Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Vĩnh Kiên huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái.

tài:

tài:

L I C

Sau th i gian h c t p và nghiên c u t i khoa Kinh t và Phát tri n nông

Nghiên c u ho ng sinh k và thu nh p c i dân mi n núi t i xã

ng d n, t tôi trong su t quá trình hoàn thành khóa lu n t t

trong khoa Kinh t và Phát tri tôi hoàn thành khóa

lu n t t nghi p này

l tôi trong su t quá trình th c t p t

M t c g ng trong quá trình hoàn thành khóa lu

không th tránh kh i nh ng thi u sót, nên tôi r t mong nh c s

góp ý ki n c a các th y cô giáo trong khoa Kinh t và Phát tri

c hoàn thiXin chân thành c

Thái Nguyên, ngày

DANH M C CÁC B NG BI U

Trang

B ng 4.1: Tình hình s d 21

B ng 4.2: Di n tích cây tr 22

B ng 4.3: Th ng kê v t nuôi chính c 25

B ng 4.4: Dân s ng c 26

B ng 4.5: Thông tin chung v h u tra 29

B ng 4.6: C u trúc dân t c c a các h u tra 29

B ng 4.7: C u trúc phân lo i h theo nhóm kinh t 30

B ng 4.8: Bình quân (%) thu nh p v nông nghi p theo thôn và nhóm h 37

B ng 4.9: % thu nh p t phi nông nghi p theo thôn và nhóm h 37

B ng 4.10: % thu nh p v tr ng tr t theo thôn và nhóm h 38

B ng 4.11: S h tr ng và % thu nh p t các cây tr ng ch y u t Kiên 39

B ng 4.12: % thu nh p v 40

B ng 4.13: S h nuôi và % thu nh p t 41

DANH M C HÌNH

Trang

khung phân tích sinh k 6

DANH M C CÁC T VI T T T

UBND : y ban nhân dân

PTNT : Phát tri n nông thôn

XHCN : Xã h i ch

M C L C

Trang

L I C i

DANH M C CÁC B NG BI U ii

DANH M C HÌNH iii

DANH M C CÁC T VI T T T iv

M C L C v

Ph n 1 : T V 1

1.1 Tính c p thi t c tài 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.2.1 M c tiêu chung 2

1.2.2 M c tiêu c th 2

tài 3

c t p và nghiên c u khoa h c 3

n 3

c ti n 3

Ph n 2 : LÝ LU N VÀ TH C TI N 4

lí lu n khi ti p c n v nghiên c u 4

2.1.1 Các khái ni m liên quan 4

2.1.2 Các lí thuy t áp d ng 8

2.1.3 H và kinh t h 12

2.1.4 M t s nghiên c u v sinh k 13

Ph n 3 : NG, N C U 16

ng, ph m vi, m và th i gian nghiên c u 16

ng nghiên c u 16

3.1.2 Khách th nghiên c u 16

3.1.3 Ph m vi và gi i h n nghiên c u 16

m và th i gian nghiên c u 16

3.2 N i dung nghiên c u 16

3.2.1 Gi thuy t nghiên c u 16

3.2.2 Câu h i nghiên c u 17

u 17

n 17

18

Ph n 4 : K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 20

huy n Yên Bình 20

u ki n t nhiên 20

u ki n kinh t xã h i 24

xã h i 26

4.2 Ho ng sinh k và thu nh p c i dân t Bình, Yên Bái) 27

4.2.1 Thông tin và phân lo i h u tra 27

4.2.2 Các ngu n v n sinh k 30

4.2.3 Các ho ng sinh k và thu nh p c iên, -huy n Yên Bình, t nh Yên Bái hi n nay 36

4.3 Nh n xét chung v sinh k c i dân 43

Ph n 5 : CÁC GI I PHÁP PHÁT TRI N SINH K B N V NG, NÂNG I S NG V T CH 46

ng chi c sinh k b n v ng 46

5.2 Các gi i pháp kh thi trong l a ch n sinh k b n v i dân xã 47

5.2.1 Gi i pháp v phát tri n ngu n l i 47

5.2.2 Gi i pháp v chính sách v v n 48

50

TÀI LI U THAM KH O 52

PH L C

t cho th y, vi c l a ch n nh ng ho ng sinh k c i dân ch u nh

ng r t l n t nhi u y u t : u ki n t nhiên, xã h i, y u t i,

v ng, phát tri n lâu dài và nh

xu t nông nghi p V dân trí và t p quán canh tác còn h n ch nên

p còn th p, tình tr v n di n

ra r ng kh p các khu v c Xây d ng các chi c sinh k b n v ng và xóa

m nghèo là nh ng chính sách h tr ng vào phát tri n con

