Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghi

Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây Áo cộc (Liriodendron chinense) và cây Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha) để làm cơ sở cho việc bảo tồn các loài thực vật qúy hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Phia Oắc – Phia Đén tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)

PHAN QU NH GIANG

“NGHIÊN C U M T S C I M SINH H C LOÀI CÂY

ÁO C C (LIRIODENDRON CHINENSE) VÀ CÂY UÔI NG A (RHOIPTELEA CHILIANTHA) LÀM C S CHO VI C B O T N

CÁC LOÀI TH C V T QUÝ HI M T I KHU B O T N THIÊN NHIÊN

PHIA O C – PHIA ÉN T NH CAO B NG”

Chuyên ngành : Qu n lí tài nguyên r ng

THÁI NGUYÊN – N M 2015

PHAN QU NH GIANG

“NGHIÊN C U M T S C I M SINH H C LOÀI CÂY

ÁO C C (LIRIODENDRON CHINENSE) VÀ CÂY UÔI NG A (RHOIPTELEA CHILIANTHA) LÀM C S CHO VI C B O T N

CÁC LOÀI TH C V T QUÝ HI M T I KHU B O T N THIÊN NHIÊN

PHIA O C – PHIA ÉN T NH CAO B NG”

L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u c a b n thân tôi, các

s li u c thu th p khách quan và trung th c K t qu nghiên c u ch a

c s d ng công b trên tài li u nào khác N u sai tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m!

L I C M N

Trong các tr ng i h c, th i gian th c t p t t nghi p là kho ng th i gian r t quan tr ng vì m i sinh viên u có i u ki n, th i gian ti p c n i sâu vào th c t , c ng c l i ki n th c ã h c, h c h i kinh nghi m, ph ng pháp nghiên c u, trau d i ki n th c, k n ng c a th c t vào trong công vi c

Xu t phát t nguy n v ng c a b n thân, c s nh t trí c a nhà tr ng

và Ban ch nghi m khoa Lâm nghi p, tôi v th c t p t i KBT Phia O c – Phia én, huy n Nguyên Bình , t nh Cao B ng v i tên tài: “Nghiên c u

m t s c i m sinh h c loài cây Áo c c và cây uôi ng a làm c s cho

vi c b o t n các loài th c v t quý hi m t i KBT Phia O c – Phia én t nh Cao B ng Sau m t th i gian nghiên c u, tôi ã hoàn thành khóa lu n t t nghi p Có c k t qu này tr c h t tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c n

s giúp t n tình c a cô giáo Ths.La Thu Ph ng trong su t quá trình th c

hi n tài Nhân d p này tôi c ng xin c m n toàn th th y cô giáo trong khoa Lâm nghi p, các c p chính quy n và bà con nhân dân Huy n Nguyên Bình, Ban giám c và l c l ng ki m lâm KBT Phia O c - Phia én, huy n Nguyên Bình, t nh Cao B ng ã giúp tôi hoàn thành khóa lu n này

Tôi xin chân thành c m n!

Thái Nguyên, tháng5 n m 2015

Sinh viên

Phan Qu nh Giang

DANH M C CÁC B NG

B ng 4.1: Hi u bi t v c i m loài cây công d ng, khai thác, s d ng cây Áo c c 25

B ng 4.2: Hi u bi t v c i m loài cây công d ng, khai thác, s d ng 26

B ng 4.3: Công th c t thành sinh thái theo 2 OTC n i có loài cây Áo c c và cây uôi ng a phân b 30

B ng 4.4: T ng h p tàn che c a các OTC có cây Áo c c và cây uôi ng a phân b 31

B ng 4.5: T thành tái sinh c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a 32

B ng 4.6 M t tái sinh c a loài Áo c c và uôi ng a t i khu v c i u tra 32

B ng 4.7: Ngu n g c tái sinh c a cây Áo c c và cây uôi ng a 33

B ng 4.8: Ch t l ng cây tái sinh 33

B ng 4.9: B ng t ng h p che ph TB c a cây b i n i có loài Áo c c và uôi ng a 34

B ng 4.10 c i m phân b c a cây Áo c c và uôi ng a theo ai cao 35

B ng 4.11: c i m phân b c a loài Áo c c và uôi ng a theo tr ng thái r ng 35 B ng 4.12: T n su t xu t hi n c a loài Áo c c và uôi ng a trong OTC 36

B ng 4.13 Ph u di n t c a loài Áo c c và uôi ng a 37

B ng 4.14 T ng h p s li u tác ng c a con ng i và v t nuôi trên các tuy n o38

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1 S nghiên c u t ng quát 18

Hình 4.1 Lá cây uôi Ng a 28

Hình 4.2 Lá cây Áo c c 28

Hình 4.3 Thân cây Áo c c 28

Hình 4.4 Thân cây uôi ng a 28

Hình 4.5 Hoa cây uôi ng a 29

Hình 4.6 Qu cây uôi ng a 29

Hình 4.7 Qu cây Áo c c 29

Hình 4.8 Hoa cây Áo c c 29

IUCN International Union for Conservation of Natural

Resources - Liên minh B o t n Thiên nhiên Qu c tKBTTN Khu b o t n thiên nhiên

M C L C

PH N I M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c tiêu 2

1.3.Ý ngh a c a tài 3

1.3.1 Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c: 3

1.3.2 Ý ngh a th c ti n 3

PH N II T NG QUAN V N NGHIÊN C U 4

2.1 C s khoa h c 4

2.2 Tình hình nghiên c u trên th gi i và Vi t Nam 5

2.2.1 Tình hình nghiên c u trên th gi i 5

2.2.2 Tình hình nghiên c u Vi t Nam 7

2.3 i u ki n t nhiên, kinh t và xã h i t i khu v c nghiên c u 9

2.3.1 i u ki n t nhiên khu v c nghiên c u 9

2.3.2 i u ki n dân sinh kinh t - xã h i 11

2.3.3 Tình hình s n xu t nông nghi p 12

PH N III I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 16 3.1 i t ng nghiên c u 16

