Khảo sát kiến thức, thái độ, hành vi và một số yếu tố liên quan đối với tập vận động phục hồi chức năng của bệnh viêm cột sống dính khớp

Đặc điểm kiến thức, thái độ, hành vi của BN với tập VĐ-PHCN.. Bên cạnh các thuốc điều trị đã được nghiên cứu [8][9], các phương pháp vận động phục hồi chức năng VĐ-PHCN được khẳng định l

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

TRẦN THỊ HÀ MY

KHẢO SÁT KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, HÀNH VI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TẬP VẬN ĐỘNG - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG CỦA BỆNH

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của tôi, toàn bộ số liệu và kết quả thu được trong luận văn này là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ một tài liệu nào khác Tôi xin chịu mọi trách nhiệm về tính chính xác của những thông tin và dữ liệu đưa ra

Hà nội, ngày 05 tháng 06 năm 2015

Người cam đoan

Trần Thị Hà My

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn: Ban giám hiệu Trường Đại học Y

Hà Nội, phòng đào tạo Đại học – Trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện cho em học tập suốt bốn năm qua và được thực hiện nghiên cứu này

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn Thạc sĩ- Bác sỹ Phạm Thị Minh Nhâm, người thầy tận tâm và nhiệt tình, dành nhiều thời gian hướng dẫn, giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận Sự tận tâm dìu dắt và khích lệ của thầy là động lực giúp em thực hiện và hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể cán bộ và nhân viên Khoa Xương-Khớp – Bệnh viện Bạch Mai cùng các bệnh nhân và người nhà đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận

Cơ-Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy cô trong hội đồng đã cho em những lời khuyên và góp ý vô cùng quý báu, giúp em hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp của mình tốt hơn

Em luôn biết ơn sự giúp đỡ vô tư, tận tình của các anh chị đi trước và những người bạn – những người luôn khích lệ và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập

Và đặc biệt, con xin gửi lời cảm ơn tới Cha Mẹ - những người luôn ở bên động viên, khích lệ và chăm sóc con trong suốt quá trình học tập, giúp con yên tâm để hoàn thành khóa luận Cảm ơn em trai đã luôn cổ vũ tinh thần

và là nguồn động lực để chị phấn đấu hơn nữa

Hà Nội, ngày 05 tháng 06 năm 2015

Sinh viên Trần Thị Hà My

VAS Visual Analogue Scale

( Đánh giá đau theo thang nhìn ) BASDAI Bath Ankylosing Spondylitis Disease Activity Index

(Chỉ số mức độ hoạt động của bệnh VCSDK) TNF-α Tumor necrosis factor alpha

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH VẼ

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

1.1 Đặc điểm dịch tễ học 3

1.2 Triệu chứng lâm sàng 3

1.3 Điều trị 6

1.4 Tiến triển và biến chứng 6

1.6 Vận động -phục hồi chức năng trong viêm cột sống dính khớp 7

1.6.1 Phục hồi chức năng 7

1.6.2 Vận động trị liệu 8

1.6.3 Tập VĐ- PHCN trong VCSDK 9

1.7 Các nghiên cứu về hiệu quả của VĐ-PHCN và hiểu biết của BN với VCSDK 10

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 12

2.1 Đối tượng ngiên cứu 12

2.2 Phương pháp nghiên cứu 12

2.3 Các bước tiến hành nghiên cứu: 12

2.3.1 Thiết kế bộ câu hỏi: 12

2.3.2 Thu thập số liệu: 12

2.5 Vấn đề đạo đức nghiên cứu 17

2.6 Phương pháp xử lý số liệu 17

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 18

3.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÓM BN NGHIÊN CỨU 18

3.1.1 Đặc điểm về dịch tễ học và trình độ học vấn của BN 18

3.1.2 Đặc điểm về bệnh 19

3.2 ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ LIÊN QUAN KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, HÀNH VI CỦA BN 21

3.2.1 Đặc điểm kiến thức, thái độ, hành vi của BN với tập VĐ-PHCN 21 3.2.3 Mối liên quan giữa kiến thức với hành vi của BN 27