i, n i nghèo, t i cho h tham gia vào quá trình phát tri n

c i thi n sinh k c bi t là các c ng

ng dân t c thi u s và ph n c n có s quan tâm c c và các t

ch c xã h i, thông qua các ho ng, thông qua h th ng cây tr ng, v t nuôi

t ng h p, phát tri n s n xu t b n v ng và s d ng các cây tr c,

khoa h c k thu phát tri n nông nghi p nông thôn, phát tri n các ho t

c i dân Vì v cho vi c xây d ng m t mô hình phát tri n kinh t , thu nh i dân mi n núi

a bàn s ng mi n núi khác trong t nh nói chung

Xu t phát t t c t n hành nghiên c tài: Nghiên c u ho t

ng sinh k và thu nh p c i dân mi n núi t i xã , huy n Yên Bình, t nh Yên Bá

1.2 M c tiêu nghiên c u

1.2.1 M c tiêu chung

Tìm hi u, phân tích các ho ng sinh k c i dân mi n núi xã

ng s n xu t c i dân nh m tìm ra m t s gi i pháp kh thi cho chi n

c sinh k b n v ng phù h p v u ki n c i

1.2.2 M c tiêu c th

sinh k c i dân

+ Phân tích ho ng sinh k v thu nh p t các ho ng sinh k c a

xu t gi i pháp phát tri n sinh k b n v i s ng v t ch

tài m i nghiên c u v v sinh k c i dân mi n

nghiên c u sau này khi nghiên c n các ho ng sinh k

tài góp ph n làm rõ m t s v trong ho ng sinh k c a

i dân mi n núi, hi u qu c a các ho ng sinh k y mang l i

+ B sung m t s lý thuy t v ho ng sinh k t m u nghiên c u xã h i h c làm sáng t th c tr ng sinh k ng th i tìm hi i

s ng hi n nay c

1.3.3 c ti n

phát tri n nông thôn c i dân mi n núi

i n ngh nh ng gi i pháp kh thi cho chi c sinh k b n

t mô hình sinh k b n v ng cho chi c sinh k b n

nghi p Vi t Nam hi n nay

Ph n 2

LÝ LU N VÀ TH C TI N 2.1 lí lu n khi ti p c n v nghiên c u

2.1.1 Các khái ni m liên quan

Theo DIFID sinh k bao g m 3 thành t chính: ngu n l c và kh

c, chi c sinh k và k t qu sinh k có quan ni m cho

c a h ng th i ch ng c a các th ch chính sách và các m i quan

h xã h i và m i cá nhân và h thi t l p trong c ng

* Khái ni m sinh k

gi , sinh k bao g c ti m tàng, tài s n (bao g m các ngu n l c v t

ch t và xã h a hàng, ngu

(Scoones, 1998)

Sinh k c a nông h là ho ng ki m s ng c c th hi n

c chính là nông nghi p và phi nông nghi p

Ho ng nông nghi p bao g m: (1) tr ng tr t: Lúa, ngô, khoai, s

p: Keo, b

Ho ng phi nông nghi p nông thôn ch y u là các d ch v , buôn bán

và m t s ngành ngh khác

y, trong ph m vi báo cáo này, sinh k c i dân nông thôn

c hi u là các ho ng s n xu t nông nghi nuôi s ng cho chính gia

nh c a h Vì v y, xây d ng k ho ch chi c c i thi n sinh k chính

th ng chú tr n m t ho c hai sinh k Ti p c n sinh k s mang l i cho

cú s ng th i có th duy trì ho c nâng cao kh n c hi n

thiên nhiên

ni m phát tri n vào nh u th p niên 90 Tác gi Chamber và

h i sinh t nh i l n và có th cung c p cho th h

* Khái ni m các ngu n v n sinh k

Ngu n v n sinh k c hi u ki n khách quan và ch

ng không nh n quá trình t o d ng sinh k c a h V n xã h i

c duy trì, phát tri n và t o ra nh ng l i s h u nó mong

mu p c ng ngu n l c có t các m i quan h , chia s thông tin, ki n th c hay các giá tr chu n m c V n xã h i c a m i cá

i hóa c a h thông qua s

gi a các cá nhân

c a kinh t nông h b gi m sút, mu n c i thi c kinh t nông h thì vi c

ph m là m t nhu c u t t y u ki n nay, khi mà kh

tích lu c a h nông dân r t th p, s h tr c a Chính ph và các t ch c phi chính ph ngày càng gi m, thì vi c vay v c coi là hành vi quan tr ng nh tho mãn v m t tài chính