3 2 a i m và th i gian nghiên c u 16

3.2.1 a i m ti n hành nghiên c u 16

3.2.2 Th i gian ti n hành nghiên c u 16

3.3 N i dung nghiên c u 16

3.3.1 c i m s d ng và s hi u bi t c a ng i dân v loài cây Áo c c và cây uôi ng a 16

3.3.2 c i m phân lo i c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a 16

3.3.3 c i m sinh thái c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a 16

3.3.4 Tác ng c a con ng i n khu v c và lài cây nghiên c u 17

3.3.5 xu t m t s bi n pháp b o t n và phát tri n loài Áo c c và uôi ng a 17

3.4 Ph ng pháp nghiên c u 17

3.4.1.Ph ng pháp nghiên c u chung 19

3.4.2 Ph ng pháp nghiên c u c th 19

3.4.3 ánh giá tác ng c a con ng i n h th c v t 20

3.5 Ph ng pháp phân tích và x lý s li u 21

3.5.1 T thành t ng cây g 21

3.5.2 T thành cây tái sinh 23

3.5.3 M t cây tái sinh 24

3.5.4 Ch t l ng cây tái sinh 24

3.5.5 Ngu n g c cây tái sinh 24

PH N IV K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 25

4.1 c i m s d ng và s hi u bi t c a ng i dân v loài cây 25

4.1.1 Cây Áo c c 25

4.1.2 Cây uôi ng a 26

4.2 c i m v phân lo i c a loài trong h th ng 26

4.2.1 c i m c u t o hình thái lá 28

4.2.2 c i m thân cây: 28

4.2.3 c i m hình thái c u t o hoa, qu 29

4.3 c i m sinh thái n i loài cây uôi ng a và cây Áo c c phân b 30

4.3.1 C u trúc t thành t ng cây g 30

4.3.2 tàn che n i loài cây Áo c c và uôi ng a phân b 31

4.3.3 c i m tái sinh c a 2 loài Áo c c và uôi ng a phân b 31

4.3.4 c i m phân b c a loài Áo c c và uôi ng a 35

4.3.5 c i m t n i loài cây nghiên c u phân b 37

4.4 S tác ng c a con ng i n khu v c nghiên c u 38

4.5 xu t bi n pháp k thu t phát tri n và b o t n loài 40

4.5.1 Gi i pháp v k thu t gây tr ng và qu n lý s d ng 40

4.5.2 Gi i pháp v bi n pháp b o t n loài 41

PH N V K T LU N VÀ KI N NGH 42

5.1 K t lu n 42

5.2 Ki n ngh 43

TÀI LI U THAM KH O

v vi c Quy nh các khu r ng c m, trong ó có r ng Phia O c – Phia én

Khu b o t n thiên nhiên Phia O c - Phia én là n i l u gi a d ng sinh h c cao và là n i ph c h i, l u gi các ngu n gen ng th c v t ph c vnghiên c u khoa h c, phát tri n d ch v , du l ch sinh thái, i u ti t ngu n

n c, b o v t ai ch ng xói mòn, r a trôi, s t l t, góp ph n b o t n và phát tri n b n v ng trong khu v c Tuy nhiên, trong su t th i gian dài ch a

c quy ho ch nên ch a i u tra, ánh giá t ng h p tài nguyên thiên nhiên, kinh t - xã h i c a vùng, các ch ng trình, d án v b o t n và phát tri n b n

v ng ch a c th c hi n, nh ng tác ng b t l i t i r ng, ch t phá r ng

di n ra ngày m t m nh h n, a d ng sinh h c ã và ang b suy gi m áng k

c v s l ng và ch t l ng, nhi u loài ng, th c v t quý hi m, c h u ang ng tr c nguy c tuy t ch ng R ng tr nên nghèo v tr l ng và tthành th c v t, khu h ng v t ã b xâm h i m t cách nghiêm tr ng trong

th i gian dài t n m 1986 n nay Các loài thú l n, các loài ng v t c h u không còn th y xu t hi n

