Để có được bản luận văn tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới đến Đại học Công Nghệ, phòng đào tạo sau đại học, đặc biệt là PGS.TS Trương Anh Hoàng đã trực
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
NGÔ DUY KIÊN
TÍNH KHẢ THI CỦA VIỆC CHUẨN HÓA QUY TRÌNH NGHIỆP VỤ VÀ TỰ ĐỘNG HÓA QUY TRÌNH NGHIỆP VỤ BẰNG DỊCH VỤ WEB TRONG
BÀI TOÁN CHÍNH PHỦ ĐIỆN
Ngành: Công nghệ Thông tin
Chuyên ngành: Kỹ thuật phần mềm
Mã số: 60480103
LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
Trang 2LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan kết quả đạt được trong luận văn là sản phẩm của riêng cá nhân tôi, không sao chép lại của người khác Trong toàn bộ nội dung của luận văn, những điều đã trình bày là của cá nhân tôi hoặc là được tôi tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu Tất cả các nguồn tài liệu tham khảo có xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn hợp pháp
Tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật theo quy định cho lời cam đoan của tôi
Hà Nội, tháng 08 năm 2015
Ngô Duy Kiên
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Luận văn tốt nghiệp cao học được hoàn thành tại Đại học Công Nghệ - Đại học Quốc Gia Hà Nội Để có được bản luận văn tốt nghiệp này, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới đến Đại học Công Nghệ, phòng đào tạo sau đại học, đặc biệt
là PGS.TS Trương Anh Hoàng đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ em với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài "Tính khả thi của việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và tự động hóa quy trình nghiệp
vụ bằng dịch vụ web trong bài toán Chính phủ điện tử”
Em cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô giáo - Các nhà khoa học đã trực tiếp giảng dạy truyền đạt những kiến thức khoa học Công nghệ phần mềm cho bản thân em trong nhưng năm tháng qua
Trang 4Nội dung
LỜI CAM ĐOAN 1
LỜI CẢM ƠN 2
DANH MỤC CÁC BẢNG 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
DANH MỤC CÁC CỤM TỪ TIẾNG ANH 7
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ 9
Chương 1: Giới thiệu 10
1.1 Đặt vấn đề 10
1.2 Mục tiêu nghiên cứu và kết quả đạt được 11
1.3 Phương pháp nghiên cứu 11
1.4 Tổ chức của luận văn 12
Chương 2: Các vấn đề về Chính phủ điện tử và sự hình thành Khung Kiến trúc chính phủ điện tử ở Việt Nam 13
2.1 Tổng quan về Chính phủ điện tử 13
2.2 Tình hình phát triển CPĐT trên Thế giới 15
2.3 Tình hình phát triển CPĐT ở Việt Nam 16
2.3.1 Đặc thù tiêu biểu của Việt Nam 16
2.3.2 Hiện trạng phát triển Chính phủ điện tử ở Việt Nam 16
2.4 Khung kiến trúc Chính phủ điện tử ở Việt Nam 18
Chương 3: Quản lý quy trình nghiệp vụ và mô hình hóa quy trình nghiệp vụ trong Chính phủ điện tử 20
3.1 Quy trình nghiệp vụ và mô hình hóa quy trình nghiệp vụ trong CPĐT 20
3.1.1 Nhu cầu thực tiễn của quy trình nghiệp vụ trong thực tế 20
3.1.2 Quy trình nghiệp vụ trong CPĐT 23
3.1.3 Mô hình hóa quy trình nghiệp vụ trong CPĐT 24
3.2 Đánh giá về mô hình hóa nghiệp vụ BPM và đề xuất việc sử dụng BPMN trong CPĐT 25