2.1.2 Các lí thuy t áp d ng

* m chi c phát tri n b n v ng

m thu c xã h i hi i khi quan ni m v phát tri n

hu n ch la s ng v m t kinh t lý thuy i sau

m t th i gian dài, s phát tri c hi u thiên l ch là s ng v m t kinh t ng h u qu n ng n : s phân hóa giàu nghèo m t cách sâu s c, bi i khí h ng b tàn phá n ng n , s nóng d n lên c a

ng h u qu y do b i nh ng ho ng phát tri n c a i Khái ni m phát tri n b n v ng xu t hi n trong phong trào b o v môi

ng cu c s ng c i trong khuôn kh ph m vi s c ch a c a h

hi u là m t s phát tri n lâu dài, phát tri i vi c làm phong phú các

i và t nhiên gây ra

trong vi c l a tr n, k t h p và qu n lý các ngu n v n sinh k c a con

hi n qua các y u t :

làm và ngu n v n tài chính nâng cao

i s c nâng cao: ngoài ti n và nh ng th mua b ng ti n, m c

s ng giá tr c a nh ng hàng hóa phi v t ch t

d ng các d nh v xã h i c

tr ng thái d b t i v y, s a h là t p chung cho vi c

b o v i nh ng m i hi m h a ti m n, thay vì phát tri n nh i c a mình

nh ng v c t lõi trong phát tri i, tránh s t

S d ng b n v ng ngu n tài nguyên thiên nhiên: vi c phát tri n c n

i tái t o và b o v ngu n tài nguyên thiên nhiên, tránh s ô

Nh ng ch ng mong mu n v m t k t qu i

n v i phó và ph c h c nh ng áp l c, cú

ho ng sinh k c i dân và xây d ng m t mô hình phát tri n ti n b

i mô hình sinh k hi n t i mô hình sinh k b p bênh và thi u tính

b n v ng

* m lý thuy t c u trúc ch

E.Durkheim kh c các nhà xã h i h c hi i phát tri n thành m t trong nh ng ch thuy t c a xã h i h c hi i Ch thuy t ch c

Lý thuy t này s c v n d gi i thích các m i quan h kinh t - xã

cho l a ch n h p lí các ho ng sinh k c a h Vi c v n d ng lý thuy t s

t ch nh th xã h i th ng nh t trong h th ng qu n lí ch

th n m trong s ki m soát và qu n lí c a m t h th ng xã h i

c qu n lí tr c ti p b ch t ch xã, phó ch t ch xã, ban công an, ban m t tr n, ban dân s t ch nh th th ng nh t, các h gia

m i liên k t ch t ch v i nh ng m i quan h hàng xóm láng gi ng thân thích

ng s ng xung quanh

* m lý thuy t l a ch n h p lý

Lý thuy t l a ch n h p lý có ngu n g c t tri t h c, kinh t h c, nhân h c

th k XVIII i di n là các nhà xã h i h G.Simmel, Hormans, J.Elster Thuy t l a ch n h p lý d a vào vi c cho r i luôn hành

dân a bàn nghiên c u l i l a ch c sinh k hi n t i mà không

nhi u nhà khoa h c trên th gi u khái ni m khác nhau

Theo Raul Ituna, m t nhà nghiên c u c i h c T ng h p

i, m t c i mà các thành viên có quan h hôn nhân, quan h huy t th ng, v a nh ng các nhu c a các cá nhân, v a th a mãn nhu c u xã h i v tái s n xu t

