Xóa đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung

Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở vùng Tây Nguyên 25 1.4.2 Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở Đồng bằng sông Cửu 1.4.3 Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở một số tỉnh miền núi Ch-ơng

Đại học Quốc Gia Hà nội

Tr-ờng đại học kinh tế

-

Lê Đức An

Xoá đói giảm nghèo

ở khu vực duyên hải miền Trung

Chuyên Ngành: kinh tế chính trị

Mã số: 60 31 01

Luận văn thạc sỹ kinh tế chính trị

Hà Nội - 2008

Đại học quốc gia Hà nội

tr-ờng đại học kinh tế

-

LÊ Đức An

Xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung

Chuyên ngành: Kinh tế Chính trị

Mã số: 60 31 01

Tóm tắt luận văn THạC Sĩ KINH Tế CHíNH TRị

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: TS Đinh Văn Thông

Hà Nội - 2008

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: Một số cơ sở lý luận và thực tiễn về đúi, nghốo và

1.1 Các quan niệm về đói nghèo và các th-ớc đo Những ảnh

1.1.2 Tiêu chí xác định chuẩn đói nghèo quốc tế và ở Việt Nam 8 1.1.3 Những ảnh h-ởng của đói nghèo đối với xã hội 10

1.2 Các cách tiếp cận về nguyên nhân đói nghèo trong lịch sử 12

1.2.2 Quan điểm của Các Mác về tích lũy t- bản và bần cùng hóa

1.2.3 Quan điểm của một số nhà xã hội học t- sản hiện đại 13

1.3 Khái quát về đói nghèo và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam 15

1.3.3 Tình hình xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam 22

1.4 Một số kinh nghiệm của một số vùng của Việt Nam về thực

1.4.1 Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở vùng Tây Nguyên 25 1.4.2 Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở Đồng bằng sông Cửu

1.4.3 Kinh nghiệm về xoá đói giảm nghèo ở một số tỉnh miền núi

Ch-ơng 2: Thực trạng đói nghèo và công tác xoá đói giảm

nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung 32

2.1 Giới thiệu khái quát về tinh hình kinh tế - xã hội ở khu

2.1.1 Vị trí địa lý 32

2.1.5 Các lĩnh vực văn hóa – xã hội, khoa học công nghệ và môi

2.2 Thực trạng công tác xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên

2.2.1 Thực trạng đói nghèo và nguyên nhân của đói nghèo ở khu

2.2.2 Tình hình xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền

2.3 Đánh giá chung về kết quả của công tác xoá đói, giảm

2.3.2 Những hạn chế, tồn tại trong việc xóa đói giảm nghèo 63

2.4 Những vấn đề cấp bách cần giải quyết để phục vụ cho công

2.4.1 Cải thiện một b-ớc cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội nhất là hạ

tầng giao thông, thủy lợi, điện và n-ớc sinh hoạt cho ng-ời dân

Phát triển các hoạt động sự nghiệp giáo dục và y tế 67 2.4.2 Xã hội hóa các hoạt động xóa đói, giảm nghèo 69 2.4.3 Đẩy mạnh các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm, khuyến

ng- và phát triển ngành nghề nhằm giải quyết việc làm, tăng thu

Ch-ơng 3: Định h-ớng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh

công tác xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung 73

3.1 Định h-ớng về công tác xoá đói giảm nghèo ở khu vực

3.1.1 Quan điểm chung về công tác xoá đói giảm nghèo 73

3.1.2 Định h-ớng và mục tiêu xoá đói giảm nghèo đối với khu vực

3.2 Các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác xoá đói giảm

nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung 78 3.2.1 Xây dựng ch-ơng trình xoá đói nghèo sát với điều kiện cụ

3.2.2 Giải pháp về cơ chế, chính sách nhất là các chính sách về đất

3.2.3 Đẩy mạnh công tác đào tạo, tập huấn cho ng-ời nghèo, nhất

là phụ nữ, ng-ời dân tộc về kiến thức, kỹ năng sản xuất kinh doanh 83 3.2.4 Giải pháp về các chính sách cứu trợ xã hội 84

3.3 Một số kiến nghị để thực hiện tốt công tác xoá đói giảm

nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung 86 3.3.1 Quản lý phát triển vùng kết hợp với xóa đói, giảm nghèo 86 3.3.2 Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ và tạo việc làm

