Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.Nghiên cứu tính đa dạng thực vật rừng phục hồi tự nhiên tại xã La Bằng,huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

Tôi xin cam oan khóa lu n t t nghi p: “Nghiên c u tính a d ng

th c v t r ng ph c h i t nhiên t i xã La B ng,huy n i T , t nh Thái Nguyên”

Là công trình nghiên c u khoa h c c a b n thân tôi, công trình c

th c hi n d i s h ng d n c a TS Hoàng Chung trong th i gian t

07/02/2015 n 07/05/2015 Nh ng ph n s d ng tài li u tham kh o trong khóa lu n ã c nêu rõ trong ph n tài li u tham kh o Các s li u và k t

qu nghiên c u trình bày trong khóa lu n là quá trình i u tra th c a hoàn toàn trung th c, n u có sai sót gì tôi xin ch u hoàn toàn trách nhi m và ch u

(Ký, h và tên)

Trong quá trình làm khoá lu n, tôi ã nh n c s h ng d n, giúp

c a TS Hoàng Chung Nhân d p này tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c

n th y

Tôi xin trân tr ng c m n TS Hoàng Chung cùng u ban xã La

B ng và ng i dân ã t o m i i u ki n thu n l i và t n tình giúp tôi trong su t quá trình nghiên c u

Trong quá trình th c hi n tài tôi còn nh n c s giúp c a nhi u

t ch c và cá nhân trong và ngoài tr ng Nhân d p này tôi xin chân tr ng

c m n Phòng Th c V t - Vi n Sinh thái và Tài nguyên Sinh v t c bi t là

s giúp , ng viên c a gia ình, b n bè trong su t th i gian tôi h c t p và nghiên c u

M t l n n a tôi xin trân tr ng c m n!

Thái Nguyên, tháng 05 n m 2015

Sinh viên

Hà V n Tr ng

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 4.1: B ng th ng kê 10 h a d ng nh t trong khu v c nghiên c u 21

B ng 4.2 Th ng kê các chi a d ng nh t trong khu v c nghiên c u 23

B ng 4.3 Ch s a d ng Shannon (H) và ch s a d ng Simpson c a các lo i hình r ng nghiên c u 24

B ng 4.4 M t và công th c t thành c a r ng t nhiên t i xã La B ng 25

DANH M C CÁC T VI T T T

DSH : a d ng sinh h c

TN : T nhiên

CBD : Hi p nh Qu c t v b o t n a d ng sinh h c OTC : Ô tiêu chu n

IUCN : Hi p h i qu c t và b o v thiên nhiên

UNEF : Tr ng trình môi tr ng liên h p qu c

WWF : Qu qu c t v b o v thiên nhiên

M C L C

PH N 1: M U 1

1.1 t v n .1

1.2 M c ích nghiên c u 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 2

1.4 Ý ngh a nghiên c u 3

PH N 2: T NG QUAN V N NGHIÊN C U 4

2.1 C s khoa h c 4

2.2 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c 5

2.2.1 M t s k t qu nghiên c u v a d ng sinh h c trên th gi i 5

B ng 2.1 a d ng loài sinh v t trên th gi i 6

2.2.2 M t s k t qu nghiên c u v a d ng sinh h c Vi t Nam 7

2.3 M t s c i m c a khu v c nghiên c u 10

PH N 3: I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U13 3.1 i t ng, ph m vi nghiên c u 13

3.2 a i m và th i gian ti n hành 13

3.3 N i dung nghiên c u 13

3.4 Ph ng pháp ti n hành 13

3.4.1 Ph ng pháp lu n 13

3.4.2: Ph ng pháp thu th p s li u 14

3.4.3: Ph ng pháp i u tra ô tiêu chu n 14

3.4.5: Ph ng pháp phân tích và x lý s li u 16

PH N 4: K T QU VÀ PHÂN TÍCH K T QU NGHIÊN C U 20

4.1 a d ng loài cây g 20

4.1.1 Xây d ng danh l c các loài cây g 20

4.1.2 So sánh các ch s a d ng sinh h c trong các qu n xã 23

4.2 c i m c u trúc t thành và m t cây g c a r ng t nhiên 25

4.3 ánh giá ch s quan tr ng 27

4.3.1: R ng ph c h i t nhiên 100m 27

4.3.3 R ng ph c h i t nhiên 300m 33

4.4 xu t m t s gi i pháp qu n lí, s d ng và phát tri n b n v ng tính a d ng sinh h c t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên 40

