Đổi mới cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ với đề tài „„Đổi mới cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội‟‟ là kết quả của quá trình học tập và nghiên c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

PHAN HẢI NHƯ

ĐỔI MỚI CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TẠI NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-o0o -

PHAN HẢI NHƯ

ĐỔI MỚI CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TẠI NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS NGUYỄN THỊ MÙI

XÁC NHẬN CỦA CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ

CHẤM LUẬN VĂN

Hà Nội – 2016

Footer Page 2 of 237.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sỹ với đề tài „„Đổi mới cơ chế, chính

sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội‟‟ là kết quả của quá

trình học tập và nghiên cứu của bản thân

Các số liệu, tài liệu sử dụng trong luận văn đƣợc thu thập và trích dẫn từ các nguồn tin cậy, bảo đảm tính chính xác, rõ ràng; việc xử lý, phân tích và đánh giá các số liệu đƣợc thực hiện một cách trung thực, khách quan

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu và các Giảng viên trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là quý Thầy Cô khoa Tài chính

- Ngân hàng, đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi rất nhiều trong thời gian học tập tại trường và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thị Mùi, người đã nhiệt tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi muốn dành lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo, và các anh chị em đồng nghiệp đang làm việc tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

Hà Nội cùng gia đình và bạn bè đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Footer Page 4 of 237.

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC BẢNG BIỂU Error! Bookmark not defined DANH MỤC BIỂU ĐỒ Error! Bookmark not defined

LỜI NÓI ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN VỀ

CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ÁP DỤNG CHO NHÀ XUẤT BẢN 4 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4 1.2 Lý luận về cơ chế, chính sách tài chính áp dụng cho xuất bản 6

1.2.1 Vài nét về Nhà xuất bản 6

1.2.2 Cơ chế, chính sách tài chính áp dụng cho nhà xuất bản Error!

Bookmark not defined

Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined

2.1 Cách tiếp cận và định hướng nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu của luận văn Error! Bookmark not defined

2.2.1 Phương pháp thu thập và phân loại tư liệuError! Bookmark not

defined

2.2.2 Phương pháp thống kê mô tả Error! Bookmark not defined 2.2.3 Phương pháp so sánh - đối chiếu Error! Bookmark not defined 2.2.4 Phương pháp phân tích - tổng hợp Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TẠI NHÀ

XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Vài nét về ĐHQGHN và NXB ĐHQGHNError! Bookmark not defined

3.1.1 Vài nét về ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

3.1.2 Sự ra đời, quá trình phát triển và kết quả hoạt động của NXB ĐHQGHN

Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học Quốc

gia Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.2.1 Vài nét về ngành xuất bản của Việt Nam những năm qua Error!

Bookmark not defined

3.2.2 Thực trạng cơ chế, chính sách thu tài chínhError! Bookmark not

defined

3.2.3 Thực trạng cơ chế, chính sách chi tài chínhError! Bookmark not

defined

3.2.4 Vấn đề thực hiện quyền tự chủ tài chính của NXB ĐHQGHN Error!

Bookmark not defined

3.3 Đánh giá cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

3.3.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 3.3.2 Hạn chế và nguyên nhân Error! Bookmark not defined

Chương 4: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TẠI

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIError! Bookmark not defined

4.1 Định hướng phát triển của NXB ĐHQGHNError! Bookmark not defined

4.1.1 Định hướng phát triển của ĐHQGHN đến năm 2020 và tầm nhìn 2030

Error! Bookmark not defined 4.1.2 Định hướng phát triển của NXB ĐHQGHNError! Bookmark not

defined

4.2 Giải pháp đổi mới cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHNError! Bookmark not defined

Footer Page 6 of 237.

