Đường lối xây dựng hệ thống chính trị thời kỳ trước đổi mới

Đường lối xây dựng hệ thống chính trị thời kỳ trước đổi mới (19451986).

n g l i xây d ng h th ng chính tr th i k tr c i m i (1945-1986).

-� Hoàn c nh l ch s và ch trả ị ử ủ ươn g xây d ng h th ng chính trự ệ ố ị

☀ H th ng chính tr dân ch nhân dân (giai o n 1945 - 1954)ệ ố ị ủ đ ạ

Cách m ng Tháng Tám 1945 th ng l i, Nhà nạ ắ ợ ước Vi t Nam Dân ch C ng hoà ra ệ ủ ộ đờ đi á nh d u s hình thànhấ ự

n c ta m t h th ng chính tr cách m ng v i các c tr ng sau â y:

- Có nhi m v th c hi n ệ ụ ự ệ đườ n g l i cách m ng “ ánh u i b n ố ạ Đ đ ổ ọ đế qu c xâm lố ược , giành c l p và th ng nh t độ ậ ố ấ

th t s cho dân t c, xoá b nh ng di tích phong ki n và n a phong ki n làm cho ngậ ự ộ ỏ ữ ế ử ế ười cày có ru ng, phát ộ tri n ch ể ếđộ dân ch nhân dân, gây c s cho ch ngh a xã h i” Kh u hi u “Dân t c trên h t, T qu c trên ủ ơ ở ủ ĩ ộ ẩ ệ ộ ế ổ ố

h t” là c s t tế ơ ở ư ưởn g cho h th ng chính tr giai o n này.ệ ố ị đ ạ

D a trên n n t ng c a kh i i o àn k t dân t c h t s c r ng rãi: không phân bi t gi ng nòi, giai cáp, tôn giáo,ự ề ả ủ ố đạ đ ế ộ ế ứ ộ ệ ố

ý th c h , ch thuy t; không ch trứ ệ ủ ế ủ ươn g u tranh giai c p đấ ấ Đặt l i ích c a dân t c là cao nh t.ợ ủ ộ ấ

- Có m t chính quy n t xác nh là công b c c a dân, coi dân là ch và dân làm ch , cán b s ng và làm vi cộ ề ự đị ộ ủ ủ ủ ộ ố ệ

gi n d , c n, ki m, liêm, chính, chí công vô t ả ị ầ ệ ư

- Vai trò lãnh o c a đạ ủ Đản g (t tháng 11 n m 1945 n tháng 2 n m 1951) ừ ă đế ă đượ c n trong vai trò c a Qu c h iẩ ủ ố ộ

và Chính ph , trong vai trò c a cá nhân H Chí Minh và các n g viên trong Chính ph ủ ủ ồ đả ủ

- Có m t M t tr n (Liên Vi t) và nhi u t ch c qu n chúng r ng rãi, làm vi c t nguy n, không hộ ặ ậ ệ ề ổ ứ ầ ộ ệ ự ệ ưởn g lươn g

và không nh n kinh phí ho t n g t ngu n ngân sách Nhà nậ ạ độ ừ ồ ước , do ó không có i u ki n công ch c hóa, đ đ ề ệ ứ quan liêu hoá

- C s kinh t ch y u c a h th ng chính tr dân ch nhân dân là n n s n xu t t nhân hàng hoá nh , phân ơ ở ế ủ ế ủ ệ ố ị ủ ề ả ấ ư ỏ tán, t c p, t túc; b kinh t th c dân và chi n tranh kìm hãm, ch a có vi n tr - ã xu t hi n ( m t m c ự ấ ự ị ế ự ế ư ệ ợ Đ ấ ệ ở ộ ứ độ

nh t nh) s giám sát c a xã h i dân s i v i Nhà nấ đị ự ủ ộ ựđố ớ ước và Đản g; s ph n bi n gi a hai n g khác (ự ả ệ ữ đả Đản g Dân ch và ủ Đản g xã h i) i v i ộ đố ớ Đản g C ng s n Vi t Nam Nh ó ã gi m thi u rõ r t các t n n thộ ả ệ ờđ đ ả ể ệ ệ ạ ườn g