3.2.4 Mối liên quan giữa thái độ và hành vi 28

3.3 MỘT SỐ YẾU TỐ KHÁC LIÊN QUAN TỚI KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, HÀNH VI CỦA BN 29

3.3.1 Liên quan giữa kiến thức và trình độ học vấn 29

3.3.2 Liên quan giữa kiến thức với thời gian mắc bệnh 29

3.3.3 Mối liên quan giữa kiến thức với thang điểm VAS, Barthel 30

3.3.4 Mối liên quan giữa hành vi với thang điểm VAS, Barthel và biến chứng 31

Chương 4: BÀN LUẬN 33

4.1 Đặc điểm của nhóm BN nghiên cứu 33

4.1.1 Đặc điểm dịch tễ học, trình độ học vấn 33

4.1.2 Đặc điểm về bệnh 33

4.2 Đặc điểm và sự liên quan kiến thức, thái độ, hành vi của BN 35

4.2.1 Đặc điểm kiến thức, thái độ, hành vi của BN với tập VĐ-PHCN 35 4.2.2 Mối liên quan giữa kiến thức- thái độ- hành vi của BN 37

4.3 Một số yếu tố liên quan tới kiến thức-thái độ-hành vi của BN VCSDK về VĐ-PHCN 39

4.3.1 Các yếu tố liên quan tới kiến thức 39

4.3.2 Các yếu tố liên quan tới hành vi 40

KẾT LUẬN 42

KIẾN NGHỊ 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Phân bố theo tuổi BN nghiên cứu 18

Bảng 3.2: Phân loại bênh nhân theo trình độ học vấn 19

Bảng 3.3:.Phân loại BN theo thời gian mắc bệnh 20

Bảng 3.4: Tỷ lệ BN trong từng câu hỏi kiến thức 22

Bảng 3.5: Tỷ lệ BN trong từng câu hỏi thái độ 24

Bảng 3.6: Tỷ lệ BN trong từng câu hỏi về hành vi 24

Bảng 3.7: Mối liên quan giữa kiến thức với thái độ của BN đối với giường nằm 26

Bảng 3.8: Mối liên quan giữa kiến thức với trình độ học vấn 29

Bảng 3.9: Mối liên quan giữa kiến thức với điểm đau VAS 30

Bảng 3.10: Mối liên quan giữa hành vi có tập VĐ-PHCN với thang đau VAS 31

Bảng 3.11: Mối liên quan giữa hành vi có tập VĐ-PHCN với mức độ độc lập theo Barthel 31

Bảng 3.12: Mối liên quan giữa thời điểm tập VĐ-PHCN với thang đau VAS 32

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Phân bố BN theo giới tính 18

Biểu đồ 3.2: Phân bố BN theo nhóm tuổi khởi phát 19

Biểu đồ 3.3: Phân loại BN theo biến chứngkhớp 20

Biểu đồ 3.4: Phân loại BN theo thang đau VAS 21

Biểu đồ 3.5: Phân loại BN theo thang điểm Barthel 21

Biểu đồ 3.6: Phân loại BN theo kiến thức hiểu biết 23

Biểu đồ 3.7: Mối liên quan giữa kiến thức và việc chủ động tự tìm hiểu thông tin về VĐ-PHCN của BN 25

Biểu đồ 3.8: Mối liên quan giữa kiến thức và thời điểm biết tới VĐ-PHCN 25

Biểu đồ 3.9: Mối liên quan giữa kiến thức với thái độ của BN về sự quan trọng của tập VĐ-PHCN 26

Biểu đồ 3.10: Mối liên quan giữa kiến thức và hành vi có tập VĐ-PHCN 27

Biểu đồ 3.11: Mối liên quan giữa kiến thức và thời điểm bắt đầu tập VĐ-PHCN 27

Biểu đồ 3.12: Mối liên quan giữa thái độ và hành vi nằm giường đệm không lún hay nền cứng của BN 28

Biểu đồ3.13: Mối liên quan giữa thái độ về sự quan trọng với hành vi tập VĐ-PHCN 28

Biểu đồ 3.14: Mối liên quan giữa kiến thức và thời gian mắc bệnh 29

Biểu đồ 3.15: Mối liên quan giữa kiến thức với mức độ độc lập theo thang điểm Barthel 30

Biểu đồ 3.16: Mối liên quan giữa hành vi có tập VĐ-PHCN với biến chứng khớp của BN 32

DANH MỤC HÌNH

Hình 1: Cột sống bình thường và viêm cột sống dính khớp 4 Hình 2: Biến dạng toàn bộ cột sống giai đoạn muộn 5