3.3.3 Hoàn thiện thể chế, trao quyền nhiều hơn cho cấp cơ sở và

3.3.4 Huy động các nguồn vốn đầu t- phát triển 89

3.3.6 Khai thác và sử dụng tài nguyên hợp lý để bảo vệ môi tr-ờng

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ADB: Ngân hàng phát triển Châu Á

Bộ LĐTBXH: Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội

FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP: Tổng sản phẩm quốc nội

MPI: Bộ Kế hoạch và Đầu tư

NXB: Nhà xuất bản

ODA: Viện trợ phát triển chính thức

UNDP: Chương trình Phát triển Liên hợp Quốc

UBND: Ủy ban nhân dân

WB: Ngân hàng Thế giới

WTO: Tổ chức thương mại thế giới

XĐGN: Xóa đói giảm nghèo

XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Biểu 2.1: Dân cư và thành phần dân cư vùng duyên hải miền Trung 34

Biểu 2.2: Quy mô dân số trong tuổi lao động và lực lượng lao động ở

khu vực duyên hải miền Trung (1996 -2007)

35

Biểu 2.3: GDP bình quân đầu người năm 2007 khu vực duyên hải

miền Trung

36

Biểu 2.4: Cơ cấu kinh tế của khu vực giai đoạn 2000 -2007 (%) 37

Biểu 2.5: Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn mới (năm 2005) vùng duyên hải

miền Trung

45

Biểu 2.6: Thực trạng hộ nghèo vùng duyên hải miền Trung so với cả

nước (năm 2005)

46

Biểu 2.7: Kết quả giảm tỷ lệ hộ nghèo vùng duyên hải miền Trung giai

đoạn 2001 – 2005 (Theo chuẩn nghèo 2001)

52

Biểu 2.8: Tăng trưởng GDP theo giá cố định (2001 - 2007),% 60

Biểu 3.1: Tóm tắt các tiềm năng lớn theo vùng địa lý 80

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, trong bối cảnh quốc tế hoá, toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới thì bất cứ một quốc gia nào muốn phát triển đều phải tham gia vào quá trình đó Quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế đã làm cho thế giới có những sự thay đổi căn bản Rất nhiều nước nắm bắt được cơ hội và có các chính sách phù hợp do đó đã góp phần phát triển kinh tế

Quá trình toàn cầu hoá nền kinh tế đang diễn ra hết sức mạnh mẽ, bên cạnh

đó nạn đói nghèo trên thế giới vẫn tiếp tục gia tăng Theo các thống kê cho thấy, chênh lệch giữa thu nhập của 20% dân số thuộc lớp người giàu nhất và của 20% dân số thuộc lớp người nghèo nhất trên thế giới trong năm 1960 là 30 lần thì đến năm 1990 đã tăng lên đến 60 lần và đến năm 1997 là 74 lần Nghèo đói đã và đang diễn ra trên khắp các châu lục với những mức độ khác nhau, đặc biệt là ở những nước lạc hậu, chậm phát triển

Ở Việt Nam, qua hơn 20 năm đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn

về kinh tế, xã hội Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đó thì tình trạng đói nghèo vẫn diễn ra ở nhiều nơi, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc, ở khu vực duyên hải miền Trung và Tây Nguyên đã trở thành một thách thức đối với sự phát triển của đất nước Ở khu vực duyên hải miền Trung tình trạng đói nghèo vẫn diễn

ra hết sức trầm trọng, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao so với trung bình của cả nước, số

hộ tái nghèo do thiên tai, bệnh dịch còn nhiều, có nguy cơ gây nên những hậu quả tiêu cực đến tình hình kinh tế, xã hội của khu vực Chính vì vậy, trong giai đoạn hiện nay cùng với những nỗ lực để tăng trưởng kinh tế thì xoá đói giảm nghèo cũng là một vấn đề được Nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm, được đặt thành một bộ phận của chiến lược dài hạn, trung hạn và hàng năm về phát triển kinh tế –

xã hội từ Trung ương đến cơ sở vì đây là một trong những yếu tố cơ bản đảm bảo công bằng xã hội và tăng trưởng bền vững