Do ó, vi c quy ho ch b o t n và phát tri n b n v ng Khu b o t n thiên nhiên Phia O c - Phia én là r t c n thi t nh m ánh giá chính xác th c

tr ng ngu n tài nguyên thiên nhiên, c bi t là tài nguyên a d ng sinh h c; xác nh và khoanh vùng các h sinh thái, các loài ng, th c v t quý hi m,

c h u ang ng tr c nguy c tuy t ch ng xu t các gi i pháp, ho ch

nh công tác b o t n, b o v nh ng giá tr a d ng sinh h c

Vi t Nam là m t trong 10 qu c gia Châu Á và m t trong 16 qu c gia trên th gi i có tính a d ng sinh h c cao Tuy nhiên Vi t Nam c ng ang ph i

i m t v i m t th c tr ng r t áng lo ng i ó là s suy thoái nghiêm tr ng vmôi tr ng và tài nguyên a d ng sinh h c, e d a cu c s ng c a các loài sinh

v t và cu i cùng là nh h ng n s phát tri n b n v ng c a t n c

ng n ng a s suy thoái DSH Vi t Nam ã ti n hành công tác

b o t n và hi n nay c n c có kho ng 128 khu b o t n M c dù các loài th c

v t c b o t n cao nh v y, nh ng nh ng nghiên c u v các loài th c v t

Vi t Nam hi n nay còn r t thi u Ph n l n các nghiên c u m i ch d ng l i

m c mô t c i m hình thái, nh danh loài mà ch a i sâu nghiên c u nhi u v các c tính sinh h c, sinh thái h c, gây tr ng và b o t n loài tìm

hi u m t s loài ng th c v t ó tôi ti n hành th c hi n tài t t nghi p

nh m: “Nghiên c u m t s c i m sinh h c loài cây Áo c c (Liriodendron chinense) và cây uôi ng a (Rhoiptelea chiliantha) làm c s cho vi c

b o t n các loài th c v t qúy hi m t i khu b o t n thiên nhiên Phia O c – Phia én t nh Cao B ng”.

1.2 M c tiêu

- Nghiên c u m t s c i m sinh h c c a cây Áo c c (Liriodendron chinense) và cây uôi ng a (Rhoiptelea chiliantha) t i khu b o t n thiên

nhiên Phia O c – Phia én t nh Cao B ng

- D a trên k t qu nghiên c u, xu t m t s bi n pháp b o t n loài cây Áo c c và uôi ng a

1.3.Ý ngh a c a tài

1.3.1 Ý ngh a trong h c t p và nghiên c u khoa h c:

Vi c nghiên c u giúp em c ng c l i ki n th c ã h c và b sung thêm

c nh ng ki n th c m i, nh ng kinh nghi m ngoài th c t , giúp em có thlàm quen và hi u thêm ph n nào công vi c c a mình sau này Qua ó c ng giúp em làm quen v i vi c nghiên c u khoa h c, vi t và trình bày báo cáo khoa h c

1.3.2 Ý ngh a th c ti n

- Là c s khoa h c di chuy n m t cách có k ho ch các loài th c

v t, t o ra khu phân b nhân t o

- Nghiên c u s phân b c a th c v t còn giúp ph n nào cho vi c phân vùng a lý t nhiên làm c s cho phân vùng kinh t , phân vùng nông nghi p, khai thác s d ng m t cách h p lý nh t i u ki n t ai, khí h u, ngu n th c v t s n có cho nông nghi p, công nghi p…

- Bi t c các quy lu t phát tri n, s phân b c a các loài th c v t quý

hi m là c s khai thác và s d ng h p lý các ngu n tài nguyên ph c v

cu c s ng con ng i và b o v môi tr ng trong s ch cho trái t

- Qua tài bi t c m c tác ng c a con ng i t i loài cây t ó

a ra các bi n pháp b o t n tránh s suy gi m DSH

H nh ng hi n nay m t s loài trong h v n có nguy c b tuy t ch ng H

uôi ng a (Rhoipteleaceae) là m t trong s nh ng h th c v t a d ng nh t

c a Vi t Nam v i t ng s g n 1000 nh ng hi n nay s l ng ó ngày càng suy gi m do v y c n nâng cao công tác b o t n

D a trên các tiêu chu n ánh giá tình tr ng các loài c a liên minh b o

t n thiên nhiên qu c t (IUCN), chính ph Vi t Nam c ng công b trong Sách

Vi t Nam h ng d n, thúc y công tác b o v tài nguyên sinh v t thiên nhiên ây c ng là tài li u khoa h c c s d ng vào vi c so n th o và ban hành các qui nh, lu t pháp c a Nhà n c v b o v tài nguyên sinh v t thiên nhiên, tính a d ng sinh h c và môi tr ng sinh thái Các loài c x p vào 9

b c theo các tiêu chí v m c e d a tuy t ch ng nh t c suy thoái (rate

of decline), kích th c qu n th (population size), ph m vi phân b (area of geographic distribution), và m c phân tách qu n th và khu phân b

(degree of population and distribution fragmentation)

+Thi u d li u

+ Không c ánh giá

D a vào phân c p b o t n loài sinh thái t i KBTTN Phia O c – Phia

én t nh Cao B ng có r t nhi u loài ng th c v t c x p vào c p b o t n

CR, EN và VU c n c b o t n nh m gìn gi ngu n gen quý giá cho thành

ph n loài sinh thái Vi t Nam nói riêng và th gi i nói chung, nh ng loài

th c v t c n c b o t n g p ó chính là cây Áo c c và cây uôi ng a t i khu b o t n, ây là c s khoa h c u tiên giúp tôi ti n n nghiên c u và

th c hi n tài

i v i b t kì công tác b o t n m t loài ng th c v t nào ó thì vi c

i tìm hi u k tình hình phân b , hi n tr ng n i phân b là i u c p thi t nh t KBTTN Phia O c – Phia én t nh Cao B ng, tôi i tìm hi u tình hình phân

b c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a, th ng kê s l ng, tình hình sinh

tr ng và c i m sinh thái h c c a chúng t i a bàn nghiên c u ây là c

s th hai tôi th c hi n nghiên c u c a mình Nh ng do gi i h n c a tài

và n ng l c c a b n thân còn h n ch nên tôi ch a th phân tích ánh giá m t cách c th mà ch ti n hành “tìm hi u” và ánh giá khái quát a ra nh ng

