Nghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đường (Luận án tiến sĩ)

Nghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đườngNghiên cứu sự thay đổi chức năng tế bào bêta, độ nhạy insulin và kết quả can thiệp bằng thay đổi lối sống ở người tiền đái tháo đường

2018

các

th

3

3

6

9

12

13

1.2 C , Error! Bookmark not defined. 15

18

20

insulin, kháng insulin 22

1.3 C 25

1.3.1 25

27

insulin 31

35

38

39

43

43

43

45

45

46

49

56

61

62

63

65 65

65

66

67

67

67

72

79

79

84

86

93

95

97

97

103

108

108

113 insulin, kháng insulin sau 24 tháng 116

121 123 DANH M C CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG B K T QU NGHIÊN

O CÁC

các nhóm ti ng so v ng 21 1.2 Phân b ng nghiên c u theo 2 nhóm ch ng và can

thi p 34 2.2 Phân lo i huy t áp theo JNC 7 59 2.3 r i lo n lipid theo tiêu chu n c a Hi p h a

ng m ch Châu Âu (European Atherosclerosis Society EAS) 59 3.1 So sánh tu i, gi i c a nhóm b nh và nhóm ch ng 65 3.2 Phân b t l ng nghiên c u theo nhóm tu i 65 3.3 m lâm sàng các ch s nhân tr c nhóm ti n

ng so v i nhóm ch ng 66

so v i nhóm ch ng 66 3.5 So sánh ch s sinh hóa máu gi a các nhóm nghiên c u 67

ng 67 3.7 T l các y u t v ho ng th l c i ti

ng 68 3.8 T l tình tr ng béo b ng theo gi i i ti ng 69 3.9 T l r i lo n lipid máu i ti ng 70 3.10 Tóm t t t l m t s b nh, h i ch ng i b nh ti n

ng 71

3.12 So sánh giá tr g i h n các ch s HOMA2 gi i

3.13 T l kháng insulin, gi nh y insulin và suy gi m ch c

bào bêta theo HOMA2 i ti ng 73

insulin, ch bào bêta v i tu i i ti

ng 74 3.15 So sánh trung bình các ch s nh y insulin,

ng 74 3.16 Liên quan gi a các ch s nh y insulin, ch c

bào bêta v i th a cân béo phì i ti

ng 75 3.17 Liên quan gi a các ch s nh y insulin, ch c

ng 75 3.18 Liên quan gi a các ch s nh y insulin, ch c

bào bêta v i béo b ng i ti ng 76 3.19 Liên quan gi a các ch s nh y insulin, ch c

bào bêta v i r i lo n lipid máu i ti ái tháo

ng 76 3.20 Liên quan gi a các ch s nh y insulin, ch c

bào bêta v i h i ch ng chuy n hóa (Theo ATPIII) 77

thi p gi a nhóm tuân th u tr so v i nhóm không tuân th 79 3.25 So sánh t l ho ng th l c và sau can thi p gi a

nhóm tuân th u tr và nhóm không tuân th 80 3.26 S i ch s nhân tr c sau can thi p ng nghiên

c u 81 3.27 S i n trung bình các ch s lipid máu sau can

thi p i ti ng 82 3.28 So sánh giá tr trung bình các ch s lipid máu sau can thi p

gi a nhóm tuân th u tr và nhóm không tuân th 82 3.29 S i t l r i lo n các thành ph n lipid máu sau can

thi p i ti ng 83

ng sau can thi p 84 3.31 So sánh s i n trung bình glucose máu nhóm

tuân th so v i nhóm không tuân th u tr 84

các nhóm ti ng khác nhau 85

can thi p nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 88 3.37 So sánh trung bình ch s nh y insulin theo HOMA2-%S

sau can thi p nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 89 3.38 So sánh trung bình ch s ch bào bêta theo HOMA2-

%B sau can thi p nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 90

i ti ng sau 24 tháng 91

vào các ch s in sulin và các ch s HOMA2 i ti

3.2 T l t áp theo JNCVII i ti ng 69 3.3 T l h i ch ng chuy n hóa i ti ng 70 3.4 T l kháng insulin phân theo m s insulin

i ti ng 73

ng sau 24 tháng can thi p 79 3.6 S i t l ho ng th l c sau 24 tháng can thi p 80 3.7 So sánh s i t l th a cân béo phì và t l béo b ng sau

24 tháng nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 81 3.8 So sánh s i t l r i lo n các thành ph n lipid máu sau