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Viêm cột sống dính khớp (VCSDK) là bệnh khớp viêm mạn tính, chưa rõ nguyên nhân, được xếp vào nhóm bệnh lý cột sống huyết thanh âm tính Tổn thương cơ bản của bệnh: lúc đầu là xơ teo, sau đó là calci hóa dây chằng, bao khớp và có kèm theo viêm nội mạc các mao mạch [1][2][3] Bệnh chiếm tỷ lệ chung trên thế giới là 0,1-1% dân số [4][5] ; hay gặp ở nam giới trẻ tuổi Ở Việt Nam, VCSDK chiếm tỉ lệ khá cao trong số các bệnh về cơ-xương-khớp nói chung, chiếm khoảng 0,15% dân số trên 16 tuổi [4]

Biểu hiện lâm sàng chính là đau, hạn chế vận động cột sống, có thể kèm theo viêm các khớp chi dưới( khớp háng, khớp gối, khớp cổ chân) Ở Việt Nam bệnh nhân( BN) thường có các triệu chứng sớm là viêm khớp háng hoặc khớp gối [6][7] Bệnh nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng có thể dẫn đến biến chứng cứng khớp nhanh chóng, gây tàn phế cho BN, ảnh hưởng đến chức năng vận động và ảnh hưởng lớn đến vấn đề kinh tế cho bản thân người bệnh nói riêng và cho toàn xã hội nói chung, nhất là khi bệnh chiếm tỉ

lệ cao ở người trẻ tuổi [3][4]

Bên cạnh các thuốc điều trị đã được nghiên cứu [8][9], các phương pháp vận động phục hồi chức năng( VĐ-PHCN) được khẳng định là không thể thiếu trong việc điều trị bệnh VCSDK [10][11][12] VĐ-PHCN không chỉ có tác dụng cải thiện các triệu chứng hiện tại như đau khớp mà còn giúp BN phòng ngừa các biến chứng của bệnh: cứng khớp, dính khớp [13][14] và giảm bớt chi phí điều trị Nhiều nghiên cứu cho thấy khi được hướng dẫn và giám sát tập VĐ-PHCN người bệnh đã có những cải thiện đáng kể [11][15] Vì vậy

sự hiểu biết của BN về các phương pháp này rất quan trọng Tại Việt Nam đã

có nhiều nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng của bệnh, tác dụng của các thuốc điều trị [16][17][18] nhưng chưa có nghiên cứu nào khảo sát sự hiểu

2

biết của BN VCSDK đối với tập PHCN và các yếu tố liên quan tới PHCN của BN

Vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu:

“ Khảo sát kiến thức, thái độ, hành vi và một số yếu tố liên quan đối

với tập vận động-phục hồi chức năng ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp” Với mục tiêu:

1 Khảo sát kiến thức, thái độ, hành vi đối với tập VĐ-PHCN ở bệnh nhân VCSDK qua bộ câu hỏi khảo sát

2 Khảo sát một số yếu tố liên quan tới kiến thức, thái độ, hành vi đối với tập VĐ-PHCN ở bệnh nhân viêm cột sống dính khớp

- Tỷ lệ chung trên thế giới khoảng 0,1-1% dân số [4][5]

- Ở Việt Nam VCSDK chiếm khoảng 0,15% dân số trên 16 tuổi [3][4]

- Nam giới chiếm khoảng 90%; tuổi dưới 30 chiếm 90%;có tính chất gia đình

1.2 Triệu chứng lâm sàng [2][3][6][7]

 Khởi phát

- Tuổi mắc bệnh: 80-90% trước tuổi 30

- Xuất hiện từ từ( 70-80% số BN) với các biểu hiện: đau mỏi vùng cột sống lưng, thắt lưng, vùng mông, đau kiểu thần kinh tọa

- Ở Việt Nam BN thường bị viêm khớp háng hoặc khớp gối

- Thời gian khởi phát thường kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm và bệnh thường bị bỏ qua không được điều trị

 Toàn phát

Ở Việt Nam thường hay gặp thể phối hợp có tổn thương cột sống và các khớp ngoại biên trầm trọng nên tỷ lệ tàn phế khá cao [1]

Triệu chứng tại khớp ngoại vi

- Vị trí khớp tổn thương thường là khớp chi dưới: khớp háng, gối, cổ chân ở cả hai bên Tổn thương khớp háng thường sớm, dễ gây tàn phế và dính