t p các v trí và vai trò xã h i mà các thành viên chi m gi và th c hi n, là

thi t ch xã h c hình thành, t n t i và phát tri n trên

c a quan h hôn nhân, quan h huy t th ng, quan h ng và giáo d

H nông dân

Tu n (1997) cho r H nông dân là nh ng h ch

y u ho ng nông nghi ng, bao g m c ngh r ng, ngh các

và các ho ng phi nông nghi p

Theo nhà khoa h ng (1993) cho r ng: ông h là t bào kinh t xã h i, là hình th c kinh t trong nông nghi

các công trình nghiên c u c a các tác gi

Các tác gi u cho r ng khái ni m sinh k bao hàm nhi u y u t ng

n ho ng sinh k và bàn v cách th xây d ng mô hình sinh k

nào v ng tìm câu tr l i Làm th l a ch n m t sinh k b n v ng,

phép, tôi xin t ng quan m t s công trình nghiên c u thu th c liên quan

2.1.4.2 Nghiên c n th c b a và chi c sinh k

c ng bào dân t c thi u s t Qu ng Tr c a Hoàng M nh

i h c Nông Lâm Hu ).

tài này nghiên c u v ki n th c b a và m i liên h c a nó v i chi c sinh k c ng bào dân t c thi u s

ho ng sinh k c n vi c xây d ng m t chi c sinh k b n v ng

i dân t xây d ng và phát tri n chi c sinh k cho b n thân và gia

m b u ki n s ng hi n t i v a b m cho s phát tri n v ng ch

2.1.4.3 Nghiên c u Phát tri n nông thôn b n v ng Vi t Nam(VS/RDE/01)

tài này nghiên c u c phát tri n nông thôn b ng cách xây

d ng m i h p tác gi a các vi cùng chia s thông tin và kinh nghi m S liên k c, khu v c và th gi i s phát

tri p c n h th c trong phát

i h c và vi n nghiên c u Vi t Nam

tài nghiên c u nh ng kinh nghi m nghiên c

và liên k t gi a khoa h c t nhiên và xã h i trong quá trình tìm hi u h th ng nông thôn b n v ng ng th i, phát huy kinh nghi m ti p c n chính di n

liên t c trong nghiên c i v i chính sách và th c thi chính sách v PTNT

và tình hình sinh k nông thôn

2.1.4.4 Nghiên c u phát tri n nông thôn b n v ng t i xã Phong M mi n Trung Vi t Nam c i h c khoa h i s ng Praha Czech.

Th a Thiên Hu tài này nghiên c u v c nông nghi p phát tri n

c sinh k c i dân, phân tích các ngu n v n v i, và ngu n v n t nhiên, các kh d ng ngu t s n có và nh ng ngu n

c, tài nguyên r n ho t

cu c s ng c i dân qua các ch báo v thu nh u chi tiêu, tình hình giáo d c y t , tình hình kinh t - xã h i t

ng công trình nghiên c u m i t i Vi t Nam, góp ph n

i nh n th c c i dân trong v phát tri n

Các ho ng sinh k tài bao g m ho ng nông nghi p

thu nh p c a nông nghi p và phi nông nghi p Ngiên c u ch n m u 60 h

tài chính

3.2.2 Câu h i nghiên c u

+ Các ho ng sinh k c i dân bao g m nh ng ho ng gì?

sinh k ?

ng?

+ Hi u qu c a các ho ng sinh k mang l i dân?

i dân ch y u ho ng sinh k nào? T i sao?

+ Thu nh p c i dân t các ho ng sinh k nào?

tài nghiên c u là vi c v n d ng các lý thuy t xã h i h c vào gi i thích các v g p ph i trong quá trình nghiên

Ngoài ra tài còn s d ng thuy t c u trúc

s qu n lí và ki m soát c a b ph n qu n lí xã h

t n t t thành ph n c a h th ng và ch ng c ng xung quanh Vi c l a ch c sinh k phù h p v i ngu n v n sinh k mà h có, b i c nh c a h ng và l a ch n có mang l i hi u

qu kinh t cao, thu nh p có nh và cu c s ng có

ng m i liên h ng qua l i gi a các bi n s ph c vtài nghiên c u

3.3.2

thu th p thông tin s li u th c p:

c s d thu th p các thông tin s li

S li c thu th p t ng C m, M

(thu n Yên Bình, t nh Yên Bái) T ng s có 60 phi u

i c thu th p t i 60 h trong 3 thôn trên Nghiên c u ch n m u

quan sát tr c ti ghi nh n nh ng hành vi c a bà con nông dân và lý gi i

Phía Nam giáp th tr n Thác Bà.

