Cảm nhận và tìm hiểu về văn hóa, về đất nước và con người Lào

Nêu cảm nhận về văn hóa, về đất nước và con người Lào. VHCT truyền thống Lào được hình thành từ khi các luồng chuyển dịch cư dân Malayo Polinesien qua Lào, nhưng những dấu tích còn lại đều cho biết từ khoảng thế kỷ VIII về trước nền tảng văn hóa Lào là nền tảng văn hóa của cư dân Môn Khơme.

BÀI DỰ THI

“LỊCH SỬ QUAN HỆ ĐẶC BIỆT VIỆT NAM – LÀO, LÀO – VIỆT NAM”

(Chủ đề 09: Nêu cảm nhận về văn hóa, về đất nước và con người Lào)

Chương 1 CẢM NHẬN VỀ NỀN VĂN HÓA LÀO 1.1 VĂN HÓA CHÍNH TRỊ TRUYỀN THỐNG LÀO MANG ĐẬM SẮC THÁI NỀN NÔNG NGHIỆP LÚA NƯỚC VÀ NỀN VĂN HÓA PHẬT GIÁO

VHCT truyền thống Lào được hình thành từ khi các luồng chuyển dịch cưdân Malayo - Polinesien qua Lào, nhưng những dấu tích còn lại đều cho biết từkhoảng thế kỷ VIII về trước "nền tảng văn hóa Lào là nền tảng văn hóa của cư dânMôn - Khơme" Trên một nền tảng văn hóa Môn - Khơme, người Lào - Thái đãđem tới đây kỹ thuật trồng lúa nước và một thiết chế xã hội hết sức năng động,thiết chế bản - mường - liên mường, thêm vào đó là nét bao dung, tính chất hoàđồng của Phật giáo Các dân tộc Lào có truyền thống văn hóa lâu đời Nét nội bậttrong truyền thống VHCT của nhân dân Lào là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kếtdân tộc, ý thức tự tôn dân tộc, lối sống hoà đồng và lòng nhân ái, v.v… VHCTtruyền thống Lào là nền văn hóa của đất nước triệu voi cùng với cuộc đấu tranhdựng nước và giữ nước oanh liệt là những nét văn hóa, hoa chăm pa, ở nhà sản, ăncơm nếp, thổi kèn và múa lăm vông Chính những điều này góp phần làm nên bảnsắc VHCT truyền thống Lào và hình thành các giá trị đặc sắc của VHCT truyềnthống Lào

Tuy nhiên, do điều kiện địa lý tự nhiên nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới,gió mùa, bao gồm núi cao, cao nguyên, đồng bằng, v.v trong đó đồi núi chiếm3/4 diện tích đất Lào, đất nước trải rộng dài theo dòng sông Mê Kông Điều kiện

tự nhiên đó đã tạo nên hệ thống sông ngòi thoát nước dày đặc từ Bắc đến Nam.Nếu điểm chung của nền văn minh lúa nước trong khu vực Đông Nam Á với phứcthể gồm ba yếu tố núi, đồng bằng và biển, thì có thể nói rằng văn hóa lúa nước củaLào được cấu tạo bởi núi, sông và đồng bằng Và đây là cơ sở đầu tiên để hìnhthành truyền thống VHCT Lào; và do đó, cũng chính là nền tảng vững chắc củanhững giá trị đặc sắc của VHCT Lào trong quá khứ cũng như trong tương lai Khixét đến yếu tố điều kiện tự nhiên có thể thấy rõ, nước Lào là một nước có nhữngđiều kiện thuận lợi cho sự phát triển nông nghiệp Chính vì vậy, người Lào đã sớmlựa chọn nông nghiệp làm nghề sống chính của mình suốt mấy ngàn năm qua

3Mặt khác, việc tìm kiếm thức ăn đối với người nông dân Lào là điều khôngkhó khăn do điều kiện tự nhiên thiên nhiên ưu đãi, như người dân Lào thường nói

"cá đầy nước, lúa đầy đồng, con thú đầy rừng" Câu nói này thể hiện sự trù phú vàkhông còn cảnh đói nghèo của đất nước Quan niệm này dường như có đã ảnhhưởng lớn đến sự hình thành những giá trị VHCT truyền thống Lào như cách sốngthoải mái, làm việc ít nghỉ ngơi được chấp nhận nhiều hơn trong cộng đồng ngườiLào, đặc biệt là ở nông thôn Điều đó còn được coi là một phần quan trọng của lẽsống của người Lào Và nếu lối sống là một giá trị văn hóa truyền thống nói chung,thì đó cũng là một giá trị VHCT truyền thống của Lào

Sự thuận lợi của yếu tố tự nhiên với cách sống yên bình, thoải mái củangười Lào đã ảnh hưởng đến sự hình thành một đời sống kinh tế, xã hội thoải máivới những cái vốn có của mình Đây là một đặc điểm văn hóa truyền thống, về sau

ăn sâu vào những giá trị VHCT truyền thống - người Lào yêu cuộc sống thanhbình, yên ổn, hơn là thay đổi Khi lẽ sống, cách ứng xử đã trở thành thói quen,thành phong tục tập quán hoặc trở thành những yếu tố quan trọng của đời sốngtinh thần thì dù có biến đổi, chúng cũng thay đổi chậm hơn so với sự thay đổitrong lĩnh các vực kinh tế và chính trị, v.v Do vậy, bên cạnh mặt tích cực thì đặcđiểm đó cũng có mặt hạn chế trong sự hình thành nên những giá trị VHCT mới,nhất là nó sẽ là một thách thực lớn trong sự hình thành VHCT mới, khi nó phảiđối mặt với sự thay đổi nhanh chóng, sự đòi hỏi cao hơn của thời đại

Các bộ tộc Lào - Thái xưa kia cũng như sau này nằm ở "khu đệm" giữa mộtbên là các cư dân Môn - Khơme và bên kia phía bắc là các cư dân Mạn - Tạng, tiếpgiáp với hai nền văn hóa lớn châu Á, Ấn Độ về phía đông nam, Trung Quốc vềphía Bắc Đây có thể gọi là khu vực tiếp xúc giữa nhiều nền VHCT và có vị tríchiến lược quan trọng Do nằm ở vị trí giao tiếp và sự phân bố như vậy, từ lâunước Lào đã là một quốc gia có nhiều cộng đồng sắc tộc với những đặc trưngVHCT khác nhau Theo sự xác minh của các nhà dân tộc học, hiện Lào có 49 bộtộc, mỗi bộ tộc có tiếng nói riêng, có phong tục tập quán riêng, có lối sống riêng,v.v Trong các bộ tộc này có những tộc người bản địa như người Môn, ngườiKhóm đã từng có mặt rất sớm trên lãnh thổ Lào và họ đã từng xây dựng quốc gia

4Môn - Khóm với nền văn hóa nổi tiếng, ví như văn hóa Cự Thạch với người La Vạ

ở Lào Có những bộ tộc di cư đến Lào vào những thời kỳ lịch sử khác nhau như cưdân Lào - Thái, Lào Xủng người Ấn, v.v đã tạo cho vùng đất Lào một nền VHCTmới - nền văn hóa nhiều bộ tộc, nhiều sắc thái Song, các khối người Lào vẫn là bộtộc chủ thể vì chiếm số lượng đông và đạt trình độ phát triển kinh tế - xã hội caohơn so với các bộ tộc khác Mặc dù vậy, nhiều bản sắc riêng về ý thức chính trị củamỗi bộ tộc vẫn được giữ gìn, phát huy, những yếu tố lành mạnh trong phong tụctập quán của mỗi dân tộc vẫn được tôn trọng trong nền chính trị Đó là sự thốngnhất trong tính đa dạng của nền VHCT Lào Đây là đặc điểm tạo điều kiện cho

sự phát triển một nền VHCT Lào với đặc tính đa d ạng, nhiều lối tư duy khácnhau, mặc dù tất cả điều vì mục đích chính trị chung