4

khớp nhanh chóng

- Biểu hiện chính: sưng đau, ít nóng đỏ, kèm theo tràn dịch

Triệu chứng tại khớp cùng chậu

- Tổn thương khớp cùng chậu thường xuất hiện sớm nhất Biểu hiện ở cả hai bên: đau vùng mông không xác định lúc bên phải lúc bên trái

- Tổn thương trên X-quang rất thường gặp

Triệu chứng tại khớp cột sống

- Ba vị trí giải phẫu của cột sống thường bị viêm: đĩa liên đốt sống, dây chằng quanh đốt sống, các khớp liên mỏm gai sau

- Dấu hiệu cơ năng: Đau cột sống dai dẳng ở những người dưới 40 tuổi

Khởi phát âm ỉ, tăng dần

Đau kéo dài trên 3 tháng, kèm hạn chế vận động

- Điều đặc biệt của triệu chứng đau:

Cải thiện sau khi luyện tập

Thuyên giảm nhanh khi điều trị bằng thuốc chống viêm không steroid Xuất hiện vào nửa đêm gần sáng có thể kèm cứng cột sống buổi sáng

- Dấu hiệu thực thể: Hạn chế vận động cột sống

Biến dạng của cột sống

Hình 1: Cột sống bình thường và viêm cột sống dính khớp[22]

- Ở giai đoạn muộn toàn bộ cột sống sẽ bị biến dạng [23]

Hình 2: Biến dạng toàn bộ cột sống giai đoạn muộn

6

- Tổn thương tim: tổn thương van tim, rối loạn co bóp cơ tim

- Tổn thương phổi: rối loạn thông khí hạn chế

 Điều trị nội khoa

- Thuốc chống viêm không steroid

- Thuốc giảm đau

- Thuốc giãn cơ

- Thuốc điều trị cơ bản: Sulfasalatin, Methotrexat, thuốc kháng TNF-α

- Glucocoticoid

 Điều trị phẫu thuật

Chỉ được chỉ định khi các phương pháp bảo tồn khác không có kết quả

 Điều trị không dùng thuốc [28][29]

- Những hình thức tăng cường vận động, duy trì tư thế tốt, tránh tư thế xấu và tư thế cố định quá một giờ

- Các phương pháp vận động phục hồi chức năng: hoạt động thể lực và chế độ thể dục thể thao hợp lý

- Một chương trình tập luyện tốt sẽ giúp duy trì tư thế tốt, linh hoạt và giảm đaucho BN [30]

1.4 Tiến triển và biến chứng [22][31][32]

- Dính khớp

- Giảm tính linh hoạt, hạn chế vận động

- Loãng xương, gãy xương

 Định nghĩa: PHCN là các biện pháp y học, xã hội, hướng nghiệp, giáo

dục làm hạn chế tối đa giảm chức năng , tạo cho người tàn tật có cơ hội tham gia các hoạt động để hội nhập, tái hội nhập xã hội, có cơ hội bình đẳng trong cộng đồng xã hội

 Mục đích:

- Giúp cho người tàn tật khả năng tự chăm sóc, giao tiếp, vận động, hành

vi ứng xử, nghề nghiệp, thu nhập

- Phục hồi tối đa giảm khả năng thể chất, tâm lý, nghề nghiệp, xã hội

- Ngăn ngừa các thương tật thứ phát

- Tăng cường các khả năng còn lại để hạn chế hậu quả tàn tật

- Thay đổi thái độ, hành vi ứng xử của xã hội, chấp nhận người tàn tật là thành viên bình đẳng của xã hội

- Cải thiện môi trường, rào cản để người tàn tật hội nhập xã hội như đường đi, công sở, nhà ở, nơi sinh hoạt văn hóa, du lịch, thể thao

- Tạo thuận lợi để người tàn tật được hội nhập, tái hội nhập xã hội để họ

có chất lượng cuộc sống tốt hơn như tự chăm sóc, tạo việc làm, vui chơi giải trí

 Nguyên tắc của PHCN:

- Đánh giá cao vai trò của người tàn tật, gia đình họ, và cộng đồng

- Phục hồi tối đa các khả năng bị giảm để người tàn tật có khả năng tham gia hoạt động trong các lĩnh vực tự chăm sóc, tạo ra của cải và vui chơi giải trí, có chất lượng cuộc sống tốt hơn