P Odum (1971) [6] ã hoàn ch nh h c thuy t v h sinh thái trên c sthu t ng h sinh thái (ecosystem) c a Tansley (1935) Khái ni m sinh thái c làm sáng t là c s nghiên c u các nhân t c u trúc trên quan i m sinh thái

h c Công trình nghiên c u c a R Catinot (1965) [7] , J Plaudy (1987) [7] ã bi u

di n c u trúc hình thái r ng b ng các ph u r ng, nghiên c u các c u trúc sinh thái thông qua vi c mô t phân lo i theo các khái ni m d ng s ng, t ng phi n

Sách th gi i IUCN [2] (ti ng Anh là IUCN Red List of Threatened Species, IUCN Red List hay Red Data List) là danh sách v tình tr ng b o

t n và a d ng c a các loài ng v t và th c v t trên th gi i Danh sách này

c giám sát b i Liên minh B o t n Thiên nhiên Qu c t (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN)

D a trên các tiêu chu n ánh giá tình tr ng các loài c a IUCN, chính

ph Vi t Nam c ng công b Sách Vi t Nam h ng d n, thúc y công tác

b o v tài nguyên sinh v t thiên nhiên ây c ng là tài li u khoa h c d c s d ng vào vi c so n th o và ban hành các quy nh, lu t pháp c a Nhà n c v b o v tài nguyên sinh v t thiên nhiên, tính a d ng sinh h c và môi tr ng sinh thái

Các nghiên c u liên quan n cây uôi Ng a và Áo c c:y công tác uôi ng a hay uôi chó ho c roi tê [3] (danh pháp hai ph n: Rhoiptelea chiliantha) là loài duy nh t trong chi Rhoiptelea H th ng APG II x p chi Rhoiptelea vào h c a chính nó là h uôi ng a – Rhoipteleaceae, tuy nhiên APG III không còn ch p nh n h này và a chi Rhoiptelea vào H

ào (Juglandaceae)

Loài này c phát hi n n m (1932) c tìm th y t i mi n nam Trung

Qu c (Qu ng Tây, Quý Châu, Vân Nam) và mi n b c Vi t Nam

Nó là m t lo i cây thân g lá s m r ng cao t i 20 m và ng kính

thân cây t i 60 cm, nhìn b ngoài r t gi ng v i cây c i(Pterocarya tonkinensis), v i các lá kép hình lông chim, m c so le, dài 15–40 cm v i 9-11

lá chét, m i lá chét dài 6–9 cm, mép lá có r ng c a Hoa là lo i hoa uôi sóc ph c, dài 15–30 cm, hoa cái sau khi th ph n s phát tri n thành lo i qu

kiên nh dài 2–3 mm, v i các cánh thuôn tròn dài 5–8 mm trên c hai bên c a

m i qu Tên g i trong ti ng Trung c a nó là (mã v th = cây uôi ng a) G

c a nó c dùng trong xây d ng hay làm n i th t

Áo c c (danh pháp hai ph n: Liriodendron chinense, ng ngh a Liriodendron tulipifera L var chinense Hemsl., 1886; L tulipiferavar sinense Diels)[9], tên ti ng

Trung qu c (nga ch ng thu), là loài b n a châu Á trong chi Liriodendron,

h Magnoliaceae Loài này c (William Botting Hemsley) Charles Sprague Sargent miêu t khoa h c u tiên n m 1903

Loài này sinh s ng t i khu v c mi n trung và nam Trung Qu c, các

t nh và thành ph nh An Huy, Trùng Khánh, Qu ng Tây,Giang Tô, Phúc

Ki n, Quý Châu, H B c, H Nam, Giang Tây, Thi m Tây, Chi t Giang, TXuyên và Vân Nam, c ng nh t i mi n b c Vi t Nam (Sa Pa, Lào Cai) trên các cao t 900 t i 1.000 m Nó t ng t nh loài hoàng d ng B c

M , Liriodendron tulipifera, ch khác ch th ng l n h n và các lá x thùy

sâu h n, các lá ài trong ng n h n, thi u các s c t vàng c a L tulipifera Áo

c c có th cao t i 40 m Nó không ch u rét t t nh loài châu M , nh ng v n

c tr ng t i Anh (nhi u t i V n Th c v t Hoàng gia Kew), Ireland, B , Hà Lan, c T i B c M , nó m c xa v phía b c t i n Boston, Massachusetts t i

mi n ông, và Vancouver, Canada phía tây Trong gieo tr ng nó phát tri n nhanh nh hoàng d ng B c M

2.2.2 Tình hình nghiên c u Vi t Nam

Trên th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêng thì loài cây Áo c c và cây Duoi ng a ang c n m t s quan tâm c bi t c a con ng i nh m ph c

h i chúng thành 1 qu n th phát tri n m nh, các nghiên c u b c u ã c các nhà nghiên c u ch ng minh:

Thái V n Tr ng (1978) [4] ã xây d ng quan ni m “Sinh thái phát sinh

qu n th ” trong th m th c v t r ng nhi t i và v n d ng xây d ng bi u phân lo i th m th c v t r ng Vi t Nam Theo tác gi m t công trình nghiên

c u v th m th c v t mà không c p n hoàn c nh thì ó là m t công trình hình th c, không có l i ích th c ti n Trong các nhân t sinh thái thì ánh sáng

là nhân t quan tr ng kh ng ch và i u khi n quá trình tái sinh t nhiên c

r ng nguyên sinh và r ng th sinh

i v i h sinh thái r ng nhi t i Vi t Nam, Thái V n Tr ng (2000) [5] d a vào s ghép n i c a 2 h th ng phân lo i: h th ng phân lo i c i m

c u trúc ngo i m o làm tiêu chu n và h th ng phân lo i th m th c v t d a trên y u t h th c v t làm tiêu chu n ã phân chia th m th c v t Vi t Nam thành 5 nhóm ki u th m (g i là 5 nhóm qu n h ) v i 14 ki u qu n h (g i là

14 qu n h ) M c dù còn m t s i m c n bàn lu n và ch nh lý b sung thêm

nh ng b ng phân lo i th m th c v t Vi t Nam c a Thái V n Tr ng t b c

qu n h tr lên g n phù h p v i h th ng phân lo i c a UNESCO (1973)

Tr n ng ph ng(1970) [8] , khi c p n r ng Mi n B c Vi t Nam

ã x p r ng trên núi á vôi vào ai r ng nhi t i m a mùa v i ki u r ng nhi t

i lá r ng th ng xanh núi á vôi, và có 4 ki u ph : Th nh ng nguyên sinh

t ng cây g , trong ó cây nghi n là cây chi m u th , ai r ng á nhi t i m a mùa v i ki u r ng á nhi t i lá kim trên núi á vôi

Rhoiptelea là m t n loài th c v t có hoa trong gia ình h óc

chó Nó ch a m t loài duy nh t, Rhoiptelea chiliantha, th ng c g i

là cây m c t c Chi này tr c ó ã c ghi nh n trong gia ình riêng c a mình, Rhoipteleaceae, nh ng h th ng APG III n m 2009 [10] t nó

trong h óc chó gia ình Rhoiptelea chiliantha có ngu n g c phía tây

nam Trung Qu c và b c Vi t Nam và s ng cao 700-1600m các khu

v c mi n núi Các cây th ph n nh gió, nh ng bông hoa c s p x p trong cong võng l n chùy dài th ng 32 cm nh uôi ng a, và trái cây là m t th c

v t nh h t có cánh tròn Các lá là h p ch t lông chim và m ng nh gi y Cây

cao th ng 17 m và có ng kính 40 cm Nó là m t loài c b o v

c a Trung Qu c

2.3 i u ki n t nhiên, kinh t và xã h i t i khu v c nghiên c u

2.3.1 i u ki n t nhiên khu v c nghiên c u

- Phía ông giáp xã Vu Nông và Yên L c

- Phía b c giáp xã Yên L c và huy n B o L c

- Phía tây giáp xã Mai Long và th tr n T nh Túc

- Phía nam giáp xã B ng Thành,huy n Pác N m,t nh B c K n

2.3.1.2 i u ki n khí h u, th y v n

* a hình: Ph n l n di n tích xã Ca Thành là các núi á vôi v i a hình ph c t p, chia c t m nh, xen k gi a nh ng d i i núi là các thung l ng

t ng i b ng ph ng i núi có cao và d c l n

* Khí h u: Xã Ca Thành n m trong vùng khí h u nhi t i gió mùa mang c thù c a khí h u mi n núi phía b c Mùa ông có khí h u gió mùa ông b c th i v em theo khí h u l nh kèm theo m a phùn gây ra hi n t ng

b ng giá, s ng mu i và tuy t, m không khí th p Mùa hè nóng, l ng

m a và m cao, ôi khi có l c xoáy c c b và m a á x y ra

Khí h u có hai mùa rõ r t : mùa m a và mùa khô

Nhi t cao nh t trong n m là 360C.

Nhi t th p nh t trong n m là 00C

*Th y v n: a bàn xã ch có m t con sông nh do ngu n t xóm N c Soa, Khu i Ng a ch y qua xã t phía T nh Túc sang huy n B o L c ây là ngu n n c cung c p ch y u cho s n xu t và sinh ho t c a ng i dân

su i chính c a huy n Nguyên Bình nh : sông Nhiên, sông N ng, sông Th

D c (m t nhánh c a sông b ng)… Quá trình ki n t o a ch t ã chia thành 2 tiêu vùng chính: a hình núi t phân b ch y u xã Thành Công, Quang thành: a hình vùng núi á xã Phan Thanh, th tr n T nh túc, Ca thành

2.3.1.4 c i m h ng th c v t

* V th c v t: Khu b o t n thiên nhiên Phia O c-Phia én là h sinh

thái r ng kín th ng xanh cây lá r ng m c n nhi t i phía B c Vi t Nam

có giá tr b o t n cao T i ây có nhi u loài cây g quý, các lo i cây có giá

tr d c li u Các loài Lan hài và Tu c ng là nh ng i t ng quan tr ng

c a công tác b o t n trong khu v c

* V ng v t: Theo k t qu nghiên c u s b c a t ch c BirdLife

n m 2000 ã ghi nh n t ng s 222 loài ng v t có x ng s ng, trong ó có

87 loài thú thu c 26 h : 90 loài chim thu c 37 h và 14 b (trong ó b S có

s loài nhi u nh t 48 loài): 17 loài l ng c ; 28 loài bò sát và hang ngàn loài

ng v t không x ng s ng, côn trùng, ng v t nhuy n th , ng v t t

2.3.1.5 i u ki n giao thông, th y l i

* Giao thông:

Xã Ca thành ã có ng giao thông n trung tâm xã, t trung tâm

xã i các thôn u b ng ng t, tuy nhiên do ng t, d c cao,

n n a ch t kém b n v ng nên hi n t ng s t l , th m chí tr t núi gây

t c ng không có kh n ng kh c ph c ngay Hi n nay i m t s thôn trong xã ph i i b Vi c giao l u v n hoá, hàng hoá g p nhi u khó kh n, không mu n nói là cách bi t v i bên ngoài Xã ã chú tr ng xây d ng

ng liên thôn, xã, nh ng ng h p, d c, l y l i vào mùa m a i l i r t khó kh n

- Thành ph n dân t c: Ph n l n ng i dân c a xã thu c dân t c Tày, Mông và Dao cùng s ng xen k Trong ó dân t c Mông chi m 36,5 %, dân

t c Tày và dân t c Dao chi m 63,4 %

- Lao ng c a xã ch y u là lao ng nông nghi p chi m 97%, còn l i

là các cán b và giáo viên

2.3.2.2 Tình hình v n hóa xã h i

* V Y T

Xã có tr m y t và cán b y t , nh ng ch a áp ng c nhu c u c a nhân dân a ph ng và c n t ng c ng cán b y t tuy n xã áp ng t t

h n nhu c u c a ng i dân Các d ch b nh l n không x y ra do làm t t công tác phòng b nh

y u là lúa n c, ngô, lúa n ng, s n…

Ru ng n c c phân b n i th p g n khu dân c , ven su i và m t s

di n tích nh ru ng b c thang N ng su t lúa th p do k thu t canh tác ch a cao ph thu c nhi u vào i u ki n t nhiên, gi ng ch a c c i thi n Lúa

n ng c canh tác trên các s n i núi th p Do t d c và hoàn toàn phthu c vào i u ki n t nhiên nên n ng su t không cao và b p bênh Di n tích lúa n ng th ng không n nh do s du canh qua nhi u vùng khác nhau quanh các i m dân c

Các lo i rau màu th ng nh Ngô, S n… c tr ng trên n i t cao,

b ng ph ng nh ng không có i u ki n khai hoang ru ng n c Do di n tích

ru ng n c ch h n 1sào/ng i, ch y u là 1 v , ng i dân ph i làm n ng r y

b sung ngu n l ng th c Di n tích t n ng rãy hi n nay tuy không cao

nh ng n u luân chuy n hàng n m thì di n tích r ng b chuy n i s t ng nhanh áng k

2.3.3.2 Tình hình phát tri n ch n nuôi

Ch n nuôi trong khu v c ch a phát tri n và ch a c trú tr ng u t Thành ph n àn gia súc t ng i n gi n, ch y u là trâu, bò, ng a, l n, gà… Ng a là v t nuôi quan tr ng i v i ng i dân vùng cao, trong khi ch a

có ng giao thông thì ng a còn là ph ng ti n v n chuy n h u hi u Có

m t s h ã xây d ng ao nuôi cá, tuy nhiên s h ch n nuôi cá không nhi u

a s ch là các ao t m th i, ch a có k thu t ch n nuôi cá t t i u ki n tnhiên a ph ng r t thu n l i cho phát tri n ch n nuôi gia súc, gia c m Tuy nhiên, ch n th rông gia súc c xem nh là m t m i e d a Trâu và

Bò th rông quanh n m và ch a v nhà vào mùa s n xu t Gia súc ch n thtrong khu b o t n không ch t các thôn có ranh gi i v i khu b o t n, th m trí

c t các xã lân c n

2.3.3.3 Tình hình phát tri n lâm nghi p

Tr c ây lâm s n chính do ng i dân khai thác t r ng ch y u là g , các loài ng v t ph c v làm nhà và làm ngu n th c ph m, ôi khi trthành hàng hoá T khi thành l p khu b o t n, th c hi n giao t giao r ng (m t s thôn), l c l ng ki m lâm ã c m b n cùng ng i dân tham gia b o

v r ng thì hi n t ng khai thác g và s n b n thú r ng b a bãi không còn

x y ra th ng xuyên, công khai nh tr c Hi n nay ng i dân ch y u thu hái ngu n lâm s n ngoài g ph c v nhu c u t i ch

Ho t ng khai thác c i un: G c i là ch t t ch y u vùng nông thôn, ng i dân th ng l y cành khô, cây khô t Khu b o t n, c bi t có

c i khô thì sau nh ng l n i l y c i h u ch t m t s cây t i trong khu v c

l n sau l i có c i khô Ngoài l ng c i do các thôn n m trong và giáp khu

b o t n khai thác ra thì hàng n m l ng c i do các thôn khác trong xã vào Khu b o t n khai thác c ng r t l n Chính vì th c n thi t ph i có các ho t

ng nh m h n khai thác v i s l ng c i un l n thông qua xây d ng các

lo i b n un c i ti n ti t ki m c i)