VHCT truyền thống Lào đã được nhân dân các bộ tộc Lào tạo lập ngay từthời xa xưa gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước Nó phát triển thông quaquá trình tiếp xúc và giao lưu với các nền văn hóa khác, trước hết là thông quaquốc gia Môn - Khóm Vương quốc Lạn Xạng của người Lào đã tiếp nhận nhữngyếu tố văn hóa Ấn Độ và ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa do chính cư dân Lào

- Thái mang lại để xây dựng một nền văn hóa dân tộc độc đáo và đa dạng "Nhờ

so sánh với văn hóa Việt Nam và các nước trong khu vực mà chúng ta phát hiện ra

cơ tầng Đông Nam Á trong văn hóa Lào và quá trình tích hợp văn hóa tộc ngườinhất là cư dân Môn - Khóm và Lào - Thái những nhân tố cơ bản để hình thànhnhà nước Lạn Xạng trong sự tiếp xúc với văn hóa Ấn Độ tạo thành một nền VHCTquốc gia dân tộc có cấu trúc gồm hai dòng: "Văn hóa bác học chịu ảnh hưởng của

từ chương học Ấn Độ trên biểu tầng qua ngươi Môn, người Khóm và văn hóa dângian là dòng đã bảo lưu được những yếu tố bản địa dưới cơ tầng và mối quan hệtương hỗ giữa chúng để tạo nên sắc thái riêng biệt của nền văn hóa Lào khác vớingười đồng tộc của họ ở Thái Lan" Nét đặc sắc này của văn hóa Lào làm nềntảng cho sự hình thành một nền VHCT Lào được tích hợp bởi nhiều sắc thái phongphú

Các tộc người Lào từ xa xưa với lao động sản xuất của mình đã biết chế ngựthiên nhiên làm nơi ăn chỗ ở, biết khai thác thiên nhiên bằng công cụ sản xuất

5Ngành khảo cổ học đã tìm thấy nhiều công cụ lao động ở các thời đại đồ đá cũ hậu

kỳ, thời kỳ đồ đá giữa, thời kỳ đồ đá mới và thời kỳ kim khí Chẳng hạn như chum

đá cánh đồng chum (tỉnh Xiêng Khoảng) là công trình độc đáo khá công phu Hiệnnay còn lại hơn 300 chum, có chiều cao trung bình 2 mét, có chum cao tới 3,2 mét,rộng 3 mét và nặng tới 14 tấn Các công trình khác như Tháp Phu (Chăm Pa Sắc)

và Tháp Luông (Viêng Chăn) Đây là những công trình độc đáo công phu, đòi hỏiphải có một trình độ kỹ thuật nhất định, phải có một tổ chức chặt chẽ trong việcthực thi và phải có công cụ lao động bằng kim khí để làm Hệ thống các hiện vậtvăn hóa vật thể trên đây thể hiện văn hóa tinh thần độc đáo và phong phú của đờisống nhân dân Lào, nó thể hiện những giá trị truyền thống nói lên tình cảm, ý thức,đời sống tinh thần hướng thiện của con người Lào Các giá trị VHCT truyền thốngLào tạo nên VHCT Lào thông qua lịch sử đấu tranh chống xâm lược và xây dựngđất nước

Trong lao động sản xuất tất yếu hình thành nên các mối quan hệ kinh tế - xã

hội là gia đình, bản làng và mường Gia đình là tế bào kinh tế và xã hội ở Lào Gia

đình của người Lào không thuộc loại đại gia đình như một số dân tộc khác nhưngtập trung ở đó tất cả các mối quan hệ giữa người với người trong sản xuất tái sảnxuất, quan hệ kế thừa, v.v Với chế độ tiểu gia đình phụ quyền, quyền lực thuộc

về người chồng Song phụ nữ Lào vẫn có một số quyền hành nhất định Trong giađình người Lào có sự phân công lao động, mặc dù mỗi tộc người, mỗi miền cókhác nhau đôi chút, nhưng nhìn chung phân công lao động đều theo giới và lứatuổi Sự phân công lao động phản ánh khá rõ nền kinh tế nông nghiệp, tự cấp, tựtúc, trong đó mỗi gia đình là một đơn vị kinh tế hầu như khép kín Nhưng ngườiLào thường có quan hệ với họ hàng xa gần rất thân thiện như câu nói rằng, "ngọckhông dũa ba năm thành sỏi đá, bà con không đi lại ba năm hóa người dưng".Đây chính là giá trị văn hóa truyền thống thể hiện lối sống hòa mục, cuộc sốngđoàn kết, gắn bó keo sơn không chỉ giữa những người huyết thống, mà cả cộngđồng dân cư Chính giá trị này góp phần quan trọng làm phong phú các giá trịtruyền thống của VHCT Lào

Bản là cơ sở thấp nhất trong tổ chức xã hội Lào từ xưa đến nay Bản hình

6thành từ 4 - 5 hộ gia đình cho đến hàng trăm hộ Mối quan hệ trong Bản, dù khôngcùng chung huyết thống nhưng lại có rất nhiều quan hệ ràng buộc với nhau trongcuộc sống lao động sản xuất Các thành viên trong Bản coi việc giúp đỡ nhau lànghĩa vụ, là đạo lý làm người, không ai nghĩ rằng mình sẽ được trả ơn sau này Nhưcâu tục ngữ người Lào thường nói "gỗ một cây rào giậu không kín", lúc thiếu thốnthì "con cá nhỏ bằng ngón tay út cũng chia đôi".

Từ thời xa xưa người Lào đã yêu chuộng cuộc sống hiền hòa, êm ái, ít vachạm, xô xát lẫn nhau, mọi sự tranh chấp đều được hòa giải một cách êm thấm, họbiết dựa vào nhau, đùm bọc nhau trong cuộc sống, trong đấu tranh để sinh tồn.Đây là một trong những bản sắc của dân tộc Lào, xuất phát từ nền kinh tế nôngnghiệp với trình độ sản xuất còn thấp kém Tuy vậy, những nét đặc sắc này quyđịnh cách nghĩ, cách nhìn và cách hành động trong đời sống xã hội cũng nhưtrong đời sống chính trị, làm nên những giá trị VHCT truyền thống các dân tộcLào Cùng với quan hệ gia đình và bản mường, v.v người Lào còn theo đạo Phật(thứ phút) và coi đạo Phật là giá trị tinh thần của nhân dân các bộ tộc, góp phầntạo nên một khối thống nhất về mặt tư tưởng Thế giới quan Phật giáo, các giáo

lý Phật giáo, các điều răn trong các kinh kệ của Phật giáo vì thế chỉ đạo đời sốngtinh thần, chỉ đại suy nghĩ và hành vi con người theo lý tưởng nhân đạo, nhân văn.Đây là những yếu tố cực kỳ quan trọng hình thành và quy định các giá trị VHCTtruyền thống của đồng bào các dân tộc Lào trong quá khứ và cả ngày nay

Nói đến các giá trị VHCT truyền thống Lào, còn phải nói đến các giá trị gốccủa VHCT truyền thống Lào như lễ hội (bun), chẳng thế mà ngày nay ở Lào người ta

có ý thức khuyến khích bun hội để bảo tổn văn hóa dân tộc và xây dựng nền chínhtrị mới Người Lào thích vui (khôn Lào mắc muôn), người Lào thích hội Ở đây hộiđược gọi là bun Bun có nghĩa là may, là phúc Có thể từ này xuất phát từ quan niệmcủa đạo Phật như đi lễ đi hội để làm phúc, làm phúc để được phúc Ở Lào quanhnăm có bun, tuy nhiên bun theo nghĩa chỉ có phần lễ thì nhiều, còn bun vừa có phần

lễ lại vừa có phần hội, hoặc gọi chung là hội lễ thì ít hơn Có thể thống kê được các

kỳ lễ hội chính trong một năm như bun Pi Mày, bun Phà Vệt, bun Băng Phay, bunKhấu Xạc, bun Khấu Pa Đắp Đin, bun Khấu Phăn Xạ, bun Óc Phăn Xạ, bun Xuống

7Hưa và bun Thạt Luộng, v.v Các giá trị văn hóa truyền thống đó quy lại làm nêncác giá trị của VHCT truyền thống Lào.