24 tháng can thi p nhóm tuân th so v i nhóm không tuân

th 83

ng sau can thi p nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 85 3.10 So sánh t l i b nh theo insulin sau can thi p nhóm

tuân th so v i nhóm không tuân th 87 3.11 So sánh t l i b nh theo HOMA2-IR sau can thi p

nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 88 3.12 So sánh t l i b nh theo HOMA2-%S sau can thi p

nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 89 3.13 So sánh t l i b nh theo HOMA2-%S sau can thi p

nhóm tuân th so v i nhóm không tuân th 90

tháng

có công trình nghiên týp 2 kéo

âu và chuyên [5],[27],[139]

glucose máu [148]

ADA-diabetes)

[91]

(cs) cose là 1,45%

glucose

, WHO và

.Ý

gan,

ê

glucose máu mmol/l [64]

mmol/l (<140mg/dl).

ong

[149].WHO IDF 2008

[5],[76],[148],[149],

- Béo phì: c liên quan

b

[42],[76]

THA:

và THAtim THA

BMI)[146]

-và LLM

là 25,58%; TG là 25,83%; HDL-C là 24,4% và LDL-C là 35,3% [9],[23],[25]

1.2 Ch bào Bêta, nh y insulin i ti ng 1.2.1. nh y insulin, kháng insulin

trong khi glucose máu

bào

insulin máu

Các

các [43].

N

, làm

CNTB bêta

glucose máu

còn glucose

Meyer C., Pimenta W., Woerle H.J., và cs

0.1 , kháng insulin

Insulin (pmol/l) 43.7 44.4 49.0 >0,9 0,15 >0,4HOMA1-%B 97.3 62.0 91.9 <0,002 >0,5 <0,012HOMA1-IR 1.53 1.98 1.73 <0,05 <0,11 >0,4

Meyer C., Pimenta W., Woerle H.J.,et al (2006)Diabetes Care 29:1909 1914 [109].

Bock G., Dalla Man C., Campioni

glucose máu

CNTB bêta (HOMA1-%B) = ( 20 x FPI)/( FPG 3,5 )

-se máu nên ít -

+

+ QUICKI (Quantitative Insulin Sensitivity Check Index) [115]

QUICKI = 1/[log(FPI) + log(FPG)]

µU/ml

kháng insulin [46],[98],[152].

Kháng insulin (HOMA1-IR) = ( FPI x FPG )/22,5

nh y insulin

-insulin [59].-

1.3.1. khoa h c và th c ti n can thi p ti n ng

-nghi [70],[79],[112],[116].

can thRose G

, i , c , [48],[54].

m: Metformin; Acarbose, Thiazolidinedion

[70],[153]:

(2) Thiazolidinediones - The glitazones,

troglitazone, rosiglitazone và pioglitazone, PPAR

glucose máu

[47],[126]

nateglinide là-

[84] Nolan J.J., Ludvik B., Beerdsen

[42]

n 23%

[137]

Hình 0.1.

[34]

[34].

ng nghiên c u 2.1.1. ng nghiên c u:

* Tiêu chu n l a ch n ng ti ng sau can thi p vào nghiên c u này

.

Z2(1- /2) 95% (=1,96)

CNTB bêta (

EF

.+

là 15%,

là 536 ()

- I.-

-tra có

- H i b nh và thu th p các thông tin hành chính, nhân kh u h c:

Thu th p thông tin v tu i, gi i, ti n s b n thân, ti n s

ng th ng, hai chân ch ng nghiêng sang bên theo

n mm

) WHR (waist hip ratio) áp 1991

dùng pipep t ng hút l y huy t thanh.

-2.2.6 N i dung, quy trình, cách th c ti p c n nghiên c u

2.2.6.1 N i dung nghiên c u cho m c tiêu 1

+ Cách sàng l c phát hi n i có y u t trong c ng

, thông tin

02 danh sách: (1)

có YTNC trong danh sách

.-

iên

.2.2.6.2 N i dung nghiên c u cho m c tiêu 2

+ Chu n b cho can thi p

Th ng nh t các n i dung t n, can thi p: Nh ng n i dung n

c th c hi n b i các nghiên c u viên, tình nguy n viên (g i chung là can thi p viên) là c t p hu n quy trình nghiên c u,

n i dung, cách th c can thi p Các can thi c chuyên gia dinh

ng và chuyên gia v th d c, th thao t p hu n th ng nh t trong 48 gi v

Nh ng ki n th c, n n, can thi c th ng nh t theo các

nghiên c u; có các n i dung khuy n cáo riêng bi ng khác

+

.-

;