3.2.1 Đánh giá về mô hình và ngôn ngữ mô hình hóa hóa quy trình nghiệp vụ 25
3.3 Khái niệm và sự ra đời của BPM 26
3.3.1 Sự ra đời 26
3.3.2 Khái niệm 27
3.3.3 Sự khác biệt của BPM với các ứng dụng khác 29
3.3.4 Ứng dụng BPM tại các doanh nghiệp, tổ chức tại Việt Nam 30
Trang 53.3.5 Thiết kế quy trình nghiệp vụ với BPMN 2.0 32
3.3.6 Các bước trong thiết kế quy trình nghiệp vụ với BPMN 42
3.3.7 Làm thế nào để phát triển thành công ứng dụng BPM? 43
3.4 Bonita và giải pháp tích hợp vào nền tảng web 44
3.4.1 Bonita Engine 44
3.4.2 Tích hợp Bonita vào các ứng dụng Web 46
3.5 Tính khả thi của BPM trong việc phát triển CPĐT 47
Chương 4: Khảo sát và áp dụng vào bài toán thực tiễn 54
4.1 Tích hợp BPM vào các ứng dụng web 54
4.2 Nêu bài toán 55
4.3 Khảo sát và áp dụng vào bài toán thực tế về thông tư liên tịch 3 thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế 56
4.3.1 Vấn đề 56
4.3.2 Khảo sát và mô hình hóa bài toán thực tế 56
4.4 Kết quả đạt được 69
Chương 5: Kết luận và hướng phát triển 71
5.1 Kết luận 71
5.2 Hướng phát triển 71
Tài liệu tham khảo 72
Trang 6DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2-1: Bảng xếp hạng chỉ số phát triển Chính phủ điện tử (4) 16
Bảng 3-1: 4 loại cơ bản của BPMN (7) 33
Bảng 3-2: 3 Độ phức tạp khác nhau trong BPMN 36
Bảng 3-3: Ví dụ đầu ra các cổng 40
Bảng 3-4: Nội dung tập trung tại mỗi bước 51
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Từ viết đầy đủ Diễn giải
BPM Business Process Management Quản lý quy trình nghiệp vụ
BPMN Business Process Management
Notation
Ký pháp mô hình hóa quy trình nghiệp vụ
SOA Service Oriented Architecture Kiến trúc dịch vụ hướng đối
tượng
UML Unified Modeling Language Ngôn ngữ mô hình hóa thống
nhất
BPEL Business Process Execution
Language
Ngôn ngữ thực thi quy trình nghiệp vụ
EAI Enterprise Application
Intergration
Tích hợp ứng dụng doanh nghiệp
WSBPEL Web Services Business Execution
Language
Đặc tả trung gian để xác định quy trình nghiệp tương tác giữa các dịch vụ web
BPD Business Process Diagram Sơ đồ quy trình nghiệp vụ
EPC Event-Driven Process Chain Chuỗi quy trình điều khiển theo
sự kiện
BPMS Business Process Management
System
Hệ thống quản lý quy trình nghiệp vụ
Trang 8DANH MỤC CÁC CỤM TỪ TIẾNG ANH
Activities Các hoạt động- một quá trình bao gồm các hành động và các
nút điều khiển
Gateways Các cổng – thể hiện các ràng buộc Sequence flow Dòng chảy
Pool Vùng xác định nhiệm vụ , trách nhiệm
Swimlans or lans Sử dụng để tổ chức các quá trình dựa vào công việc được
phân chia Annotations Các ký hiệu
Repeating Quá trình lặp lại
Organizing Tính có tổ chức Readability Tính dễ đọc Correlation Sự tương quan
Intermediate Trung gian
Abstract task Tác vụ trừu tượng Human task Tác vụ có sự tham gia của con người Service Task Tác vụ dịch vụ
Special behavior Thói quen đặc biệt Event subprocess Tiến trình sự kiện con Inclusive gateways Cổng bao hàm – cho phép bao hàm các hoạt động liên quan
Trang 9Parallel Song song
Conditional flow Luồng điều kiện Default flow Luồng mặc định