Trong những bun trên đây, có những bun mang đậm tính chất của Phật giáo

và nặng về lễ như bun Phà Vệt Nội dung chính của bun này là đọc Kinh Phà Vệt

để kỷ niệm ngày Thích Ca thành Phật và bun Khấu có nội dung chính là lễ chomọi người hiến tế đồ vật, tiền bạc, cho nhà chùa để cầu phúc Trong bun hội cũngnhư trong cuộc sống thường ngày của người Lào đặc biệt thích lăm, thích khặp vàhát, múa Cứ ở đâu có tiếng kèn, tiếng trống, tiếng nhạc là người Lào đến dự đểkhặp, lăm và hát, múa Ở Lào có nhiều loại khặp, lăm: khặp Săm Nưa, khặpNgựm, lăm Vay, lăm Loong, lăm Tới, lăm Tặt, lăm Xi Phăn Đon, lăm Xa La Văn,lăm Tăng Oai, v.v Mỗi loại có một cách khặp lăm riêng, nhưng nhìn chungkhông khó khăn lắm, trong không khí của ngày hội, mọi người có thể nhập cuộcđược Đời sống lễ hội nói lên lý tưởng hướng nhân, hướng thiện của dân tộc Lào;

nó là kho tàng quý báu và chắc chắn làm nên những giá trị VHCT Lào cũng hướngnhân, hướng thiện - đó là những giá trị VHCT thương người, yêu người, đấu tranh

và bảo vệ cái tốt, đấu tranh và bảo vệ cái đẹp

1.2 VĂN HÓA VẬT CHẤT CỦA NGƯỜI LÀO

Ẩm thực Lào mang phong cách tương tự các quốc gia láng giềng làCampuchia và Thái Lan: cay, chua và ngọt Tuy nhiên, ẩm thực lại mang nhữngphong cách đặc trưng rất riêng

Hình 1.1 Ẩm thực của người Lào

Nền văn hóa độc đáo của người Lào thể hiện trong văn hóa ẩm thực NgườiLào ăn gạo là chính; các món ăn có đặc điểm là dùng những gia vị như gừng, me,

lá chanh, và nhiều loại ớt khô rất cay Vị chính trong các món ăn hầu hết các món

ăn đều có rất nhiều ớt Chỉ riêng ớt có hàng chục món: từ ớt chiên giòn, ớt muốichua, ớt sa tế, ớt hầm, ớt luộc … Món ăn tiêu biểu của người Lào là sự pha trộngiữa cay và ngọt, được trung hòa thêm thảo mộc Mắm cá (pa dek) và mắm Cheogồm da trâu, ớt nướng, tỏi nướng, riềng nướng, đường cùng nhiều gia vị thảo mộctrộn lẫn hoặc mắm Muok gồm lòng cá trộn ớt, sả, củ hành… hầu như nhà nào cũng

có và nước mắm (nám pla) được người Lào sử dụng hết sức phổ biến

1.3 VĂN HÓA TINH THẦN CỦA NGƯỜI LÀO

1 3.1 Văn hóa lễ hội ở Lào

Lào là xứ sở của lễ hội, tháng nào trong năm cũng có Mỗi năm có 4 lần tết:Tết Dương Lịch, Tết Nguyên Đán (như ở một số nước Á Đông), Tết Lào (BunPiMay vào tháng 4) và Tết H'mong (tháng 12)

Hình 1.2 Lễ hội té nước

Vì đạo phật ở Lào có tự lâu đời phát triển mạnh trở thành quốc đạo, các nhàchiêm tinh học tính ngày tháng theo phật lịch, nên năm mới hàng năm bắt đầu vàotháng tư dương lịch Người Lào gọi tết là vui tết chứ không gọi là ăn tết, tất cả cáccuộc vui được chuẩn bị theo truyền thống tôn giáo, phù hợp với phong tục tập

quán của người Lào Nền văn hóa độc đáo của người Lào được thể hiện trong

những ngày lễ hội vui chơi là chủ yếu, tuy nhiên họ cũng chuẩn bị đồ ăn, thứcuống thịnh trọng hơn ngày thường, đặc biệt là không thể thiếu rượu Ngày tết từsáng sớm dân làng diện những bộ đồ đẹp nhất, nhất là chàng trai, cô gái với đủ áováy màu sắc sặc sỡ, tập trung tại sân chùa để dự lễ tắm phật

Các lễ hội và phong tục tập quán được tổ chức đều mang đậm bản sắc dântộc của đất nước triệu voi Mỗi năm có ít nhất là mười hai lễ hội diễn ra ở các

9tháng trong năm Với ý nghĩa tâm linh của người Lào thì các lễ hội đó thườngđược gọi chung là Bun nghĩa là “phước”, và làm Bun nghĩa là làm phước để đượchưởng phước Cũng giống như đất nước Việt Nam thì lễ hội được chia làm haiphần: phần lễ là phần nghi thức do chính con người đặt ra để giao cảm với thầnlinh và phần hội chủ yếu là vui chơi, giải trí.

Hình 1.3 Lễ hội rước Bangphay

Lễ hội chính trong năm được diễn ra tưng bừng nhộn nhịp Có thể điểm quamột số lễ hội như Bun Bangphay (pháo thăng thiên) Được tổ chức vào tháng nămvới những cây pháo tự tạo bằng thân tre được bắn lên không trung của bầu trờixanh thẳm với ý nghĩa cầu mưa cho mùa màng bội thu Còn những người tham gia

lễ hội lại nhảy múa vui vẻ trong trang phục và khuôn mặt đã được hóa trang mộtcách rất sinh động

Vào ngày 13 tháng mười người người trên khắp mọi miền đất nước nô nứcchen trân kéo nhau về thủ đô Viêng Chăn cổ vũ cho Bun Suanghua có nghĩa là hộiđua thuyền

Và còn rất nhiều lễ hội khác, mỗi lễ hội lại đem đến ấn tượng khó quêntrong lòng du khách gần xa Ấn tượng nhất vẫn là Bun pimay (tết Lào) hay là hội

té nước được diễn ra vào giữa tháng tư hàng năm, dưới cái nóng oi ả của mùa hètại nơi đây người dân té nước với ý nghĩa để cầu may, cầu bình yên cho cả năm.Đầu tiên họ tưới nước lên các tượng Phật, sau đó còn té nước vào các nhà sư, chùa

và cây cối xung quanh chùa, rồi đến những người xung quanh Trong những ngàynày, người dân còn xây tháp cát, phóng sinh, ăn món lạp, hái hoa tươi, buộc chỉ cổtay Với người Lào, những phong tục trong lễ hội Bunpimay đem lại sự mát mẻ,phồn vinh cho vạn vật, ấm no hạnh phúc cho cuộc sống, là dịp để nuôi dưỡng vàhun đúc nghệ thuật dân tộc

1 3.2 Văn hóa nghệ thuật ở Lào

Cuộc sống tinh thần của người Lào rất phong phú được thể hiện trongtruyền thống yêu thích ca hát Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu củađời sống sinh hoạt văn hóa cộng đồng Nhiều người thường nói đặc trưng tiêu biểu

của văn hóa Lào đó là “ăn sôi, thổi khèn và ở nhà sàn” Từ những trẻ thơ cho tới

các cụ già đều thích ca hát và múa những làn điệu truyền thống của dân tộc mìnhtheo điệu nhạc du dương Điển hình trong những điệu múa đó là điệu múa LămVông nhịp nhàng và đằm thắm rễ bắt gặp trong các lễ hội, đám cưới, các bữa tiệc

Hình 1.4 Điệu múa Lăm Vông

Nhân dân các dân tộc Lào rất thích ca múa, đặc biệt là các làn điệu dân catruyền thống Không chỉ trong những ngày lễ hội, vui chơi hợp quần… người Làocòn hay ca hát trong sản xuất ngoài ruộng nương, đi hái lượm trong rừng, xuôingược trên các dòng sông