PH N 5: K T LU N, T N T I VÀ KI N NGH 42

5.1 K t lu n 42

5.2 T n t i 43

5.3 Ki n ngh 43

TÀI LI U THAM KH O 35

PH L C 35

Nghiên c u ánh giá tài nguyên a d ng sinh h c là m t ho t ng h t

s c c n thi t nh m t o nên c s d li u cho các gi i pháp b o t n, ho ch

nh chính sách và k ho ch phát tri n s d ng b n v ng tài nguyên Khái ni m ánh giá a d ng sinh h c có th hi u v i 2 ho t ng khác nhau,

nh ng có liên quan quy t nh l n nhau, th nh t là phân tích nh l ng các

ch s a d ng sinh h c (biodiversity measurement) (IVI- Importance ValueIndex; H- Shannon - Weiner’s Index, Cd- Simpson’s index, ) th hai là ánh giá giá tr c a tài nguyên a d ng sinh h c (biodiversity valueing) bao g m giá tr s d ng tr c ti p, gián ti p và giá tr không s d ng, giá tr a ph ng

và toàn c u (Vermeulen và Izabella, 2002) Nghiên c u phân tích nh l ng

a d ng sinh h c nói chung mang tính t ng i, không gian và th i gian Theo l t nhiên thì tính a d ng sinh h c cao s có giá tr a d ng sinh h c

cao và s mang l i nhi u ngu n l i Tuy nhiên, các ho t ng nghiên c u này còn r t h n ch , áp d ng Vi t Nam, trong khi ó chúng ta l i ang có r t nhi u các ch ng trình b o t n và phát tri n b n v ng

Xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên n m trong vùng m c a

V n qu c gia Tam o ây là vùng i núi th p phía ông B c Vi t Nam,

h p lý r ng ph c h i t nhiên là r t c n thi t trong ó ánh giá a d ng sinh

h c c a th m th c v t r ng là m t khâu c b n không th thi u

Bên c nh ó, vi c áp d ng nh ng ki n th c h c c áp d ng gi i quy t nh ng v n th c ti n c th là r t quan tr ng, qua ó tôi có th th c hành nh ng ph ng pháp ã c h c, c ng nh b c u làm quen v i ho t

ng nghiên c u khoa h c trong l nh v c nông lâm nghi p

Tr c th c ti n ó, chúng tôi ti n hành th c hi n tài: “Nghiên c u tính a d ng th c v t r ng ph c h i t nhiên t i xã La B ng, huy n i

T , t nh Thái Nguyên”

1.2 M c ích nghiên c u

Cung c p c s khoa h c cho vi c nghiên c u v a d ng sinh h c

c ng nh c ng c p m t s gi i pháp nh m ph c h i r ng ph c v cho công tác nghiên c u khoa h c và b o t n a d ng sinh h c t i xã La

B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

1.3 M c tiêu nghiên c u

- ánh giá c thành ph n loài c a các loài cây g c a r ng ph c h i tnhiên t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

- Tính toán c m t s ch s a d ng sinh h c c a các loài cây g c a

r ng ph c h i t nhiên t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

- xu t các gi i pháp qu n lý, s d ng và phát tri n b n v ng tính a

d ng sinh h c t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

1.4 Ý ngh a nghiên c u

K t qu vi c ánh giá tính a d ng các loài th c v t trong các tr ng thái

r ng t nhiên t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên làm c s cho

vi c qu n lý, s d ng và phát tri n b n v ng tính a d ng th c v t n i này

B o t n c các loài cây quý hi m c a xã La B ng, huy n i T ,

t nh Thái Nguyên

t, nó bao g m s a d ng trong cùng m t loài, gi a các loài và s a d ng

h sinh thái (d n theo Ph m H ng Ban (2000) [1]

- “ a d ng di truy n” là ph m trù ch m c a d ng c a bi n d di truy n, ó chính là s khác bi t v di truy n gi a các xu t x , qu n th và

gi a các cá th trong m t loài hay m t qu n th d i tác d ng c a t bi n, a

b i hóa và tái t h p.(d n theo Baur , G N (1964) [18]

- “ a d ng loài” là ph m trù ch m c phong phú v s l ng loài

ho c s l ng các phân loài (loài ph ) trên trái t, trong m t vùng a lý,

m t qu c gia hay trong m t sinh c nh nh t nh.(d n theo Ph m H ng Ban (2000) [1]

- “ a d ng h sinh thái” là s phong phú c a môi tr ng trên c n và

d i n c trên trái t t o nên m t s l ng l n các h sinh thái khác nhau

S a d ng c a các h sinh thái c th hi n qua s a d ng v sinh c nh,

c ng nh m i quan h gi a các qu n xã sinh v t và các quá trình sinh thái trong sinh quy n ( La Quang (2002),bài gi ng b o t n a d ng sinh h c [4]

a d ng sinh h c Alpha, beta và gamma ( ; , - diversity):