ng b a hình i b ng

ph ng phù h p v i vi c tr ng lúa và các cây công nghi p ng n ngày, h th ng

i và núi, phù h p v i cây tr và cây công nghi p t o ngu n sinh th y ph c v cho s n xu t nông nghi p, có h

t nông nghi p: t nông nghi p chi m ph n l n di t tnhiên c a xã, chi m 69,43% t ng di t t nhiên c a xã t lâm nghi p có di n tích l n nh t v i 1.253,16 ha, chi m 46,11% t ng di n

t t nhiên c a xã 100% di t lâm nghi t r ng s n

tr ng vào vi c phòng h và tránh xói mòn r a trôi, c i thi n c nh quan môi

ng và cân b ng h sinh thái t tr m có di n tích 624,83

- t sông su a s d ng: chi m di n tích là 673,16 ha,

- Gió, l ng gió ch o là gió Tây B

mát và không khí m

- m c a huy n là có di n tích m c l n nên khí h u xã

- Các hi ng th i ti c bi ng xu t

hi n vào tháng 1- 3, ít n nông nghi p

- Nhìn chung, khí h u và th i tiêt c i thu n l i cho vi c phát tri n nông lâm nghi p và tr ng r ng nguyên li u, tr ng cây công nghi p, cây an qu , và là ti

tr ng th y s n, phát tri n du l ch, d ch v

4.1.2 u ki n kinh t xã h i

4.1.2.1 V nông nghi p

công nghi p, ti u th công nghi i d ch v v n chi m t l nh

T ng di t s n xu t nông nghi p là 624,83 ha, chi m 22,99% Trong

nông nghi nh m c tiêu c th ra các gi i pháp có

ki n c i áp d ng nh ng ti n b khoa h c k thu t, i hóa

a r ng v tr ng cây lâm nghi p

i công cu c ch ng xói mòn và cân b ng h sinh thái

4.1.2.3 V

c chú tr ng và phát tri c

L n (con)

Gia c m (con)

Cá (ha)

4

6.743

giao thông theo Quy nh 884 c a UBND t nh v i chi u dài 2,7km và m

4.1.2.7 V th y l i

Ph i h p t t v i tr m th y nông huy n tu s a, n o vét các công trình ph c

Dân s : dân s là y u t n, quan tr ng trong m i quá trình s n xu t,

c bi t là ngành nông nghi p Tình hình dân s và l ng c a xã

Qua b ng 4.4 ta th y toàn xã có 1.490 h v i 6.124 nhân kh u, m

i chi m 55,83% t ng dân s c a xã

là ngu n cung c p nhân l ng cho xã trong vi c phát tri n kinh t

hi n t

Theo k t qu rà soát c nghèo v i

371 kh u nghèo, t l h nghèo là 7,5%; h c n nghèo trong xã còn 89 h v i

354 kh u

4.1.3.3 n và thông tin liên l c

i qu c gia ph c v cho th p sáng và sinh ho t

Thông tin liên l c: H th ng thông tin liên l i thu n l i, có

sóng t u ki n thu n l i cho nhân dân ti p c n, c p nh t thông tin s n xu t

và trong sinh ho t góp ph n nâng cao dân trí cho nhân dân

4.2 Ho ng sinh k và thu nh p c i dân t

Bình, Yên Bái)

4.2.1 Thông tin và phân lo i h u tra

Trong l ch s phát tri n kinh t qu c dân, th i k nào vai trò c a h gia

t quan tr ng, vì nó không nh a xã h i, là

s n xu t và b m cu c s ng cho t t c

ch th tiêu dung r ng c a n n kinh t c xu th qu c t hóa

n n kinh t n ra nhanh chóng hi n nay, ph i nh n rõ nh ng thách

th có thêm nh ng chính sách có tính ch t phá nh m t o

ng l c m i th t m nh m cho kinh t h phát tri n H c hi u

là t ch c kinh t , nó mang tính ch a lý Trong th i k hi n

ng c a quy lu t phân lo i, chuy i các ho t

t nh m th a mãn nhu c u và phúc l i v t ch t cho các thành viên trong gia

ng kinh t ch y u là các ho ng d a vào s n xu t nông nghi p