Dân ca Lào rất phong phú, giàu âm điệu, mang đậm bản sắc dân tộc đượcphổ biến rộng rãi trong nhân dân từ nông thôn đến thành thị Dân ca của Lào có

11nhiều loại như lăm, khắp, xỡng, kạp, ăn nẳng-xử… Mỗi loại lại mang sắc tháiriêng của từng miền, từng dân tộc, từng địa phương “Lăm” sử dụng nhiều thể loạithơ nhất được quần chúng ưa thích nhất và phổ biến trong cả nước Văn hóa nghệthuật độc đáo của Lào còn thể hiện trong các điệu múa phổ biến rộng rãi, từ thànhthị đến nông thôn Trong những ngày lễ hội lớn nhỏ ở Lào đều tổ chức vui chơihợp quần trong đó không thể thiếu tiết mục múa Có điệu múa một người, haingười hoặc tập thể vài chục người (lăm-vông) Những đêm hội, già trẻ, gái trai đềutham gia múa ca một cách tự nhiên thoải mái Các điệu múa của Lào thường uyểnchuyển, nhịp nhàng theo nhịp trống, động tác khá tự do, mang đậm màu sắc dântộc

1.3.3 Văn hóa trang phục ở Lào

Từ lâu trong mỗi bản mường, nhân dân có khả năng tự túc được các loạichăn, vải Khi chưa có thuốc nhuộm, người Lào dùng các loại quả rừng, củ rừng.Các cô gái thích mặc vải hoa, vải kẻ có màu đậm, tươi tắn như màu cỏ cây hoa lá

tự nhiên trong rừng núi bao la trùng điệp của quê hương mình Thanh niên Làothường cắt tóc ngắn, mặc áo cổ tròn tay ngắn, quần đùi, bên ngoài quấn chiếc khăngọi là “phạ-xà-rông” màu, kẻ ô vuông Khi đi lao động ngoài ruộng rẫy, nam giớimặc quần đùi hoặc quần dài nhuộm chàm Văn hóa trang phục độc đáo của ngườiLào còn được thể hiện trong những ngày lễ hội trang trọng, nam giới mặc y phụcdân tộc Đó là chiếc áo sơ mi cổ tròn, khuy vải, cài về phía tay trái Bên ngoàichiếc quần đùi giản dị, các chàng trai Lào quấn chiếc khăn dài rộng gọi là “phạnhạo nếp tiêu” màu sắc sặc sỡ (rộng hơn phạ-xạ-rông, khi mặc cuốn qua háng rồinhét vào cạp sau)

Hình 1.5.Trang phục truyền thống của người Lào

1.3.4 Văn hóa tâm linh ở Lào

Đến với Lào là đến với đất nước của chùa tháp và lễ hội Đất nước Lào xinhđẹp cũng không ít những thắng cảnh nổi tiếng, những vùng núi hoang sơ và cácvùng quê thanh bình Những kiến trúc cổ kính, trang nghiêm của chùa tháp có ởkhắp các bản mường trên đất nước Lào Điển hình là ở giữa lòng thủ đô ViêngChăn có tháp Thatluong trang nghiêm, có chùa Sisaket, chùa Hophakeo…, ở cố đôLuông Pha Băng có chùa Xiengthong, còn nổi tiếng ở nam Lào là Wat Phu tỉnhPakse Và còn có rất nhiều ngôi chùa nổi tiếng khác…vv

Hình 1.5.Tháp Thatluong (trái) và Chùa Xiengthong (phải)

Qua hình ảnh ta thấy những ngôi chùa là sự hiện diện của Phật giáo, đó làđiều không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt văn hóa tâm linh của con người Lào.Hơn thế nữa tại nơi đây Phật giáo được coi là Quốc đạo

Hình 1.6 Các nhà sư khất thực ngoài đường

Trên các con đường lối phố, người dân cũng có mặt từ rất sớm để đón chào,

kính lễ, cúng dương Không chỉ người lớn mà cả nhà cùng hướng thiện, giáo dụccon cái về lòng tin đạo Phật từ rất nhỏ bằng những hành động thực tế, cả gia đìnhthành kính cúng dương Từng đoàn các nhà sư khoác tấm áo cà sa màu vàng đithành hàng dài để khất thực Những việc làm hướng thiện, con người sống chanhòa với tâm niệm từ bi hỷ xả theo lời dạy của đức Phật đã ăn sâu vào tư tưởng tiềmthức của con người nơi đây.

Chương 2 CẢM NHẬN VỀ NỀN ĐẤT NƯỚC LÀO 2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

CHDCND Lào thuộc bán đảo Đông Dương, nằm sâu trong lục địa, thuộckhu vực nhiệt đới gió mùa ở Đông Nam Á, có diện tích 236.800 km2, với đườngbiên giới dài 4.825 km, giáp với 5 nước - phía bắc giáp với Trung Quốc có đườngbiến giới dài 505 km, phía tây bắc giáp với Myanma dài 236 km, phía tây giápvới Thái Lan dài 1.835 km, phía đông giáp với Việt Nam dài

2.069 km và phía nam giáp với Cămpuchia với đường biên giới dài 435 km Chiềudài từ Bắc xuống Nam khoảng hơn 1.700 km, chỗ rộng nhất 500 km, chỗ hẹp nhất

140 km Như vậy, nước Lào nằm ở trung tâm Đông Nam Á, giữa nhiều nước vàkhông có biển

Lào được chia thành 4 vùng: Vùng Đông - Bắc, vùng Tây - Bắc, vùng TrungLào và vùng Nam Lào Mỗi vùng có điều kiện địa lý, đất đai, khí hậu, thời tiết,v.v khác nhau Vùng Đông Bắc, bao gồm các tỉnh Phông Xa Lỳ, Luông Pha Băng,Xiêng Khoảng, Hủa Phăn, diện tích tự nhiên khoảng 66.960 km2, trong đó núichiếm hơn 90% Trong năm có hơn bốn tháng mùa mưa, bốn tháng mùa khô, có 2

- 3 tháng khô hạn Đất đai phần lớn là đất núi màu nâu Vùng Tây Bắc, gồm cáctỉnh: Luông Nặm Tha, Uđôm Xay, Bò Kẹo, Xay Nha Bu Ly Diện tích tự nhiên 47

280 km2, trong đó địa hình núi chiếm 90% Có hơn bốn tháng mùa mưa, bốntháng mùa khô, có 2 - 3 tháng khô hạn Đất đai có đất núi, đất xám và đất xám bạcmàu trên phù sa cổ Vùng Trung Lào, bao gồm các tỉnh: Thành phố Viêng Chăn,tỉnh Viêng Chăn, Bo Ly Khăm Xay, Khăm Muộn, Xa Vẳn Na Khệt Diện tích tựnhiên 78.775 km2 Có bốn tháng mùa mưa, hơn tháng mùa khô, có 3 - 4 tháng khôhạn Diện tích tự nhiên 47.000 km2, trong đó núi chiếm 70% Có bốn tháng mùamưa, bốn tháng mùa khô, có 3 - 4 tháng khô hạn Các loại đất đỏ bazan và đất núimàu nâu vàng

Nhìn từ trên cao, Lào được xem như một thung lũng lớn, được hợp thànhbởi nhiều thung lũng nhỏ, vừa nằm kế tiếp nhau ở các phù lưu và dọc theo sông

Mê Kông Dòng sông Mê Kông cùng hệ thống các chi lưu và phù lưu của nó đóngvai trò như một hệ thống tuần hoàn chuyển tải và giao lưu văn hóa giữa các tộcngười từ bắc xuống nam, từ đông sang tây và ngược lại Địa hình của Lào đa dạng

và hiểm trở do nhiều sông và núi cao ngăn cách Miền Bắc có nhiều núi đồi trùngđiệp Bình độ núi tương đối cao, có nhiều suối chảy dọc thung lũng, núi cao nhất ởtỉnh Xiêng Khoảng là Phu Bía cao 2.820 m Núi ở miền Bắc chạy theo hướngĐông Bắc - Tây Nam, thấp dần Nửa phía Nam Lào tiếp giáp với biên giớiCămpuchia có diện tích 82.180 km2, trong đó phần lớn là rừng Bình độ ở các tỉnhNam Lào tương đối thấp, ít núi, có nhiều đồng bằng và thung lũng rộng