.-

-.-

+ So sánh c

2.2.7 Các tiêu chu n c s d ng trong nghiên c u

Trong nghiên c u này chúng tôi s d ng tiêu chu n c a WHO-IDF [7],[90]

-emmol/l (198 mg/dl)

g glucose anhydrat g glucose

Oral Glucose Tolerance Test)

[41]:

-(*):

-mmol/l (150

Nam: <1,03 mmol/l (150

<1,29 mmol/l (50-

mmHgmmHg

d) THA HA khi huy t áp tâm thu

mmHg và/ho c HATTr y tung bình c a 2 l

< 80 cm

+ VE/VH

10 phút liên

- T

-, và

nhóm :

a = ; b = y ax

2.2.10. c nghiên c u

+

+

+

So sánh

YTNC

và

So sánh

3.1 m chung c a ng nghiên c u

3.1.1 m v tu i, gi i và nhân kh u h c

Nhóm (n=618)

Nhóm

sánh (p)

-3.1.2. c m lâm sàng các ch s nhân tr c và th l c

(n=618)

Nhóm (n=139)

So sánh (p)

1,56 ± 0,07 1,56 ± 0,07 >0,0556,7 ± 8,6 53,1 ± 6,2 <0,01BMI (kg/m2) 23,1 ± 2,7 21,8 ± 1,4 <0,01

HATTh (mmHg) 144,6 ± 21,2 121,3 ± 7,7 <0,01

-3.1.3. m chung m t s ch s c n lâm sàng

0.5

So sánh (p)

Glucose (mmol/l) 5,95 ± 0,54 5,49 ± 0,34 <0,01Glucose 2h (mmol/l) 8,17 ± 1,37 7,01 ± 0,67 <0,01

HDL-C (mmol/l) 1,28 ± 0,28 1,26 ± 0,30 >0,05LDL-C (mmol/l) 4,49 ± 2,11 2,77 ± 0,54 <0,01

Chung (n=618)

Nam

sánh (p)

Chung (n=618)

Nam

sánh (p)

0.9 lipid máu nhóm

Chung (n=618)

Nam

sánh (p)

TC ( 5,2mmol/l) 464 75,1 163 74,1 301 75,6 >0,05

TG ( 1,7mmol/l) 308 49,8 129 58,6 179 45,0 <0,01HDL-C (<0,9mmol/l) 22 3,6 13 5,9 9 2,3 <0,05

Chung (n=618)

Nam

sánh (p)

3.2.2 Kháng insulin, nh y insulin, ch bào bêta i ti n

Insulin

( +SD) 45,10±21,58 37,87 ± 31,63 <0,01

20,0-319,5 10,76-258,5Nhóm

0.12 So sánh giá gi

So sánh (p)

Nam (n=220) (n=398)

So sánh (p)

-insulin,

HOMA2

%S,

BMI < 23 kg/m 2 (n=304)

Không THA (n=248)

So sánh (p)

HOMA2-%S 132,82 ± 50,62 132,48 ± 50,12 >0,05HOMA2-%B 60,59 ± 22,86 60,43 ± 19,86 >0,05

-HA

So sánh (p)

HOMA2-%S 119,07 ± 47,54 139,49 ± 50,43 <0,01HOMA2-%B 66,77 ± 45,54 57,40 ± 18,66 <0,01

Không RLLM (n=63)

So sánh (p)

insulin, HOMA2-IR, HOMA2-%S, HOMA2-%B.-

-Nhóm có r

IFG (n=153)

IGT (n=322)

IFG&IGT (n=143)

So sánh (p)

p>0,05

%

So sánh (p)

So sánh (p)

0.29 sau

So sánh (p)

3.3.2 S i glucose máu sau can thi p

0.30 S

So sánh (p)

Glucose (mmol/l) 5,94 ± 0,54 5,51 ± 0,95 <0,01Glucose 2h (mmol/l) 8,17 ± 1,37 7,98 ± 2,92 <0,01

0.31.