th y phát sinh trong b máy công quy n.ấ ộ ề

☀ H th ng chuyên chính vô s n (giai o n 1955 - 1975 và 1975 - 198ệ ố ả đ ạ

- nỞ ước ta, khi giai c p công nhân gi vai trò lãnh o cách m ng thì th ng l i c a cách m ng dân t c dân ấ ữ đạ ạ ắ ợ ủ ạ ộ

ch nhân dân c ng là s b t u c a cách m ng xã h i ch ngh a, s b t u c a th i k th c hi n nhi m v ủ ũ ự ắ đầ ủ ạ ộ ủ ĩ ự ắ đầ ủ ờ ỳ ự ệ ệ ụ

l ch s c a chuyên chính vô s n Bị ử ủ ả ước ngo t l ch s này ã di n ra trên mi n B c cách â y h n n m mặ ị ử đ ễ ề ắ đ ơ ă ươi

n m và t sau ngày 30-4-1975 di n ra trong ph m vi c nă ừ ễ ạ ả ước

- T tháng 4-1975, v i th ng l i hoàn toàn và tri t ừ ớ ắ ợ ệ để c a s nghi p ch ng M c u nủ ự ệ ố ỹ ứ ước , cách m ng Vi t ạ ệ Nam chuy n sang giai o n m i, giai o n ti n hành các m ng xã h i ch ngh a trong c nể đ ạ ớ đ ạ ế ạ ộ ủ ĩ ả ước Do ó h đ ệ

th ng chính tr c a nố ị ủ ước ta c ng chuy n sang giai o n m i: t h th ng chuyên chính dân ch nhân dân làm ũ ể đ ạ ớ ừ ệ ố ủ nhi m v l ch s c a chuyên chính vô s n trong ph m vi n a nệ ụ ị ử ủ ả ạ ử ước (giai o n 1955-1975) sang h th ng đ ạ ệ ố chuyên chính vô s n ho t n g trong ph m vi c nả ạ độ ạ ả ước

- Bước sang giai o n m i, đ ạ ớ Đại h i IV c a ộ ủ Đản g nh n d nh r ng, mu n ậ ị ằ ố đưa s nghi p cách m ng n toàn ự ệ ạ đế

th ng, “ i u ki n quy t nh trắ đ ề ệ ế đị ước tiên là ph i thi t l p và không ng ng t ng cả ế ậ ừ ă ườn g chuyên chính vô s n, th c ả ự

hi n và không ng ng phát huy quy n làm ch t p th c a nhân dân lao n g”.ệ ừ ề ủ ậ ể ủ độ

☀ C s hình thành h th ng chuyên chính vô s n nơ ở ệ ố ả ở ước ta

M t là, lý lu n Mác - Lênin v th i k quá ộ ậ ề ờ ỳ độ và v chuyên chính vô s n.ề ả

C.Mác ã ch ra r ng: gi a xã h i t b n ch ngh a và xã h i c ng s n ch ngh a là m t th i k c i bi n cách đ ỉ ằ ữ ộ ư ả ủ ĩ ộ ộ ả ủ ĩ ộ ờ ỳ ả ế

m ng t xã h i n n xã h i kia Thích n g v i th i k y là m t th i k quá ạ ừ ộ ọđế ộ ứ ớ ờ ỳấ ộ ờ ỳ độ chính tr , nhà nị ước c a th i ủ ờ

k y không th là cái gì khác h n là n n chuyên chính cách m ng c a giai c p vô s n V.I.Lênin nh n m nh: ỳấ ể ơ ề ạ ủ ấ ả ấ ạ

mu n chuy n t ch ngh a t b n lên ch ngh a xã h i thì ph i ch u ố ể ừ ủ ĩ ư ả ủ ĩ ộ ả ị đựn g lâu dài n i a u ỗ đ đớn c a th i k sinh ủ ờ ỳ , ph i có m t th i k chuyên chính vô s n lâu dài B n ch t c a chuyên chính vô s n là s ti p t c u tranh