Whittaker (1975) và Sharma (2003) phân bi t 3 lo i a d ng sinh h c

loài khác nhau ó là , và

- a d ng sinh h c alpha liên quan n thông tin thành ph n s l ng loài c a m t khu v c, hi n tr ng nghiên c u c th , ch ng h n nh m t ô tiêu chu n là 20m x50m (quadrat)

- a d ng sinh h c beta mô t cho bi t s khác nhau v thành ph n

loài gi a 2 hi n tr ng nghiên c u g n k d c theo m t lát c t; ch s beta

th p khi thành ph n loài c a 2 hi n tru ng nghiên c u có tính t ng ng cao

và ng c l i Giá tr này t t i a khi gi a 2 hi n tr ng nghiên c u không

h có chung m t loài xu t hi n (t ng ng là zero)

- a d ng sinh h c gamma c nh ngh a là m c g p m t loài

b xung khi thay i a lý trong các khu v c khác nhau c a m t ki u c trú

a d ng này cho bi t s khác nhau v thành ph n loài và các ch s a d ng sinh h c c a 2 khu h sinh s ng ,c trú l n cách xa , g n k nhau

* Ph c h i r ng

Ph c h i r ng c hi u là quá trình tái t o l i r ng trên nh ng di n tích ã b m t r ng Theo quan i m sinh thái h c thì ph c h i r ng là m t quá trình tái t o l i m t h sinh thái mà trong ó cây g là y u t c u thành

ch y u ó là m t quá trình sinh a ph c t p g m nhi u giai o n và k t thúc b ng s xu t hi n m t th m th c v t cây g b t u khép tán Nguy n

Ti n Bân (2005) [2]

tái t o l i r ng ng i ta có th s d ng các gi i pháp khác nhau tu theo

m c tác ng c a con ng i là: ph c h i nhân t o (tr ng r ng), ph c h i tnhiên và ph c h i t nhiên có tác ng c a con ng i (xúc ti n tái sinh) (D n theo Lê Ng c Công (2004) [4]

2.2 Tình hình nghiên c u trong và ngoài n c

2.2.1 M t s k t qu nghiên c u v a d ng sinh h c trên th gi i

V n a d ng sinh v t và b o t n ã ch thành m t chi n l c trên toàn th gi i Nhi u t ch c qu c t ã ra i h ng d n, giúp và t

ch c ánh giá, b o t n và phát tri n sinh v t trên ph m vi toàn th gi i, ó là

Hi p h i qu c t v b o v thiên nhiên (IUCN), Ch ng trình Môi tr ng liên

h p qu c (UNEP), Qu qu c t v b o v thiên nhiên (WWF),… N m

1992-1995 WCMC công b m t cu n sách t ng h p ( ánh giá a d ng sinh v t toàn c u) các t li u v a d ng sinh v t c a các nhóm sinh v t khác nhau các vùng khác trên toàn th gi i làm c s cho vi c b o t n chúng có hi u qu Trên th gi i hi n nay ng i ta ã bi t h n 1,4 tri u loài c mô t và còn ít nh t g p 2 l n con s này ch a c con ng i bi t n, ch y u là

nh ng loài côn trùng s ng vùng khí h u nhi t i Theo s li u do Wilson cung c p (1992) có kho ng 1.413.000 loài sinh v t ã d c các nhà khoa h c xác nh và mô t , ch y u là côn trùng và th c v t M t s l ng côn trùng, vi khu n và n m v n ch a c mô t Con s cu i cùng v các loài c mô t có

th lên t i 5 tri u ho c h n n a (d n theo Nguy n Ngh a Thìn (1997) (13)

B ng 2.1 a d ng loài sinh v t trên th gi i

TT Nhóm sinh v t S loài TT Nhóm sinh v t S loài

Theo Walters và Hamilion thì các loài t p trung ch y u vùng nhi t

i ã nói nh trên cho n nay ã có 90.000 loài ã c xác nh, trong lúc toàn b vùng ôn i B c M và Châu Âu ch có 50.000 loài

Vùng nhi t i Nam M là n i giàu nh t có th ch a 30% s loài trên toàn th gi i và c ng là n i ít c nghiên c u v th c v t N i a

d ng nh t là vùng nhi t i n m trên dãy Ang v phía Tây Brazil

có th có t i 55.000 loài cây có hoa, Côlômbia 35.000 loài và Vênêzuêla 15.000- 25.000 loài

S a d ng Châu Phi th p h n có th do s bi n i khí h u trong quá

kh Các vùng giàu nh t: Tanzania 10.000 loài, Cam run 8.000 loài, Gabon 6.000- 7.000 loài

ông Nam Châu Á là vùng trung gian gi a Châu Phi và Châu M : vùng Malaisia có ít nh t 40.000 loài trong ó 15.000- 20.000 Ghinêa,