Ho t ng khai thác g : Hi n t i còn m t s ít ng i dân v n lén lút vào khu b o t n ch t ch m g làm nhà, óng gia d ng cho gia ình, và tìm m i k h c a l c l ng ki m lâm tiêu th Các loài cây g th ng

c ng i dân khai thác nh Bách Vàng, Trai, Dâu r ng Thi t sam gi lá

ng n vi c khai thác c th c hi n ngay trong r ng và v n chuy n v nhà

ây là ho t ng khai thác tài nguyên trái pháp lu t và không b n v ng làm

nh h ng n vi c b o t n tài nguyên r ng H u h t các thôn u có khai thác nh ng do có s tuyên truy n, qu n lý ch t ch c a l c l ng Ki m lâm nên ho t ng này ngày m t gi m d n Ho t ng này s c làm t t h n khi n ng l c qu n lý c a l c l ng ki m lâm c t ng lên Ho t ng khai thác m ng: M ng, n m, m c nh c ng i dân thu hái s d ng và bán, không ch nh ng ng i dân s ng trong khu b o t n thu hái mà c nh ng

ng i dân ngoài vùng m vào KBT khai thác

Cây thu c: Ng i dân a ph ng c bi t là ng i dân t c thi u s

th ng thu hái các lo i th o d c dùng cho m c ích ch a b nh Nhìn chung vi c thu hái cây thu c c a các th y lang là không nhi u và không nh

h ng l n n s a d ng sinh h c, s b n v ng vì nó ph thu c vào nhu c u

c a ng i b nh i tìm th y lang M t tác nhân l n gây nh h ng n s ph c

h i c a các lo i cây thu c là chi n d ch thu mua cây thu c quý nh Ba kích,

Sâm cau, Sâm trâu, khúc kh c, Hoàng ng, huy t ng, T m g i, c a các tay buôn, h gom hàng và chuy n i tiêu th n i khác ho c bán sang Trung

Qu c S n b t ng v t r ng: T t c các loài thú, rùa, r n u là i t ng b

s n b n Nh ng ng i này s n b n b ng nhi u cách khác nhau: súng s n t

ch , b y t trên m t t, b y thòng l ng và b y b ng èn ánh sáng Các loài

hi n nay th ng b s n b t ho c gài bãy là ch n, hon, sóc, dúi, c y, h u, nai,

r n, rùa và các loài chim

2.3.3.4 Nh n xét chung v nh ng thu n l i và khó kh n c a a ph ng

* Thu n l i

- Khu b o t n có h th ng ban qu n lý v i s l ng l n và ch t l ng cao do v y vi c b o t n c duy trì và phát tri n t t, óng góp l n vào công tác b o t n a d ng sinh h c cho khu b o t n

- a hình ph c t p hi m tr do v y vi c khai thác trái phép và các ho t

ng làm suy gi m giá tr a d ng sinh h c ít

- Khu b o t n Phia O c-Phia én huy n Nguyên Bình t nh Cao B ng có di n tích t ai r ng l n và tính ch t t còn t t do v y ây là m t trong nh ng i u ki n thu n l i cho s a d ng v thành ph n loài và h sinh thái c a a ph ng

i t ng khai thác trái phép tài nguyên thiên nhiên

- Trình dân trí ch a cao, do v y ý th c b o t n và phát tri n b n

v ng khu b o v và phát tri n r ng b n v ng còn g p nhi u khó kh n

3.3.2 c i m phân lo i c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a

3.3.3 c i m sinh thái c a loài cây Áo c c và cây uôi ng a

- C u trúc t thành t ng cây g

- tàn che c a loài Áo c c và cây uôi ng a

- c i m tái sinh cây Áo c c và cây uôi ng a

+ T thành tái sinh n i có loài cây Áo c c và uôi ng a

+ M t cây tái sinh

+ Ngu n g c cây tái sinh

+ Ch t l ng cây tái sinh

- c i m phân b loài (theo cao,theo các tr ng thái r ng)

+ cao

+ Tr ng thái

+ T n su t xu t hi n c a loài

- c i m t n i phân b c a Loài Áo c c và uôi ng a

3.3.4 Tác ng c a con ng i n khu v c và lài cây nghiên c u

3.3.5 xu t m t s bi n pháp b o t n và phát tri n loài Áo c c và uôi ng a

Cây r ng luôn sinh tr ng, phát tri n theo th i gian và ph thu c vào

i u ki n l p a Vì v y, nghiên c u c i m lâm h c c a loài cây là v n

r t ph c t p ph i có th i gian lâu dài thì m i có th xác nh c c tính sinh v t h c, sinh thái h c c a chúng Chính vì v y, ph ng pháp ti p c n c a

tài d a trên nguyên t c “L y không gian thay th th i gian” làm c snghiên c u cho i t ng Áo c c và uôi ng a S các b c nghiên c u

nh sau:

Hình 2.1 S nghiên c u t ng quát

Hình 2.1 S nghiên c u t ng quát

tài áp d ng ph ng pháp k th a s li u c a các công trình ã công

b k t h p v i i u tra kh o sát, b trí thí nghi m ngoài th c a, phân tích trong phòng, s d ng th ng kê toán h c trong lâm nghi p x lý và phân tích các s li u v i s tr giúp c a ph n m m Excel trên máy vi tính (Nguy n

H i Tu t, V Ti n Hinh và Ngô Kim Khôi, 2006)