Multi-instantation Dùng để khởi tạo cùng một nhiệm vụ hoặc thiết lập các nhiệm
vụ nhiều lần song song
Transaction Giao dịch Compensation Sự bù BPM life-cycle Vòng đời BPM
Activities Các hoạt động- một quá trình bao gồm các hành động và các
nút điều khiển
Trang 10DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 2-1: Khung Chính phủ điện tử Việt Nam 2015 (1) 18
Hình 3-1: Chu trình hoạt động đơn giản tại cửa hàng Cafe 20
Hình 3-2: Quy trình nghiệp vụ mới tại quán cafe 21
Hình 3-3: Quy trình đăng ký thẻ bảo hiểm y tế 22
Hình 3-4: Quá trình phát triển của BPM 27
Hình 3-5: Hệ thống Quản lý cho vay BlueBus của Unit Corp sử dụng giải pháp BPM (6) 28
Hình 3-6: Các thành phần của một BPMS 29
Hình 3-7: Mức độ quan tâm đến BPM trên Internet tại Việt Nam 31
Hình 3-8: Báo cáo toàn cảnh CNTT thành phố HCM năm 2014 – HCA 31
Hình 3-9 : Ví dụ về Pool 34
Hình 3-10: Ví dụ mô hình bóa BPMN cơ bản 37
Hình 3-11: Ví dụ về BPMN cơ bản (7) 37
Hình 3-12: Ví dụ BPMN trung gian (7) 38
Hình 3-13: Ví dụ BPMN trung gian (7) 38
Hình 3-14: Ví dụ BPMN trung gian (7) 39
Hình 3-15: Ví dụ BPMN trung gian (7) 40
Hình 3-16: Các kí tự miêu tả trong BPMN (7) 41
Hình 3-17: Ví dụ đầy đủ về BPM (7) 42
Hình 3-18: Năm bước của quản lý quy trình nghiệp vụ 43
Hình 3-19 : Script cho việc khởi tạo đối tượng trong Bonita 45
Hình 3-20 : Thiết kế tổng thể của ứng dụng 46
Hình 3-21: Giao diện người dùng 47
Hình 3-22: Mục đích của BPM với các ứng dụng hiện tại 49
Hình 3-23: Các bước thực hiện một dự án thí điểm 51
Hình 3-24: Các bước thực hiện trong giai đoạn 1 52
Hình 4-1: Cơ chế tích hợp BPM 54
Hình 4-2: Quy trình cấp đăng ký khai sinh 58
Hình 4-3: Mô hình đăng ký giấy khai sinh 59
Hình 4-4: Quy trình đăng ký bảo hiểm y tế 61
Hình 4-5: Mô hình đăng ký cấp thẻ bảo hiểm y tế 62
Hình 4-6: Quy trình đăng ký thường trú 64
Hình 4-7: Mô hình đăng ký thường trú 65
Hình 4-8: Quy trình kết hợp liên thông 3 dịch vụ 68
Hình 4-9: Mô hình liên thông 3 dịch vụ công 69
Trang 11Chương 1: Giới thiệu
1.1 Đặt vấn đề
Trong những năm gần đây, với sự phát triển mảnh mẽ của công nghệ thông tin, ngoài việc phát triển xây dựng hệ thống Internet đảm bảo truy cập, khai thác thông tin hàng ngày của người dân thì việc xây dựng Chính phủ điện tử là một trong những vấn
đề Công nghệ thông tin được quan tâm hàng đầu tại Việt Nam nhằm mục đích giúp cho
sự kết nối giữa người dân và các Cơ quan hành chính được tốt hơn Từ những bước đặt nền móng cho việc xây dựng CPĐT ở VN vào đầu những năm 2000 cho đến nay, chúng
ta đã đạt được những thành tựu nhất định như việc phổ cập tin học đến hầu hết các cán
bộ ban ngành địa phương, xây dựng được hạ tầng Công nghệ thông tin sẵn sàng cho kết nối và hướng tới Chính phủ điện tử tập trung như hạ tầng mạng truyền dẫn tốc độ cao, cổng thông tin, website cho các đơn vị, các phần mềm quản lý tác nghiệp cho từng đơn