Khí hậu của Lào có sự khác biệt rõ rệt giữa hai miền Miền Bắc là vùng núicao, khí hậu có tính chất nửa nhiệt đới ẩm và khô Miền Nam Lào có khí hậu nhiệtđới gió mùa ở phía Đông và nhiệt đới ẩm khô ở phía Tây dọc sông Mê Kông Lào

có hai mùa mưa và khô rõ rệt Mùa mưa bắt đầu từ giữa tháng 4 kéo dài đến cuốitháng 10 Mùa khô bắt đầu từ tháng 11 đến cuối tháng 3 đầu tháng 4 Giữa hai mùa

có một chu kỳ chuyển tiếp Sự luân chuyển các mùa tạo nên nhịp điệu cuộc sốngcho các cư dân nông nghiệp

Lào có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú Nhờ có khí hậu nhiệt đớinóng và ẩm, đất đai phần lớn là đất đồi núi, rừng tự nhiên phát triển mạnh Trongrừng có nhiều loại gỗ và lâm, thổ sản quý hiếm Hệ sinh vật gắn bó với rừng cũngrất phong phú, đặc biệt là voi Lào là đất nước Triệu voi và hoa Chăm Pa NướcLào không có biển nhưng có nhiều sông suối, đặc biệt là sông Mê Kông là sônglớn nhất chảy qua đất Lào dài 1.835 km, thuận lợi cho việc đi lại và vận chuyển.Nhân dân Lào không chỉ làm nghề trồng trọt nương rẫy mà còn có nghề chài lưới,

có khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của tự nhiên

Điều kiện địa lý, khí hậu và nguồn tài nguyên thiên nhiên của Lào đã ảnhhưởng sâu sắc đến quá trình hoạt động và sáng tạo văn hóa của các bộ tộc Lào Sựphát triển từ sớm của cây lúa, lúa nương, lúa nước chứng minh trình độ hiểu biếtcủa con người Lào từ xa xưa về nghề nông, nghề rừng, nghề thủ công mỹ nghệ

Chính vì vậy, dù xét từ góc độ nào thì người Lào cũng được quy vào cư dân nôngnghiệp Mặc dù từ vài thập kỷ trở đây, văn hóa nói chung, VHCT Lào nói riêng đã

có sự giao lưu với các nền văn hóa khác, nhưng văn hóa Lào vẫn còn là nền vănhóa nông nghiệp Cho nên, đến ngày nay, ba hằng số lớn của lịch sử dân tộc Lào làkinh tế nông nghiệp, cư dân nông nghiệp, xã hội nông nghiệp §ây cũng là nhữngchỉ số quan trọng để nhận diện con người và văn hóa Lào

Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng lớn đến sự hình thành và phát triển văn hóanói chung và VHCT nói riêng của người Lào Có thể thấy những biểu hiện củanhững tác động của phương thức sống của cư dân nông thôn, nông nghiệp(không thuần tuý là lúa nước) đối với văn hóa và VHCT là đoàn kết, cộngđồng, hiền hòa và bao dung (chín bỏ làm mười), nhưng ít cạnh tranh, giao lưu

và phát triển Lào là quốc gia nhỏ, nhưng diện tích bình quân đầu người lại lớn

do dân số ít, người Lào (nhất là người Lào truyền thống) sống chủ yếu dựa vàothiên nhiên, bằng lòng với cuộc sống có tính tự nhiên vốn có, ít có nhu cầu cạnhtranh phát triển Lào là quốc gia không có biển, địa hình phần lớn là đồi núi cao,

do vậy điều kiện và khả năng giao lưu văn hóa với thế giới bị hạn chế Địa bànsinh sống của cư dân có những khác biệt lớn về địa hình và các vùng tiểu khíhậu, giao thông đi lại khó khăn nhưng các khối dân cư vẫn giữ được các mốiliên lạc, đoàn kết và gắn bó với nhau trong quá trình xây dựng và bảo vệ đấtnước

2.1.2 Điều kiện xã hội

CHDCND Lào hiện nay có dân số khoảng 6,6 triệu người (số liệu năm2010), là quốc gia đa tộc người với 49 bộ tộc, thuộc ba khối lớn - Lào Lùm, LàoThơng và Lào Xủng, cùng sinh sống Về ngôn ngữ chia thành 4 khối tiếng nói.Khối nói tiếng dân tộc Lào Lùm - Tày có 8 bộ tộc, chiếm 55% dân số cả nước.Khối này sinh hoạt ở đồng bằng và các sông, suối, sinh sống bằng làm ruộng làchủ yếu, phần lớn theo đạo Phật Khối nói tiếng dân tộc người Lào Thơng (Mon -khơme), có 32 bộ tộc, chiếm 27% của dân số Các bộ tộc khối này phần lớn dựavào vùng đồng bằng và miền núi, sinh sống lẫn lộn với các bộ tộc khác, làm nương

là chủ yếu và một số bộ tộc sinh sống ở đồng bằng làm ruộng thành nghề Khối

tiếng nói Hơ Mông - Ưu Miên có 2 bộ tộc, chiếm 6,89% của dân số, phần lớn sinhsống ở vùng miền núi phía Bắc, một số sinh sống ở miền Trung như Tỉnh ViêngChăn, Bô Li Khăm Xay và tỉnh Khăm Muộn, bộ tộc này làm nương và chăn nuôi

để sinh sống Khối tiếng nói Trung - Ti Bệt có 7 bộ tộc, chiếm 11,1% của dân số cảnước, sinh sống ở miền Bắc Lào như các tỉnh Phong Sa Lỳ, Luông Nặm Thà, BòKẹo và U Đôm Xay, sinh sống bằng làm nương trồng lúa tẻ, ngô và chăn nuôi

Các bộ tộc trong xã hội Lào trong quá trình dựng nước và giữ nước đã cùngnhau đoàn kết xây dựng quốc gia ngày càng vững mạnh Tuy nhiên, khác với cácnước Đông Nam Á khác, trong cơ cấu tộc người trong xã hội Lào, vai trò của tộcngười chủ thể (người Lào) thường không lớn về số lượng và chênh lệch về trình độphát triển xã hội Về nguồn gốc, chủng tộc cũng như về mặt thể chế xã hội vốnkhông đồng nhất Phong tục, tập quán, lối sống, tín ngưỡng và lợi ích tộc người rất

đa dạng và phức tạp Đây là cơ sở căn bản của một nền văn hóa chính trị đa tâm lý,

đa tính cách, nhiều khát vọng và ước mơ, nhiều xu hướng tư tưởng, nhiều mô hình

tổ chức - thực hành và cũng nhiều tài năng do nhiều tố chất tộc người hội lại

Ở khía cạnh cơ sở xã hội, sự ảnh hưởng của các yếu tố tộc người, ngôn ngữđến văn hóa và VHCT là rất đáng kể Việc không có tộc người chủ thể, không cóchênh lệch về trình độ phát triển, đa dạng về phong tục tập quán, lối sống và tínngưỡng nhưng không có xung đột, hơn nữa còn hội tụ được những tinh hoa từ cáctộc người trong quá trình hình thành quốc gia - dân tộc Điều này hình thành vàcủng cố truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái và bình đẳng - bình đẳng tộcngười, bình đẳng nam nữ, v.v của người Lào trong quá trình xây dựng và bảo vệđất nước Kết cấu xã hội, đời sống xã hội ổn định cũng ảnh hưởng đến kết cấuchính trị, đời sống chính trị với cả nghĩa tích cực và hạn chế của nó, tạo ra nhữngkết cấu chính trị, đời sống chính trị ổn định và theo đó là những yếu tố bảo thủ, trìtrệ Sự liên kết của các cộng đồng dân cư và giữa các cộng đồng dân cư tương đốihài hoà, ít tồn tại kiểu văn hóa làng, co cụm và tự quản cao như ở nhiều nướcChâu Á khác