giai c p dấ ưới hình th c m i.ứ ớ

Chuyên chính vô s n là m t t t y u c a th i k quá ả ộ ấ ế ủ ờ ỳ độ t ch ngh a t b n n ch ngh a xã h i Nh ng vi c ừ ủ ĩ ư ả đế ủ ĩ ộ ư ệ

v n d ng t tậ ụ ư ưởn g này c n xu t phát t i u ki n l ch s c th c a m i qu c gia Thí d , s v n d ng sáng ầ ấ ừđ ề ệ ị ử ụ ể ủ ỗ ố ụ ự ậ ụ

t o chuyên chính vô s n vào tình hình c th nạ ả ụ ể ước ta ã đ đượ c th hi n sinh n g trong vi c ra ể ệ độ ệ đời Nhà nước

Vi t Nam Dân ch C ng hoà và h th ng chính tr Dân ch nhân dân giai o n 1945 -1954.ệ ủ ộ ệ ố ị ủ đ ạ

Hai là, đườ n g l i chung c a cách m ng Vi t Nam trong giai o n m i.ố ủ ạ ệ đ ạ ớ

Trong Báo cáo chính tr c a ị ủ Đại h i i bi u toàn qu c l n th IV (n m 1976) v ộ đạ ể ố ầ ứ ă ềđườ n g l i chung c a cách ố ủ

m ng xã h i ch ngh a trong giai o n m i nạ ộ ủ ĩ đ ạ ớ ở ước ta, có o n vi t: n m v ng chuyên chính vô s n, phát huy đ ạ ế ắ ữ ả quy n làm ch t p th c a nhân dân lao n g; ti n hành n g th i hai cu c cách m ng: cách m ng v quan ề ủ ậ ể ủ độ ế đồ ờ ộ ạ ạ ề

h s n xu t, cách m ng khoa h c - k thu t, cách m ng t tệ ả ấ ạ ọ ỹ ậ ạ ư ưởn g và v n hoá, trong ó cách m ng khoa h c - ă đ ạ ọ

k thu t là then ch t Ngày 18-12-1980, Qu c h i khoá VI thông qua Hi n pháp nỹ ậ ố ố ộ ế ước C ng hoà xã h i ch ộ ộ ủ ngh a Vi t Nam, trong ó kh ng nh: “Nhà nĩ ệ đ ẳ đị ước C ng hoà xã h i ch ngh a Vi t Nam là Nhà nộ ộ ủ ĩ ệ ước chuyên chính vô s n”.ả

Nh v y, v th c ch t, k t ư ậ ề ự ấ ể ừĐại h i III c a ộ ủ Đản g (tháng 9-1960) cho n khi đế Đản g đề ra đườ n g l i i m i tố đổ ớ đấ

nước , h th ng chính tr nệ ố ị ước ta đượ c t ch c và ho t n g theo các yêu c u, m c tiêu, nhi m v c a chuyên ổ ứ ạ độ ầ ụ ệ ụ ủ chính vô s n và do v y, tên g i chính th c c a h th ng này ả ậ ọ ứ ủ ệ ố đượ c xác nh là h th ng chuyên chính vô s n.đị ệ ố ả

Ba là, c s chính tr c a h th ng chuyên chính vô s n nơ ở ị ủ ệ ố ả ở ước ta đượ c hình thành t n m 1930 và b t r ừ ă ắ ễ

v ng ch c trong lòng dân t c và xã h i i m c t lõi c a c s chính tr ó là s lãnh o toàn di n và tuy t ữ ắ ộ ộ Đ ể ố ủ ơ ở ị đ ự đạ ệ ệ

i c a n g M c dù mi n B c n g C ng s n không ph i là n g chính tr c nh t mà còn có n g Dân

ch , ủ Đản g Xã h i, nh ng nh ng n g chính tr này th a nh n vai trò lãnh o tuy t i và duy nh t c a ộ ư ữ đả ị ừ ậ đạ ệ đố ấ ủ Đản g

C ng s n Vi t Nam và là thành viên trong M t tr n T qu c Vi t Nam.ộ ả ệ ặ ậ ổ ố ệ