- PHCN dựa vào cộng đồng: là chiến lược phát triển cộng đồng về lĩnh vực phục hồi chức năng, bình đẳng phúc lợi và hội nhập xã hội của mọi người tàn tật PHCN dựa vào cộng đồng được triển khai qua cố gắng hợp tác của người tàn tật, gia đình họ cũng như cộng đồng với dịch vụ xã hội, nghề nghiệp, giáo dục và sức khỏe một cách thích ứng PHCN dựa vào cộng đồng thể hiện quyền của người tàn tật được bảo đảm

 Các nguyên tắc của vận động trị liệu:

- Người bệnh cần được thư giãn thoải mái

- Người bệnh cần được giải thích và hợp tác với thầy thuốc

- Các động tác cần được thực hiện nhẹ nhàng, tuần tự

9

- Cần phải loại bỏ các động tác thay thế trong khi tập

- Tập với thời gian ngắn nhưng được lặp lại nhiều lần trong ngày thường tốt hơn chỉ tập một lần với thời gian dài

- Phải theo dõi và lượng giá lại sau mỗi lần tập

- Tập được coi là quá mức khi có các dấu hiệu đau hoặc khó chịu sau khi tập 3h

- Vận động có kháng trở: là động tác tập do người bệnh thực hiện nhưng

có thêm sức kháng trở của người điều trị hay dụng cụ

- Tập kéo giãn: là động tác dùng cử động cưỡng bức do kỹ thuật viên hay

- Nạng khuỷu, nạng nách, gậy, thanh song song, khung đi để tập đi

- Xe lăn để di chuyển nếu các khớp bị biến dạng nặng

 Tư thế tốt: để đề phòng biến dạng của các khớp, ngay từ khi mới bị bệnh

BN cần giữ tư thế tốt của cột sống và của chân tay đặc biệt là khớp chi dưới

- Không nằm giường đệm mềm dày, gây biến dạng, cong vẹo cột sống

10

- Không gối cao Khi nằm ngửa không được co gập gối và gập háng

- Mỗi ngày nên để hai lần nằm sấp, ít nhất 30 phút Nếu không áp chặt được hông xuống giường thì đặt một bao cát lên hông, chờ một lúc

- Khi nằm ngửa có thể đặt bao cát lên hai gối để gối được duỗi thẳng Bao cát khoảng 1 - 2kg

 Tập luyện [22]

- Khi khớp đỡ sưng đau, hãy bắt đầu tập luyện nhẹ nhàng Nên áp dụng bài tập thụ động theo tầm vận động khớp Nghĩa là khớp bị sưng đau được tập bằng tay khác hoặc được người khác tập

- Thực hiện các bài tập duy trì tầm vận động khớp thụ động và chủ động

có trợ giúp hoặc chủ động, ít nhất 2 lần/ ngày

- Khuyến khích BN thực hiện các VĐ chức năng hàng ngày càng sớm càng tốt ngay khi có thể, tránh tình trạng bất động tại giường để duy trì chức năng các thành phần cơ xương khớp và phần mềm quanh khớp

- Thể dục thể thao: một số môn được phép: bơi, khiêu vũ, cầu lông; một

số môn khác nên tránh: chạy, chơi gold, đá bóng

- Bơi lội kích thích vận động của lồng ngực, cột sống, vai và háng Các

cú đạp nước có đỡ đặc biệt tốt với vận động khớp háng Đây là môn thể thao

tốt nhất cho các BN VCSDK

- Di chuyển: giúp người bệnh di chuyển trong nhà và ra xung quanh với khung đi, nạng, gậy hoặc thanh ngang Nếu các khớp cột sống và háng, gối đau nhiều hoặc co cứng, để người bệnh di chuyển bằng xe lăn Nên sửa lại các bậc lên xuống để xe lăn có thể ra vào được

1.7 Các nghiên cứu về hiệu quả của vận động- phục hồi chức năng và hiểu biết của BN với VCSDK

- Nghiên cứu vào năm 2009, Dilek Durmuş , Gamze Alaylı, Oğuz Uzun và cộng sự đã so sánh ảnh hưởng của 2 chương trình tập luyện khác

11

nhau cho 51 BN VCSDK và thu được kết quả: cả 2 nhóm đều có những cải thiện ở chức năng phổi, cải thiện về BASDAI, khoảng cách chẩm tường và đặc biệt là cải thiện trong đau của BN theo thang điểm VAS [11]