Trong thời kỳ đổi mới, sự phát triểu kinh tế của khu vực duyên hải miền Trung đã đạt được một số thành tựu đáng khích lệ Tiềm năng phát triển của khu vực sẽ được phát huy và có nhiều cơ hội hơn khi chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và mở cửa, hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, đã gia nhập tổ chức thương mại Thế giới (WTO) Phát triển kinh tế mạnh sẽ tạo điều kiện giải quyết tốt hơn các vấn đề xã hội, nhất là các vấn đề xã hội bức xúc như việc làm, xoá đói giảm nghèo, an sinh xã hội… Tuy nhiên, so với cả nước thì khu vực duyên hải miền Trung vẫn còn chậm phát triển, chưa tương xứng với yêu cầu tăng trưởng của đất nước Địa hình khó khăn chủ yếu ở khu vực này khiến cho tốc độ phát triển nông nghiệp thấp, trong khi đó thiếu cơ sở hạ tầng và dịch vụ khuyến nông cũng như thiếu các phương tiện thị trường, kém phát triển công nghệ và rủi ro

là nguyên nhân chính dẫn tới tốc độ tăng trưởng thấp Những nhân tố này cũng dẫn tới mức độ đầu tư thấp từ khu vực tư nhân để tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân Chính vì vậy, quá trình giảm nghèo vẫn còn chậm ở nhiều tỉnh trong khu vực và có sự khác biệt giữa các nhóm dân cư, sự khác biệt về vùng và phân bổ nguồn lực Do đó, việc thực hiện công tác xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung để góp phần thu hẹp khoảng cách với các vùng trong cả nước cũng là một vấn đề quan trọng Thực hiện tốt công tác xoá đói giảm nghèo trong phạm vi

cả nước nói chung và khu vực duyên hải miền Trung nói riêng là một trong những yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững và qua đó thực hiện được mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh” Chính vì tính cấp thiết như vậy nên luận văn đã lựa chọn đề tài nghiên cứu “Xoá đói giảm nghèo ở khu vực duyên hải miền Trung”

2 Tình hình nghiên cứu

Từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình, báo cáo khoa học, luận văn thạc

sỹ nghiên cứu về vấn đề đói, nghèo và xoá đói giảm nghèo ở các cấp độ khác nhau:

- “Tình trạng nghèo khổ ở các nước đang phát triển” – Ngân hàng Thế giới

- “Vấn đề nghèo ở Việt Nam” – Sách do Công ty ADUKI tổ chức nghiên cứu và Cơ quan hợp tác phát triển quốc tế Thuỵ Điển xuất bản năm 1995

- “Đói nghèo và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam” của Ts Chu Tiến Quang (Chủ biên) – NXB Nông nghiệp Hà Nội 2001

- Chiến lược về toàn diện về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo của Chính phủ năm 2002

- Nghèo Báo cáo phát triển Việt Nam 2004 (Báo cáo chung của các nhà tài trợ), Hà Nội, tháng 12 -2003

- Xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp Luận văn thạc

sỹ Hoàng Triều Hoa – Khoa Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Năm 2004

- Xoá đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số Việt Nam: Thực trạng và giải pháp Luận văn thạc sỹ Lê Ngọc Thanh – Khoa Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Năm 2004

- Ban chỉ đạo quốc gia thực hiện Chiến lược về tăng trưởng và xoá đói giảm nghèo (CPRGS) Việt Nam – Tăng trưởng và Giảm nghèo, tháng 11-2004

- Văn kiện chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo giai đoạn 2006 –

2010, tháng 2 – 2005

- Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo giai đoạn 2006-2010 Hà Nội, tháng 7 năm 2005

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban chỉ đạo Quốc gia thực hiện Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói

giảm nghèo (2004), Việt Nam: Tăng trưởng và giảm nghèo Báo cáo thường niên

2003-2004

2 Báo cáo chung của các nhà tài trợ (2004), Báo cáo Phát triển Việt Nam 2005,

Hà Nội

3.Bộ Chính trị (2004), Nghị quyết số 39/NQ - TW ngày 16/8/2004

4 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2006), Báo cáo định hướng phát triển kinh tế - xã hội

vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung bộ giai đoạn 2006 - 2010