So sánh (p)

Glucose

(mmol/l)

5,94 ± 0,55 5,96 ± 0,54 >0,05Sau CT 5,36 ± 0,78 5,68 ± 1,09 <0,01

Glucose 2h

(mmol/l)

8,14 ± 1,33 8,22 ± 1,42 >0,05Sau CT 7,76 ± 2,64 8,22 ± 3,19 <0,05

-.-

0.32 S

So sánh (p)

IFG (n=153)

IGT (n=322)

IFG&IGT (n=143)

16(10,5) 29(9,0) 31(21,7) <0,01137(89,5) 293(91,0) 112(78,3) <0,01

3.3.3 S i ch bào bêta, nh y insulin, kháng insulin

So sánh (p)

Insulin (pmol/l) 45,73 ± 26,91 54,97 ± 42,22 63,38 ± 67,92 <0,01HOMA2-IR 0,87 ± 0,51 1,06 ± 0,78 1,24 ± 1,27 <0,01HOMA2-%S 164,27 ± 121,63 143,73 ± 113,14 136,92 ± 104,83 <0,05HOMA2-%B 83,33 ± 35,82 75,08 ± 36,10 55,03 ± 26,49 <0,01

Insulin (pmol/l) 45,11 ± 21,58 51,32 ± 40,36 <0,01

HOMA2-%S 132,69 ± 50,38 153,31 ± 116,94 <0,01HOMA2-%B 60,52 ± 21,69 76,76 ± 36,00 <0,01

0.36 So sánh trung bình kháng insulin theo HOMA2-IR sau can

(n=323)

K (n=295)

So sánh (p)

HOMA2-IR

0,87 ± 0,39 0,88 ± 0,43 >0,05Sau CT 0,89 ± 0,55 1,09 ± 0,92 <0,01

0.37 So sánh trung bình HOMA2-%S sau

So sánh (p)

HOMA2-%S

135,2 ± 53,4 129,9 ± 46,8 >0,05Sau CT 161,67 ± 120,27 143,96 ± 112,57 >0,05

n(%)

Không n(%)

HOMA2-%S

40(13,6) 254(86,4) 1,21

(0,75-1,95) >0,0536(11,5) 276(88,5)

HOMA2-%B

54(12,5) 378(87,5) 0,99

(0,58-1,67) >0,0522(12,5) 152(87,4)

y CI 95% 0,81-2,11)

-y CI 95% 0,75-1,95)

sau nhóm (n=323)

sau 24 tháng nhóm không tuân

(n=323)

(95%-CI) n(%)

OR (95%-CI)

Insulin

5(7,1)

0,69(0,25-1,88)

26(19,3)

1,56(0,82-2,95)Bình 16 (9,4)

20(13,2)

HOMA2-%S

16(10,1)

1,76(0,55-2,49)

24 (17,8)

1,27(0,67-2,39)Bình 14(8,7)

22 (14,6)

HOMA2-%B

21(9,4)

1,00(0,44-2,27)

33 (15,9)

0,94(0,47-1,90)Bình 9(9,4)

13 (16,7)

-Sau

-insulin, insulin, CNTB bêta

tính

trên 50 [24].

chuyên gia:

Tuy nhiên, n

1,44±0,44; 3,75±1,21 [26].

7±0,93 [13]

[4]

n

urau.Ming Wei và các cs (2000)

kháng insulin [142]

,1%)

%) Nghiêm

Các y u t v ho ng th l c

7

có

bình là 52,0%; thói quen [4].

Th a cân, béo phì

cân/

48,5%), tuy nhiên

[22]

t áp

JNC VII (53,

DàngTHA

Al-Shafaee M.A., Ganguly S.S., Bhargava K., và cs

[21] Theo Ilanne Parikka P., Eriksson J.G., Lindström J., và cs,

cho [150] Trong nghiên CNTB

này Ferrannini E [75]

CNTBIGT&IFG

IFG

insulin, suy

.insulin và HOMA2-

hi

[25].24

S i các y u t v ho ng th l c

3.6

Các

HA

t tâm lý.

ng trung bình nhóm không tuân

trong

K

sau can

VE/VH[114].

S i v lipid máu

nhóm

nhóm tuân g

)th

nhóm

[93],[116],[137].

[8]

glucose máu

cs [95]

4.3.3 S i kháng insulin, ch nh y insulin, kháng insulin sau 24 tháng

S i các ch s kháng insulin, nh y insulin, ch bào bêta theo s ti n tri n c a tình tr ng

HOMA2-1 Khi các

01)

%B, HOMA2-%S HOMA2-%B, HOMA2-

0,81 1,95)

ta)

i th[84],[97],[113]

1 T ngay khi

sàng

2 Mô hình c

T

.insulin máu,

4 tháng

-, 95

Glucose and Impaired Glucose Tolerance Results From the Veterans

Administration Genetic Epidemiology Study, Diabetes, (55), pp.1430

35

39 Abdul-Ghani M.A., Tripathy D., DeFronzo R.A. (2006),

-cell dysfunction and insulin resistance to the pathogenesis of impaired glucose tolerance and impaired fasting

glucose, Diabetes care, 29(5), pp.1130-39.