vị, bên cạnh đó là rất nhiều dịch vụ công đã được cung cấp trực tuyến đến người dân Với những kinh nghiệm được đúc rút từ thất bại của đề án 112 cùng với nhiều hội thảo về Chính phủ điện tử được tổ chức và sự đóng góp của rất nhiều chuyên gia trong lĩnh vực CNTT, Bộ Thông Tin và Truyền Thông đã chính thức giới thiệu Khung kiến trúc Chính Phủ điện tử Việt Nam phiên bản 1.0 vào tháng 04/2015 với mục đích hướng tới việc xác định rõ các thành phần, bộ phận của tổ chức, cơ quan và các mối quan hệ giữa các thành phần này trong Chính phủ điện tử (1) Khung kiến trúc sẽ là tiền đề giúp cho các Cơ quan hành chính xác định được trách nhiệm, vị trí của từng đơn vị trong sự phát triển chung của Chính phủ điện tử một cách đồng bộ từ Trung ương đến Địa phương, giúp cho các Bộ, ban, ngành địa phương có một cái khung nhìn chung, một hướng đi rõ ràng trong việc xây dựng Chính phủ điện tử toàn diện ở Việt Nam
Tuy nhiên chúng ta vẫn còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết để hoàn thiện xây dựng Chính phủ điện tử ở Việt Nam, trong đó, tính liên thông giữa các phần mềm (bao gồm liên thông trong từng địa phương, bộ ban ngành và liên thông mức quốc gia) và khả năng tái sử dụng linh hoạt các phần mềm có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng giải pháp chung cho Chính phủ điện tử ở Việt Nam Và đặc biệt, Khung kiến trúc Chính phủ điện tử được nêu ra cũng chưa đề cập nhiều đến vấn đề hết sức quan trọng là chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ cho các ứng dụng nội bộ từng đơn vị, cũng như cho các thủ tục hành chính Kể từ năm 2008 sau khi chấm dứt đề án 112, Việt Nam đã đưa ra rất nhiều giải pháp để giải quyết vấn đề về cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh
Trang 12có thể kể đến như giải pháp của Công ty DTT ở Đà Nẵng, FPT ở Bắc Ninh, Savis ở Bắc Giang hay một số đơn vị hành chính tại Hải Phòng, Quảng Ninh hay TP.HCM đã đưa các dịch vụ công lên trực tuyến, giúp người dân tương tác tốt hơn với các Cơ quan hành chính Tuy nhiên các giải pháp này hiện tại không đồng bộ, mang tính nhỏ lẻ và hầu hết đều khó thay đổi chỉnh sửa, các cán bộ nhà nước chỉ tham gia vào hệ thống như người
sử dụng, khả năng đóng góp ngược, cải tiến quy trình chưa cao
Sự phát triển của công nghệ thông tin hiện nay đã đưa đến cho chúng ta rất nhiều giải pháp giải quyết các vấn đề liên quan đến việc thực hiện hóa cũng như chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ trong Chính phủ điện tử Quản lý quy trình nghiệp vụ (Business Process Management – BPM) hiện nay được triển khai thành công trên rất nhiều bài toán về hệ thống phần mềm lớn cũng như tại các quốc gia đã và đang phát triển giúp kết nối nhiều ứng dụng, nâng cao khả năng liên thông, kết nối xuyên suốt cũng như tái sử dụng các quy trình nghiệp vụ, các ứng dụng và thành phần phần mềm sẵn có với mục đích giúp nâng cao hiệu quả triển khai hệ thống đồng thời giải quyết được các vấn đề về chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ tác nghiệp trong các Cơ quan hành chính, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, giảm thiểu được thời gian đưa các chính sách vào trong thực tiễn
1.2 Mục tiêu nghiên cứu và kết quả đạt được