4.2.1 Nhóm giải pháp đối với NXB ĐHQGHNError! Bookmark not defined

4.2.2 Nhóm giải pháp đối với cơ quan chủ quản (ĐHQGHN) Error!

Bookmark not defined

4.2.3 Nhóm giải pháp đối với cơ quan quản lý Nhà nướcError! Bookmark

not defined

4.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined

4.3.1 Đối với cơ quan quản lý Nhà nước Error! Bookmark not defined 4.3.2 Đối với ĐHQGHN Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

1

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xuất bản là một hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng nhằm giới thiệu và phổ biến tri thức thuộc các lĩnh vực đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp Đó là kết quả lao động sáng tạo của con người, do con người

và vì con người Hoạt động xuất bản bao gồm 3 khâu: xuất bản – in ấn – phát hành Thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm đến độc giả, xuất bản không phải là một hoạt động đơn thuần kinh doanh, mà là hoạt động kinh doanh đặc thù Ngày nay, do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, hoạt động xuất bản ngày càng trở nên đa dạng và phong phú

Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) là một cơ sở đào tạo đại học, sau đại học, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, bao gồm các trường đại học thành viên, trung tâm, viện nghiên cứu và nhiều đơn

vị khác Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội (NXB ĐHQGHN) là một trong 29 đơn vị trực thuộc ĐHQGHN, có chức năng tổ chức xuất bản giáo trình, sách chuyên khảo, tham khảo, sách phổ thông và các tài liệu có chất lượng cao khác phục vụ nhiệm vụ học tập, giảng dạy, đào tạo và nghiên cứu

Ra đời năm 1995 trong giai đoạn đất nước còn nhiều khó khăn, thách thức, NXB ĐHQGHN đã nỗ lực hết mình, từng bước xây dựng và phát triển

để trở thành một trong những cơ sở uy tín hàng đầu trong nghành xuất bản ở Việt Nam Hàng năm Nhà xuất bản có thêm nhiều ấn phẩm chất lượng mang nguồn tri thức dồi dào, luôn nỗ lực để giữ vững tôn chỉ, mục đích, phục vụ nhiệm vụ chính trị của ĐHQGHN Tuy nhiên, vẫn còn đó rất nhiều bất cập và hạn chế, thách thức do cơ chế hoạt động, một số chính sách chưa được điều chỉnh kịp thời để phù hợp với thực tế ngành xuất bản, những chính sách của

Footer Page 8 of 237.

cơ quan chủ quản và các cơ chế, chính sách nội tại của Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội vẫn còn chưa thỏa đáng Cơ chế chính sách tài chính là một

ví dụ điển hình Dưới yêu cầu cấp thiết đó, đề tài “Đổi mới cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội” được lựa chọn

nghiên cứu, từ đó đưa ra những giải pháp, có cơ sở khoa học và thực tiễn, đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHN

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu cơ chế, chính sách tài chính đang được áp dụng tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, và trên cơ sở đánh giá thực trạng, thấy được những bất cập và hạn chế của cơ chế, chính sách tài chính tại NXB Từ đó đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính, có

cơ sở khoa học, phù hợp với thực tiễn, để thúc đẩy sự phát triển của hoạt động xuất bản tại NXB ĐHQGHN

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là cơ chế, chính sách tài chính

áp dụng tại Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu về cơ chế, chính sách tài chính tại

Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, tìm hiểu thực trạng của việc vận dụng các chính sách vào quản lí tài chính tại Đơn vị

Thời gian nghiên cứu là NXB ĐHQGHN từ khi thành lập đến nay (1995 - 2015) tương ứng với 3 giai đoạn khác nhau, trong đó chủ yếu tập trung vào giai đoạn thứ 3 (2013 - 2015)

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thu thập và phân loại tư liệu

- Phương pháp thống kê mô tả

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

3

Dựa trên cơ sở nội dung của đề tài tác giả tiến hành thu thập số liệu, thống kê, mô tả, phân tích, so sánh, Từ đó đưa ra những nhận định, đánh giá

về những bất cập trong quản lý tài chính và đề xuất những giải pháp đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHN

5 Những đóng góp mới của luận văn

Luận văn này trước hết chỉ ra được những hạn chế và bất cập của cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHN dựa trên việc nghiên cứu và đánh giá một cách tổng thể thực trạng vận hành của các cơ chế, chính sách này thông qua những số liệu thu thập được trong nhiều năm