In ônêxia 20.000 loài, Malaisia và Thái Lan 12.000 loài, ông D ng s

t n 15.000 loài

Tuy nhiên c ng còn r t nhi u loài ch a c bi t n, nhi u môi tr ng

s ng ch a c nghiên c u i u tra nh vùng bi n sâu, vùng san hô, t vùng nhi t i và vùng savan… D a vào s l ng các loài ã có, có th suy oán

r ng th gi i ng th c v t c a Trái t ph i bao g m t 5 tri u n 10 tri u loài th m chí có th t i 30 tri u loài Nh v y có th nói r ng nh ng bí n v th

gi i sinh v t mà con ng i ph i nghiên c u là vô t n (d n theo Walters và

Hamilton )

2.2.2 M t s k t qu nghiên c u v a d ng sinh h c Vi t Nam

Vi t Nam n m bán o ông D ng, có ph n t li n kho ng 330.000

km2, ph n n i thu và lãnh h i g n v i b bi n r ng kho ng h n 22.600 km

Vi t Nam có ng biên gi i t li n giáp v i 3 n c láng gi ng dài kho ng

h n 6.300km, trong ó có 1.463 km giáp v i Trung Qu c, 2.067 km giáp v i Lào và trên 1.100 km v i Campuchia: 3/4 di n tích c a c n c là i núi

M c dù c n c n m g n trong n i vùng nhi t i, nh ng khí h u l i thay i

t nh ng vùng nhi t i m các vùng th p phía Nam (d n theo sách a lý

l p 12) (2010)

T nh ng n m 1960, Vi t Nam ã ti n hành nh ng b c chính th c u tiên nh m b o t n thiên nhiên thông qua vi c ban hành nh ng Ngh nh v

b o v m t s khu r ng và m t s loài quý hi m nh H và Voi, c ng nh

c m các ph ng th c s n b n phá ho i n i c trú c a chúng N m 1972 m t

s s c l nh v b o v r ng c ban hành d n n vi c tuy n 10.000 ki m lâm viên, c biên ch vào m i c p kh p t n c Trong nh ng n m

1980 có nh ng c g ng chung c ti n hành b o t n trên c s khoa h c

M t ch ng trình Qu c gia c kh i u nghiên c u vào nhi u l nh v c liên quan n công tác b o t n và s d ng h p lý các ngu n tài nguyên

N m 1993 Vi t Nam kí công c v a d ng sinh h c, cam k t h trphong trào th gi i v b o t n Công c c phê chu n vào tháng 10/1994

và Vi t Nam cùng các c ng ng tham gia công c ang v n ng góp ph n

b o v a d ng sinh h c khu v c

Vi t Nam có s khác bi t l n v khí h u t vùng g n xích o t i giáp vùng c n nhi t i, cùng v i s a d ng v a hình, t o nên s a d ng vthiên nhiên, do ó t o tính a d ng sinh h c cao M c dù có nh ng t n th t

r ng trong m t th i kì kéo dài nhi u th k , h th c v t v n còn phong phú v

ch ng lo i Cho n nay ã th ng kê c 10.484 th c v t b c cao có m ch (Ph m Hoàng H 1991- 1993), kho ng 800 loài rêu và 600 loài n m Theo

d oán c a các nhà th c v t h c, s loài th c v t b c cao ít nh t lên n 12.000 loài, trong ó có kho ng 2.300 loài ã c nhân dân s d ng làm ngu n l ng th c, th c ph m thu c ch a b nh, th c n cho gia súc, l y g , tinh d u và nhi u nguyên li u khác.( d n theo Thái V n Tr ng (2000) [15] Theo Nguy n Ngh a Thìn (1997) ã th ng kê c 11.373 loài thu c

2524 chi, 378 h c a nghành, các nhà phân lo i th c v t d oán r ng, n u

i u tra t m thì thành ph n th c v t Vi t Nam có th lên n 15.000 loài

Công tác b o t n t n m 1986 n nay h th ng các khu b o t n c m

r ng thêm và hi n nay danh sách các khu b o t n ã lên n 164 khu, trong

ó có 30 v n Qu c gia, 58 khu b o t n (b o v h sinh thái), 56 khu b o t n loài và c nh quan, 20 khu b o t n c nh quan Trong th i gian t i s m r ng thêm m t s khu ã có th t di n tích kho ng 2,373 tri u ha

11 Na (Annonaceae) 149 23 Cam (Rutaceae) 100

12 B c hà (Lamiaceae) 144 24 Gai (Uticaceae) 100

2.3 M t s c i m c a khu v c nghiên c u

* V trí a lý

Xã La B ng n m phía tây huy n i T và thu c vùng núi Tam o,

có t ng di n tích t nhiên là 2.213,88 ha, có ranh gi i nh sau :