5 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2003), Đánh giá và tăng cường các thể chế Quản lý

vùng ven biển

6 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2005), Những thách thức chính trong tăng trưởng và

giảm nghèo ở Đồng Bằng Sông Cửu Long Việt Nam

7 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2005), Những thách thức chính trong tăng trưởng và

giảm nghèo ở vùng miền núi phía Bắc,

8 Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2005), Xóa đói giảm nghèo trong quá trình phát triển

bền vững ở vùng Tây Nguyên

9 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, (2000), Giải pháp xóa đói giảm nghèo ở

xã nghèo

10 Chính phủ Việt Nam (2002), Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xoá đói

giảm nghèo

11 Chính phủ Việt Nam (2005), Văn kiện chương trình mục tiêu quốc gia về giảm

nghèo giai đoạn 2006 - 2010

12.Chính phủ nước Cộng hoà xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, Kế hoạch phát triển

kinh tế - xã hội 5 năm 2006 - 2010

13.Công ty ADUKI (1996), Vấn đề nghèo ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia

1996

14 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

IX, NXB Chính trị Quốc gia

15 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006) Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ

X, NXB Chính trị Quốc gia

16 TS Lê Đăng Doanh và TS Nguyễn Minh Tú chủ biên (2001), Tăng trưởng kinh

tế và chính sách xã hội ở Việt Nam trong quá trình chuyển đổi từ năm 1991 đến nay Kinh nghiệm của các nước ASEAN, NXB Lao động

17 PGS.TS Mạc Đường (2004) Nghèo đô thị và cuộc chiến chống đói nghèo ở

Thành phố Hồ Chí Minh, NXB Khoa học Xã hội, 2004

18 Quý Hào (2002), Tăng trưởng để xóa đói giảm nghèo, Thời báo kinh tế Việt

Nam số 932

19 TS Trần Thị Hằng (2001), Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trường Việt

Nam hiện nay, NXB Thống kê 2001

20 Nguyễn Thị Hiên (2005), Nghèo đói và tầm nhìn quản lý xã hội: Thách thức

đối với sự phát triển bền vững Tạp chí Quản lý kinh tế số 4

21 Hoàng Triều Hoa (2004) Xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam: Thực trạng và giải

pháp Luận văn Thạc sĩ – Khoa Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004

22 Ngân hàng phát triển Châu Á và Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2001),

Vốn nhân lực của người nghèo ở Việt Nam Tình hình và các lựa chọn về chính sách, NXB Lao động xã hội 2001

23 Ngân hàng phát triển Châu Á (2004), Những thể chế nào là quan trọng cho

việc duy trì tăng trưởng dài hạn ở Việt Nam

24 Nhóm hành động chống đói nghèo (PTF) của Chính phủ (2001), Xoá bỏ đói

nghèo

25 NXB Chính trị Quốc gia (2000), Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội Một

số vấn đề lý luận và thực tiễn ở một số tỉnh miền Trung

26 NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2000), Tư duy mới về phát triển thế kỷ XXI

27 NXB Khoa học xã hội (1996), Lịch sử tư tưởng kinh tế

28 Vũ Thị Ngọc Phùng (1999), Tăng trưởng kinh tế công bằng xã hội và vấn đề

xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc Gia 1999

29 Ts Chu Tiến Quang (2001), Đói nghèo và xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam,

NXB Nông nghiệp Hà Nội 2001

30 Lê Ngọc Thanh (2004), Xóa đói giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số Việt Nam:

Thực trạng và giải pháp Luận văn Thạc sĩ – Khoa Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà

Nội, 2004

31 Anh Thơ (2005), Chính sách của Nhà nước hỗ trợ người nghèo, NXB Tư pháp

32 Thời báo kinh tế Việt Nam (2007), Kinh tế Việt Nam và Thế giới 2006 -2007

33 Thủ tướng Chính phủ (2005), Quyết định số 113/2005/QĐ-TTG

34 Tổng cục Thống kê, Niên giám thống kê năm 2004, 2005

35 Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia (1999), Phân hoá giàu -

nghèo trong nền kinh tế thị trường Nhật Bản từ 1945 đến nay, NXB Chính trị Quốc

gia, Hà Nội

36 Vụ Kinh tế địa phương và Lãnh thổ - Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2007), Báo cáo

kết hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2008 vùng Bắc Trung Bộ, Duyên hải Trung Bộ

37 http://www.mpi.gov.vn

38 http://www.molisa.gov.vn

39 http://www.cema.gov.vn

40 http://www.gso.gov.vn