- Nghiên cứu tổng quan về Chính phủ điện tử, đưa ra được ưu, nhược điểm và các vấn đề còn bất cập hiện tại của CPĐT
- Nghiên cứu tổng quan về các thủ tục hành chính tại các cơ quan Chính phủ Việt Nam
- Đưa ra được được các bước cụ thể để thực hiện một dự án quản lý quy trình nghiệp vụ cũng như đưa ra được các bước thực hiện cho việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ đó
- Thực hiện việc chuẩn hóa bằng các bước đã đề xuất để từ đó đưa ra được ưu nhược điểm và chứng minh được tính khả thi của việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ trong CPĐT
1.3 Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu đã đề ra của luận văn, chúng tôi sẽ thực hiện luận văn theo các bước cụ thể như sau:
- Nghiên cứu các vấn đề lý thuyết liên quan đến Chính phủ điện tử ở Việt Nam và trên Thế giới
- Nghiên cứu về khung Chính phủ điện tử ở Việt Nam được giới thiệu tháng 04 –
2015
- Nghiên cứu về các bài toán chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ thành công với Chính phủ điện tử tại một số nước phát triển trên Thế giới
Trang 13- Nghiên cứu các vấn đề về công nghệ và việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ để giải quyết các bài toán gặp phải khi xây dựng CPĐT
- Tìm hiểu về các quy trình, phần mềm thực tế trong hệ thống cơ quan nhà nước
để áp dụng các giải pháp công nghệ đã nghiên cứu
- Khảo sát một số quy trình nghiệp vụ thực tế trong các cơ quan Nhà nước Đưa
ra các ưu nhược điểm của các quy trình hiện tại
- Đưa ra các bước cài đặt thực tế theo hướng tự động hóa cho việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ trong các thủ tục hành chính của Chính phủ điện tử
- Áp dụng BPM theo chuẩn BPMN2.0 với các bước đã được đề xuất để chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ đã khảo sát nhằm đưa ra lợi ích cũng như ưu nhược điểm của việc chuẩn hóa
1.4 Tổ chức của luận văn
Luận văn được tổ chức chia làm 5 chương chính:
Chương 1: Đưa ra mục tiêu nghiên cứu và cấu trúc chi tiết của luận văn Chương 2: Trình bày các khái niệm cơ bản về CPĐT, các vấn đề chính trong CPĐT
như quá trình hình thành, xu hướng phát triển CPĐT ở VN và trên TG Khái quát chung
về Khung Kiến trúc CPĐT ở VN và các yêu cầu cũng như vấn đề khi áp dụng vào thực
tiễn
Chương 3: Trình bày các khái niệm cơ bản về quy trình nghiệp vụ, các vấn đề chính
trong quản lý quy trình nghiệp vụ, đưa ra đánh giá về mô hình hóa quy trình nghiệp vụ
và đề xuất việc sử dụng BPM trong CPĐT ở Việt Nam Bên cạnh những vấn đề chính
trong quản lý nghiệp vụ hiện tại ở các cơ quan nhà nước, trong chương này, chúng ta
cũng đề cập đến tính khả thi của việc chuẩn hóa thông qua mô hình cũng như các bước
quản lý, thực thi được đề xuất
Chương 4: Trình bày khảo sát một số quy trình nghiệp vụ thực tế tại các cơ quan
Nhà Nước Áp dụng Bonita BPMN 2.0 để mô hình hóa các quy trình đồng thời cũng
đưa ra các quan điểm dẫn chứng để chứng minh cho tính khả thi của việc chuẩn hóa và
việc tích hợp các dịch vụ web vào hệ thống Chính phủ điện tử ở Việt Nam hiện thời
Chương 5: Đưa ra kết quả và mục tiêu nghiên cứu tiếp theo của luận văn