Đề xuất một số giải pháp cụ thể, có cơ sở khoa học và thực tiễn, để hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính, nhằm thúc đẩy hiệu quả của hoạt động xuất bản tại NXB ĐHQGHN và có thể đóng góp vào mục tiêu chung xây dựng một Nhà xuất bản chuyên ngành uy tín hàng đầu có chức năng xuất bản giáo trình đại học, sách chuyên khảo, tham khảo chất lượng cao

Kết quả của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý liên quan đến hoạt động xuất bản, cơ quan chủ quản và những sinh viên, học viên cao học quan tâm đến chủ đề này

6 Kết cấu luận văn

Ngoài Lời mở đầu và Kết luận, Danh mục tham khảo, luận văn gồm 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và lý luận về cơ chế, chính sách tài chính áp dụng cho nhà xuất bản

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Chương 3: Thực trạng cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

Chương 4: Giải pháp đổi mới cơ chế, chính sách tài chính tại Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội

Footer Page 10 of 237.

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ÁP DỤNG CHO NHÀ XUẤT BẢN

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề cơ chế, chính sách tài chính tại các tổ chức và doanh nghiệp ở Việt Nam Trong những nghiên cứu này, nhìn chung các tác giả đều đi vào khảo sát thực trạng và chỉ ra những bất cập, hạn chế của cơ chế, chính sách tài chính tại một đơn vị cụ thể

Từ đó đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm đổi mới, hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính trong các đơn vị đó Sau đây, tác giả tóm tắt một số kết quả nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến lĩnh vực cơ chế, chính sách tài chính

Cơ chế tài chính tại ĐHQGHN được nghiên cứu tương đối toàn diện

trong cuốn sách “Đổi mới cơ chế tài chính tại Đại học Quốc gia Hà Nội trong

định hướng chung đổi mới cơ chế tài chính giáo dục Đại học Công lập của Việt Nam” (Phạm Xuân Hoan, 2015) Tác giả cuốn sách đã khái quát được

những vấn đề chung, trình bày bức tranh toàn cảnh về thực trạng cơ chế tài chính trong hệ thống các trường đại học công lập tại Việt Nam Bên cạnh đó, công trình đã chỉ ra những ưu - nhược điểm nội tại trong cơ chế tài chính và tác động của nó vào hoạt động chung của ĐHQGHN Trên cơ sở đó, tác giả

đã đưa ra những giải pháp phù hợp với tình hình của đơn vị

Luận văn Thạc sĩ ngành Tài chính - Ngân hàng, trường Đại học Kinh

Tế Thành phố Hồ Chí Minh “Đổi mới cơ chế tài chính Tập đoàn Điện lực

Việt Nam”, được thực hiện bởi tác giả Hứa Thị Phước Trang (2007) Luận

văn đã nghiên cứu một cách có hệ thống về cơ chế, chính sách tài chính trong ngành điện lực Việt Nam với đặc điểm của một mô hình kinh doanh đặc thù Tác giả đi sâu phân tích thực trạng của cơ chế tài chính được áp dụng tại Tập

5

đoàn, từ đó chỉ ra những tồn tại, hạn chế và đưa ra những giải pháp có tính thực tiễn đối với ngành điện lực Việt Nam

“Quản lý tài chính ở Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật”, luận

văn Thạc sĩ - trường Đại học Kinh Tế của tác giả Lưu Thị Bình (2014) Đây là một trong số ít các nghiên cứu chuyên sâu liên quan tới công tác tài chính tại đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực xuất bản Tác giả đã làm rõ các vấn

đề lý luận và khảo sát chi tiết thực trạng quản lý tài chính tại NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật Qua đó đã nêu rõ những hạn chế và bất cập, làm cơ sở đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện quản lý tài chính tại đơn vị