Văn hóa nói chung và VHCT truyền thống của người Lào nói riêng, là sự kếthợp giữa tính hiền hòa của cư dân lúa nước với tính phóng khoáng như cư dân caonguyên, từ đây hình thành nên những nét văn hóa mang tính chan hòa của người Lào

truyền thống Cho đến nay, xã hội Lào cơ bản vẫn mang những đặc tính truyền thống,gắn liền với những yếu tố huyết thống, bộ tộc, bộ lạc Xã hội công dân hay xã hội dân

sự mới bắt đầu hình thành và còn chưa phát triển, điều này cản trở không nhỏ đến việchình thành và phát triển những yếu tố cơ bản của VHCT Lào - văn hóa dân chủ, vănhóa công dân, văn hóa pháp luật, hay nói cách khác, những đặc điểm tộc người, cơ cấu

và tổ chức xã hội, nhất là các cơ sở về tính cách con người, lối sống cộng đồng củacác bộ tộc Lào đã hình thành nên các giá trị truyền thống VHCT Lào đặc sắc cho đếntận ngày nay

2.2 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ, CHÍNH TRỊ

2.2.1 Điều kiện kinh tế

CHDCND Lào là một trong những nước nghèo và chậm phát triển nhất thếgiới Nền kinh tế Lào là nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, kinh tế tự nhiên và nửa

tự nhiên là phổ biến Trước ngày giải phóng, nhân dân Lào đã phải sống dưới áchthống trị của bọn phong kiến Xiêm, thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Trong nhữngthế kỷ các thực dân đô hộ, họ không quan tâm đến việc phát triển kinh tế, mà chỉkhai thác những cơ sở kinh tế nhằm phục vụ ý đồ xâm lược của chúng, bắt nhândân Lào phải nộp nhiều thứ thuế nặng nề Giao thông vận tải ở Lào rất kém pháttriển "Năm 1942, toàn bộ chiều dài của màng lưới đường sá ở Lào là 3.514 km.Tuy độ dài của đường sá có tăng, song sự liên lạc giữa các địa phương trong nướcLào vẫn rất khó khăn, vì chất lượng đường sá quá kém, hầu hết chỉ đi lại đượctrong mùa khô"

Trước đây, Lào có nhiều điều kiện thuận lợi để trồng trọt và chăn nuôi,nhưng do chính sách "ăn xổi" của thực dân Pháp đã làm cho chúng không thể pháttriển được ngay cả những cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao, khi đòi phảiđầu tư vốn Trong công nghiệp xuất khẩu thì cả phê chiếm hàng đầu, nhân dân Lào

có nhiều điều kiện sản xuất cà phê, nhưng do bị thực dân Pháp chiếm độc quyền vànguồn lợi to lớn này Chúng chỉ chú trọng thu được nhiều lợi nhuận, không đầu tưnhiều vốn và công nghệ kỹ thuật, do đó sản lượng cà phê ở Lào tương đối thấp.Ngoài cà phê, các loại cây công nghiệp khác như cao su, thuốc lá, trẩu, chè, cây

ký sinh, các loại cây có sợi, v.v đã không được kinh doanh trên một phạm vi

đáng kể Trong kinh tế nông nghiệp, thực dân Pháp chỉ chú trọng chăn nuôi, năm

1939, riêng đàn gia súc có sừng có đến 550.000 con Bởi vì điều kiện phát triểnngành này không đòi hỏi quá cao và phức tạp và nhân dân Lào đã có tập quán chănnuôi gia súc từ lâu đời Nhưng, do nhà cầm quyền thiếu hướng dẫn, thiếu nhữngbiện pháp bảo vệ, cải tiến giống nên gia súc bị chết nhiều

Do chính sách thực dân, việc khai thác những nguồn lợi về rừng chỉ đượctiến hành ở những khu vực dễ đi lại, vì thiếu đường giao thông và phương tiệnchuyên chở Do việc khai thác không có kế hoạch và bữa bãi, cho nên nhiều giốngquý bị cạn dần Lào có nhiều khoáng sản như thiếc, đồng, vàng, than đá, kẽm, chì,

bô xít, Angtimoan Tungten, v.v có lẽ cả dầu hoả nữa Nhưng thực dân Pháp chưa

có một cuộc thăm do nào cơ bản và chịu bỏ vốn nhiều vào việc khai thác, vì chorằng không có lợi nhanh và nhiều Họ chỉ chú ý khai thác mỏ thiếc Phôn Tịu và BòNèng Khăm Muộn với hàm lượng cao (50%) Ngành công nghiệp chế biến cũngvắng mặt ở Lào, mặc dù Lào có nhiều nguyên liệu quý Một vải cơ sở có ít nhiềutính chất nửa công nghiệp và thủ công nghiệp như: một số xưởng cưa, nhà máyxay xát, v.v Một vài cơ sở điện nước chỉ được xây dựng ở trung tâm hành chính,

đô thị, nhằm phục vụ bọn thống trị

Đặc điểm kinh tế nêu trên đã hình thành nền VHCT Lào về những giá trịVHCT Lào nói riêng - văn hoá lúa nước, khai thác rừng, tinh thần lao động cần cù,lối sống sản xuất nhỏ, v.v Sau ngày giải phóng (2/12/1975), Đảng NDCM Lào đãtiến hành cải tạo XHCN, xây dựng quan hệ sản xuất mới với cơ chế tập trung quanliêu bao cấp Chính phủ Lào đã thực hiện kế hoạch khắc phục hậu quả chiến tranh

và phát triển kinh tế

Đại hội lần thứ IX của Đảng NDCM Lào (2011) chỉ rõ: "Tiếp tục kiên trìphát triển kinh tế làm trung tâm để đầy mạnh mở rộng lực lượng sản xuất, chuyểnkinh tế tự nhiên trở thành kinh tế hàng hóa, xây dựng và ngày càng hoàn thiện hơnkinh tế thị trường theo định hướng XHCN" [101, tr.18]

Tư duy kinh tế mới nêu trên chính là sự thể hiện một tư duy VHCT mới củaĐảng NDCM Lào, nó đi vào đời sống kinh tế - xã hội, làm cho VHCT có bướcphát triển mới

Sau gần 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới mà trước hết là thực hiện cácnhiệm vụ kinh tế - xã hội do các Đại hội IV,V,VI,VII,VIII và IX của Đảng NDCMLào đề ra, kinh tế của Lào đã có sự phát triển đáng kể, góp phần làm cho bộ mặtcủa đất nước và đời sống của nhân dân các bộ tộc có phần thay đổi, cơ sở hạ tầng

và các tiềm lực kinh tế của đất nước đã được khai thác, động viên được đội ngũ tríthức cống hiến tài năng nhằm góp phần đẩy nhanh sự phát triển kinh tế, các nhàdoanh nghiệp giỏi trên từng lĩnh vực đã xuất hiện Đây là tiền đề và điều kiện quantrọng cho sự chuyển đổi nhận thức, tư duy kinh tế, song cũng là nền tảng cho sựhình thành những nét VHCT mới ở cán bộ, đảng viên, các nhà doanh nghiệp

2.2.2 Điều kiện chính trị

Từ trong lịch sử, sự phân hoá và mâu thuẫn trong xã hội Lào không lớn, đãtạo điều kiện cho sự liên kết và đoàn kết dân tộc Đời sống chính trị nói chung, nhànước nói riêng ở Lào cơ bản ở trong trạng thái ổn định dựa trên những chuẩn mực,giá trị và niềm tin chung của các tộc người sống trên lãnh thổ Lào Người Lào từtrong truyền thống luôn khao khát và tôn trọng độc lập và chủ quyền cho quốc giadân tộc mình Thống nhất quốc gia và đoàn kết dân tộc luôn luôn là xu hướng chủđạo trong tình cảm và ý thức của nhân dân các tộc người ở Lào Sự chia cắt đấtnước, sự song tồn của nhiều loại chính quyền đều là hậu quả của các chính sáchxâm lược và thôn tính của các thế lực ngoại bang đối với đất nước và nhân dânLào Trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước ở Lào từ trong lịch sử có sự tiếpbiến các giá trị từ bên ngoài cho phù hợp với điều kiện của Lào Các thể chế chínhtrị ở Lào là sự tồn tại hàng thế kỷ của các chế độ phong kiến quân chủ, chế độ thựcdân nửa phong kiến - hậu quả của các cuộc xâm lược từ ngoại bang hàng thập kỷ,

và ngày nay là chế độ dân chủ nhân dân - thành quả của các cuộc kháng chiến lâudài và gian khổ của nhân dân các tộc người Lào dưới sự lãnh đạo của ĐảngNDCM Lào Những đặc điểm chính trị nêu trên đã hình thành nên những đặc điểmđầu tiên của nền VHCT Lào