40 Al-Mallah M., Khawaja O., Sinno M., et al (2010), Do angiotensin

converting enzyme inhibitors or angiotensin receptor blockers prevent

diabetes mellitus? A meta-analysis, Cardiol J., 17(5), pp.448-56.

41 Alberti K.G., Zimmet P., Shaw J (2005), The metabolic syndrome a

new worldwide definition, Diabetic Medicine, (23), pp.469-80.

42 Alberti K.G., Zimmet P., Shaw J (2007), International Diabetes

Federation: a consensus on Type 2 diabetes prevention, Diabetic Medicine, 24(5), pp.451-63.

43 Alsahli M., Gerich J.E (2010), Abnormalities of Insulin Secretion and

Cell Defects in Type 2 Diabetes, Textbook of Diabetes, Fourth Edition, pp.160-73.

44 American Diabetes Association (2004), Prevention or delay of type 2

diabetes, Diabetes care, (27), pp.S47-S54.

45 Anderwald C (2009), Novel Aspects on Insulin Resistance: A Quick

Overview, The Endocrinologist, 19(6), pp.302-05.

Glucose Metabolism, Diabetes Care, (26), pp.3320 25.

47 Astrup A., Carraro R., Finer N., et al (2012), Safety, tolerability and

sustained weight loss over 2 years with the once-daily human GLP-1

analog, liraglutide, International journal of obesity, 36(6), pp.843-54.

48 Bassuk S.S., Manson J.E (2005), Epidemiological evidence for the

role of physical activity in reducing risk of type 2 diabetes and

cardiovascular disease, Journal of applied physiology, 99(3),

pp.1193-204

49 Basu A., Pedersen M.G., Cobelli C (2012), Prediabetes: Evaluation

of Beta Cell Function, Diabetes Journal, 61(2), pp.270-71.

50 Bock G., Dalla Man C., Campioni M., et al (2006), Pathogenesis of

Pre-Diabetes: Mechanisms of Fasting and Postprandial Hyperglycemia

in People With Impaired Fasting Glucose and/or Impaired Glucose

Tolerance, Diabetes, (55), pp.3536 49.

51 Bogardus C., Lillioja Stephen, Howard B.V., et al (1984),

Relationships between insulin secretion, insulin action, and fasting plasma glucose concentration in nondiabetic and noninsulin-dependent

diabetic subjects, Journal of Clinical Investigation, 74(4), pp.1238.

52 Bonora E., Targher G., Alberiche M., et al (2000), Homeostasis

model assessment closely mirrors the glucose clamp technique in the assessment of insulin sensitivity: studies in subjects with various

degrees of glucose tolerance and insulin sensitivity, Diabetes care,

23(1), pp.57-63

54 Boulé N.G., Haddad E., Kenny G.P., et al (2001), Effects of

Exercise on Glycemic Control and Body Mass in Type 2 Diabetes

Mellitus, JAMA: The Journal of the American Medical Association,

286(10), pp.1218-27

55 Bradley C.L.A.R.E (1988), "Stress and diabetes", Handbook of life

stress cognition and health, Chapter 21, pp.383-400.

56 Bray G.A (2010), Control of Weight: How Do We Get Fat?, Textbook

of Diabetes, Fourth Edition, pp.126-37.

57 Burnet D.L., Elliott L.D., Quinn M.T., et al ( 2006), Preventing

Diabetes in the Clinical Setting, J GEN INTERN MED, (21), pp.84 93.

58 Chang A.M., Smith M.J., Bloem C.J., et al (2006), Limitation of the

Cell Dysfunction in Older People, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 91(2), pp.629-34.

59 Chen H., Sullivan G., Quon M.J (2005), Assessing the Predictive

Accuracy of QUICKI as a Surrogate Index for Insulin Sensitivity Using

a Calibration Model, Diabetes care, (54), pp.1914-25.

60 Cheng H.T., Huang J.W., Chiang C.K (2012), Metabolic syndrome

and insulin resistance as risk factors for development of chronic kidney

disease and rapid decline in renal function in elderly, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 97(4), pp.1268-76.