B n là, c s kinh t c a h th ng chuyên chính vô s n là n n kinh t k ho ch hoá t p trung quan liêu, bao ố ơ ở ế ủ ệ ố ả ề ế ế ạ ậ

c p ó là m t n n kinh t hấ Đ ộ ề ế ướn g t i m c tiêu xoá b nhanh chóng và hoàn toàn ch ớ ụ ỏ ếđộ t h u i v i t li u ư ữ đố ớ ư ệ

s n xu t v i ý ngh a là ngu n g c và c s c a ch ả ấ ớ ĩ ồ ố ơ ở ủ ếđộ người bóc l t ngộ ười , thi t l p ch ế ậ ếđộ công h u xã h i ữ ộ

ch ngh a v t li u s n xu t dủ ĩ ề ư ệ ả ấ ưới hai hình th c; s h u nhà nứ ở ữ ước và s h u t p th ; lo i b tri t ở ữ ậ ể ạ ỏ ệ để c ch ơ ế

th trị ườn g, thi t l p c ch qu n lý kinh t k ho ch hoá t p trung quan liêu bao c p Nhà nế ậ ơ ế ả ế ế ạ ậ ấ ước tr thành m t ở ộ

t ch c kinh t bao trùm T ó cách t ch c và ho t n g c a h th ng chuyên chính vô s n không th ổ ứ ế ừđ ổ ứ ạ độ ủ ệ ố ả ể không ph n chi u c u i m, l n h n ch , sai l m c a mô hình kinh t này.ả ế ảư đ ể ẫ ạ ế ầ ủ ế

N m là, c s xã h i c a h th ng chuyên chính vô s n là liên minh gi a giai c p công nhân v i giai c p nông ă ơ ở ộ ủ ệ ố ả ữ ấ ớ ấ dân và t ng l p trí th c K t qu c a cu c u tranh giai c p “ai th ng ai” trong l nh v c chính tr , kinh t và k tầ ớ ứ ế ả ủ ộ đấ ấ ắ ĩ ự ị ế ế

qu c i t o xã h i ch ngh a i v i các thành ph n kinh t phi xã h i ch ngh a, ã t o nên m t k t c u xã h iả ả ạ ộ ủ ĩ đố ớ ầ ế ộ ủ ĩ đ ạ ộ ế ấ ộ bao g m ch y u là hai giai c p và m t t ng l p: giai c p công nhân, giai c p nông dân và t ng l p trí th c ồ ủ ế ấ ộ ầ ớ ấ ấ ầ ớ ứ Tình hình này ã n h hđ ả ưởn g n s th c hi n chi n lđế ự ự ệ ế ượ đạ đc i o àn k t dân t c.ế ộ

Ch trủ ươn g xây d ng h th ng chuyên chính vô s n mang c i m Vi t Namự ệ ố ả đặ đ ể ệ

Trong giai o n này vi c xây d ng h th ng chuyên chính vô s n đ ạ ệ ự ệ ố ả đượ c quan ni m là xây d ng ch ệ ự ếđộ làm chủ

t p th xã h i ch ngh a; t c là xây d ng m t h th ng hoàn ch nh các quan h xã h i th hi n ngày càng y ậ ể ộ ủ ĩ ứ ự ộ ệ ố ỉ ệ ộ ể ệ đầ

s làm ch c a nhân dân lao n g trên t t c các m t chính tr , kinh t , v n hoá, xã h i, làm ch xã h i, làm

ch thiên nhiên, làm ch b n thân Do ó , ch trủ ủ ả đ ủ ươn g xây d ng h th ng chuyên chính vô s n g m nh ng n i ự ệ ố ả ồ ữ ộ dung sau â y:đ

M t là, xác nh quy n làm ch c a nhân dân ộ đị ề ủ ủ đượ c th ch hoá b ng pháp lu t và t ch c.ể ế ằ ậ ổ ứ

