

l n c bi t là nh ng n c có khí h u nhi t i C ng theo ông thì các gi ng

l n ngo i (Landrace, Yorkshire, Duroc, i b ch…) c nuôi t i các n c Châu Âu và Châu M u cho ho t l c r t t t và thay i không nhi u A = 0,8 - 0,9