T ng h p, phân tích, ánh giá k t qu NC

Thu th p, k th a các tài li u, s li u ã có

t ai

C u trúc

t thành,

t ng th , nhóm loài sinh thái cây t ng cao

M t ,

t thành,

ch t

l ng, ngu n g c tái sinh

M t s

c

i m khác

3.4.1.Ph ng pháp nghiên c u chung

3.4.2 Ph ng pháp nghiên c u c th

L p i u tra theo tuy n

- Tuy n i u tra c l p t chân lên t i nh, i qua các tr ng thái

r ng C 100 m cao ti n hành l p 1 OTC Theo i u ki n th c t ti n hành

l p 6 tuy n i u tra

- Trên tuy n i u tra ánh d u t a các loài quý hi m Các s li u thu

th p c ghi vào m u b ng 04 (ph l c 02)

L p ô tiêu chu n (OTC) và dung l ng m u

* L p OTC i n hình nghiên c u c i m c u trúc r ng có cây Áo

c c và cây uôi ng a tái sinh phân b :

- i v i r ng núi á: di n tích OTC: 1000 m2 (20 m x 50 m), hình

d ng OTC ph thu c vào a hình

- i v i t có r ng t nhiên trên núi t: di n tích OTC: 1000 m2hình d ng OTC ph thu c vào a hình

- Thu th p s li u: Trong m i tr ng thái TTV, l p 3 ô tiêu chu n theo

ph ng pháp i n hình Trong m i ô, th ng kê các ch tiêu t ng cây g nh sau:

+ o ng kính v i nh ng cây g có D1.3 6cm b ng th c k p kính

ho c th c o chu vi sau ó quy i ra ng kính

+ o chi u cao Hvn và Hdc b ng th c sào o cao chia v ch n 0,1m + o ng kính tán Dt theo h ng T – NB sau ó l y giá tr trung bình

* i u tra cây tái sinh:

- Ph ng pháp l p ô d ng b n (ODB): Trong OTC l p 5 ODB i u tra cây tái sinh theo v trí: 1 ô tâm, 4 ô 4 góc c a ô tiêu chu n C th nhhình v sau:

Hình 2.2 :s ODB n i loài Áo c c và uôi ng a phân b (ph l c 3)

- L p ODB i u tra cây tái sinh Di n tích m i ODB là 25m2 (5m x 5m) i u tra th ng kê toàn b nh ng cây tái sinh có D1.3< 6cm vào phi u

i u tra theo m u b ng 04 (xem ph l c 02)

* Nghiên c u các y u t nh h ng n quá trình tái sinh t nhiên

- nh h ng c a a hình n tái sinh t nhiên: Các y u t a hình (chân, s n, nh) c xác nh thông qua vi c l p ô s c p

+ Xác nh h ng ph i ( , T, N, B) b ng a bàn c m tay

- nh h ng c a tàn che n tái sinh: Cách xác nh tàn che k t

h p quan tr c và ph u ngang xác nh t l che ph (%) hình chi u tán cây

r ng so v i b m t t r ng

3.4.3 ánh giá tác ng c a con ng i n h th c v t

ánh giá c tác ng c a con ng i t i h th c v t c a khu b o

t n, làm c s cho vi c tìm hi u các nguyên nhân gây suy gi m tính a d ng

th c v t trên núi á vôi và xu t các gi i pháp b o t n thích h p cho khu

v c chúng tôi ti n hành các công tác:

+ ánh giá tác ng c a con ng i lên các sinh c nh r ng trên núi á vôi

B ng cách l p tuy n i u tra k t h p v i tuy n i u tra các loài th c v t,

li t kê tác ng c a các khu dân c lên khu b o t n ánh giá các lo i tác ng:

- Xói mòn: m c nghiêm tr ng c a xói mòn rãnh, máng, khe nh

- n g m: chi u cao c a cây c ho c ph n tr m t tr ng

- Ch t cây: t l ho c s l ng cây g , cây b i g b ch t ho c c t cành

- ng v t nuôi: s l ng ho c s l n g p ng v t, phân c a ng v t nuôi

- t, phát r ng: kích th c khu v c b t, tr ng thái r ng, m c thi t h i

- Khai thác các lo i lâm s n ngoài g ( ng v t, th c v t)

Trong m i tr ng h p, chúng ta ti n hành ánh giá m c nghiêm tr ng

c a tác ng b ng cách cho i m theo thang t 0 n 3

3

Ai Di RFi IVIi

- 0: Không có tác ng

- 1: (>0 - 1) Tác ng ít không liên t c

- 2: (>1 - 2) Tác ng nhi u ch a gây thi t h i l n

- 3: (>2 - 3) Tác ng nhi u, gây thi t h i l n và liên t c trong th i gian dài Tính t ng “ i m tác ng” cho m i tuy n trên m i “kho ng cách ttrung tâm làng” cho t ng y u t và cho t t c các y u t và th hi n k t h p trên bi u c t Tính giá tr trung bình s li u c a m i kho ng cách t t t ccác tuy n c a m t làng

So sánh s li u gi a các làng tìm ra s khác bi t Sau ó, xác nh nguyên nhân c a s khác bi t n u có th Nh ng nguyên nhân ó có th cho

ta nh ng g i ý có giá tr xây d ng ch ng trình qu n lý nh m gi m thi u

n m c th p nh t các tác ng c a con ng i lên ngu n tài nguyên quý giá

d ng sinh h c c ng khác nhau

ánh giá c i m c u trúc t thành sinh thái c a qu n h p cây g , chúng tôi s d ng ch s m c quan tr ng (Importance Value Index = IVI), tính theo công th c:

(3-1)