Hai là, xác nh Nhà nđị ước trong th i k quá ờ ỳ độ là “Nhà nước chuyên chính vô s n th c hi n ch ả ự ệ ếđộ dân ch ủ

xã h i ch ngh a”, là m t t ch c th c hi n quy n làm ch t p th c a giai c p công nhân và nhân dân lao ộ ủ ĩ ộ ổ ứ ự ệ ề ủ ậ ể ủ ấ

n g, m t t ch c thông qua ó n g th c hi n s lanh o c a mình i v i ti n trình phát tri n c a xã h i

Mu n th Nhà nố ế ước ta ph i là m t thi t ch c a dân, do dân, vì dân, ả ộ ế ế ủ đủ n ng l c ti n hành ba cu c cách ă ự ế ộ

m ng, xây d ng ch ạ ự ếđộ m i, n n kinh t m i, n n v n hoá m i và con ngớ ề ế ớ ề ă ớ ười m i.ớ

Ba là, xác nh đị Đản g là người lãnh o toàn b ho t n g xã h i trong i u ki n chuyên chính vô s n S lãnh đạ ộ ạ độ ộ đ ề ệ ả ự

o c a n g là m b o cao nh t cho ch làm ch t p th c a nhân dân lao n g, cho s t n t i và ho t

n g c a Nhà n c xã h i ch ngh a

B n là, xác nh nhi m v chung c a M t tr n và các o àn th là m b o cho qu n chúng tham gia và ki m ố đị ệ ụ ủ ặ ậ đ ể đả ả ầ ể tra công vi c c a Nhà nệ ủ ước , n g th i là trđồ ờ ườn g h c v ch ngh a xã h i Vai trò và s c m nh c a các o àn ọ ề ủ ĩ ộ ứ ạ ủ đ

th chính là kh n ng t p h p c a qu n chúng, hi u rõ tâm t và nguy n v ng c a qu n chúng, nâng cao ể ở ả ă ậ ợ ủ ầ ể ư ệ ọ ủ ầ giác ng xã h i ch ngh a cho qu n chúng Mu n v y, các o àn th ph i i m i hình th c t ch c, n i dung ộ ộ ủ ĩ ầ ố ậ đ ể ả đổ ớ ứ ổ ứ ộ

và phươn g th c ho t n g cho phù h p v i i u ki n m i Ho t n g c a các o àn th ph i n ng n g, nh y ứ ạ độ ợ ớ đ ề ệ ớ ạ độ ủ đ ể ả ă độ ạ bén v i nh ng v n ớ ữ ấ đề m i n y sinh trong cu c s ng, kh c ph c b nh quan liêu, gi n ớ ả ộ ố ắ ụ ệ ả đơn và khô c ng trong tứ ổ

ch c và trong sinh ho t M r ng các hình th c t ch c theo ngh nghi p, theo nhu c u ứ ạ ở ộ ứ ổ ứ ề ệ ầ đời s ng và nhu c u ố ầ sinh ho t v n hoá ạ ă để thu hút ô ng o qu n chúng vào các ho t n g xã h i, chính tr đ đả ầ ạ độ ộ ị

N m là, xác nh m i quan h ă đị ố ệĐản g lãnh o , nhân dân làm ch , Nhà nđạ ủ ước qu n lý là c ch chung trong ả ơ ế

qu n lý toàn b xã h i.ả ộ ộ

� á nh giá s th c hi n Đ ự ự ệ đườn g l iố

Ho t n g c a h th ng chuyên chính vô s n giai o n 1975-1986 ạ độ ủ ệ ố ả đ ạ đượ c ch o b i các ỉ đạ ở đườ n g l i c a các ố ủ

i h i IV và V c a n g ã góp ph n mang l i nh ng thành t u mà nhân dân ta t c trong 10 n m