- Phía b c ti p giáp v i xã Phú Xuyên

- Phía ông ti p giáp xã B n Ngo i

- Phía tây ti p giáp v i huy n S n D ng, t nh Tuyên Quang

- Phía nam ti p giáp v i xã Hoàng Nông

Ngu n n c m t g m h th ng su i La B ng, h th ng kênh m ng n i

ng, ao h , p n m d i rác trong xã, t o i u ki n cho sinh ho t và s n xu t

c a nông dân

* Tài nguyên r ng

T ng di n tích r ng trong toàn xã hi n nay là 1.518 ha, trong ó có r ng

c d ng thu c v n qu c gia Tam o qu n lý 1096 ha, còn l i là 422 ha là

r ng s n xu t

* i u ki n dân sinh

Xã La B ng có t ng dân s là 3769 nhân kh u, g m 943 h gia ình,

c phân chia thành 10 xóm, b n là La L c, Lau Sau, La B ng, ng Ti n ,La Cút, R ng V n, Kem, Ti n Thành, ng inh, Non Beo

Xã n m trong ch ng trình 135 c a chính ph

* Kinh t - xã h i

Tr c ây xã là vùng kinh t ch y u d a vào cây lúa và tr ng màu

nh ng hi n nay ã ti n hành chuy n i c c u sang tr ng chè, v n là cây truy n th ng c a xã

Hi n nay di n tích chè là 400 ha, c phân b 10 xóm, có n ng su t

t 98 t n/ ha

Trong nh ng n m g n ây do có s i m i các chính sách v kinh t ,

xã h i c a nhà n c nên ã có nh ng tác ng tích c c n i s ng nhân dân trong xã nên ã ph n nào c i thi n c cu c s ng c a ng i dân Tuy nhiên

do nh h ng c a t p quán sinh s ng c a nhân dân quanh khu v c là nh vào khai thác các lâm s n trong r ng ã có t lâu i nên ý th c b o v c a ng i dân v n ch a cao r ng b ch t l y g , c i, s n b t các loài thú, t l ng làm r y…, ây là nh ng nguyên nhân làm cho ngu n tài nguyên c a khu v c

b gi m sút

PH N 3

I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 i t ng, ph m vi nghiên c u

* i t ng nghiên c u là các tr ng thái r ng ph c h i t nhiên t i xã La

B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

* Ph m vi nghiên c u: tài ch t p trung nghiên c u các loài cây g c a

r ng ph c h i t nhiên t i xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên

(Phyto-Quadrat là m t ô m u hay m t n v l y m u có kích th c xác nh

và có th có nhi u hình d ng khác nhau nh tròn, vuông, ch nh t Có 4

ph ng pháp quadrat có th c áp d ng ó là ph ng pháp li t kê (List quadrat), ph ng pháp m (Count), ph ng pháp m và phân tích (Chart

quadrat) và ph ng pháp ô c nh Thông th ng ô tiêu chu n có kích c 1m

x 1m c áp d ng cho nghiên c u th c v t thân th o (Herbaceous species), 5m x 5m áp d ng cho nghiên c u th m cây b i (Bushes) và 10m x 10m áp

d ng cho nghiên c u th m th c v t cây g l n (Trees) Tuy nhiên, kích th c

và s l ng c a các ô tiêu chu n s tu thu c vào i u ki n c th c a th m

th c v t các khu v c nghiên c u khác nhau Vi c b trí các ô tiêu chu n phthu c vào yêu c u c th c a các nghiên c u

- T li u v i u ki n dân sinh, kinh t , xã h i

- Nh ng k t qu nghiên c u có liên quan n tài nh : K t qu i u tra

h th c v t và th m th c v t r ng t i tr m a d ng sinh h c La B ng c a vi n sinh thái và tài nguyên sinh v t

3.4.3: Ph ng pháp i u tra ô tiêu chu n

-Ph ng pháp l p ô tiêu chu n

Trên m t kho ng r ng i di n cho m t d ng th m th c v t tiêu biêu c a

xã La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên Ta ti n hành l p 3 ô tiêu chu n

m i ô c o m thi t l p v i di n tích ô tiêu chu n i di n có di n tích là

2000 m2 (50m x 40m) dùng o cây g c o m trong ô tiêu chu n

* i u tra nhóm cây g trong ô tiêu chu n

Trong m i ô tiêu chu n c p o chu vi thân cây t i cao 1,3 m cho nh ng cây g sau ó dùng ch ng trình Excel và công th c chuy n i tính

ng kính theo công th c:

th o nh thì thu 3 - 5 cây (m u) s ng g n nhau i u này là r t c n thi t bsung cho nhau trong quá trình nh m u và trao i m u v t Các m u c thu th p ph i có t l t ng i phù h p v i kích th c chu n c a m u tiêu

b n: 41 x 29 cm

Tuy nhiên trong i u tra th c v t h c, các m u tiêu b n thu c

th ng không y các tiêu chu n trên Trong các tr ng h p này, c n thu

th p các m u v t có th (cành, lá, hoa, qu , h t, r … ), các m u này không

c s xác nh chính xác tên khoa h c nh ng có th nh h ng cho quá trình thu th p thông tin kèm theo và thu m u tiêu b n b sung sau này