Dưới chế độ mới, nhất là từ khi có đường lối đổi mới của Đảng (năm 1986đến nay), cơ cấu xã hội và tương quan lực lượng giai cấp đã và đang có những biếnđổi: Giai cấp phong kiến và tầng lớp tư sản quan liêu quân phiệt đã bị lật đổ, giai

cấp công nhân và nhân dân lao động đang tăng dần về số lượng và chất lượng ngàycàng nâng cao Tuy nhiên số lượng công nhân còn quá ít, trình độ tay nghề cònthấp; giai cấp nông dân đông, nhưng trình độ văn hóa và chính trị thấp, đã ảnhhưởng trực tiếp đến khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, cũng nhưviệc nhận thức và vận dụng đường lối, quan điểm, nghị quyết của Đảng vào cuộcsống.

Để giải quyết được vấn đề xã hội này đòi hỏi nền kinh tế phải có nhịp độtăng trưởng cao Mặt khác, đại bộ phận cán bộ đảng viên của Đảng NDCM Làochủ yếu xuất thân từ nông dân đã qua rèn luyện và thử thách trong phong trào đấutranh giải phóng dân tộc, tiếp thu lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, đã giác ngộ lậptrường giai cấp công nhân trở thành người cách mạng Phát triển xã hội ngày naybao gồm sự tăng trưởng kinh tế, sự hoàn thiện thể chế chính trị, nâng cao văn hóa,văn minh, quá trình hiện đại hoá đất nước nhưng phải hướng theo những giá trịnhân văn, nghĩa là xây dựng một xã hội giàu mạnh, độc lập dân tộc nhưng phảicông bằng trong đời sống xã hội và phải thực sự văn minh Đây là cơ sở thực tiễnquan trọng cho sự hình thành những giá trị VHCT Lào từ trong lịch sử và trongthời đại mới

Sau thắng lợi hoàn toàn của sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nước năm

1975, Đảng NDCM Lào chủ trương xây dựng chế độ dân chủ nhân dân Chấm dứtchế độ quân chủ lỗi thời, thành lập chế độ mới - chế độ dân chủ nhân dân, chuẩn

bị tiền đề để tiến lên chủ nghĩa xã hội Nhà nước kiểu mới của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân được thiết lập Đảng NDCM Lào đã lựa chọn hình thức tổ chứcquyền lực nhà nước theo chế độ Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Về cơ bản đó là mộtchính thể được tổ chức theo mô hình cộng hoà nghị viện tập quyền Với hình thức

tổ chức quyền lực nhà nước gắn với chủ thể là nhân dân, chủ quyền thuộc về nhândân Quyền lực này không phân chia mà tập trung thống nhất vào Quốc hội - cơquan quyền lực cao nhất do nhân dân trực tiếp bầu ra Các cơ quan khác của Nhànước như Chính phủ và cơ quan tư pháp đều do quốc hội trao quyền và chịu sựgiám sát của Quốc hội

Để đáp ứng yêu cầu bức xúc mà xã hội đặt ra trong quá trình xây dựng và

bảo vệ chế độ xã hội mới, Đại hội IV của Đảng NDCM Lào (1986) đã đề ra đườnglối đổi mới toàn diện và có nguyên tắc nhằm tạo động lực phát triển lực lượng sảnxuất và các lĩnh vực khác của đời sống xã hội Từ đó bắt đầu kỷ nguyên mới, kỷnguyên xây dựng nước Lào Hoà bình - Độc lập - Dân chủ - Thống nhất - Thịnhvượng Đảng NDCM Lào đã từng bước đổi mới tư duy lý luận về con đường xâydựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện mới Đảng NDCM Lào xác định: "Trướcđây chúng ta xác định giai đoạn mới của cách mạng Lào là thời kỳ quá độ trực tiếplên chủ nghĩa xa hội, bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa, nay trên cơ sở tư duy mới,giai đoạn mới của cách mạng là phải tiếp tục củng cố, phát triển và hoàn thiện nềndân chủ nhân dân để từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội".

Đến Đại hội Đảng V của Đảng NDCM Lào (1991) những quan điểm về đổi mớicàng được thực hiện có hiểu quả Những tư tưởng, quan điểm lý luận đó đượckhẳng định rằng: "Hiện nay nhiệm vụ của cách mạng Lào là tiếp tục xây dựng vàphát triển chế độ dân chủ nhân dân, từng bước xây dựng tiền đề cần thiết để tiếnlên chủ nghĩa xã hội"

Nghị quyết các Đại hội VI, VII, VIII và IX của Đảng NDCM Lào luônkhẳng định và đề ra những chủ trương lớn, để ra những nhiệm vụ đối nội và đốingoại, nhằm tiếp tục thực hiện đường lối cơ bản, xây dựng và phát triển chế độdân chủ nhân dân, tạo cơ sở và vị thế vững chắc tiến vào thế kỷ XXI Đảng đã từngbước hoàn thiện đường lối tổ chức của Đảng phù hợp với đường lối chính trị,nhằm xây dựng Đảng NDCM Lào ngày càng vững mạnh, thực sự trở thành hạtnhân lãnh đạo hệ thống chính trị của chế độ dân chủ nhân dân Nội dung chủ yếucủa cách mạng Lào trong giai đoạn này là tiếp tục xây dựng và phát triển chế độdân chủ nhân dân

Ở khía cạnh cơ sở chính trị, sự ảnh hưởng của các yếu tố chính trị đến vănhóa nói chung và VHCT nói riêng là rất trực tiếp Yêu nước, đoàn kết, tự tôn dântộc từ lâu đã trở thành truyền thống của VHCT của người Lào Tuy nhiên, sự mới

mẻ của chế độ, nhà nước và pháp luật trong chế độ dân chủ nhân dân nên nhiều nộidung và biểu hiện của văn hóa nói chung và CHCT mới còn đang hình thành Sựthống nhất và đoàn kết dân tộc là xu thế chủ đạo, sự phân hoá và mâu thuẫn xã hội

không lớn có nhu cầu và xu hướng hình thành và củng cố nhà nước quốc giathống nhất, đời sống chính trị - xã hội ổn định Tuy nhiên, những điều kiện vàđộng lực cho cạnh tranh và phát triển trong chính trị lại không lớn.