(1975-1986) y khó kh n, th thách i m tìm tòi sáng t o trong giai o n này c a đầ ă ử Đ ể ạ đ ạ ủ Đản g là ã coi làm ch t pđ ủ ậ

th xã h i ch ngh a là b n ch t c a h th ng chuyên chính vô s n nể ộ ủ ĩ ả ấ ủ ệ ố ả ở ước ta, ã xây d ng m i quan h đ ự ố ệĐản g lãnh o , nhân dân làm ch , Nhà nđạ ủ ước qu n lý thành c ch chung trong ho t n g c a h th ng chính tr ả ơ ế ạ độ ủ ệ ố ị ở

t t c các c p, các a phấ ả ấ đị ươn g

Trong h th ng chuyên chính vô s n giai o n này, m i quan h gi a ệ ố ả đ ạ ố ệ ữ Đản g, Nhà nước và nhân dân t ng ở ừ

n v ch a c xác nh th t rõ; m i b ph n, m i t ch c trong h th ng chuyên chính vô s n ch a làm t t

ch c n ng c a mình Ch ứ ă ủ ếđộ trách nhi m không nghiêm, pháp ch xã h i ch ngh a còn nhi u thi u sót.ệ ế ộ ủ ĩ ề ế

B máy nhà nộ ước c ng k nh và kém hi u qu mà c ch qu n lý t p trung quan liêu, bao c p là nguyên nhân ồ ề ệ ả ơ ế ả ậ ấ

tr c ti p; các c quan dân c các c p ự ế ơ ử ấ đượ c l a ch n, b u c và ho t n g m t cách high th c ch ngh a ự ọ ầ ử ạ độ ộ ứ ủ ĩ Không ít c quan chính quy n không tôn tr ng ý ki n c a nhân dân, không làm công tác v n n g qu n chúng,ơ ề ọ ế ủ ậ độ ầ

ch quen dùng các bi n pháp m nh l nh hành chính.ỉ ệ ệ ệ

S lãnh o c a ự đạ ủ Đản g ch a ngang t m nh ng nhi m v c a giai o n m i, ch a á p n g ư ầ ữ ệ ụ ủ đ ạ ớ ư đ ứ đượ c yêu c u gi i ầ ả quy t nhi u v n ế ề ầ đề kinh t -xã h i c b n và c p bách Ngu n g c sâu xa là coi nh công tác xây d ng ế ộ ơ ả ấ ồ ố ẹ ự Đản g

Có tình tr ng t p trung quan liêu, gia trạ ậ ưởn g, c o án trong phđộ đ ươn g th c lãnh o c a ứ đạ ủ Đản g Trong 10 n m ă

(1976 - 1986) trên 19 v n n g viên b ạ đả ị đưa ra kh i ỏ Đản g, có nh ng ngữ ười b truy t trị ố ước pháp lu t Trong s ậ ố

ó m t ph n khá l n là nh ng n g viên ph m sai l m v ph m ch t o c

n g ch a phát huy t t vai trò và ch c n ng c a các o àn th trong vi c giáo d c, n g viên qu n chúng

tham gia qu n lý kinh t - xã h i Các o àn th ch a tích c c i m i phả ế ộ đ ể ư ự đổ ớ ươn g th c ho t n g ú ng v i tính ứ ạ độ đ ớ

ch t c a t ch c qu n chúng.ấ ủ ổ ứ ầ

☀ Nguyên nhân ch quan:ủ

- Duy trì quá lâu c ch qu n lý kinh t t p trung quan liêu, bao c p.ơ ế ả ế ậ ấ

- H th ng chuyên chính vô s n có bi u h n b o th , trì tr , ch m i m i so v i nh ng t phá trong c ch ệ ố ả ể ệ ả ủ ệ ậ đổ ớ ớ ữ độ ơ ế kinh t a ng di n ra các a phếđ ễ ở đị ươn g, các c s trong toàn qu c Do ó ã c n tr quá trình i m i c ch ơ ở ố đ đ ả ở đổ ớ ơ ế kinh t ế

- B nh ch quan, duy ý chí; t tệ ủ ư ưởn g ti u t s n v a “t ” khuynh, v a h u khuynh trong vai trò lãnh o c a ể ư ả ừ ả ừ ữ đạ ủ

n g

Đả

Nh ng h n ch , sai l m trên â y cùng nh ng yêu c u c a công cu c i m i, ã thúc y chúng ta ph i i ữ ạ ế ầ đ ữ ầ ủ ộ đổ ớ đ đẩ ả đổ

m i h th ng chuyên chính vô s n thành h th ng chính tr trong th i k m i.ớ ệ ố ả ệ ố ị ờ ỳ ớ