Bên c nh các m u th c v t i n hình thì mô ph ng cho giá tr s

d ng, chúng tôi còn thu th p các m u th c v t dân t c h c, các m u th c v t

ch a ng giá tr tri th c dân t c nh : b ph n dùng, các b ph n có c i m phân bi t b i tri th c dân t c, các s n ph m có ngu n g c t th c v t

Ghi chép thông tin: Các thông tin liên quan n m i m u v t ph i

c ghi chép ngay t i hi n tr ng Các thông tin v th c v t c n có nh :

D ng s ng, c i m thân, cành, lá, hoa, qu trong ó c bi t l u ý n các thông tin không th hi n c trên m u tiêu b n khô nh màu s c hoa, qukhi chín, màu c a nh a, d ch, m , mùi, v c a hoa qu n u có th bi t c…

Bên c nh ó, các thông tin v th i gian, a i m thu m u, i u ki n t nhiên, sinh thái n i s ng, m t , ng i thu m u… c ng nên c ghi cùng

3.4.5: Ph ng pháp phân tích và x lý s li u

Các ch s c tr ng cho c u trúc qu n h p cây g r ng s c tính toán

b ng ch ng trình Excel x lý s li u N i dung ánh giá bao g m các ch

s sau:

3.4.5.1 ánh giá ch s quan tr ng IVI

M t : M t cho bi t s l ng cá th trung bình c a loài nghiên c u trên m i ô tiêu chu n (quadrat), c tính theo công th c sau ây (Oosting, 1958; Rastogi, 1999; Sharma, 2003)

1

ô

n i i

n N

T n xu t xu t hi n (Frequency) cho bi t s l ng các ô m u nghiên c u

mà trong ó có loài nghiên c u xu t hi n, tính theo giá tr ph n tr m (Raunkiaer, 1934; Rastogi, 1999 ; Sharma, 2003)

T n xu t (%) = S l ng các ô m u có loài xu t hi n x 100

T ng s các ô m u nghiên c u

T n xu t t ng i (RF)(%) = T n xu t xu t hi n c a m t loài nghiên c u x 100

T ng s t n xu t xu t hi n c a t t c các loài

phong phú (abundance):

phong phú c tính theo công th c c a Curtis and Mclntosh (1950)

phong phú = T ng s cá th xu t hi n trên t t c các ô m u nghiên c u x 100

S l ng các ô m u có loài nghiên c u xu t hi n

T l (A/F) gi a phong phú (abundance) và t n xu t (frequency) c a

m i loài c s d ng xác nh các d ng phân b không gian c a loài ó

trong qu n xã th c v t nghiên c u Loài có d ng phân b liên t c (regular

pattern) n u A/F nh h n <0.025, th ng g p nh ng hi n tr ng mà trong

ó s c nh tranh gi a các loài x y ra gay g t

Loài có d ng phân b ng u nhiên n u A/F trong kho ng t 0.025- 0.05,

th ng g p nh ng hi n tr ng ch u các tác ng c a i u ki n môi tr ng

s ng không n nh Loài có giá tr A/F > 0.05 thì có d ng phân b

contagious D ng phân b này ph biên nh t trong t nhiên và nó th ng g p

nh ng hi n tr ng n nh (Odum, 1971; Verma, 2000)

Di n tích ti t di n thân (Basal Area):

Di n tích ti t di n thân là c i m quan tr ng xác nh u th loài, nó

cho bi t di n tích m t t th c t mà các cá th c a loài chi m c sinh

tr ng phát tri n trên m t hi n tr ng c th (Honson và Churchbill 1961,

Rastogi, 1999, Sharma, 2003)

Di n tích ti t di n thân cây (BA) (spm.) = r2 or 3.1416 x ( ng kính)

2 x 100

4

Ch s Giá tr Quan tr ng (IVI):

Khái ni m Ch s giá tr quan tr ng (Importance Value Index - IVI) c các tác gi Curtis & Mclntosh (1950); Phillips (1959); Mishra (1968) áp d ng

bi u th c u trúc, m i t ng quan và tr t t u th gi a các loài trong m t

qu n th th c v t Ch s IVI bi u th t t h n, toàn di n h n cho các tính

ch t t ng i c a h sinh thái so v i các giá tr n tuy t i c a m t ,

t n xu t, u th , vv Ch s IVI c a m i loài c tính b ng công th c sau ây:

IVI = RD + RF + RBA (Mishra, 1968) Trong ó: RD là m t t ng i, RF là t n xu t xu t hi n t ng i, và RBA là t ng ti t di n thân t ng i c a m i loài Ch s IVI c a m t loài t giá tr t i a là 300 khi hi n tr ng nghiên c u ch có duy nh t loài cây ó

3.4.5.2 Tính toán các ch s a d ng sinh h c

Khái ni m s khai nh t c a a d ng sinh h c là phong phú loài (Species Richnes- SR), ây n gi n ch là s l ng loài phát hi n th y trong

qu n th th c v t c a hi n tr ng nghiên c u

- Ch s a d ng sinh h c loài H (Shannon and Weiner’s Index):

Theo quan i m o m nh l ng ch s a d ng sinh h c thì tính a

d ng là m t phép th ng kê có s t h p c a c 2 y u t là thành ph n s

l ng loài và tính ng u phân b (equitability) hay là kh n ng xu t hi n

c a các cá th trong m i loài Có ngh a là Ch s H không ph i ch ph thu c vào thành ph n s l ng loài mà c s l ng cá th và xác xu t xu t hi n c a các cá th trong m i loài

Có r t nhi u ph ng pháp ã xu t cho nghiên c u nh l ng ch s

a d ng sinh h c, trong ó thành công và c áp d ng ph bi n nh t là ph ng pháp Shannon and Weiner (1963), có ph ng trình tính toán nh sau:

Trong ó: H = Ch s a d ng sinh h c hay ch s Shannon- Wiener,

- Ch s t ng ng (Index of similarity hay Sorensen’s Index- SI)

tài s d ng công th c Soerensen`s Index - SI (1948) tính ch s

t ng ng v thành ph n loài gi a các nhóm cây trong cùng m t tr ng thái

c ng nh gi a các tr ng thái th m th c v t khác nhau ánh giá s bi n ng thành ph n loài cây g c a các t ng khác nhau trong hi n t i và t ng lai

Trong ó: C là s l ng loài xu t hi n c 2 qu n th A và B; A là s

l ng loài c a qu n th A ; B là s l ng loài c a qu n th B

PH N 4

K T QU VÀ PHÂN TÍCH K T QU NGHIÊN C U

4.1 a d ng loài cây g

Qua quá trình i u tra theo tài nghiên c u, chúng tôi th y t i xã La

B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên có r t nhi u tr ng thái r ng Trong ó

có 3 tr ng thái r ng ph c h i t nhiên có di n tích l n nh t và quan tr ng

nh t, chúng tôi th ng nh t g i 3 lo i r ng ó là: r ng ph c h i t nhiên 100

m, r ng ph c h i t nhiên 200 m và r ng ph c h i t nhiên 300 m, trong m i

lo i r ng k trên chúng tôi ti n hành l p 3 ô tiêu chu n

4.1.1 Xây d ng danh l c các loài cây g

Trên c s các s li u thu c trong khu v c nghiên c u, chúng tôi

th ng kê các loài cây g và xây d ng danh l c H th ng này c x p x p theo th t ABC c a tên h Trong m i h th c v t các loài, chi c ng c

s p x p theo th t ABC Theo ó, trong các lo i hình r ng t nhiên có xã

La B ng, huy n i T , t nh Thái Nguyên có 44 loài, 29 chi thu c 28 h

+ a d ng m c h c a khu v c nghiên c u:

Trong t ng s 28 h th c v t, v i 29 chi, 44 loài trong khu v c nghiên

c u, có 17 h m i ch g p 1 loài, 7 h m i ch g p 2 loài Trong ó có 2 h có

s l ng loài l n là h Long não (Lauracece) v i 3 loài và Th u d u

(Euphorbiaceae) v i 4 loài

Vi c ánh giá và phân tích a d ng m c h c ng là m t ph n quan

tr ng khi nghiên c u a d ng m t h th c v t Thông th ng khi ánh giá tính a d ng c a m t h th c v t, ng i ta th ng phân tích 10 h nhi u loài

nh t c a h th c v t ó B i vì: T l (%) c a 10 h giàu loài nh t so v i t ng

s loài c a toàn h c xem là b m t c a m i h th c v t và là ch tiêu so sánh áng tin c y Vì nó không ph thu c vào di n tích nghiên c u c ng nh

m c giàu loài c a h th c v t Tuân theo quy lu t chung ó, chúng tôi ã phân tích 10 h l n nh t trong khu h th hi n B ng 4.1