- Năm 2015, một nhóm các nhà khoa học tại Hàn Quốc đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng của tập thể dục tại nhà đối với BN VCSDK Sau 8 tuần, họ đã thu được cải thiện đáng kể ở các chỉ số mở rộng lồng ngực, khoảng cách ngón tay sàn, các động tác vận động hông, vận động đầu gối [38]

- Một ngiên cứu khác đánh giá hiệu quả của PHCN cho 107 BN VCSDK tại Địa Trung Hải và Nauy đã đưa ra kết luận các BN đã đạt được những cải thiện đáng kể về khả năng thể chất, các cử động cột sống sau 16 tuần điều trị [39]

- Nghiên cứu của E Lubrano, P Helliwell, P Moreno và cộng sự năm

1998 đánh giá kiến thức chung của BN VCSDK bao gồm cả kiến thức về PHCN: tác dụng của các phương pháp; thời diểm tập, tầm quan trọng và loại giường phù hợp với BN VCSDK [40]

VĐ-12

Chương 2

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng ngiên cứu:

 Thời gian nghiên cứu: từ tháng 11/2014 đến tháng 04/2015,

 Địa điểm nghiên cứu: khoa Cơ-xương-khớp bệnh viện Bạch Mai

 Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu 47 BN được chẩn đoán VCSDK theo tiêu chuẩn ACR của hiệp hội thấp khớp Hoa Kỳ

 Tiêu chuẩn chọn:

- BN được chẩn đoán VCSDK theo tiêu chuẩn ACR

- BN có khả năng giao tiếp bằng lời, không có rối loạn tâm thần

- BN đồng ý tham gia nghiên cứu

 Tiêu chuẩn loại trừ:

- BN không có khả năng giao tiếp bằng lời, có rối loạn tâm thần

- BN không đồng ý tham gia nghiên cứu

2.2 Phương pháp nghiên cứu: mô tả cắt ngang

2.3 Các bước tiến hành nghiên cứu:

2.3.1 Thiết kế bộ câu hỏi:

Thiết kế bộ câu hỏi dựa trên mục tiêu nghiên cứu, các tài liệu về vai trò, cách thức tập luyện VĐ-PHCN trong nước [31][35][37] và bộ câu hỏi đánh giá kiến thức BN VCSDK được sử dụng trong nghiên cứu của E Lubrano, P.Helliwell, P Moreno và cộng sự năm 1998[40] Sau khi thiết kế xong tiến hành hỏi thử nhằm mục đích: bổ sung thiếu sót và giảm tối đa sai số

2.3.2 Thu thập số liệu:

 Lựa chọn đối tượng: chọn theo tiêu chuẩn chọn BN

 Nhận định BN dựa theo bảng câu hỏi:

13

- Thông tin hành chính

- Đánh giá điểm đau theo thang điểm VAS

- Đánh giá mức độ độc lập sinh hoạt theo Barthel

- Khảo sát kiến thức- thái độ- hành vi của BN qua bộ câu hỏi Trong

đó các câu hỏi về kiến thức được chấm điểm từ thấp đến cao Trả lời càng đúng thì điểm càng cao

- Câu hỏi đánh giá kiến thức

1 Anh (chị) có biết về các phương pháp VĐ-PHCN trong

2 Theo Anh (chị) các phương pháp VĐ-PHCN có thể chữa

khỏi hoàn toàn bệnh VCSDK không?

14

o Bắt buộc phải tới các trung tâm PHCN

o Tập ở đâu cũng được miễn là đúng phương pháp

Tối đa: 12 điểm Tối thiểu: 0 điểm

Điểm được phân loại đánh giá theo 3 mức:

- ≥70% điểm tối đa: tốt

- ≥50% điểm tối đa: trung bình

- <50% điểm tối đa: kém

15

- Câu hỏi đánh giá thái độ

1 Anh (chị) biết các phương pháp VĐ-PHCN thông qua phương tiện nào?

o Chủ động tự tìm hiểu

o Tình cờ biết được thông qua: tivi, báo chí, truyền thanh

o Thông qua tư vấn của nhân viên y tế

2 Anh (chị) biết phương pháp VĐ-PHCN vào thời gian nào?

o Khi bắt đầu phát hiện bệnh

o Khi đã có nhiều đợt đau do bệnh

3 Anh (chị) có nghĩ mình biết đúng và đầy đủ về các phương pháp PHCN hay không?

16

- Câu hỏi đánh giá hành vi

1 Anh (chị) đang nằm loại giường nào?

o Giường đệm không lún, phẳng không đệm

4 Anh (chị) bắt đầu tập từ khi nào?

o Khi bắt đầu phát hiện bệnh

o Khi đã bị đau nhiều lần

- Bộ câu hỏi được chạy thử để hạn chế tối thiểu vấn đề khó hiểu

- Nghiên cứu viên luôn sẵn sàng hỗ trợ giải đáp thắc mắc

17

2.5 Vấn đề đạo đức nghiên cứu

- Đề tài đã được hội đồng chấm đề cương xem xét và chấp nhận

- Mọi thông tin về đối tượng được giữ bí mật và chỉ phục vụ công tác nghiên cứu

- BN đồng ý tham gia nghiên cứu

2.6 Phương pháp xử lý số liệu

Xử lý số liệu theo phần mềm xử lý số liệu SPSS 16.0

18

Chương 3

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA NHÓM BN NGHIÊN CỨU

Biểu đồ 3.1: Phân bố BN theo giới tính

Nhận xét: Có 43 BN nam, chiếm 91,5% tổng số BN nghiên cứu

Nhận xét: Trong số các BN nghiên cứu, chủ yếu gặp ở lứa tuổi ≤30

chiếm tỷ lệ 68,1% Tuổi trung bình: 27,2±10,6 ( 15-60 tuổi)

19

c Đặc điểm trình độ học vấn

Bảng 3.2: Phân loại BN theo trình độ học vấn

n

Tỷ lệ %

Biểu đồ 3.2: Phân bố BN theo nhóm tuổi khởi phát

Nhận xét: BN VCSDK có độ tuổi khởi phát ≤30 tuổi chiếm tỷ lệ 87,2%

trong tổng số BN, tuổi khởi phát trung bình=23,2±8,3

Nhận xét: Trong nhóm nghiên cứu tỷ lệ BN có thời gian mắc bệnh ≤ 1

năm là lớn nhất( 44,7%) Thời gian mắc bệnh trung bình: 5,1±7,6 năm

c Biến chứng khớp

25,5%

không

Biểu đồ 3.3: Phân loại BN theo biến chứng khớp

Nhận xét: Số BN có biến chứng về khớp chiếm 25,5% trong tổng số BN

nghiên cứu Còn lại 74,5% chưa có biến chứng khớp

21

d Đặc điểm BN theo thang đau VAS

0 10 20 30 40 50 60

không đau (0 điểm) (1-3 điểm)đau nhẹ (4-6 điểm)đau vừa (7-10 điểm)rất đau

%

Biểu đồ 3.4: Phân loại BN theo thang đau VAS

Nhận xét: BN ở mức độ rất đau chiếm tỷ lệ cao nhất 51,1%

e Đặc điểm BN theo thang điểm Barthel

72,3%

23,3%

4,4%

độc lập cần trợ giúp phụ thuộc

Biểu đồ 3.5: Phân loại BN theo thang điểm Barthel

Nhận xét: BN độc lập trong sinh hoạt chiếm tỷ lệ cao nhất 72,3%, chỉ có

4,4% BN phải phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt

3.2 ĐẶC ĐIỂM VÀ SỰ LIÊN QUAN KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, HÀNH

VI CỦA BN

3.2.1 Đặc điểm kiến thức, thái độ, hành vi của BN VCSDK với tập VĐ-PHCN

a Đặc điểm kiến thức

22

- Đặcđiểm kiến thức

Bảng 3.4: Tỷ lệ BN trong từng câu hỏi kiến thức

BN có

kiến thức

BN

chưa có

kiến thức

1 Tác dụng của các phương pháp VĐ-PHCN (

giảm đau, phòng biến chứng, PHCN khớp)

12 25,5 35 74,5

2 Các phương pháp VĐ-PHCN không thể chữa

khỏi hoàn toàn bệnh VCSDK

6 Tập VĐ-PHCN cả trong và ngoài cơn đau

(khi không đau có tác dụng phòng biến chứng;

khi đau tập để duy trì tầm vận động khớp, một

phần giảm đau)

11 23,4 36 76,6

7 Chia nhỏ số lần tập, ít nhất 2lần/ngày 10 21,2 37 78,7

9 Dụng cụ hỗ trợ ( bao cát, túi chườm, nạng) 5 10,6 42 89,4

10 Tác dụng của dụng cụ hỗ trợ (túi chườm giảm

10,6 42 89,4