Bài viết đăng trên Tạp chí Tài chính của Nguyễn Danh Nguyên và

Nguyễn Đạt Minh (2014) với tiêu đề “Thách thức trong quản lý tài chính tại

các Nhà xuất bản” đã đánh giá tổng quan thực trạng hoạt động các nhà xuất

bản hiện nay, đặc biệt là những nhà xuất bản thuộc trong hệ thống các trường đại học tại Việt Nam Tác giả đã chỉ ra những khó khăn về nhu cầu vốn của các nhà xuất bản và đề xuất đổi mới cơ chế quản lý tài chính, giúp phát huy tối đa những đóng góp của các nhà xuất bản cho nhà trường và xã hội

Trên thế giới, hoạt động xuất bản đã hình thành từ rất lâu và được quản

lý một cách chặt chẽ và hiệu quả Các cơ chế, chính sách tài chính đã được nghiên cứu và áp dụng vào thực tế một cách phù hợp Trong khi các quy định pháp luật, cơ chế, chính sách tài chính nói chung ở Việt Nam, đặc biệt là ngành xuất bản, vẫn đang từng bước được sửa đổi và hoàn thiện Điều này dẫn đến việc áp dụng các nghiên cứu trên thế giới vào điều kiện thực tế tại Việt Nam là rất khó khăn và chưa phù hợp Vì vậy, trong khuôn khổ của luận văn, tác giả xin phép không đề cập và tìm hiểu sâu về hoạt động xuất bản cũng như các cơ chế, chính sách tài chính trên thế giới

Như đã đề cập và khảo sát ở trên, có nhiều công trình nghiên cứu về cơ chế, chính sách tài chính tại các tổ chức và doanh nghiệp ở Việt Nam Tuy

Footer Page 12 of 237.

nhiên, có rất ít các nghiên cứu chuyên sâu liên quan tới cơ chế, chính sách tài chính trong ngành xuất bản - một ngành kinh doanh đặc thù Đối với Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, đã có một vài nghiên cứu đề cập đến cơ chế, chính sách tài chính nhưng chỉ mới dừng lại ở các bài viết ngắn, tham luận, các báo cáo Nghành, báo cáo nội bộ, đánh giá tổng kết hay những cuộc họp giao ban của Ngành Vì vậy việc nghiên cứu toàn diện cơ chế, chính sách tài chính tại NXB ĐHQGHN là hết sức cần thiết Trên cơ sở đánh giá thực trạng, nghiên cứu này sẽ chỉ ra những bất cập và hạn chế của cơ chế, chính sách tài chính tại đơn vị, từ đó đề xuất những giải pháp đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách tài chính, có cơ sở khoa học, phù hợp với thực tiễn, để thúc đẩy sự phát triển của hoạt động xuất bản tại NXB ĐHQGHN

1.2 Lý luận về cơ chế, chính sách tài chính áp dụng cho xuất bản

1.2.1 Vài nét về Nhà xuất bản

Hình thành và phát triển từ hàng trăm năm nay, xuất bản ra đời là do nhu cầu thông tin và truyền bá thông tin, đáp ứng những nhu cầu về văn hóa tinh thần, giá trị văn hóa, tư tưởng xã hội

Xuất bản, tiếng Anh Publish / Publisher / Publishing – nghề, người hay công ty xuất bản và phát hành sách, tạp chí, âm nhạc hoặc các ấn phẩm khác

Xuất bản là việc tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập thành bài mẫu để

in và phát hành hoặc để phát hành trực tiếp qua các phương tiện điện tử (Luật Xuất bản 2012)

Xuất bản được định nghĩa trong cuốn “Từ điển tiếng Việt” là việc in ra

thành sách, báo, tranh ảnh để phát hành (Hoàng Phê, 2008)

Cuốn “Từ điển bách khoa Việt Nam” định nghĩa xuất bản là các hoạt

động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, thông qua việc sản xuất, phổ biến các

ấn phẩm đến nhiều người (NXB Từ điển Bách Khoa, 2005) Xuất bản là hoạt động truyền bá, bản thân nó không bao gồm khâu sáng tạo ra tác phẩm Xuất