2.3 ĐẤT NƯỚC LÀO CÓ TRUYỀN THỐNG LÂU ĐỜI, TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH CHỐNG GIẶC NGOẠI XÂM ANH DŨNG KIÊN CƯỜNG

Lịch sử Lào trong quá trình dựng nước và giữ nước nhiều ngàn năm qua làquá trình lịch sử trải qua nhiều thời kỳ hưng thịnh, thời kỳ đen tối và đất nước bịchia cắt Hơn hai phần ba thời gian phải đương đầu với các thế lực bên ngoài luôntìm cách thôn tính và đồng hoá Con người Lào, với trí tuệ và sức mạnh sáng tạo,nhân cách và bản lĩnh đã đư ợc hình thành trong các phong trào giải phóng dântộc; và đến lượt mình, chúng kết tinh trong tư tưởng và sức mạnh đấu tranh chođộc lập tự do, trong quá trình đấu tranh xây dựng và bảo vệ đất nước Những giátrị và những tình cảm và tinh thần đó kết tụ thành các giá trị văn hóa truyền thống,thành tư tưởng chủ đạo trong đường lối giữ nước và khôi phục đất nước, thành nộidung chính trị của các nhà chính trị và các triều đại trong lịch sử dân tộc Lào Độclập, tự chủ, tự lực và tự cường thực sự trở thành những giá trị VHCT đặc sắc củatruyền thống chính trị Lào

2.3.1 Tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực và tự cường của nhân dân Lào trong thời kỳ Vương quốc Lào Lạn Xạng (đầu thế kỷ XVI - cuối thế kỷ XVIII)

Nhân dân Lào đã trải qua bao cuộc đấu tranh sinh tử trong quá trình dựngnước và giữ nước Trong lịch sử nhân loại, nhân dân các bộ tộc Lào thuộc về cácdân tộc phải chịu dựng nhiều thử thách khốc liệt và hy sinh to lớn cho cuộc đấutranh giành độc lập, tự do Từ đấy, tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường củacon người Lào đã được tôi luyện và được khẳng định một cách thuyết phục Tổngkết chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng NDCM Lào, có tác giả đãkhẳng định, "từ trước đến nay, nhân dân các bộ tộc Lào đều cùng sống trong tinhthần cộng đồng, hiền hòa, thanh bình, cần cù lao động sáng tạo, yêu hòa bình, yêuđất nước, nhưng rất dũng cảm và không chịu đầu hàng"

Nét nổi bật trong tư tưởng của người Lào là sự tự ý thức về vai trò và vị trí

của mình trước tổ tiên và cộng đồng dân tộc về độc lập và chủ quyền quốc gia Cóthể thấy những thời kỳ lịch sử tiêu biểu như triều Chậu Phạ Ngừm từ thế kỷ XIV,triều Xảm Xẻn Thay (1376 - 1418), triều Nạng Mạ Hả Thê Vi, triều Vi Sun Lạ Rạt(1502 - 1520); thời kỳ kháng chiến chống Ayu Thaya và quân A Vạ (Myama), triềuvua Pho Thi Xa Rát (1520 - 1550), triều vua Xệt Tha Thi Lát (1550 - 1598); thời

kỳ toàn thịnh của Vương quốc Lào Lạn Xạng dưới triều Xu Li Nha Vông Xả Thăm

Mi Ka Lạt (thế kỷ XVII ); thời chống quân xâm lược Xiêm thế kỷ XVIII, Phụchưng vương quốc Lào Lạn Xạng thế kỷ XIX dưới triều Chậu A Nu Vông (1804 -1828); phong trào đấu tranh của nhân dân Lào chống thực dân Pháp và đế quốcMỹ; và thời xây dựng và phát triển đất nước trong hòa bình và đổi mới hiện nay

Nhìn lại lịch sử có thể thấy từ thế kỷ XIV, khi Chậu Phạ Ngừm trở về đấtLào, nuôi chí lớn thống nhất đất nước và xây dựng chính quyền, củng cố độc lậpchủ quyền Dưới thời Chậu Phạ Ngừm Phật giáo được du nhập và hoằng dương đãlàm cho tinh thần chính trị trong nước dịu đi, các cuộc chống đối đều lắng xuống

Có thể nói Chậu Phạ Ngừm không chỉ là người thống nhất quốc gia mà còn làngười đã đưa Phật giáo lên địa vị quốc giáo ở Lào Khi đạo Phật trở thành quốcgiáo của nhà nước Lạn Xạng, nó đã tạo điều kiện thống nhất về tinh thần và tưtưởng, góp phần quan trọng vào việc củng cố nhà nước thống nhất mới ra đời Việc

mở mang các bang giao với thế giới được thúc đẩy, Chậu Phạ Ngừm phải tiếnhành nhiều cuộc chiến tranh chinh phạt và việc xây dựng, phát triển đất nước,nhưng nhà vua cũng vẫn chú ý tới việc đặt quan hệ đối ngoại tốt với Cămpuchia vàĐại Việt

Sự thống nhất đất nước Lạn Xạng vào thời kỳ Chậu Phạ Ngừm là một bướcngoặt lịch sử vô cùng quan trọng đối với quá trình phát triển của đất nước Lào Từđấy, Lào Lạn Xạng đã bước vào một thời kỳ tiến triển mạnh mẽ và đã viết nênnhiều trang sử vẻ vang Tuy vậy, nhà nước Lạn Xạng thống nhất so với các nướcphong kiến tập quyền phương đông khác thì ít tính chất tập trung hơn Các mườnghợp thành vương quốc này vẫn giữ được khá nhiều tính độc lập của nó Các chậumường vẫn duy trì được quyền thế tập của mình Vì thế sự thống nhất chưa đượcvững chắc Những người kế nghiệp Chậu Phạ Ngừm sau này thường phải dựa vàomột trong những nhóm quý tộc này để chinh phục và trừng phạt một nhóm quý tộc

khác Ngoài ra, yếu tố địa hình tạo thêm điều kiện để duy trì các tình trạng cát cứđịa phương trong hoàn cảnh kinh tế chưa thật sự phát triển.

Từ đầu thế kỷ XVI, tình hình Lào Lạn Xạng tương đối ổn định, nhân dânđược sống trong hoà bình và xây dựng đất nước Tinh thần độc lập vẫn được đặtlên hàng đầu, tuy nhiên, tinh thần tự lực, tự cường cũng thể hiện nổi bật Đây cũng

là thời kỳ Phật giáo có điều kiện để ngày càng phát triển ở Lào Dưới triều đại ViSun Lạ Rạt (1502 - 1520) Tam tạng kinh đã được chính nhà vua dịch từ tiếng Pa LiXăng Xcrít sang tiếng Lào Bộ Ni Than Khún Bu Lôm (bộ sử Lào đầu tiên) do Phạ

Mạ Hả Thệp Luổng, Mạ Hả Mung Khun, vua Vi Xun Lạ Rạt và các quan triềuthần cùng tham gia biên soạn Do cuộc sống hoà bình, thơ ca cũng rất phát triển ởthời kỳ này Đời sống tinh thần và tâm linh một mặt thể hiện khát vọng hướngthiện của nhân dân Lào, song khát vọng về một đất nước yêu hoà bình và thịnhvượng chiếm vị trí ưu thế

Sau đó, Chậu Phô Thi Xả Rạt lên nối ngôi Dưới triều đại của ông, Phật giáocàng phát triển mạnh Đặc biệt, Phật giáo có nguồn gốc Xiềng Mại được ưu tiênphát triển hơn Phô Thi Xả Rạt cũng là ông vua đầu tiên quy định các nhà vua phải

tu trước khi lên ngôi Vai trò của Phật giáo được nhà vua nâng cao, vua đồng thời

là Phật, thần quyền và vương quyền được đồng nhất Để nâng cao hơn nữa vai tròcủa Phật giáo, năm 1527, vua Phô Thi Xả Rạt đã ra sắc lệnh cấm thần dân trongnước thờ Phì, mà chỉ được phép thờ Phật Với sắc lệnh trên, việc thờ phì từ xa xưacủa nhân dân Lào bị bãi bỏ Các đền xưa miếu cũ bị đập đi để xây dựng chùa Đây

là lần đầu tiên trong lịch sử Lào, Phật giáo được đưa lên địa vị độc tôn và hoàntoàn thắng thế đối với các tôn giáo khác ở Lào, và đây cũng là thời kỳ Phật giáo cónguồn gốc Xiêng Mại, có điều kiện phát triển ở Lào Lạn Xạng Vua Phô Thi XảRạt sau một thời gian ở Xiêng Mại, đã cho rước tượng Phật Kẹo Mo Là Cột(tượng phật ngọc bích) và tượng phật xẹckhăm (tượng phật bằng vàng) về XiêngThoong Các hoạt động mang tinh chất sùng bái Phật giáo của vua Phô Thi Xả Rạt

đã khiến cho Phật giáo phát triển mạnh mẽ ở Lào Lạn Xạng Cùng với giá trị tinhthần và tâm linh của nhân dân, đạo Phật phát triển và trở thành quốc giáo đã tạonên sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc để thúc đẩy sự nghiệp chấn hưng đất nước,