B ng 4.1: B ng th ng kê 10 h a d ng nh t trong khu v c nghiên c u

T b ng 4.1 cho th y: v i 10 h (ch chi m 9,1% t ng s h toàn khu

v c nghiên c u) nh ng ã có t i 17 chi (chi m 44,22%) và 21 loài (chi m

49,98%) H giàu loài nh t là h Th u d u (Euphorbiaceae) có 4 loài V i k t

qu này cho th y th c v t thu c khu v c nghiên c u có thành ph n h r t a

d ng Phù h p v i nh n nh c a A L Tolmachop, 1974 (ghi theo Phùng

Ng c Lan và c ng s , 1997) r ng vùng nhi t i thành ph n th c v t khá a

d ng, th hi n ch là r t ít h có s loài chi m n 10% t ng s loài c a khu

v c nghiên c u ( ây h Long não (Lauraceae) nhi u loài nh t ch chi m 9,1%) và t ng t l % c a 10 h giàu loài nh t ch t 40-50% t ng s loài

c a c khu v c nghiên c u ( ây t ng c a 10 h nhi u loài nh t m i chchi m có 48,83%)

+ a d ng m c chi c a khu v c nghiên c u

c p n các chi a d ng là c p n tính giàu loài c a nó c th

hi n b ng 4.2

B ng 4.2 Th ng kê các chi a d ng nh t trong khu v c nghiên c u

S loài

1 Sung v (Ficus) 5 16 V ng tr ng

2 Kháo (Machilus) 4 17 D gai (Castanopsis) 1

3 Máu chó (Knema) 2 18 Th ng s n (Dichroa) 1

4 Trâm (Syzygium) 2 19 Ch o tía

T k t qu tính toán trong các b ng trên, chúng tôi nh n th y trong 3

qu n xã t nhiên thì qu n xã r ng T nhiên 300m có ch s a d ng loài cao

nh t (H= 4,723), ti p n là qu n xã r ng T nhiên 100m có ch s a d ng loài là (H=4,61), còn l i là qu n xã r ng T nhiên 200m có a d ng loài

th p nh t là (H= 4,35) ánh giá v ch s a d ng sinh h c cho các qu n xã,

ta th y qu n xã r ng T nhiên 300m có a d ng sinh h c cao nh t (D=0,050), ti p theo là qu n xã r ng T nhiên 100m (D=0.052) và cu i cùng

là qu n xã r ng T nhiên 200m có a d ng sinh h c th p nh t (D=0.063) Trên c s các loài thu c, chúng tôi ti n hành tính ch s t ng ng

v thành ph n loài gi a các nhóm cây trong cùng m t tr ng thái c ng nh

gi a các tr ng thái th m th c v t khác nhau nh m ánh giá s bi n ng thành ph n loài cây g c a các t ng khác nhau Ch s m c t ng ng

c trình bày trong b ng 4.4 trong ph l c

Qua k t qu b ng 4.4 chúng tôi th y, r ng T nhiên 200m có m c

t ng ng g n nh t v i r ng T nhiên 300m (v i 0,911), ây c ng là ch s

t ng ng cao nh t c a các lo i hình r ng trong khu v c nghiên c u Bên

c nh ó thì ch s m c t ng ng c a r ng T nhiên 100m và r ng Tnhiên 200m là th p nh t (v i 0,756) Xét trong t ng lo i hình r ng thì R ng

T nhiên 100m có m c t ng ng cao nh t v i r ng T nhiên 300m và

th p nh t v i r ng T nhiên 200m, r ng T nhiên 200m có m c t ng

ng cao nh t v i r ng T nhiên 300m và th p nh t v i r ng T nhiên 100m,

r ng T nhiên 300m có m c t ng ng cao nh t v i r ng T nhiên 200m

và th p nh t v i r ng T nhiên 100m

4.2 c i m c u trúc t thành và m t cây g c a r ng t nhiên

M t s cây trên m t n v di n tích là y u t quan tr ng c u thành

r ng m t ph n ánh s cây trên m t n v di n tích D a vào các s li u thu th p và x lí k t qu c th hi n b ng 4.5

B ng 4.4 M t và công th c t thành c a r ng t nhiên t i xã La B ng

(cây/ha)

Gi (m²/ha)

Loài tham gia t thành Công th c t thành

B , Th u t u, D xanh, S n, Chò nâu,

D gai

19.80Bo + 6.42Tht + 7.87Dex + 9.78Son + 10.40Chn + 10.30Deg +

vàng

6.01Bol + 24.58Chn + 15.30Gix + 13.39Mat + 10.97Reh + 13.23Tmu + 9.96Thv + 6.56LK

B p lông, Gáo vàng, Gi i xanh, Kháo lá nh , Kháo xanh, V i thu c,

Tr ng, Xoan nh

10.31Bol + 10.13Gav + 9.94Gix + 19.74Kln + 14.79Kx + 5.75Vth + 7.55Truo + 17.18Xoa +

4.61LK